İzinsiz Yayma ve Dağıtım nedir?

İzinsiz yayma ve dağıtım, bir fikir, sanat, müzik, bilim veya sinema eserinin (kitap, film, şarkı, yazılım vb.); eser sahibinin veya yasal hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın çoğaltılması, halka sunulması, satışa çıkarılması veya ticari/kişisel amaçlarla başkalarına ulaştırılması durumudur.

Türkiye’de bu durum, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında telif haklarının ihlali ve bir suç olarak düzenlenmiştir.

Temel Unsurları Nelerdir?

• Yayma Hakkı: Bir eserin aslının veya çoğaltılmış nüshalarının (örneğin basılmış bir kitabın, kopyalanmış bir dijital dosyanın) satış, kiralama, ödünç verme veya benzer yollarla ticaret mevkiine konulması ya da umuma arz edilmesidir. Bu yetki kanunen münhasıran (sadece) eser sahibine aittir.

• Umuma İletim: Eserlerin radyo, televizyon, internet veya benzeri dijital, telli/telsiz araçlarla kamuya sunulmasıdır. İnternette telifli bir içeriğin (film, dizi, müzik veya e-kitap) izinsiz olarak paylaşılması veya sitelerde yayınlanması bu kapsamdadır.

Hangi Fiiller İzinsiz Yayma ve Dağıtıma Girer?

• Hak sahibinin izni olmadan bir kitabın fotokopiyle çoğaltılıp satılması veya dağıtılması,

• Telifli bir filmin veya müziğin internet sitesinde izinsiz olarak indirilmeye sunulması ya da paylaşılması,

• Korsan (izinsiz basılmış veya kopyalanmış) ürünlerin ticari amaçla satışa arz edilmesi, satılması veya kiralanması,

• Kişisel kullanım sınırlarını aşarak dijital dosyaların toplu halde ağlar üzerinden yayılması.

Hukuki ve Cezai Sonuçları Nelerdir?

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre, hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın eserleri dağıtan, yayan veya umuma ileten kişiler hakkında ciddi yaptırımlar öngörülmüştür:

1. Hapis ve Adli Para Cezası: Kanuna aykırı olarak eserleri yayan, dağıtan veya ticari amaçla bulunduran kişiler 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılabilir.

2. Maddi ve Manevi Tazminat: Eser sahibi, uğradığı zararın tazmini için hukuk mahkemelerinde maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ayrıca izinsiz çoğaltılan veya yayımlanan materyallere el konul imha edilebilir.

YARGITAY KARARLARI

1. Yargıtay 19. Ceza Dairesi Esas Numarası: 2019/12450 Karar Numarası: 2021/3210

Olay Özeti: Sanığın, işlettiği kırtasiye dükkanında üniversite öğrencilerine yönelik olarak, 5846 sayılı FSEK kapsamında koruma altında olan ve hak sahiplerinin yazılı izni bulunmayan çok sayıda ders kitabını fotokopi yoluyla çoğaltarak sattığı ve dağıttığı iddia edilmiştir. Açılan kamu davasında yerel mahkeme, eylemin ticari amaç gütmediğini ve öğrencilerin talebi üzerine yapıldığını gerekçe göstererek beraat kararı vermiştir. Şikayetçi dernek ve katılan vekili kararı temyiz etmiştir.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Yargıtay ilgili dairesi yerel mahkemenin kararını bozmuştur. Değerlendirmesinde, FSEK gereğince şahsi kullanım istisnasının ancak kişinin kendi kişisel ve özel ihtiyaçları çerçevesinde kalması halinde geçerli olabileceğini belirtmiştir. Kırtasiye gibi ticari bir işletmede, sistematik ve toplu bir şekilde telifli eserlerin fotokopiyle çoğaltılarak üçüncü kişilere satılmasının veya dağıtılmasının “şahsi kullanım” olarak kabul edilemeyeceğini vurgulamıştır. Eylemin açıkça FSEK kapsamında izinsiz çoğaltma ve yayma suçunu oluşturduğu belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Esas Numarası: 2020/4120 Karar Numarası: 2022/895

Olay Özeti: Davacı, sahibi olduğu müzik eserlerinin, davalıya ait internet sitesi ve sosyal medya hesapları üzerinden izinsiz olarak yayınlandığını, kullanıcılara indirilebilir formatta sunulduğunu iddia etmiştir. Davacı, bu fiilin hem yayma hem de umuma iletim haklarına tecavüz teşkil ettiğini belirterek FSEK 68. maddesi uyarınca eserin rayiç bedelinin üç katı tutarında maddi tazminat ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Davalı ise eserlerin sitede kısa süreli kaldığını ve ticari bir menfaat elde etmediğini savunarak davanın reddini istemiştir.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Yargıtay, internet ortamında gerçekleştirilen paylaşımlarda ticari kazanç elde edilmemiş olmasının tek başına hukuka aykırılığı ortadan kaldırmayacağını vurgulamıştır. Eserlerin hak sahibinin izni olmaksızın internet üzerinden umuma iletilmesinin ve yayılmasının FSEK’e açıkça aykırı olduğu belirtilmiştir. FSEK 68. madde kapsamındaki “üç katı bedel” talebi yönünden ise, hak sahibinin bu seçimlik hakkı kullanabileceği, tecavüzün gerçekleştiği tarih itibarıyla emsal sözleşmeler dikkate alınarak tazminatın hakkaniyete uygun şekilde hesaplanması gerektiği ifade edilmiş ve yerel mahkemenin tazminat miktarını eksik incelemeyle belirlemesi bozma nedeni yapılmıştır.

3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas Numarası: 2018/11-980 Karar Numarası: 2021/450

Olay Özeti: Davacı yayın evi, telif hakları kendisine ait olan bir mesleki kitabın, davalı şirket tarafından yazılı bir sözleşme olmaksızın kısmen kopyalanarak kendi kurumsal eğitim materyallerinde ve internet sitesinde dijital olarak dağıtıldığını ileri sürerek tazminat davası açmıştır. Davalı taraf, söz konusu paylaşımlar için sözlü olarak izin alındığını ya da bu kısmın alıntı (iktibas) serbestisi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Hukuk Genel Kurulu kararına göre; FSEK’in 52. maddesi gereğince mali hakların devri veya lisans verilmesi yazılı şekil şartına tabidir. Sözlü izin veya rıza iddialarının hukuk sistemimizde geçerliliği bulunmamaktadır. Ayrıca iktibas (alıntı) serbestisinin sınırları aşılmış olup, ticari veya kurumsal amaçlı faaliyetlerde eserin bütününün veya önemli bir kısmının izinsiz şekilde dijital ortamda yayılması ve dağıtılması açık bir hak ihlalidir. Davalının kusur şartı aranmaksızın FSEK 68. madde gereğince tazminattan sorumlu tutulması gerektiği onanmıştır.