ESTETİK AMELİYAT SONRASI BEKLENEN SONUCUN ALINAMAMASI MALPRAKTİS MİDİR?

”ESTETİK AMELİYAT SONRASI BEKLENEN SONUCUN ALINAMAMASI MALPRAKTİS MİDİR?”

Hukuki Niteliği, Eser Sözleşmesi Rejimi, Tıbbi İhtap ve Hak Arama Rehberi

Günümüz tıp hukukunda ve tıbbi uygulamalarında en çok uyuşmazlık çıkan, üzerinde en çetin hukuki tartışmaların yürütüldüğü alanların başında estetik tıbbi müdahaleler gelmektedir. Genel tıbbi müdahalelerde temel amaç bir hastalığı teşhis etmek, iyileştirmek veya hastanın yaşam kalitesini korumak iken; estetik amaçlı müdahalelerde temel motivasyon genellikle estetik kaygılar, dış görünüşü değiştirme veya güzelleştirme arzusudur.

Bu noktada uygulamada en sık karşılaşılan sorun: “Estetik ameliyat sonrasında hastanın hedeflediği veya hayal ettiği sonucun ortaya çıkmaması, estetik görünümün beklenildiği gibi olmaması veya sonucun beğenilmemesi bir malpraktis (tıbbi uygulama hatası) midir?” sorusudur.

Bu durum her zaman bir tıbbi hataya mı işaret eder, yoksa sözleşmeye aykırılık mı sayılır? Ya da tıbbi risk (komplikasyon) sınırları içinde mi kalır?

Bu kapsamlı hukuki çalışmada; estetik müdahalelerin genel tıbbi müdahalelerden ayrılan yönleri, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde estetik ameliyatların hukuki niteliği, komplication-malpraktis ayrımı, hekimin özen ve eser verme borcu, estetik ameliyat sonrası beklenen sonucun alınamaması halinde izlenecek hukuki, idari ve cezai süreçler akademik bir derinlikle ancak herkesin anlayabileceği açık bir dille ele alınmıştır.

1. ESTETİK MÜDAHALELERİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE SÖZLEŞME TÜRÜ

Hukuki açıdan doğru bir sonuca ulaşabilmek için öncelikle hasta ile hekim/hastane arasındaki ilişkinin niteliğini doğru tespit etmek gerekir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde tıbbi müdahaleler iki ana hukuki kategoride değerlendirilir:

                           Sözleşmesel Ayırım ve Hukuki Rejim
                                           │
       ┌───────────────────────────────────┴───────────────────────────────────┐
       ▼                                                                       ▼
Klasik / İyileştirici Tıbbi Müdahaleler                              Estetik Amaçlı Tıbbi Müdahaleler
 ├── Hukuki Niteliği: Vekalet Sözleşmesi (TBK m. 502)                 ├── Hukuki Niteliği: Eser Sözleşmesi (TBK m. 470)
 ├── Hekimin Borcu: Belli Bir Sonucu Garanti Etmek Değil,             ├── Hekimin Borcu: Belli Bir Sonucu (Eseri) Garanti Etmek,
 │   Özenli ve Bilimsel Bir Müdahalede Bulunmaktır.                   │   Taahhüt Edilen Estetik Sonucu Meydana Getirmektir.
 └── Sonuç Alınamazsa: Sadece özen eksikliği varsa sorumluluk doğar.  └── Sonuç Alınamazsa: Ayıplı eser ve sözleşmeye aykırılık doğar.

A. İyileştirici Tıbbi Müdahaleler: Vekalet Sözleşmesi

Tıbbı bir zorunluluk (örneğin apandisit ameliyatı, kanser tedavisi, kırık kemik tedavisi vb.) nedeniyle yapılan müdahalelerde hekim ile hasta arasındaki ilişki Vekalet Sözleşmesi (TBK m. 502 vd.) niteliğindedir. Vekalet sözleşmesinde hekim, hastayı iyileştirme sonucunu garanti etmez. Hekimin temel borcu; tıp biliminin kurallarına uygun, dürüst ve özenli bir şekilde müdahalede bulunmaktır (Özen Borcu). Hasta iyileşmese dahi hekim tıp kurallarına uygun hareket etmişse sorumlu tutulamaz.

B. Estetik Amaçlı Müdahaleler: Eser (İstisna) Sözleşmesi

Güzelleşme, dış görünüşü değiştirme veya belirli bir formu elde etme amacıyla yapılan (örneğin rinoplasti/burun estetiği, liposuction/yağ aldırma, meme estetiği, yüz germe vb.) estetik ameliyatlarda durum tamamen farklıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili hukuk dairelerinin kararlılık kazanmış içtihatlarına göre, saf estetik amaçlı tıbbi müdahaleler TBK m. 470 uyarınca bir “Eser Sözleşmesi” niteliğindedir.

Eser sözleşmesinde yüklenici (hekim/klinik), iş sahibine (hastaya) belli bir sonucu (eseri) meydana getirmeyi taahhüt eder. Dolayısıyla estetik ameliyatlarda hekim, sadece tıp kurallarına uymakla kalmaz; aynı zamanda ameliyat öncesinde kararlaştırılan, vaat edilen veya hedeflenen estetik sonucu somut olarak ortaya koymakla yükümlüdür.

İstisna (Göz Önünde Tutulması Gereken Ayrım): Eğer estetik müdahale bir kaza, yanık veya nefes alma bozukluğu gibi tıbbi/rekonstrüktif bir zorunluluk sonucu yapılıyorsa (Rekonstrüktif Cerrahi), burada vekalet sözleşmesi hükümleri ağırlık kazanabilir. Ancak saf güzelleşme amaçlı müdahalelerde tartışmasız eser sözleşmesi hükümleri uygulanır.

2. ESTETİK AMELİYAT SONRASI BEKLENEN SONUCUN ALINAMAMASI MALPRAKTİS MİDİR?

Bu sorunun kestirme bir “Evet” veya “Hayır” cevabı yoktur. Hukuki değerlendirme yapabilmek için “Beklenen Sonucun Alınamaması” kavramının tıbbi ve hukuki nedenlerini ayrıştırmak gerekir.

                  Beklenen Sonucun Alınamamasının Hukuki Nedenleşmesi
                                           │
       ┌───────────────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
       ▼                                   ▼                                   ▼
 1. Komplikasyon (Tıbbi Risk)        2. Ayıplı Eser / Sözleşmeye Aykırılık 3. Malpraktis (Tıbbi Hata)
  ├── Tıp bilimince öngörülebilen     ├── Tıbbi hata (malpraktis) olmasa   ├── Hekimin bilgi, beceri veya
  │   fakat engellenemeyen sapma.     │   dahi vaat edilen estetik         │   özen eksikliği.
  ├── Hasta aydınlatılmışsa ve        │   biçimin ortaya çıkmaması.        ├── Anatomiye zarar verme, teknik hata.
  │   zamanında müdahale edilmişse    ├── TBK m. 475 uyarınca ayıplı       ├── Tazminat ve Cezai sorumluluk
  └── Hekim Sorumlu Değildir.         └── eser sorumluluğu doğar.          └── doğurur.

A. Senaryo 1: Durumun “Komplikasyon” Sayılması (Hekimin Sorumsuzluğu)

Komplikasyon, tıbbi müdahalenin doğasında var olan, tıp bilimince öngörülebilen ancak her türlü özen gösterilse dahi engellenemeyen olumsuz sonuçlardır (örneğin doku iyileşme bozukluğu, ameliyat sonrası iz kalması, vücudun dikiş materyaline beklenmeyen reaksiyonu vb.).

• Eğer beklenmeyen/beğenilmeyen sonuç bir komplikasyondan kaynaklanıyorsa,

• Hekim ameliyat öncesinde bu riski hastaya detaylıca anlatıp Aydınlatılmış Onam almışsa,

• Ve komplikasyon geliştikten sonra hekim durumu zamanında fark edip gerekli tıbbi müdahaleyi yapmışsa (Komplikasyon Yönetimi),

Bu durumda ortaya çıkan olumsuzluk ne malpraktistir ne de hekimin sorumluluğunu doğurur. Bu, tıbbi riskin hastanın üzerinde kalması durumudur.

B. Senaryo 2: Durumun “Sözleşmeye Aykırılık / Ayıplı Eser” Sayılması

Hekim ameliyatı yaparken herhangi bir tıbbi hata (dokuyu kesme hatası, enfeksiyon vb.) yapmamış olabilir; ancak ortaya çıkan görsel sonuç ameliyat öncesinde kararlaştırılan, simüle edilen veya vaat edilen formdan belirgin şekilde farklı ve estetik açıdan kusurlu olabilir (örneğin burunda aşırı çökme, asimetri, belirgin biçim bozukluğu).

• Bu durum doğrudan tıbbi bir suç/hata (malpraktis) teşkil etmese dahi, eser sözleşmesi rejimine göre “Ayıplı Eser” oluşturur.

• Hekim taahhüt ettiği sonucu meydana getiremediği için TBK m. 475 kapsamında sözleşmeye aykırılık nedeniyle sorumlu olur. Hasta ödediği ücretin iadesini, ücretsiz revizyon (düzeltme) ameliyatını veya maddi/manevi tazminat talep edebilir.

C. Senaryo 3: Durumun Doğrudan “Malpraktis (Tıbbi Hata)” Sayılması

Malpraktis, hekimin bilgi, beceri veya özen eksikliği nedeniyle tıp bilimi standartlarına aykırı hareket etmesi ve hastaya zarar vermesidir.

Estetik ameliyatta beklenen sonucun alınamaması şu hallerde doğrudan Malpraktis kabul edilir:

1. Teknik ve Tıbbi Hata: Hekimin anatomik yapıya zarar vermesi (örneğin burun ameliyatında kıkırdağın aşırı alınarak çökertilmesi, sinir kesilmesi sonucu yüz felci gelişmesi, doku nekrozu/çürümesi oluşturulması).

2. Fonksiyonel İhlal: Estetik ameliyat yapılırken organın temel fonksiyonunun bozulması (örneğin burun estetiği sonrası hastanın hiç nefes alamaz hale gelmesi, göz kapağı estetiği sonrası gözün kapanmaması).

3. Özen Borcu İhlali: Ameliyat öncesi gerekli tetkiklerin yapılmaması, sterilizasyon hatası nedeniyle enfeksiyon geliştirilmesi veya ameliyat sonrası takibin yapılmaması.

4. Yetersiz Aydınlatma: Hekimin ameliyatın olası risklerini ve beklenen sonucun sınırlarını hastaya açıkça anlatmaması (Aydınlatılmış Onam Eksikliği).

3. AYDINLATILMIŞ ONAM VE PROJE / TAADDÜT İLİŞKİSİ

Estetik ameliyatlarda hukuki sorumluluğun kaderini belirleyen en önemli iki unsur: Aydınlatılmış Onam ve Taahhüt Edilen Sonuç (Proje) belgesidir.

                    Hukuki Sorumluluğu Şekillendiren İki Ana Unsur
                                           │
       ┌───────────────────────────────────┴───────────────────────────────────┐
       ▼                                                                       ▼
Aydınlatılmış Onam Formu ve Bilgilendirme                             Estetik Taahhüt / Projelendirme
 ├── Ameliyatın Olası Tüm Risk ve Komplikasyonları                     ├── Ameliyat Öncesi Çizimler, Photoshop / 3D Görseller
 ├── Matbu / Genel İfadeler Geçersizdir (Kişiye Özel Olmalı)          ├── Hekimin "Tam Olarak Bu Olacak" İddiası
 └── Eksik Bilgilendirme Hekimi Doğrudan Sorumlu Kılar                └── Taahhüt Edilen İle Ortaya Çıkan Arasındaki Fark = Ayıp

A. Aydınlatılmış Onamın Önemi

Hasta Hakları Yönetmeliği ve Yargıtay kararlarına göre, hastanın sadece matbu bir kağıda imza atması hukuken geçerli bir onam sayılmaz. Hekim;

• Ameliyatın aşamalarını,

• Olası estetik ve fonksiyonel riskleri,

• Ameliyat sonrası iz kalma veya revizyon ihtimalini,

• Hastanın yapısına göre beklenen sonucun ne kadar elde edilebileceğini açık ve anlaşılır bir dille anlatmalıdır.

Eğer hekim riskleri anlatmamışsa, ortaya çıkan olumsuzluk tıp dilinde komplikasyon dahi olsa, hastanın rızası sakatlandığı için hukuken malpraktis ve haksız fiil hükmünde değerlendirilir.

B. Photoshop, Çizim ve 3D Gösterimlerin Hukuki Durumu

Günümüzde hekimler ameliyat öncesi dijital ortamda hastaya ameliyat sonrası görünümü simüle eden görseller sunmaktadır.

Yargıtay içtihatlarına göre; hekim hastaya dijital ortamda veya çizimle “Ameliyat sonrası tam olarak böyle olacaksınız” şeklinde bir görsel sunmuş ve bunu taahhüt etmişse, bu görsel hukuken eser sözleşmesinin “Projesi” haline gelir. Ameliyat sonrası ortaya çıkan sonuç bu projeden belirgin ölçüde farklıysa, hekim “Tıbbi hata yapmadım” dese dahi taahhüt edilen eseri meydana getiremediği için ayıplı ifadan sorumlu olur.

4. HASTANIN KULLANABİLECEĞİ HUKUKİ VE İDARİ HAKLAR

Estetik ameliyat sonrası beklenen sonucu alamayan, estetik veya fonksiyonel zarara uğrayan hasta, durumu belgelendirmek kaydıyla aşağıdaki yasal haklara sahiptir:

                            Hastanın Başvurabileceği Yasal Haklar
                                              │
       ┌──────────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────┐
       ▼                                      ▼                                      ▼
1. Borçlar Kanunu Ayıplı Eser Hakları  2. Tazminat Davaları (Maddi & Manevi)   3. İdari ve Cezai Başvurular
 ├── Ücret İadesi (Sözleşmeden Dönme)  ├── Ameliyat ve Hastane Masrafları      ├── Tabip Odası Disiplin Şikayeti
 ├── Ayıp Oranında Ücret İndirimi     ├── Revizyon Ameliyatı Bedeli           ├── Sağlık Bakanlığı İhbarı
 └── Ücretsiz Revizyon / Onarım Talebi├── İş Gücü / Kazanç Kaybı Tazminatı    └── Cumhuriyet Savcılığı Suç Duyurusu
                                       └── Manevi Tazminat (Psikolojik Çöküntü)    (TCK m. 89 Taksirle Yaralama)

A. Türk Borçlar Kanunu m. 475 Kapsamındaki Ayıplı Eser Hakları

Eser sözleşmesinde eserin ayıplı (kusurlu/beklenen nitelikte olmaması) olması halinde hastanın seçimlik hakları şunlardır:

1. Sözleşmeden Dönme (Ücret İadesi): Eğer ortaya çıkan estetik sonuç veya bozukluk hastadan bu eseri kabul etmesi beklenemeyecek kadar ağırsa, hasta sözleşmeden dönerek ödediği tüm ameliyat ve hastane ücretinin iadesini isteyebilir.

2. Ücrette İndirim: Hasta eseri bu haliyle kabul etmekle birlikte, ortaya çıkan biçim bozukluğu oranında ödediği ücretten indirim yapılmasını talep edebilir.

3. Ücretsiz Onarım / Revizyon: Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde hasta, masrafları hekime/kliniğe ait olmak üzere kusurun giderilmesini (revizyon ameliyatını) talep edebilir.

B. Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri (TBK m. 49 ve m. 112)

• Maddi Tazminat: Hasta; haksız ameliyat için ödediği bedeli, hatalı ameliyatı düzeltmek için başka bir hekime ödeyeceği Revizyon Ameliyatı Ücretlerini, tedavi sürecinde çalışamadığı günler için kazanç kaybını ve yaptığı tüm tıbbi harcamaları maddi tazminat olarak talep edebilir.

• Manevi Tazminat: Estetik ameliyatın başarısız geçmesi, hastanın yüzünde veya vücudunda kalıcı deformasyon oluşması, toplum içine çıkamayacak derecede psikolojik çöküntü yaşaması hallerinde; duyulan elem, keder ve ruhsal ızdırabın karşılığı olarak uygun bir Manevi Tazminata hükmedilir.

C. Cezai Sorumluluk (TCK m. 89 Taksirle Yaralama)

Eğer beklenen sonucun alınamaması hekimin aşırı ihmali, acemiliği veya tıbbi hatasından kaynaklanmış ve hastanın beden bütünlüğü bozulmuşsa (örneğin doku kaybı, organ işlev kaybı), bu durum Türk Ceza Kanunu m. 89 kapsamında Taksirle Yaralama veya Nitelikli Taksirle Yaralama suçunu oluşturur. Hasta, Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunabilir.

5. İSPAT YÜKÜ, DELİL TESPİTİ VE ADLİ TIP SÜRECİ

Estetik ameliyat davalarında en kritik safha ispat safhasıdır. Hukuk sistemimizde “İddia eden, iddiasını ispatla yükümlüdür” kuralı geçerli olmakla birlikte, eser sözleşmesinde hekim de eseri kusursuz teslim ettiğini ispatlamak zorundadır.

                           İspat ve Adli Raporlama Süreci
                                         │
       ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
       ▼                                 ▼                                 ▼
Delillerin Toplanması             Mahkemece Delil Tespiti           Bilirkişi ve Adli Tıp İncelemesi
 ├── Ameliyat Öncesi/Sonrası Fotolar├── Mahkeme Aracılığıyla Durum     ├── Yüksek Sağlık Şurası / ATK Raporu
 ├── Hasta Dosyası ve Epikriz      │   Tespiti Yaptırılması.         ├── Tıbbi Standartlara Uygunluk
 ├── Ödeme Dekont ve Belgeleri     └── Fiziki Kusurun Kayda Alınması └── Komplikasyon - Malpraktis Ayrımı
 └── Mesajlaşma / Wp Kayıtları

A. Toplanması Gereken Temel Deliller

1. Ameliyat Öncesi ve Sonrası Fotoğraflar: Ameliyattan hemen önce klinik tarafından çekilen tıbbi fotoğraflar ile ameliyat sonrasında (dokunun iyileşme süresi dolduktan sonra) çekilen fotoğraflar en somut delillerdir.

2. Hasta Dosyası ve Epikriz Raporu: Ameliyatı yapan hastaneden onaylı hasta dosyası, ameliyat notları ve kullanılan malzemelerin dökümü yazılı olarak istenmelidir.

3. Ödeme Belgeleri ve Yazışmalar: Hekim veya klinikle yapılan WhatsApp yazışmaları, e-postalar, vaat edilen görseller ve ödeme dekontları saklanmalıdır.

B. Bilirkişi ve Adli Tıp Kurumu (ATK) Raporu

Mahkeme, estetik sonucun alınamamasının bir malpraktis mi, ayıplı eser mi yoksa komplikasyon mu olduğunu kendisi çözemez. Dosya Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu’na veya üniversitelerin Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi anabilim dallarından seçilecek Uzman Bilirkişi Heyetine gönderilir.

Bilirkişi heyeti şu iki temel soruya yanıt arar:

1. Hekimin uyguladığı tıbbi yöntem ve cerrahi teknik tıp standartlarına uygun mudur? (Malpraktis var mı?)

2. Ortaya çıkan olumsuz sonuç öngörülebilir ve engellenebilir bir durum mudur, yoksa hekimin taahhüdünü ihlal eden ayıplı bir durum mudur?

6. SÜREÇ KARŞILAŞTIRMA TABLOSU: MALPRAKTİS – AYIPLI ESER – KOMPLİKASYON

7. ZAMANAŞIMI SÜRELERİ VE BAŞVURU MERCİLERİ

Estetik ameliyat sonrasında hak kaybına uğramamak için yasal başvuru sürelerine riayet edilmelidir.

                           Zamanaşımı ve Yargı Yolu
                                      │
       ┌──────────────────────────────┼──────────────────────────────┐
       ▼                              ▼                              ▼
Eser Sözleşmesi Zamanaşımı     Haksız Fiil / Malpraktis       Dava Şartı Arabuluculuk
 ├── TBK m. 478: Genel 5 Yıl    ├── TBK m. 72: Öğrenmeden 2 Yıl├── Tüketici Mahkemesi Öncesi
 └── Ağır Kusur / Hile Halinde: └── Her Halükarda: 10 Yıl     └── Zorunlu Arabuluculuk Başvurusu
     20 Yıl Zamanaşımı

A. Zamanaşımı Süreleri

• Eser Sözleşmesine Dayalı Ayıp Davalarında (TBK m. 478): Estetik ameliyattaki ayıplı ifa nedeniyle açılacak davalarda zamanaşımı süresi eserin tesliminden (ameliyatın yapılıp iyileşmenin tamamlanmasından) itibaren 5 yıldır. Ancak hekim ağır kusurluysa veya ayıbı saklamışsa zamanaşımı 20 yıldır.

• Haksız Fiil ve Malpraktis Davalarında (TBK m. 72): Tıbbi hata nedeniyle açılacak tazminat davalarında zamanaşımı, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda ameliyat tarihinden itibaren 10 yıldır.

B. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Estetik ameliyatı yapan hekim veya özel klinik ile hasta arasındaki ilişki tüketici işlemi sayıldığından görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir. (Kamu hastanelerinde yapılan estetik müdahalelerde ise İdare Mahkemesi’nde “Tam Yargı Davası” açılır).

Tüketici Mahkemesi’nde dava açmadan önce 7155 sayılı Kanun uyarınca Dava Şartı Zorunlu Arabuluculuğa başvurulması yasal bir zorunluluktur.

8. HASTALAR İÇİN ADIM ADIM HAREKET PLANI VE PRATİK TAVSİYELER

1. İyileşme Dokusunun Tamamlanmasını Bekleyin: Estetik ameliyatların (özellikle burun ve yüz estetiğinin) nihai formu 6 ay ila 1 yıl arasında oturur. Erken dönemdeki şişlik ve ödemler nedeniyle acele hukuki adımlar atmadan önce tıbbi iyileşme sürecinin dolmasını bekleyin.

2. Farklı Bağımsız Bir Uzmandan Görüş Alın: Sonucun tıbbi hatadan mı yoksa doku yapınızdan mı kaynaklandığını anlamak için ameliyatınızı yapan hekim dışında bağımsız bir Plastik Cerrahi uzmanına muayene olun.

3. Tüm Görselleri ve Mesajları Depolayın: Ameliyat öncesi hekimin size vaat ettiği çizimler, simülasyonlar ve yazışmalar dahil olmak üzere tüm dijital verileri yedekleyin.

4. Hekim ile Yazılı İletişime Geçin: Memnuniyetsizliğinizi ve beklentinin karşılanmadığını hekime yazılı olarak iletin. Hekimin revizyon teklifini veya yaklaşımını kayıt altına alın.

5. Düzeltme (Revizyon) Ameliyatını Aynı Hekime Yaptırırken İki Kez Düşünün: Eğer hekim ile güven ilişkiniz tamamen zedelenmişse veya ilk ameliyatta ağır özen eksikliği varsa, revizyon ameliyatı öncesi hukuki danışmanlık alın.

SONUÇ VE GENEL DEĞERLENDİRME

Estetik ameliyat sonrası beklenen sonucun alınamaması tek başına otomatik olarak bir malpraktis (tıbbi hata) değildir; ancak her zaman sorumluluk doğurmadığı anlamına da gelmez.

Türk Hukukunda saf estetik müdahaleler bir Eser Sözleşmesi olarak kabul edildiği için, hekim sadece tıbbi kurallara uymakla yükümlü olmayıp, vaat ettiği estetik sonucu da ortaya koymakla yükümlüdür. Ortaya çıkan olumsuzluk tıp bilimi sınırları içindeki bir komplikasyondan kaynaklanıyorsa ve hasta doğru aydınlatılmışsa hekim sorumlu tutulmaz. Ancak olumsuzluk hekimin acemiliğinden, hatalı tekniğinden veya fonksiyon kaybından kaynaklanıyorsa Malpraktis; taahhüt edilen formun sağlanamamasından kaynaklanıyorsa Ayıplı Eser sorumluluğu doğar.

Estetik müdahalelerde mağduriyet yaşayan hastalar; Tüketici Mahkemeleri, Tüketici Hakem Heyetleri ve Adli Tıp süreçlerini doğru yöneterek ödedikleri ücretlerin iadesini, revizyon masraflarını ve yaşadıkları ruhsal çöküntünün karşılığı olan tazminatları alma hakkına sahiptir.