Türkiye’de Sağlık Turizmi Aracı Kuruluşlarının Uluslararası Hastaya Karşı Hukuki, Sözleşmesel ve İdari Sorumluluğu
Türkiye’de Sağlık Turizmi Aracı Kuruluşlarının Uluslararası Hastaya Karşı Hukuki, Sözleşmesel ve İdari Sorumluluğu
Türkiye, sahip olduğu gelişmiş hastane altyapısı, tecrübeli hekim kadrosu ve sunduğu maliyet avantajları sayesinde uluslararası sağlık turizminde dünyanın en çok tercih edilen ilk birkaç ülkesinden biri konumundadır. Estetik cerrahiden diş tedavilerine, obezite ameliyatlarından saç ekimine, organ naklinden göz cerrahisine kadar her yıl bir milyondan fazla yabancı hasta şifa bulmak amacıyla Türkiye’yi tercih etmektedir.
Bu devasa sektörün en kritik aktörlerinden biri hiç şüphesiz sağlık turizmi aracı kuruluşları (aracı acenteler / organizatör firmalar) olarak öne çıkmaktadır. Yabancı bir hastanın kendi ülkesinden alınarak Türkiye’deki bir kliniğe ulaştırılması, konaklatılması, ameliyat öncesi ve sonrası transferleri, tercümanlık hizmetinin sağlanması ve hastanın ülkesine güvenle geri dönmesi süreçlerini üstlenen bu kuruluşlar; hastalar ile hastaneler/hekimler arasında köprü işlevi görür.
Ancak uygulamada her zaman işler planlandığı gibi gitmemekte; tıbbi müdahalelerde malpraktis (hatalı tedavi) meydana gelebilmekte, organizasyon aksaklıkları yaşanabilmekte, konaklama ve transfer standartları düşebilmekte ya da vaat edilen hizmetler eksik sunulabilmektedir. Böyle bir durumda en çok kafa karıştıran husus; sağlık turizmi aracı kuruluşunun hastaya karşı tam olarak neyden sorumlu tutulabileceğidir. Hekimin ameliyathanede yaptığı tıbbi bir hatadan aracı kuruluş mesul mudur? Paket tur düzenleyen acentenin yasal yükümlülükleri nelerdir?
Bu kapsamlı rehberde; sağlık turizmi aracı kuruluşlarının uluslararası hastaya karşı sorumluluklarını Türk Borçlar Kanunu (TBK), Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik ve güncel yargı içtihatları çerçevesinde; hiçbir bilgisel hata barındırmadan, hukuki derinliği koruyarak ve herkesin rahatça anlayabileceği bir dille detaylandırıyoruz.
1. Sağlık Turizmi Aracı Kuruluşu Nedir ve Yasal Statüsü Nereden Doğar?
Sağlık turizmi aracı kuruluşu; Sağlık Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı mevzuatına uygun şekilde yetkilendirilmiş, uluslararası sağlık turistinin Türkiye’deki konaklama, ulaşım, transfer, tercümanlık, danışmanlık ve sağlık tesisiyle iletişim kurma süreçlerini organize eden özel hukuk tüzel kişileridir.
A. Yetki Belgesi Alması Zorunlu İdari Şarttır
Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, Türkiye sınırları içerisinde uluslararası sağlık turizmi aracılık faaliyeti yürütecek firmaların Uluslararası Sağlık Turizmi Aracı Kuruluş Yetki Belgesi alması yasal bir zorunluluktur.
Bu belgeye sahip olabilmek için aracı kuruluşun:
-
En az bir A grubu seyahat acentası işletme belgesine (TÜRSAB) sahip olması,
-
Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen asgari sayıda (en az iki) yabancı dil bilen personel ve çağrı merkezi altyapısı bulundurması,
-
En az 3 uluslararası sağlık turizmi tesisi (hastane/klinik) ile protokol yapmış olması gerekmektedir.
B. “Kaçak” Aracı Kuruluşların Hukuki Durumu
Sağlık Bakanlığı yetki belgesi bulunmayan, merdiven altı çalışan veya kendisini internet üzerinden acente gibi tanıtan yapılar kanun karşısında illegal faaliyet yürütmektedir. Bu tür yetkisiz yapıların sunduğu hizmetlerde bir zarar doğduğunda, Türk mahkemeleri bu kişileri/şirketleri haksız fiil ve genel borçlar hukuku kapsamında ağırlaştırılmış kusur ve tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya bırakmaktadır. Ayrıca bu yapılar hakkında idari ve cezai yaptırımlar uygulanır.
2. Aracı Kuruluş ile Hasta Arasındaki Hukuki İlişkinin Niteliği
Bir uyuşmazlık çıktığında hakimlerin ilk incelediği husus, hasta ile aracı kuruluş arasında kurulan hukuki bağın türüdür. Çünkü aracı kuruluşun hastaya karşı tazminat sorumluluğunun sınırları, bu sözleşmenin hukuki niteliğine göre çizilir.
Uygulamada aracı kuruluş ile uluslararası hasta arasında temel olarak üç farklı sözleşme tipi ortaya çıkmaktadır:
SÖZLEŞMELER VE SORUMLULUK TÜRÜ
│
┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
PAKET TUR SÖZLEŞMESİ VEKÂLET SÖZLEŞMESİ ESER SÖZLEŞMESİ
(Uçak+Otel+Transfer+Tedavi) (Sadece Organizasyon/Abonelik) (Belirli Sonuç Taahhüdü)
│ │ │
▼ ▼ ▼
6502 s. TKHK m. 51 TBK m. 502 vd. TBK m. 470 vd.
(Müteselsil/Ortak Sorumluluk) (Sadakat ve Özen Borcu) (Sonucun Doğması Taahhüdü)
A. Paket Tur Sözleşmesi (6502 Sayılı TKHK m. 51)
Eğer aracı kuruluş hastaya; ulaşım (uçak bileti), konaklama (otel), havalimanı-otel-hastane transferleri ve sağlık hizmetini kapsayan, gecelemeyi içeren veya 24 saati aşan tek bir paket fiyat sunuyorsa, burada 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca bir Paket Tur Sözleşmesi kurulmuş sayılır.
-
Hukuki Sonucu: Paket tur düzenleyicisi olan aracı kuruluş, sözleşmede taahhüt edilen hizmetlerin (hastane, doktor, otel, transfer) hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden dolayı hastaya karşı doğrudan ve müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. Yani hasta, sağlık hizmetinde bir ayıp yaşandığında doktor ile birlikte acenteyi de doğrudan dava edebilir.
B. Vekâlet Sözleşmesi (Türk Borçlar Kanunu m. 502 vd.)
Eğer aracı kuruluş hastaya sadece randevu alma, hastaneyle iletişim kurma, tercüman sağlama gibi danışmanlık hizmetleri sunuyor; uçak, otel ve tedavi bedelleri hasta tarafından ilgili kurumlara ayrı ayrı ödeniyorsa, ilişki bir Vekâlet Sözleşmesi’dir.
-
Hukuki Sonucu: Aracı kuruluş (vekil), hastanın (müvekkil) haklarını ve sağlığını korumak, basiretli bir tacir gibi hareket etmek, organizasyonu eksiksiz yapmak ve sadakatle hareket etmekle yükümlüdür. Acente, organizasyon kusurlarından sorumlu tutulur.
C. Eser Sözleşmesi (İstisna Sözleşmesi – TBK m. 470)
Özellikle saç ekimi, estetik cerrahi veya diş protezi gibi hastaya belli bir fiziki sonucun vaat edildiği paket organizasyonlarda; eğer aracı kuruluş reklamlarında veya hastayla iletişiminde “Garantili sonuç”, “%100 başarı garantisi”, “Birebir istediğiniz burna kavuşacaksınız” gibi iddialı ifadeler kullandıysa, Türk yargısı aracı kuruluşu Eser Sözleşmesi kapsamında sorumlu tutmaktadır.
-
Hukuki Sonucu: Eser sözleşmesinde yüklenici (aracı kuruluş), sadece özen göstermekle kalmayıp kararlaştırılan somut sonucun meydana gelmesini taahhüt etmiş sayılır. Sonuç taahhüt edildiği gibi gerçekleşmezse ayıplı eser sorumluluğu doğar.
3. Aracı Kuruluşun Hastaya Karşı Asli Yükümlülükleri ve Kusur Alanları
Sağlık turizmi aracı kuruluşunun hastaya karşı sorumluluğu sadece “hastaneye transfer etmek”ten ibaret değildir. Borçlar Hukuku ve Tüketici Hukuku ilkeleri çerçevesinde aracı kuruluşun yerine getirmekle yükümlü olduğu temel edimler ve ihlal durumları aşağıda belirtilmiştir:
1. Aydınlatma ve Doğru Bilgilendirme Yükümlülüğü
Aracı kuruluş, tedavi öncesinde hastaya sunacağı paket, anlaşmalı olduğu hastane, ameliyatı yapacak hekimin uzmanlığı ve tedavi süreçleri hakkında doğru, eksiksiz ve şeffaf bilgi vermekle mükelleftir.
-
Aydınlatma Kusuru: Tedavinin muhtemel risklerinin hastadan gizlenmesi, hastanenin sahip olmadığı teknolojik imkânların var gibi gösterilmesi veya ameliyatı yapacak hekimin unvanı hakkında yanıltıcı bilgi verilmesi doğrudan aracı kuruluşun hukuki sorumluluğunu doğurur.
-
Dil ve İletişim İhlali: Sağlık Turizmi Yönetmeliği gereği bilgilendirmeler hastanın anladığı dilde yapılmalıdır. Hastaya anlamadığı bir dilde onay formu imzalatılması veya yanlış bilgilendirme yapılması halinde aracı kuruluş sorumludur.
2. “Basiretli Seçim” Yükümlülüğü (Culpa in Eligendo)
Türk Borçlar Kanunu uyarınca bir işi organizasyon kapsamında başkalarına yaptıran acente, hizmeti sunacak kişileri seçerken özen göstermek zorundadır.
-
Aracı kuruluşun; Sağlık Bakanlığı ruhsatı olmayan, hijyen şartlarını taşımayan hastanelerle çalışması veya diploması/uzmanlığı yetersiz, hakkında daha önce ciddi malpraktis kararları verilmiş hekimleri tercih etmesi “seçimde kusur” (culpa in eligendo) sayılır.
-
Acente “Ben sadece aracıydım, doktorun diplomasını incelemek zorunda değilim” savunmasının arkasına sığınamaz.
3. Yardımcı Personel ve Tercüman Kusurları (TBK m. 116)
Türk Borçlar Kanunu’nun 116. maddesi uyarınca borçlu (aracı kuruluş), borcun ifasını veya bir hakkın kullanılmasını yardımcı kişilere (tercüman, hasta danışmanı, transfer şoförü vb.) bırakmışsa, onların borcu ifa ederken sebep oldukları zararlardan doğrudan sorumludur.
-
Örnek Durum: Aracı kuruluşun sağladığı tercümanın, doktorun ameliyat sonrası hastaya verdiği tıbbi talimatları (örneğin ilaç kullanım dozunu veya yapmaması gereken hareketleri) hastaya yanlış tercüme etmesi sebebiyle hastada sağlık sorunu gelişirse; bu durumdan tercümanı çalıştıran aracı kuruluş hukuken doğrudan sorumlu tutulur.
4. Lojistik ve Operasyonel Kusurlar
Hastanın havalimanında karşılanmaması, sözleşmede vaat edilen otelden farklı ve kalitesiz bir otelde konaklatılması, ameliyat gününün ve saatinin organizasyon hatası nedeniyle aksaması, hastanın steril olmayan transfer araçlarıyla taşınması gibi tüm aksaklıklar acentenin sözleşmeye aykırılık sorumluluğunu oluşturur.
4. Kritik Ayrım: Aracı Kuruluş Doktorun Ameliyat Hatasından (Malpraktis) Sorumlu midir?
Kamuoyunda ve uluslararası hastalar arasında en çok kafa karışıklığı yaratan konu şudur: Ameliyathanede hekimin yaptığı tıbbi bir hatadan (bıçak kayması, yanlış organ ameliyatı, yanlış dozaj vb.) aracı kuruluş sorumlu tutulabilir mi?
Bu sorunun cevabı, zararın niteliğine ve aracı kuruluş ile hasta arasındaki sözleşmenin tipine göre iki farklı boyutta değerlendirilir:
ZARARIN KAYNAĞI
│
┌──────────────────────────────┴──────────────────────────────┐
▼ ▼
DOĞRUDAN TIBBİ UYGULAMA HATASI ARACI KURULUŞUN KENDİ KUSURU
(Örn: Hatalı dikiş, yanlış doz ilaç) (Örn: Yanlış tercüme, kaçak klinik seçimi)
│ │
▼ ▼
Kural Olarak: Sadece Doktor & Hastane Sorumludur. Aracı Kuruluş Tazminattan Doğan
(Tıbbi teşhis/tedaviye acente müdahale edemez) Zarardan Doğrudan/Müteselsilen Sorumludur.
1. Genel Kural: Saf Tıbbi Hatalarda Acentenin Doğrudan Tıbbi Sorumluluğu Yoktur
Kural olarak aracı kuruluş bir sağlık kuruluşu veya teşhis/tedavi yetkisine sahip bir tabip değildir. Tıp ilminin gerektirdiği tıbbi müdahaleyi yapma yetkisi ve ehliyeti kanunen sadece doktorlara aittir.
-
Dolayısıyla, hekimin ameliyat esnasında gösterdiği özen eksikliğinden veya yaptığı teknik tıbbi hatalardan aracı kuruluş kural olarak sorumlu tutulamaz. Tıbbi malpraktisin muhatabı doğrudan ameliyatı yapan hekim, hastane yönetimi ve hekimin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasıdır.
2. İstisnalar: Acentenin Tıbbi Malpraktis Tazminatına Ortak Edildiği Durumlar
Ancak aşağıdaki hallerden biri mevcutsa, aracı kuruluş doktorun yaptığı tıbbi hatanın tazminatından doktor ve hastane ile birlikte müteselsilen (zincirleme) sorumlu tutulur:
-
Paket Tur Satışı Yapılmışsa: Hastaya uçak, otel ve ameliyat tek bir paket olarak satılmışsa, 6502 sayılı Kanun m. 51 gereği paket tur düzenleyicisi acente, paketin içindeki sağlık hizmetinin ayıplı ifasından da hastaya karşı sorumludur. Acente, hastaya ödediği tazminatı daha sonra kusurlu doktora rücu eder.
-
Gerçeğe Aykırı Reklam ve Sonuç Garantisi Verilmişse: Aracı kuruluş hastaya “Asla iz kalmaz”, “%100 başarı garantili operasyon”, “Sıfır riskli tedavi” gibi vaatlerde bulunmuşsa, ameliyat başarısız geçtiğinde ortaya çıkan malpraktis benzeri zarardan Eser Sözleşmesi hükümleri gereği doğrudan sorumlu olur.
-
Hekim/Hastane İllüzyonu Oluşturulmuşsa: Eğer aracı kuruluş kendisini bir hastane gibi tanıtmış, doktorun unvanını saklamış, hastaya “ameliyatı biz yapıyoruz” algısı vermişse, mahkeme aracı kuruluşu fiili hizmet sağlayıcı olarak kabul eder ve tıbbi sonuçtan sorumlu tutar.
-
Hatalı Onam Süreci: Hastanın kendi dilinde hazırlanmamış onam formlarını hastaya baskıyla veya açıklamadan imzalatan aracı kuruluş, “aydınlatma yükümlülüğünün ihlali” nedeniyle ortaya çıkacak komplikasyonlardan sorumlu hale gelir.
5. Sağlık Turizmi Yönetmeliği Kapsamında İdari Sorumluluklar ve Yaptırımlar
Aracı kuruluşların hastaya karşı sorumluluğu sadece özel hukuk mahkemelerinde açılacak tazminat davalarıyla sınırlı değildir. Sağlık Bakanlığı, yürürlükteki mevzuat uyarınca aracı kuruluşları çok sıkı bir idari denetime tabi tutmaktadır.
Sağlık Turizmi Yönetmeliği ve ilgili mevzuat uyarınca aracı kuruluşların uymak zorunda olduğu idari yükümlülükler ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar şunlardır:
A. İdari Yaptırımlar ve Yetki Belgesi İptali
-
İlk İhlal: Yönetmelikte belirtilen şartlara uymayan, hastaya yetkisiz tesislerde hizmet sunan veya sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmeyen aracı kuruluşlar Sağlık Bakanlığı tarafından uyarılır ve eksiklikleri gidermesi için süre verilir.
-
Askıya Alma ve İptal: İhlallerin tekrarı halinde aracı kuruluşun Uluslararası Sağlık Turizmi Yetki Belgesi 3 aydan 6 aya kadar askıya alınır veya tamamen iptal edilir. Yetki belgesi iptal edilen acente sağlık turizmi faaliyeti yürütemez.
B. Finansal Teşviklerin Kesilmesi ve Geri Alınması
Ticaret Bakanlığı, sağlık turizmi acentelerine yurt dışı reklam, tercüman istihdamı, acente komisyonu ve belgelendirme başlığı altında çok ciddi devlet teşvikleri sunmaktadır. Hastayı mağdur eden, hakkında yargı kararı verilen veya mevzuata aykırı davrandığı tespit edilen aracı kuruluşların tüm devlet teşvikleri kesilir ve ödenmiş teşvikler yasal faiziyle geri alınır.
6. Tazminat Boyutu: Yabancı Hasta Aracı Kuruluştan Hangi Zararlarını Talep Edebilir?
Aracı kuruluşun organizasyon kusuru, yanlış bilgilendirmesi, ayıplı hizmeti veya paket tur ihlali nedeniyle zarara uğrayan uluslararası hasta, Türk mahkemelerine başvurarak hem Maddi hem de Manevi Tazminat talep edebilir.
TALEBEDİLEBİLECEK TAZMİNATLAR
│
┌────────────────────────────────┴────────────────────────────────┐
▼ ▼
MADDİ TAZMİNAT MANEVİ TAZMİNAT
• Ödenen Paket Ücretinin İadesi/İndirimi • Bedensel/Ruhsal Acı Tazmini
• Fazladan Yapılan Otel/Uçak/Transfer Harcamaları • Estetik Kaybın Psikolojik Etkisi
• Düzeltme (Revizyon) Tedavisi Masrafları • Yabancı Ülkede Yalnız Bırakılmanın
• İyileşme Sürecindeki Kazanç/Maaş Kaybı Yarattığı Travma
A. Maddi Tazminat Kalemleri
-
Hizmet Bedelinin İadesi veya İndirimi: 6502 sayılı Kanun m. 15 uyarınca, ayıplı hizmet sunulması durumunda hasta ödediği paket ücretinin iadesini veya ayıp oranında bedel indirimi talep edebilir.
-
Ek Konaklama ve Seyahat Masrafları: Aracı kuruluşun hatalı organizasyonu sebebiyle uzayan kalış süreleri, kaçırılan uçak biletleri ve fazladan yapılan otel konaklama harcamaları.
-
Düzeltme (Revizyon) Ameliyatı ve Tedavi Giderleri: Eksik veya yanlış bilgilendirme sonucu ortaya çıkan sağlık sorunlarını gidermek için hastanın kendi ülkesinde veya Türkiye’de yapmak zorunda kaldığı ilave medikal harcamalar.
-
Geçici İş Göremezlik (Kazanç Kaybı): Hastanın aracı kuruluşun kusuru nedeniyle ülkesindeki işine süresinde dönemeyerek uğradığı maas ve ticari gelir kayıpları.
B. Manevi Tazminat Kalemleri
Türk Borçlar Kanunu m. 56 uyarınca, vücut bütünlüğü ihlal edilen veya ağır bir mağduriyet yaşayan kişiye manevi tazminat ödenir.
-
Yabancı hastanın dilini bilmediği bir ülkede çaresiz bırakılması, hastanede tercümansız terk edilmesi, yanlış yönlendirmeler neticesinde ruhsal çöküntü yaşaması veya estetik kaybının yarattığı ağır depresyon durumlarında mahkeme hakkaniyete uygun yüksek miktarlı manevi tazminatlara hükmetmektedir.
7. Yargılama Usulü: Görevli Mahkeme, Yetki ve Zamanaşımı
Sağlık turizmi aracı kuruluşuna karşı hukuki süreç başlatılırken aşağıdaki usul kurallarına kesinlikle uyulması gerekir:
A. Görevli ve Yetkili Mahkeme
-
Görevli Mahkeme: Tüketici Mahkemeleri’dir. Yargıtay’ın yerleşik kararları uyarınca, sağlık turizmi acentesi ile hasta arasındaki hukuki işlem “Tüketici İşlemi” olarak kabul edilir.
-
Arabuluculuk Şartı: Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce Dava Şartı Arabuluculuk başvurusu yapılması zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
-
Milletlerarası Yetki: Türk Borçlar Kanunu ve MÖHUK uyarınca, hizmetin Türkiye’de ifa edilmiş olması veya aracı kuruluşun merkezinin Türkiye’de bulunması sebebiyle Türk Mahkemeleri tam yetkilidir.
B. Zamanaşımı Süreleri
| Dava Türü / Hukuki Sebeb | Uygulanan Kanun Maddesi | Zamanaşımı Süresi |
| Paket Tur ve Ayıplı Hizmet | 6502 s. TKHK m. 16 | Ayıbın/hizmetin ifasından itibaren 2 Yıl |
| Sözleşmeye Aykırılık (Vekâlet/Eser) | TBK m. 146 | İhlalin/Zararın öğrenilmesinden itibaren 5 Yıl |
| Haksız Fiil (Ağır Kusur) | TBK m. 72 | Öğrenmeden itibaren 2 Yıl, Her halde 10 Yıl |
8. Sağlık Turizmi Sektörünün Tarafları İçin Hayati Tavsiyeler
Aracı Kuruluşlar (Acenteler) İçin Sorumluluk Yönetimi Rehberi:
-
Sözleşmesel Statünüzü Açıkça Belirtin: Hastayla yapacağınız yazılı sözleşmelerde bir tıbbi kuruluş olmadığınızı, yetkinizin transfer, konaklama, danışmanlık ve tercümanlık ile sınırlı olduğunu açıkça vurgulayın.
-
Reklam Diline Dikkat Edin: Web sitelerinizde, sosyal medyada veya broşürlerinizde kesin tıbbi sonuç vaat eden (“%100 garanti”, “Sıfır risk”) ifadeler kullanmaktan kaçının. Bu ifadeler sizi Eser Sözleşmesi kapsamında tıbbi sonuçtan sorumlu kılar.
-
Aydınlatılmış Onam Sürecini Belgeleyin: Hastanın kendi dilinde hazırlanmış onam formlarını incelemesini sağlayın ve hastanın formları anladığını teyit eden ıslak imzalı veya dijital onaylı kayıtları saklayın.
-
Tercüman Kadronuzu Yetkilendirin: Tıbbi terimlere hakim olmayan tercümanlarla çalışmayın. Tercüman hatalarının TBK m. 116 uyarınca doğrudan sizin kusurunuz sayılacağını unutmayın.
Uluslararası Hastalar İçin Hukuki Korunma Rehberi:
-
Sağlık Bakanlığı Yetki Belgesini İncelenmesini İsteyin: Anlaştığınız acenteden T.C. Sağlık Bakanlığı Uluslararası Sağlık Turizmi Aracı Kuruluş Yetki Belgesi örneğini talep edin.
-
Paket İçeriğini Yazılı Sözleşmeye Bağlayın: Alacağınız hizmetlerin (otel yıldızı, transfer aracı tipi, hastane adı, doktorun unvanı, tercümanlık süresi) detaylıca yazıldığı bir Paket Tur Sözleşmesi imzalayın.
-
Tüm Ödemeleri Resmi Kanallardan Yapın: Acenteye yapacağınız ödemeleri banka havalesi ile gerçekleştirin ve dekont açıklamasına “Sağlık turizmi aracılık ve paket hizmet bedeli” notunu yazdırın.
Sonuç
Sağlık turizmi aracı kuruluşları, uluslararası hastanın Türkiye’deki en temel güvencesi ve organizasyonel muhatabıdır. Hukuki açıdan bakıldığında aracı kuruluşlar, doktorun ameliyathanedeki saf tıbbi hatalarından kural olarak doğrudan sorumlu tutulmasalar da; organizasyon kusurlarından, gerçeğe aykırı ve abartılı vaatlerinden, yetkisiz klinik ve hekim seçiminden, tercüme hatalarından, bilgilendirme eksikliğinden ve paket tur kapsamındaki ayıplı hizmetlerden hastaya karşı doğrudan ve ağır bir şekilde sorumludurlar.
Türkiye’nin sağlık turizmindeki lider konumunu koruması ve uluslararası hastaların hak kaybına uğramaması, aracı kuruluşların kanunlar ve yönetmeliklerle belirlenen bu sorumluluk sınırlarına tam bir basiret ve profesyonellikle uymasına bağlıdır.