Türkiye’de yaşayan, çalışan veya yatırım yapan yabancıların hukuki durumu; ikamet ve çalışma izinlerinden vatandaşlık başvurusuna kadar sıkı sürelere bağlı idari işlemlerle belirlenir. Bir ret ya da sınır dışı etme kararı karşısında hangi yola, kaç gün içinde başvurulacağını bilmek belirleyicidir.

Bu sayfada Türk hukukunda yabancılarla ilgili en sık karşılaşılan konuları, süreleri ve izlenen yolu özetliyoruz. Büromuz İstanbul (Küçükçekmece)’da, yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi yapmaktadır.

Bu alanda hangi işlere bakıyoruz?

İkamet izni başvurusu, uzatılması ve ikamet izinleri arasında geçiş
İkamet izni reddi, iptali veya uzatılmaması kararlarına karşı dava
Çalışma izni, süresiz çalışma izni ve Turkuaz Kart başvuruları; ret kararlarına itiraz
Türk vatandaşlığının genel yolla, evlilik yoluyla ve istisnai yolla (yatırım dâhil) kazanılması
Sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarına karşı başvurular
Türkiye’ye giriş yasağının kaldırılması ve giriş yasağı kararlarına karşı dava
Yabancı mahkeme kararlarının (özellikle boşanma kararlarının) tanınması ve tenfizi
Yabancıların Türkiye’de taşınmaz edinimi

İkamet izinleri

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.30’a göre altı tür ikamet izni vardır:

Başka bir ülkeye iltica etmiş kişilerin Türkiye’ye dönüş şartlarını ve süreçlerini ayrı bir yazımızda ele aldık.

Kısa dönem ikamet izni (m.31): Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, bilimsel araştırma, tedavi gibi amaçlarla verilir. Kural olarak her defasında en fazla iki yıllık sürelerle düzenlenir.
Aile ikamet izni (m.34): Türk vatandaşlarının veya ikamet izni sahibi yabancıların yabancı eşine ve çocuklarına, her defasında üç yılı aşmamak üzere verilir.
Öğrenci ikamet izni (m.38): Türkiye’de yükseköğrenim görecek yabancılara verilir.
Uzun dönem ikamet izni (m.42–43): Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış ve diğer şartları (son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli gelir, sağlık sigortası gibi) taşıyan yabancılara süresiz olarak verilir.
İnsani ikamet izni
İnsan ticareti mağduru ikamet izni

Dikkat edilmesi gereken kurallar:

Uzatma süresi: Uzatma başvurusu, iznin bitimine altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır (m.24).
Kesinti: Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında, bir yılda toplam altı ayı veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır. Öğrenci ikamet izinlerinin yarısı hesaba katılır (m.28).
Çalışma izni: Geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer (m.27).

İkamet izni reddi, iptali veya uzatılmaması

Ret, iptal veya uzatmama kararı valilik (il göç idaresi) tarafından gerekçeli olarak tebliğ edilir. Karar verilirken yabancının aile bağları, ikamet süresi ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar dikkate alınmalıdır (m.25).

Dava yolu: Karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Kanunda özel bir süre öngörülmediğinden genel kural olan altmış günlük dava açma süresi uygulanır (2577 sayılı İYUK m.7).
Önemli risk: Uzatma başvurusu reddedilen yabancı on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-j). Bu nedenle ret kararı tebliğ edilir edilmez yol haritası belirlenmelidir.

Çalışma izni ve Turkuaz Kart

Çalışma izinleri 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir. Başvuru Türkiye’de doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, yurt dışında ise Türkiye’nin büyükelçilik veya başkonsolosluklarına yapılır (m.7).

Süreli çalışma izni: İlk başvuruda belirli bir işverende en çok bir yıl; aynı işveren için ilk uzatmada en çok iki, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl verilir (m.10).
Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar başvurabilir; şartların varlığı mutlak hak sağlamaz (m.10/3).
Turkuaz Kart: Nitelikli yabancılara, ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilir. Geçiş süresi kaydının kaldırılması için süre dolmadan başvurulmalıdır (m.11).
Uzatma: İznin bitimine altmış gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan yapılır; süre geçtikten sonraki başvuru reddedilir.
İtiraz: Bakanlık kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itiraz reddedilirse idari yargı yoluna gidilir (m.21).

Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-ğ).

Türk vatandaşlığının kazanılması

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre başlıca yollar şunlardır:

Genel yol (m.11): Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet, yeterli Türkçe, geçimini sağlayacak gelir veya meslek, iyi ahlak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gibi şartlar aranır.
Evlilik yoluyla (m.16): Bir Türk vatandaşıyla evlenmek tek başına vatandaşlık sonucunu doğurmaz. En az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir. Aile birliği içinde yaşama ve evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama şartları incelenir.
İstisnai yol (m.12): Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık verilebilir. Bu kapsamda yatırım amaçlı kısa dönem ikamet izni alanlar, Turkuaz Kart sahipleri ve bunların eş ve çocukları da yer alır.

Yatırım yoluyla vatandaşlık: Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20’de sayılan yatırım türleri şunlardır:

taşınmaz edinimi (tapuya üç yıl satılmama şerhiyle)
sabit sermaye yatırımı
istihdam oluşturma
banka mevduatı
devlet borçlanma araçları
yatırım fonu katılma payları
bireysel emeklilik sistemi

Tutar ve elde tutma şartları Cumhurbaşkanı kararlarıyla değiştirilebildiğinden, başvuru öncesinde güncel mevzuata göre ayrıca kontrol edilmelidir. Şartların sağlanması vatandaşlığın verilmesini zorunlu kılmaz; idarenin takdir yetkisi bulunur.

Sınır dışı etme kararı ve idari gözetim

Sınır dışı etme kararı valilik tarafından alınır ve gerekçesiyle tebliğ edilir (YUKK m.53). Vize veya ikamet süresinin on günden fazla aşılması, kamu düzeni değerlendirmesi, izinsiz çalışma gibi sebepler m.54’te sayılmıştır.

İtiraz süresi: Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir (m.53/3).
Karar süresi: Mahkeme, dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir; karar kesindir.
Yürütme: Yabancının rızası dışında, dava açma süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi yapılmaz.
Sınır dışı edilemeyecekler (m.55): Gideceği ülkede işkence veya insanlık dışı muamele tehlikesi bulunanlar, ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar ve bazı mağdur grupları.

İdari gözetim (m.57): Kaçma riski gibi hâllerde yabancı geri gönderme merkezine alınabilir. Bu kararlara karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur; hâkim beş gün içinde karar verir. Gözetim süresi altı ayı geçemez, belirli hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir.

Türkiye’ye giriş yasağı

Göç İdaresi Başkanlığı kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle giriş yasağı koyabilir; sınır dışı edilenler hakkında giriş yasağı ayrıca alınır (YUKK m.9).

Yasak kural olarak en fazla beş yıldır; ciddi tehdit hâlinde en fazla on yıl daha artırılabilir.
İdare, giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak üzere belirli bir süre için girişe izin verebilir.
Giriş yasağı kararına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Kararın tebliğ edilmediği durumlarda sürenin ne zaman başladığı somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi

Yurt dışında verilmiş bir kararın Türkiye’de sonuç doğurması için tanınması (kesin hüküm etkisi) veya tenfizi (icra edilebilmesi) gerekir (5718 sayılı MÖHUK m.50–59).

Görevli ve yetkili mahkeme: Asliye mahkemesi; karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri veya sâkin olduğu yer, bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri.
Şartlar: Kararın kesinleşmiş olması, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması, savunma hakkına uyulmuş olması. Tenfizde ayrıca karşılıklılık aranır; tanımada aranmaz.
Boşanma kararlarında idari yol: Yabancı adlî veya idarî makamlarca verilmiş kesinleşmiş boşanma kararları, taraflar birlikte başvurursa (taraflardan biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı taraf tek başına) dava açmadan nüfus kütüğüne tescil edilebilir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). Bu yolla tescil reddedilirse mahkemede tanıma davası açılır.

Yabancıların taşınmaz edinimi

Yabancıların taşınmaz edinimi Tapu Kanunu m.35’teki sınırlamalara tabidir; askerî yasak bölgeler ve yüzölçümü sınırları dikkate alınmalıdır. Ayrıntılar için: Gayrimenkul Hukuku

Süreç nasıl işler?

İlk görüşme: Pasaport, ikamet geçmişi, giriş-çıkış kayıtları ve elinizdeki kararlar incelenir.
Süre tespiti: Tebliğ tarihi belirlenir; yedi, otuz veya altmış günlük sürelerden hangisinin işlediği netleştirilir.
Yol haritası: Yeni başvuru, idari itiraz veya dava seçenekleri değerlendirilir.
Başvuru veya dava: Gerekirse yürütmenin durdurulması talebiyle dava açılır.
Takip: Karar sonrası ikamet, çalışma veya nüfus kaydı işlemleri tamamlanır.

Hazırlanması gereken belgeler

Pasaport ve varsa önceki ikamet ve çalışma izni kartları
Tebliğ edilen karar ve tebliğ belgesi
Kira sözleşmesi, tapu veya adres kayıt belgesi
Sağlık sigortası, gelir ve iş sözleşmesi belgeleri
Evlilik ve doğum kayıtları (aile ikameti ve evlilik yoluyla vatandaşlıkta)
Yabancı kararlarda: onaylı karar örneği, kesinleşme şerhi, apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüme

Sık yapılan hatalar ve süre aşımı riskleri

Sınır dışı kararına karşı yedi günlük sürenin kaçırılması
Uzatma başvurusunun süre dolduktan sonra yapılması
İkamet izni reddinden sonra on gün içinde çıkış yapılmaması
Uzun yurt dışı kalışlarla ikamette kesinti oluşması ve vatandaşlık sürelerinin sıfırlanması
Çalışma izni olmadan, yalnızca ikamet izniyle çalışılması
Yurt dışındaki boşanmanın Türkiye’de tescil ettirilmemesi; kişi nüfusta evli görünmeye devam eder

Sık sorulan sorular

İkamet izni reddedilirse ne yapılır?
Ret kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Uzatma başvurusu reddedildiyse on gün içinde çıkış yapılmaması sınır dışı riskini doğurur; bu nedenle karar tebliğ edilir edilmez değerlendirme yapılmalıdır.

Sınır dışı kararına itiraz süresi kaç gün?
Tebliğden itibaren yedi gündür. Başvuru idare mahkemesine yapılır; mahkeme on beş gün içinde kesin olarak karar verir. Bu süre içinde ve dava sürerken, rızası olmadıkça yabancı sınır dışı edilmez.

Giriş yasağı nasıl öğrenilir ve kaldırılabilir mi?
Giriş yasağı çoğu zaman sınır kapısında, vize veya ikamet başvurusu sırasında ya da Göç İdaresi’ne yapılan yazılı başvuru ile öğrenilir. İdare yasağı kaldırabilir veya geçici giriş izni verebilir; yasak hukuka aykırıysa dava açılabilir.

Yatırım yoluyla vatandaşlık şartları nelerdir?
Yönetmelikte sayılan yatırımlardan birinin (taşınmaz, mevduat, sabit sermaye, istihdam, fon payı gibi) belirlenen tutarda yapılması ve çoğunda üç yıl elde tutulması gerekir. Tutarlar değişebildiğinden güncel mevzuat başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Türk vatandaşıyla evlenen yabancı ne zaman vatandaşlığa başvurabilir?
En az üç yıllık ve devam eden bir evlilikten sonra. Aile birliği içinde yaşanıp yaşanmadığı ayrıca incelenir.

Yabancı boşanma kararı Türkiye’de nasıl tanınır?
Taraflar birlikte başvurursa nüfus müdürlüğü veya konsolosluk üzerinden idari tescil mümkündür. Aksi hâlde asliye mahkemesinde tanıma davası açılır.

İlgili yazılar

İletişim

İkamet, çalışma izni, vatandaşlık veya sınır dışı süreciyle ilgili görüşmek için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İstanbul: Kartaltepe Mah. Süvari Cad. Torkam E5 Residence A Blok D:21, Sefaköy, Küçükçekmece. Tel: +90 212 579 79 85.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel durumu bir avukatla değerlendiriniz.

Dosyanız İstanbul dışındaysa sürecin nasıl yürüdüğünü Türkiye genelinde dava ve icra takibi sayfamızda anlattık.

Bu alandaki yazılarımız

Tüm Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku yazıları (774) →

Yabancılar Hukuku