TÜRKİYE’DE UÇAK SATIN ALIMI: HUKUKİ DUE DILIGENCE, TESCİL VE MÜLKİYETİN DEVRİ

Giriş

Bir uçak satın almak, sıradan bir taşınır mal satın almaktan hukuken ve ekonomik olarak tamamen farklıdır.

Bir Airbus A320, Boeing 737, business jet veya başka bir ticari hava aracının satın alınmasında yalnızca uçağın satış bedeli ve fiziksel durumu değerlendirilmez. Uçağın hukuken kime ait olduğu, üzerinde ipotek veya başka bir üçüncü kişi hakkı bulunup bulunmadığı, motorların mülkiyeti, geçmiş finansman işlemleri, International Registry kayıtları, uçuşa elverişlilik durumu, bakım geçmişi, teknik kayıtların eksiksizliği, tescil devri, ithalat işlemleri ve satış bedelinin hangi anda satıcıya aktarılacağı birlikte incelenmelidir.

Bu nedenle yüz milyonlarca dolar değerindeki bir aircraft acquisition işleminde temel soru:

“Uçak iyi durumda mı?”

değildir.

Asıl sorular şunlardır:

Satıcı gerçekten uçağın maliki midir? Uçağı devretmeye yetkili midir? Uçağın üzerinde ipotek, haciz, uluslararası teminat veya başka bir üçüncü kişi hakkı var mıdır? Motorlar gerçekten satıcıya mı aittir? Uçak Türk Sivil Hava Aracı Siciline kaydedilebilir mi? International Registry kayıtları temiz midir? Teknik kayıtlar uçağın uçuşa elverişliliğini ve ekonomik değerini doğrulamakta mıdır? Satın alma bedeli ödendiğinde alıcı gerçekten temiz ve üçüncü kişi haklarından arındırılmış bir title elde edecek midir?

Başarılı bir uçak satın alma işleminin merkezinde bu sorulara verilen cevaplar bulunur.

1. Türk Hukukunda Uçak Taşınır Mal mıdır?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 65. maddesine göre, Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça hava araçları menkul mal hükümlerine tabidir. Bununla birlikte hava araçlarının ekonomik değeri, uluslararası hareketliliği ve özel sicil sistemine tabi olması nedeniyle klasik taşınır mallardan farklı özel hükümler uygulanmaktadır. Türk Sivil Hava Aracı Sicili de 2920 sayılı Kanunun 50. maddesi kapsamında tutulmaktadır.

Uçak bakımından en önemli özel düzenlemelerden biri 2920 sayılı Kanunun 66. maddesidir.

Maddeye göre hava aracının tamamı veya bir payı üzerinde mülkiyet ve diğer ayni hakların tesisi, devri ve temliki için yazılı sözleşme yapılması gereklidir. Kanun ayrıca bu sözleşmelerin uçak siciline tescil edilmedikçe üçüncü kişiler bakımından hüküm ifade etmeyeceğini düzenlemektedir.

Dolayısıyla uçak satışında iki ayrı hukuki aşamayı birbirinden ayırmak gerekir:

Taraflar arasındaki mülkiyet devri ilişkisi ve

bu devrin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle gelmesi.

2920 sayılı Kanun yazılı sözleşmeye maddi hukuk bakımından önem verirken, SHGM’nin idari uygulamasında sahip değişikliğinin Türk Sivil Hava Aracı Siciline işlenmesi ve yeni tescil bilgilerinin düzenlenmesi zorunlu bir closing/post-closing işlemi olarak ele alınmaktadır. SHGM, sahip değişikliği için noter huzurunda düzenlenen satış sözleşmesi, tescil müracaat formu, vergi ilişik kesme belgesi, tescil sertifikasının aslı ve ilgili diğer belgeleri talep etmektedir.

Bu nedenle uygulamada satış sözleşmesinin imzalanmasıyla yetinmek ciddi hukuki risk yaratır.

2. Bir Uçak Satın Almadan Önce Neden Legal Due Diligence Yapılmalıdır?

Uçağın fiziksel olarak hangarda bulunması veya satıcının possession’ında olması, satıcının hukuken temiz mülkiyete sahip olduğunu tek başına göstermez.

Uçağın üzerinde;

banka ipoteği,
haciz,
finansman sağlayıcısının security interest’i,
leasing şirketinin hakkı,
International Registry’de kayıtlı bir international interest,
önceki satıştan kaynaklanan kayıt,
kamu alacağı,
maintenance veya başka bir alacaktan kaynaklanan üçüncü kişi hakkı

bulunabilir.

Türk Sivil Hava Aracı Sicilinin aleniyeti 2920 sayılı Kanunun 51. maddesinde düzenlenmiştir. İlgisini ispatlayan kişiler, sicil kayıtlarının ve belirli sicil belgelerinin incelenmesini ve örneklerinin alınmasını talep edebilir.

Dolayısıyla hukuki due diligence’ın ilk aşamalarından biri SHGM sicil incelemesi olmalıdır.

Ancak uluslararası bir uçak satın alma işleminde yalnızca Türk siciline bakmak yeterli değildir.

3. Seller Title Due Diligence: Satıcı Gerçekten Malik mi?

Aircraft Purchase Agreement imzalanmadan önce satıcının title’ı araştırılmalıdır.

İncelemede öncelikle:

satıcının ticaret sicil kayıtları,

şirketi temsile yetkili kişiler,

board resolutions,

power of attorney belgeleri,

önceki Bill of Sale belgeleri,

aircraft ownership chain,

mevcut registration certificate,

varsa lease veya financing documents

incelenmelidir.

Özellikle uçak geçmişte birkaç defa el değiştirmişse chain of title geriye doğru kontrol edilmelidir.

Örneğin mevcut satıcı uçağı beş yıl önce başka bir leasing şirketinden satın almış olabilir. Bu durumda yalnızca mevcut tescil belgesi değil, önceki satışın düzgün biçimde gerçekleşip gerçekleşmediği ve eski finansörlerin haklarının sona erdirilip erdirilmediği de önem kazanabilir.

Satıcının yalnızca possession sahibi olması title sahibi olduğu anlamına gelmez.

4. Uçak ile Motorların Mülkiyeti Aynı Kişiye Ait Olmayabilir

Aircraft acquisition işlemlerinde yapılan en tehlikeli varsayımlardan biri şudur:

“Uçağı satın alıyorsam üzerindeki motorları da otomatik olarak satın alıyorum.”

Uluslararası aviation finance bakımından bu her zaman doğru değildir.

Cape Town Aircraft Protocol, aircraft engine’i airframe’den bağımsız bir aircraft object olarak ele almaktadır. Ayrıca Protocol Article XIV(3), aircraft engine üzerindeki ownership veya başka bir right or interest’in motorun uçağa takılması veya uçaktan sökülmesi nedeniyle etkilenmeyeceğini açıkça düzenlemektedir.

Bu nedenle satın alınan bir Boeing veya Airbus’ın kanatlarının altında bulunan motorlardan biri üçüncü bir engine lessor’a ait olabilir.

Uçak satın alımında mutlaka:

engine manufacturer,

engine model,

engine serial number,

engine ownership,

engine lease status,

International Registry records

ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Aircraft Purchase Agreement’da Aircraft tanımının airframe, engines, APU, installed parts ve records bakımından açık hazırlanması bu nedenle kritik önemdedir.

5. International Registry Araştırması

Türkiye, Cape Town Convention ve Aircraft Protocol sistemine taraftır; Aircraft Protocol Türkiye bakımından 1 Aralık 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 68/A maddesi de Cape Town Convention ve Aircraft Protocol ile Türk kanunlarının aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle uyuşmazlık çıkması hâlinde Convention ve Protocol hükümlerinin esas alınacağını düzenlemektedir. SHGM de bu öncelik sistemini kendi Cape Town uygulama düzenlemelerinde açıkça belirtmektedir.

Dolayısıyla özellikle commercial aircraft ve büyük business jet satın alımlarında International Registry search, hukuki due diligence’ın temel unsurlarından biridir.

Cape Town Convention Article 22 uyarınca herhangi bir kişi International Registry üzerinden elektronik search yaptırabilir ve ilgili aircraft object bakımından kayıtlı bilgileri gösteren search certificate alınabilir. Sertifikada kayıtların tarih ve saat bilgileri de gösterilir.

Bu araştırmanın:

airframe,

her bir qualifying aircraft engine

ve gerekli diğer aircraft objects

bakımından ayrı ayrı yapılması gerekir.

6. Önceki International Interest Varsa Ne Olur?

Cape Town sisteminin temel prensiplerinden biri priority by registration sistemidir.

Convention Article 29 uyarınca kayıtlı bir interest, daha sonra kaydedilen ve kural olarak kayıt edilmemiş haklara karşı önceliklidir.

Aircraft Protocol ise satış bakımından özel bir sistem öngörür.

Protocol Article XIV’a göre registered sale kapsamında aircraft object satın alan buyer, sonradan tescil edilen ve tescilsiz belirli haklardan ari şekilde hak kazanırken, satın alma anında International Registry’de daha önce kayıt edilmiş bir interest’e tabi olarak iktisap eder.

Bu nedenle alıcı açısından kritik soru şudur:

Satış bedelini ödediğim anda International Registry üzerinde daha kıdemli bir financier veya creditor kaydı var mı?

Varsa satış closing’inin temel şartlarından biri bu kayıtların discharge edilmesi olmalıdır.

Pratikte closing checklist içerisinde:

pre-closing search, discharge consent, closing search ve post-closing search

mekanizmaları kullanılabilir.

7. Cape Town Sisteminde Aircraft Sale Kaydı

Aircraft Protocol, Convention sistemini yalnızca security interests ve lease’lerle sınırlamamış, belirli aircraft object satışlarına da genişletmiştir.

Protocol Article V’e göre Cape Town bakımından bir contract of sale’in yazılı olması, satıcının aircraft object üzerinde tasarruf yetkisine sahip olması ve aircraft object’in Protocol’e uygun biçimde tanımlanabilmesi gerekir. Sözleşme, şartlarına göre satıcının aircraft object üzerindeki interest’ini alıcıya geçirir. Sale registration ise International Registry sisteminin parçasıdır.

Aircraft object’in tanımlanması bakımından manufacturer serial number, manufacturer name ve model designation özellikle önemlidir.

Bu nedenle uçak satış sözleşmesinde yalnızca:

“One Boeing 737 aircraft”

yazılması doğru bir transaction drafting yaklaşımı değildir.

Airframe ve motorlar serial number bazında tanımlanmalıdır.

8. Türk Sivil Hava Aracı Siciline Kimler Kayıt Yaptırabilir?

2920 sayılı Kanunun 49. maddesi Türk sivil hava aracı statüsünü belirlemektedir.

Türk Ticaret Siciline kayıtlı ticari şirketlerin sahip olduğu hava araçlarında, şirketi idare ve temsile yetkili kişilerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket esas sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması şartı düzenlenmiştir. Diğer belirli tüzel kişi kategorileri bakımından da yönetim organının vatandaşlık yapısına ilişkin şartlar bulunmaktadır.

Bu konu özellikle yabancı yatırımcıların Türkiye’de uçak satın alması bakımından önemlidir.

Yabancı yatırımcının bir uçağın ekonomik maliki olması ile uçağın doğrudan kendi adına kalıcı Türk tesciline alınabilmesi aynı mesele değildir.

2920 sayılı Kanunun 55. maddesi ise yabancı mülkiyetindeki belirli hava araçlarının, Kanundaki şartları karşılayan Türk kişi veya kuruluşların kullanımına belirli süreyle bırakılması hâlinde geçici tescil rejimine imkân vermektedir. SHGM’nin tescil uygulamasında da yabancı owner ve Türk operator kombinasyonlarına rastlanabileceği açıkça belirtilmektedir.

Dolayısıyla yabancı yatırımcının aircraft acquisition yapısında daha SPA imzalanmadan önce:

owner structure, operator structure ve intended State of Registry

belirlenmelidir.

9. Bir Uçak Aynı Anda İki Ülkenin Sicilinde Olamaz

Türk tesciline getirilecek yabancı bir uçağın önceki kayıt durumunun temizlenmesi gerekir.

2920 sayılı Kanunun 60. maddesi Türk tescili için uçağın başka bir ülkede tescilli olmamasını; daha önce yabancı sicilde kayıtlıysa kaydının silindiğinin belgelenmesini aramaktadır. SHGM de Türk siciline ilk kayıt bakımından de-registration certificate veya eşdeğer belgeyi zorunlu belgeler arasında saymaktadır.

SHGM ayrıca Türk Sivil Hava Aracı Siciline kayıt edilecek bir uçağın yabancı sicildeki kaydının terkin edildiğinin veya hiç kayıt edilmediğinin belgelenmesini aramaktadır.

Bu nedenle uluslararası aircraft closing’lerinde:

exporting registry deregistration

ile

new registry registration

işlemlerinin zamanlaması son derece önemlidir.

Aksi hâlde uçak bir süre hiçbir ülkede kayıtlı olmayan “registry gap” durumuna girebilir veya Türk tescili tamamlanamayabilir.

10. SHGM İlk Tescil İşlemleri

Yurt dışından satın alınarak Türkiye’ye getirilecek uçağın Türk Sivil Hava Aracı Siciline ilk kaydında SHGM çeşitli belgeler talep etmektedir.

Bunlar işlemin niteliğine göre:

tescil müracaat formu,
gümrük belgeleri,
deregistration belgesi,
export certificate,
ithal uygunluk belgeleri,
satış sözleşmesi ve devir senedi,
uçuşa elverişlilik belgeleri,
tescil işaretine ilişkin belgeler

gibi unsurları içermektedir.

Dolayısıyla aircraft acquisition closing, yalnızca seller ve buyer arasında gerçekleşen özel hukuk işlemi değildir.

SHGM, gümrük makamları, önceki registry authority, bankalar veya financiers ve gerektiğinde International Registry işlemin farklı noktalarında rol oynayabilir.

11. Teknik Due Diligence Hukuki Due Diligence’ın Parçasıdır

Bir uçak hukuken temiz title ile satın alınabilir ancak teknik açıdan ciddi mali yükümlülükler barındırabilir.

Bu nedenle aircraft acquisition due diligence iki ayrı ekip üzerinden yürütülmelidir:

Legal Due Diligence ve Technical Due Diligence.

2026 tarihli güncel SHT-21 düzenlemesi, yabancı tescilden gelen kullanılmış uçak bakımından transfer anındaki uçuşa elverişlilik durumunu gösteren yetkili otorite beyanı, uçağın üretim, modifikasyon ve bakım standartlarını gösteren tarihsel kayıtlar, ağırlık ve balans raporu, uçuş el kitabı ve uçuşa elverişlilik değerlendirmesine ilişkin belgeler öngörmektedir.

Dolayısıyla hukukçunun:

“Airworthiness Certificate var, teknik risk yok.”

şeklinde bir sonuca ulaşması doğru değildir.

Technical due diligence çok daha geniştir.

12. Pre-Purchase Inspection – PPI

İkinci el uçak alımında Pre-Purchase Inspection – PPI en önemli aşamalardan biridir.

PPI kapsamında teknik ekip tipik olarak:

airframe condition,

engine condition,

APU,

landing gear,

avionics,

structural repairs,

corrosion,

AD compliance,

SB status,

modifications,

damage history,

maintenance programme,

next scheduled checks,

engine LLP status,

technical records

gibi hususları inceler.

Ancak PPI’nın kapsamı Aircraft Purchase Agreement’da açık olarak düzenlenmelidir.

Örneğin:

Kim inspection yapacak?

Uçak hangi MRO tesisinde incelenecek?

Borescope yapılacak mı?

Engine run gerçekleştirilecek mi?

Inspection sırasında bulunan defect’leri kim giderecek?

Hangi defect alıcıya rejection hakkı verir?

Satıcı rectification yapabilir mi?

Inspection maliyetini kim karşılayacak?

Bu sorular cevaplandırılmadığında teknik bir bulgu hızla sözleşme uyuşmazlığına dönüşebilir.

13. Technical Records: Bazen Uçaktan Daha Önemli

Uçağın fiziksel durumu iyi olsa bile teknik kayıtların eksik olması aircraft value bakımından ciddi sorun yaratabilir.

Due diligence sırasında özellikle:

aircraft logbooks,

engine records,

APU records,

LLP traceability,

component records,

maintenance releases,

AD compliance records,

modification/STC documentation,

damage and repair history

kontrol edilmelidir.

SHT-21’in yabancı tescilden getirilen kullanılmış uçaklar için tarihsel üretim, modifikasyon ve bakım kayıtlarını istemesi bu kayıtların uçuşa elverişlilik sistemi açısından önemini açık biçimde ortaya koymaktadır.

Eksik records yalnızca uçağın değerini azaltmaz.

Belirli komponentlerin serviceable status’ünün kanıtlanamaması hâlinde parçaların değiştirilmesi gerekebilir ve bu durum alıcı bakımından beklenmeyen önemli maliyet yaratabilir.

14. Accident, Incident ve Structural Repair History

İkinci el uçak satın alımında uçağın geçmişte:

accident,

hard landing,

tail strike,

bird strike,

hail damage,

lightning strike,

structural repair

yaşayıp yaşamadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Her geçmiş olay uçağın satın alınmasına engel değildir.

Ancak repair’in approved data’ya uygun yapılmış olması, ilgili kayıtların eksiksiz bulunması ve gelecekteki resale value üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle SPA’da seller representations kapsamında undisclosed material damage history konusunda açık hükümler bulunması önemlidir.

15. Aircraft Purchase Agreement Nasıl Yapılandırılmalıdır?

İyi hazırlanmış bir Aircraft Purchase Agreement’ın yalnızca aircraft ve purchase price maddelerinden oluşması mümkün değildir.

Sözleşmede özellikle şu bölümler bulunmalıdır:

Aircraft Description

Airframe, engines, APU ve records açık şekilde tanımlanmalıdır.

Purchase Price

Bedel, deposit ve payment mechanism belirlenmelidir.

Conditions Precedent

Satıcının ve alıcının closing’den önce yerine getirmesi gereken şartlar düzenlenmelidir.

Inspection

Pre-purchase inspection prosedürü belirlenmelidir.

Delivery Condition

Uçağın hangi teknik durumda teslim edileceği tanımlanmalıdır.

Representations and Warranties

Title, authority, liens, sanctions, taxes, technical records ve diğer konularda taraf beyanları düzenlenmelidir.

Closing Mechanics

Bill of Sale, delivery, payment ve registration işlemlerinin sırası belirlenmelidir.

Indemnities

Pre-delivery ve post-delivery risklerin dağılımı yapılmalıdır.

Governing Law and Dispute Resolution

Uygulanacak hukuk ve mahkeme/tahkim şartı açıkça belirlenmelidir.

16. “As Is, Where Is” Maddesi Alıcı İçin Ne Anlama Gelir?

İkinci el aircraft transactions’da sıklıkla “as is, where is” hükümleriyle karşılaşılır.

Satıcı bu hükümle uçağı mevcut fiziksel ve teknik haliyle teslim etmek ve implied warranty risklerini mümkün olduğunca sınırlamak isteyebilir.

Ancak alıcı açısından böyle bir clause’ın kabul edilmesi, due diligence’ın önemini daha da artırır.

Özellikle alıcı:

title warranty,

authority,

absence of liens,

records completeness,

no undisclosed total loss,

sanctions compliance

gibi temel representations bakımından “as is” hükmünün kapsamını dikkatli değerlendirmelidir.

Fiziksel condition bakımından risk alınması ile satıcının uçağın gerçek maliki olmadığı riskinin alınması aynı şey değildir.

17. Deposit ve Escrow Yapısı

Yüksek değerli aircraft transactions’da satın alma bedelinin doğrudan satıcıya önceden gönderilmesi önemli risk taşır.

Bu nedenle işlemin niteliğine göre escrow sistemi kullanılabilir.

Buyer purchase price’ı escrow agent’a yatırır.

Seller gerekli closing documents’ı teslim eder.

International Registry ve registry searches güncellenir.

Mevcut security interests discharge edilir.

Bill of Sale release edilir.

Delivery gerçekleşir.

Bunun ardından purchase price satıcıya aktarılır.

Amaç basittir:

Alıcı parasını kaybetmeden temiz title almalı; satıcı da title’ı devredip parasını alamama riski yaşamamalıdır.

18. Bill of Sale Neden Önemlidir?

Aircraft sale işlemlerinde SPA ile Bill of Sale aynı belge değildir.

SPA bütün transaction’ın ekonomik ve hukuki şartlarını düzenleyen kapsamlı sözleşmedir.

Bill of Sale ise closing anında aircraft title’ın devredildiğini belgeleyen daha kısa ve operasyonel bir transfer belgesi olarak kullanılabilir.

Cape Town Aircraft Protocol bakımından sale’in yazılı olması, seller’ın tasarruf yetkisinin bulunması ve aircraft object’in uygun şekilde tanımlanması gerekir.

Türk hukukunda da 2920 sayılı Kanunun 66. maddesi mülkiyet devri bakımından yazılı sözleşme şartını getirmektedir.

Bu nedenle SPA, Bill of Sale ve SHGM’de kullanılacak noter düzenlemelerinin birbirleriyle tutarlı hazırlanması gerekir.

19. Closing Nasıl Yapılmalıdır?

Aircraft purchase closing işlemi ideal olarak önceden hazırlanmış ayrıntılı bir Closing Checklist üzerinden yürütülmelidir.

Closing’den hemen önce:

SHGM veya mevcut registry search,

International Registry search,

seller corporate authority,

aircraft status,

insurance,

payment instructions,

lien releases

yeniden kontrol edilmelidir.

Closing anında mümkün olduğunca eş zamanlı olarak:

purchase price release,

Bill of Sale delivery,

aircraft possession transfer,

technical records delivery,

existing interests discharge,

sale registration,

registry ownership-change filing

işlemleri gerçekleştirilmelidir.

Uçak satın alma işlemlerinde birkaç saatlik kayıt sıralaması dahi Cape Town priority sistemi bakımından önem kazanabileceğinden registration timing dikkatle yönetilmelidir. Convention’ın priority sistemi kayıt tarih ve saatine hukuki önem vermektedir.

20. Türk Tescilli Bir Uçağın Türkiye İçinde Satılması

Türk Sivil Hava Aracı Siciline zaten kayıtlı bir uçağın sahibinin değişmesi hâlinde yabancı registry’den deregistration işlemi bulunmaz.

Bunun yerine SHGM nezdinde Hava Aracı Sahip Değişikliği işlemi gerçekleştirilir.

SHGM’nin güncel prosedüründe sahip değişikliği bakımından noter huzurunda düzenlenmiş satış sözleşmesi, tescil müracaat formu, vergi ilişik kesme belgesi, varsa eski ve yeni işletme sözleşmeleri, sigorta ve tescil sertifikasının aslı gibi belgeler aranmaktadır.

Ancak uçağın Türk sicilinde kayıtlı olması due diligence yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez.

Türk sicilindeki:

ipotek,

haciz,

diğer takyidatlar

ayrıca kontrol edilmelidir.

SHGM’nin kendi sicil denetim sisteminde de hava aracı bakımından ipotek, haciz ve benzeri hukuki kayıtların kontrol edildiği görülmektedir.

21. Hava Aracı İpoteği

Uçağın finansmanla satın alınmış olması hâlinde sicilde aircraft mortgage bulunabilir.

2920 sayılı Kanunun 69 ve 70. maddeleri hava aracı ipoteğini düzenlemektedir. Akdi ipotek, malik ile alacaklı arasındaki anlaşma ve sicile tescil ile tesis edilir; ipotek anlaşmasının yazılı olması ve imzaların noter tarafından onaylanması gerekir.

Bu nedenle mortgage bulunan bir aircraft satın alınacaksa closing’de:

lender payoff amount,

release mechanics,

mortgage discharge,

International Registry discharge

birlikte koordine edilmelidir.

Seller’a ödeme yapıp bankanın ipoteğini sonradan kaldırmasını beklemek buyer açısından gereksiz bir title riski yaratabilir.

22. Türkiye’nin Cape Town Beyanları Neden Kontrol Edilmelidir?

International Registry search tek başına her türlü üçüncü kişi riskini ortadan kaldırmaz.

Cape Town Convention, Contracting States’e belirli non-consensual rights veya interests bakımından priority tanıma imkânı vermektedir.

Türkiye Article 39 kapsamında Türk hukukuna göre registered international interest karşısında önceliği bulunan belirli non-consensual hakların bu önceliği koruyacağını beyan etmiş; ayrıca kamu hizmetleriyle bağlantılı belirli borçlar bakımından aircraft object’in arrest veya detention’ına ilişkin hakların saklı olduğunu belirtmiştir. Article 40 kapsamında da belirli mahkeme hacizleri ile vergi ve diğer kamu alacaklarına ilişkin hakları registrable kategoriler arasında göstermiştir.

Dolayısıyla due diligence:

International Registry search + national registry search + local-law lien/tax investigation

kombinasyonu şeklinde yürütülmelidir.

23. Uçağın Uçuşa Elverişli Olması ile Mülkiyetinin Temiz Olması Farklıdır

Bu ayrım son derece önemlidir.

Bir uçak teknik olarak uçuşa elverişli olabilir fakat üzerinde banka ipoteği bulunabilir.

Tersine, title tamamen temiz olabilir ancak motorların büyük shop visit’e yaklaşması nedeniyle uçak ekonomik olarak ciddi bakım yükü taşıyabilir.

Bu nedenle acquisition değerlendirmesi üç ayrı başlık altında yapılmalıdır:

Legal Title

Uçağın kime ait olduğu ve üçüncü kişi hakları.

Technical Condition

Aircraft, engine ve records durumu.

Regulatory Status

Registration, airworthiness ve operasyonel uygunluk.

Bu üç incelemeden yalnızca birinin olumlu olması transaction’ın güvenli olduğu anlamına gelmez.

24. Alıcı İçin Örnek Due Diligence Checklist

Bir aircraft acquisition işleminde alıcı hukukçusunun en azından şu hususları incelemesi gerekir:

Corporate: Satıcı mevcut mu ve temsilcileri yetkili mi?

Title: Uçağın hukuki maliki kim?

Chain of Title: Önceki ownership belgeleri düzgün mü?

Turkish Registry: Sicilde ipotek, haciz veya başka takyidat var mı?

International Registry: Airframe ve engines üzerinde kayıt var mı?

Engines: Motorların gerçek sahibi kim?

Financing: Mevcut lender veya lessor bulunuyor mu?

Taxes and Charges: Satışı veya terkin işlemini etkileyebilecek borçlar var mı?

Registration: Buyer Türk tescili şartlarını sağlıyor mu?

Deregistration: Mevcut registry’den çıkış mümkün mü?

Airworthiness: Uçuşa elverişlilik belgeleri ve transfer gereklilikleri karşılanıyor mu?

Technical Records: Records eksiksiz mi?

Maintenance: Yaklaşan ağır bakım yükümlülükleri neler?

Damage History: Açıklanmamış önemli hasar mevcut mu?

Insurance: Risk transfer anında doğru sigorta yürürlüğe giriyor mu?

Sanctions: Taraflar ve transaction yaptırım/export-control açısından uygun mu?

Closing: Para, title, possession ve registrations eş zamanlı yönetilebiliyor mu?

Sonuç

Türkiye’de uçak satın almak yalnızca bir Aircraft Purchase Agreement imzalamak ve satış bedelini ödemek değildir.

Başarılı bir aircraft acquisition işlemi en az dört ayrı hukuk katmanının birlikte yönetilmesini gerektirir:

Türk Sivil Havacılık Kanunu ve SHGM tescil sistemi,

Cape Town Convention ve Aircraft Protocol,

International Registry ve priority sistemi,

sözleşmesel title, warranty ve closing mekanizması.

2920 sayılı Kanun mülkiyet devrinde yazılı sözleşmeyi temel alırken, sözleşmenin üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için uçak siciline tescil önem taşımaktadır. SHGM de aircraft ownership change işlemini ayrı bir sicil prosedürü olarak yürütmektedir.

Uluslararası transaction’larda ise Türk sicilini incelemek tek başına yeterli değildir. Cape Town Aircraft Protocol satışları da sistem kapsamına almakta; registered sale ve prior registered interests bakımından özel priority kuralları öngörmektedir.

Bu nedenle uçak satın alımında en önemli soru:

“Satış sözleşmesini imzaladık mı?”

değil;

“Purchase price ödendiği anda buyer, doğru şekilde tanımlanmış airframe ve engines üzerinde, tüm gerekli kayıtların tamamlandığı, öncelikli üçüncü kişi haklarından arındırılmış ve teknik/regülasyon bakımından kullanılabilir bir title elde ediyor mu?”

sorusudur.

Aircraft acquisition hukukunun özü, para ile temiz title’ın aynı anda el değiştirmesini güvence altına almaktır.

Hukuk Makaleleri

TÜRKİYE’DE UÇAK SATIN ALIMI: HUKUKİ DUE DILIGENCE, TESCİL VE MÜLKİYETİN DEVRİ