Bir ifade çağrısı, gözaltı, tutuklama talebi ya da iddianame; kişinin özgürlüğünü, işini ve geleceğini doğrudan etkileyebilir. Ceza yargılamasında süreler kısadır ve ilk aşamada verilen ifade, dosyanın sonraki seyrini belirleyebilir. Suçtan zarar gören taraf için de şikâyet ve itiraz sürelerinin kaçırılmaması önemlidir.

Bu sayfada ceza yargılamasının aşamalarını, kanun yolu sürelerini ve sık karşılaşılan kurumları özetliyoruz. Büromuz İstanbul (Küçükçekmece)’da; şüpheli, sanık ve mağdur tarafında ceza soruşturması ve kovuşturmalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu alanda hangi işlere bakıyoruz?

Kolluk ve savcılıkta ifade sırasında müdafilik
Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz, tahliye talepleri
Asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinde sanık müdafiliği
Mağdur ve müşteki vekilliği: şikâyet, davaya katılma, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Uzlaştırma süreci, etkin pişmanlık ve zararın giderilmesi
İstinaf ve temyiz başvuruları
Dolandırıcılık, uyuşturucu, bilişim ve trafik suçları
Ceza dosyasına bağlı tazminat talepleri

Soruşturma aşaması: ifade, gözaltı, tutuklama

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve savcılığın iddianame düzenlemesi ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermesiyle sona erer.

İfade ve avukat hakkı. İfade alınmadan önce kişiye yüklenen suç anlatılır. Ayrıca şu haklar hatırlatılır (CMK m.147):

müdafi seçme ve müdafiin ifadede hazır bulunması hakkı
susma hakkı, yani yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkı
lehine olan delillerin toplanmasını isteme hakkı

Müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). Şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suç söz konusuysa, istem aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK m.150).

Gözaltı. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gereken zorunlu süre (en fazla on iki saat) hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK m.91). Terör suçları gibi bazı suç tiplerinde özel düzenlemeler bulunabilir. Gözaltı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Tutuklama. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi, kaçma veya delil karartma gibi bir tutuklama nedeni bulunmalıdır. Tedbirin ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalacağının gerekçelendirilmesi de gerekir (CMK m.100–101).

Tutuklamaya itiraz: Karara karşı itiraz edilebilir. Kanunda ayrı bir süre öngörülmediği için genel itiraz süresi olan iki hafta uygulanır (CMK m.101/5, m.268).
Tahliye talebi: Tutuklama nedenlerinin ortadan kalktığı ileri sürülerek her aşamada tahliye istenebilir.
Adli kontrol: Yurt dışına çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü gibi tedbirler, tutuklamaya göre daha hafif bir alternatiftir.

Kovuşturma aşaması: iddianame ve duruşma

İddianamenin mahkemece kabulüyle kovuşturma başlar. Kanunda sayılan bazı suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinde, diğerleri kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11–12).

Duruşmada sanığın sorgusu yapılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları ve dijital deliller tartışılır. Savunma; delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğini, çelişkili beyanları ve lehe delillerin toplanıp toplanmadığını denetler. Yargılama beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya düşme gibi bir kararla sona erer.

HAGB, uzlaştırma, etkin pişmanlık ve seçenek yaptırımlar

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB). 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile yeniden düzenlenen CMK m.231’e göre:

Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır.
Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması gerekir.
Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
Suçtan doğan zarar tamamen giderilmelidir. Hemen giderilemiyorsa, denetim süresince aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla da karar verilebilir.
Sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur. Bu sürede kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer.
HAGB kararına karşı artık istinaf yoluna başvurulabilir.

Uzlaştırma. Şikâyete bağlı suçlar ile kanunda sayılan bazı suçlarda (örneğin basit kasten yaralama, taksirle yaralama, tehdidin temel hali, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, dolandırıcılığın basit hali) dosya önce uzlaştırmacıya gönderilir. Hakaret, ısrarlı takip ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yapılmaz. Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253).

Etkin pişmanlık. Hırsızlık, dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma gibi malvarlığına karşı suçlarda zarar tamamen giderilirse cezada indirim yapılır. Zararın kovuşturma başlamadan önce giderilmesi halinde indirim daha fazladır (TCK m.168). Bazı suçlarda kanun ayrıca özel etkin pişmanlık hükümleri öngörür.

Seçenek yaptırımlar ve erteleme. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır. Bu ceza adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.49–50). İki yıl veya daha az süreli hapis cezası, kanuni şartlar varsa ertelenebilir (TCK m.51).

Sık görülen suç tipleri

Dolandırıcılık (TCK m.157–158): Bilişim sistemleri veya bankalar araç olarak kullanılarak işlenen dolandırıcılık, nitelikli hal sayılır. 7589 sayılı Kanunla, iştirakin yalnızca banka hesabını veya kartını başkasına kullandırmaktan ibaret olduğu hallerde cezanın yarı oranında indirileceği düzenlenmiştir (TCK m.158/4).
Uyuşturucu (TCK m.188, m.191): Kullanmak için bulundurma ile ticaret ayrı suçlardır. Kullanma suçunda kural olarak kamu davasının açılması beş yıl ertelenir ve bu sürede denetimli serbestlik uygulanır; yükümlülüklere aykırılık halinde dava açılır (TCK m.191).
Bilişim suçları (TCK m.243–245): Sisteme izinsiz girme, verileri bozma, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması. Ayrıntılar için: Bilişim Hukuku
Trafik suçları: Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m.179), taksirle yaralama ve taksirle öldürme. Kazanın tazminat boyutu için: Sigorta ve Tazminat Hukuku

Av. Ferhat Küle, atv haberinde dolandırıcılık konusunda görüş bildirirken — Av. Ferhat Küle, atv’de yayımlanan “Fotoğrafa kandı, parayı kaptırdı” haberinde görüş bildirirken.

Mağdur ve müşteki vekilliği, şikâyet süreleri

Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Hakaret suçunda bu süre, her halde fiilden itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73).
Şikâyete bağlı olmayan suçlar: Savcılık kendiliğinden soruşturur. Yine de suç duyurusunda delillerin eksiksiz sunulması önemlidir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı: Suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173).
Davaya katılma: Mağdur, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılabilir (CMK m.237). Katılan sıfatı, kanun yoluna başvurma hakkı verir.

Kanun yolları ve süreler

Karar	Kanun yolu	Süre
Hâkim kararları (tutuklama, adli kontrol, el koyma vb.)	İtiraz	Öğrenmeden itibaren iki hafta (CMK m.268)
İlk derece mahkemesi hükmü	İstinaf	Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.273)
Bölge adliye mahkemesi kararı	Temyiz	Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.291)

Bu süreler 2024’te yapılan değişiklikle “hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün” yerine “gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta” olarak düzenlenmiştir. Kanunun kesin saydığı bazı kararlar ile belirli parasal sınırın altındaki adli para cezaları için istinaf yolu kapalı olabilir.

Süreç nasıl işler?

İlk görüşme: Suçlama, ifade veya duruşma tarihi ve elinizdeki belgeler konuşulur. Gözaltı veya ifade çağrısı varsa öncelik verilir.
Dosya incelemesi: Soruşturma dosyası, kısıtlama kararı yoksa incelenir (CMK m.153). Deliller ve tanık beyanları değerlendirilir.
Savunma stratejisi: Susma hakkının kullanılması ya da beyanda bulunulması, lehe delil talepleri, uzlaştırma veya zararın giderilmesi seçenekleri belirlenir.
Duruşmalar: Savunma, delillere itiraz ve esas hakkında savunma hazırlanır.
Karar ve kanun yolu: Gerekçeli karar incelenir; iki haftalık süre içinde istinaf veya temyiz değerlendirilir.

Hazırlanması gereken belgeler

Varsa ifade davetiyesi, tebligat, iddianame veya duruşma tutanakları
Olayla ilgili yazışmalar, mesajlar, banka dekontları, fotoğraf ve kamera kayıtları
Tanıkların isim ve iletişim bilgileri
Sağlık raporları (yaralanma iddialarında)
Adli sicil kaydı ve daha önceki ceza dosyalarına ilişkin bilgiler
Mağdur iseniz: zararı gösteren belgeler ve faile ilişkin bilinen bilgiler

Sık yapılan hatalar

Kollukta, dosyayı görmeden ve avukatla görüşmeden ayrıntılı ifade vermek
İfade çağrısını önemsememek; gidilmediğinde zorla getirme kararı verilebileceğini bilmemek
Şikâyet süresini veya kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresini kaçırmak
İstinaf ve temyiz süresinin hâlâ yedi gün olduğunu düşünmek ya da tebliğ tarihini takip etmemek
Sosyal medyada olayla ilgili paylaşım yapmak veya karşı tarafla iletişime geçmek
Zararı gidermenin HAGB, etkin pişmanlık ve uzlaştırma bakımından etkisini geç değerlendirmek

Sık sorulan sorular

İfadeye giderken avukat şart mı?
Kural olarak zorunlu değildir; ancak her şüpheli müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir. Çocuklar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafi zorunludur. Avukatsız kollukta verilen ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Gözaltı süresi ne kadar?
Yakalama anından itibaren yirmi dört saattir; hâkime götürme için gereken süre (en fazla on iki saat) buna dâhil değildir. Toplu suçlarda savcı süreyi günlük olarak üç gün uzatabilir. Bazı suç tiplerinde özel kurallar bulunabilir.

Tutuklamaya nasıl itiraz edilir?
Kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya mahkemeye dilekçeyle itiraz edilir; süre iki haftadır. Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı kural olarak numara sırasıyla izleyen sulh ceza hâkimliği inceler. Ayrıca her aşamada tahliye talep edilebilir.

HAGB sabıka kaydında görünür mü?
HAGB kararı adli sicil kaydına değil, bu kararlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir. Bu nedenle adli sicil belgesinde yer almaz. Beş yıllık denetim süresi iyi halle geçerse dava düşer.

Uzlaştırma hangi suçlarda mümkün?
Şikâyete bağlı suçlarda ve kanunda sayılan bazı suçlarda; örneğin basit kasten yaralama, taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık ve basit dolandırıcılık. Hakaret, ısrarlı takip ve cinsel suçlarda uzlaştırma yapılmaz.

İstinaf başvuru süresi kaç gün?
Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273). Temyiz süresi de bölge adliye mahkemesi kararının gerekçesiyle tebliğinden itibaren iki haftadır.

İlgili yazılar

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Şartları
Yakalama ve Gözaltı Arasındaki Fark Nedir?
Şüphelinin Susma Hakkı: Ne Zaman Susmalı, Ne Zaman Beyan Vermeli?
Tutuklama Kararına İtiraz Nasıl ve Nereye Yapılır?
Soruşturma ve Kovuşturma Farkı Nedir?
Kamu Davasında Şikâyet ve Şikâyetten Vazgeçme
Dolandırıcılık Mağdurları Ne Yapmalı? Para Geri Alınabilir mi?
Ceza Davası Sonrası Tazminat Davası Açılabilir mi?
Bilişim Hukuku · Sigorta ve Tazminat Hukuku

İletişim

Ceza soruşturması veya davanızla ilgili görüşmek için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İstanbul: Kartaltepe Mah. Süvari Cad. Torkam E5 Residence A Blok D:21, Sefaköy, Küçükçekmece. Tel: +90 212 579 79 85.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel durumu bir avukatla değerlendiriniz.

Dosyanız İstanbul dışındaysa sürecin nasıl yürüdüğünü Türkiye genelinde dava ve icra takibi sayfamızda anlattık.

Bu alandaki yazılarımız

Tüm Ceza Hukuku yazıları (1.080) →