İsveç’te Türk Eşler Bakımından Taşınmaz Paylaşımı ve Uygulanacak Hukuk: 2026 Güncel Hukuki Rehber

İsveç’te Türk eşler boşanırken ev, daire ve diğer taşınmazlar nasıl paylaşılır? Türk hukuku mu İsveç hukuku mu uygulanır? İsveç’te boşanma, mal rejimi, AB kuralları, Türk MÖHUK, tapu tescili ve sınır ötesi taşınmazlar hakkında kapsamlı rehber.

Giriş

İsveç’te yaşayan Türk eşler bakımından en kritik aile hukuku sorunlarından biri, boşanma veya ayrılık halinde taşınmazların nasıl paylaşılacağı ve bu paylaşımda hangi hukukun uygulanacağıdır. Uygulamada en sık yapılan hata, boşanma davasına İsveç mahkemesi bakıyorsa otomatik olarak her konuda İsveç hukukunun uygulanacağını sanmaktır. Oysa İsveç sistemi, boşanma, mal rejimi, taşınmaz üzerindeki ayni haklar, tapu tescili ve üçüncü kişilere karşı etkiler bakımından farklı bağlama kuralları kullanır. Bu nedenle “İsveç’te Türk eşler bakımından taşınmaz paylaşımı” meselesi, tek bir hukuk kuralıyla çözülemez. (e-justice.europa.eu)

İsveç bakımından uluslararası evliliklerde mal rejimi soruları, İsveç’in taraf olduğu AB düzenlemeleri ve bunları tamamlayan İsveç iç hukuku çerçevesinde değerlendirilir. European Union “Your Europe” portalına göre, uluslararası çiftlerin mal rejimine ilişkin AB kuralları İsveç’in de dahil olduğu 18 AB ülkesinde uygulanmaktadır ve bu kurallar; hangi mahkemenin yetkili olduğunu, hangi hukukun uygulanacağını ve verilen kararların diğer AB ülkelerinde nasıl tanınıp icra edileceğini düzenler. Bu sistem, eşlerin farklı vatandaşlıkta olması veya malların farklı ülkelerde bulunması halinde özellikle önem kazanır. (European Union)

Türk hukuku tarafında da mesele yalnızca “Türk eş” olmakla bitmez. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre evlilik mallarında eşler belirli hukuku seçebilir; seçim yoksa ortak millî hukuk, ortak mutad mesken ve son aşamada Türk hukuku devreye girebilir. Üstelik aynı Kanun, malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını açıkça söylemektedir. Bu da Türk eşlerin İsveç’teki ve Türkiye’deki taşınmazları bakımından tek tip değil, ülkeye göre değişen bir yapı ortaya çıkarır.

Bu rehberde, İsveç’te yaşayan veya İsveç bağlantılı Türk eşler açısından şu soruları sistematik biçimde cevaplıyorum: boşanmada İsveç hukuku mu Türk hukuku mu uygulanır, eşler hukuk seçimi yapabilir mi, İsveç’teki ev ile Türkiye’deki ev için aynı hukuk mu geçerlidir, tapu kimin adına ise sonuç otomatik olarak o mu olur, İsveç mal rejimi ile Türk mal rejimi arasındaki temel farklar nelerdir ve Türk eşler için en sık hata yapılan noktalar hangileridir. (European Union)

1. Önce temel ayrım: boşanma hukuku ile mal rejimi hukuku aynı şey değildir

İsveç’te Türk eşler için ilk kavranması gereken nokta şudur: boşanma davasına uygulanacak hukuk ile mal rejimine uygulanacak hukuk aynı olmak zorunda değildir. İsveç özel milletlerarası hukukuna ilişkin e-Justice açıklamasına göre, boşanma bakımından temel kural İsveç mahkemelerinin İsveç hukukunu uygulamasıdır. Bunun yalnızca dar bir istisnası vardır: her iki eş de yabancı uyrukluysa ve eşlerden hiçbiri en az bir yıldır İsveç’te yerleşik değilse farklı değerlendirme gündeme gelebilir. Bu, boşanma kararı ile mal paylaşımının hukukî bağlama noktasının farklı olabileceğini gösterir. (e-justice.europa.eu)

Buna karşılık eşlerin mal rejimine uygulanacak hukuk, aynı kaynakta açıkça belirtildiği üzere, esasen Council Regulation (EU) 2016/1103 ve bunu tamamlayan İsveç’in 2019 tarihli uluslararası eş ve partner malvarlığı ilişkileri kanunu çerçevesinde belirlenir. Yani İsveç mahkemesi boşanmayı İsveç hukukuna göre sonuçlandırsa bile, taşınmazların marital property mi separate property mi sayılacağı veya eşler arasındaki paylaşım oranı bakımından farklı bir ülke hukuku devreye girebilir. (e-justice.europa.eu)

Pratik sonuç şudur: Türk eşler İsveç’te boşanıyor olabilir; ama mallarının paylaşımında bazen Türk mal rejimi hukuku, bazen İsveç mal rejimi hukuku, bazen de taşınmazın bulunduğu ülke hukuku belirleyici olabilir. Bu nedenle “dava İsveç’teyse her şey İsveç hukukuna tabidir” yaklaşımı eksiktir. Bu, kaynaklardan çıkan zorunlu sonuçtur. (e-justice.europa.eu)

2. İsveç’te uluslararası eşlerin mal rejiminde hangi hukuk uygulanır?

AB’nin resmî “Your Europe” portalına göre, uluslararası evli çiftler için mal rejiminde uygulanacak hukuk bakımından ilk seçenek hukuk seçimi anlaşmasıdır. Eşler yazılı, tarihli ve imzalı bir anlaşmayla mal rejimlerine uygulanacak hukuku seçebilirler. Seçebilecekleri hukuklar ise sınırsız değildir; eşlerin ortak veya ayrı ikamet ettiği ülke hukuku ya da eşlerden birinin vatandaşlık hukuku seçilebilir. Bu kurallar, İsveç’te yaşayan Türk eşler açısından doğrudan önem taşır; çünkü eşler belirli şartlarda Türk hukukunu veya İsveç hukukunu açıkça seçebilir. (European Union)

Eşler hukuk seçimi yapmamışsa, AB’nin aynı resmî sayfasına göre uygulanacak hukuk şu sıraya göre belirlenir: ilk olarak eşlerin evlilikten sonra ilk ortak mutad meskeni, bu yoksa evlilik anındaki ortak vatandaşlığı, bu da yoksa eşlerin evlilik anında en sıkı bağlı olduğu ülke hukuku. Bu bağlama kuralı, Türk eşler bakımından somut olaya göre farklı sonuçlar doğurur. Örneğin eşler Türkiye’de evlenip bir süre Türkiye’de birlikte yaşamış, sonra İsveç’e taşınmışsa, mal rejimine Türk hukukunun uygulanması ihtimali güçlüdür. Buna karşılık evlendikten hemen sonra ilk ortak mutad mesken İsveç olmuşsa, aynı eşler için İsveç hukuku devreye girebilir. Bu, kuralın doğal uygulamasına ilişkin hukukî çıkarımdır. (European Union)

İsveç özel milletlerarası hukukuna ilişkin e-Justice sayfası da, İsveç’te mal rejimine uygulanacak hukukun Chapter III of Regulation 2016/1103 çerçevesinde belirlendiğini ve İsveç iç hukukunda bunu tamamlayan 2019 tarihli kanunun bulunduğunu doğrulamaktadır. Bu nedenle Türk eşler bakımından uygulanacak hukuk sorusu, doğrudan İsveç iç hukukunun tek başına cevabı değil; AB kuralları ile İsveç tamamlayıcı kurallarının birlikte cevabıdır. (e-justice.europa.eu)

3. Türk hukukunda evlilik malları için bağlama kuralı nedir?

Türk hukuku açısından mesele 5718 sayılı MÖHUK m. 15’te düzenlenmiştir. Resmî mevzuat metnine göre, eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler. Böyle bir seçim yapılmamışsa, evlilik malları hakkında önce eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bu yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, bunun da yokluğu halinde Türk hukuku uygulanır.

Aynı maddede yer alan ikinci fıkra ise Türk eşler açısından özellikle taşınmaz bakımından kritik önemdedir: “Malların tasfiyesinde, taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır.” Bu hüküm, Türk mahkemesi önündeki bir tasfiye davasında İsveç’te bulunan taşınmaz ile Türkiye’de bulunan taşınmazın aynı hukuka tabi olmayabileceğini gösterir. Yani Türk hukuku, mal rejiminin genel çatısını ayrı; taşınmazların tasfiyesinde lex rei sitae yani taşınmazın bulunduğu yer hukukunu ayrı dikkate alır.

Buna ek olarak MÖHUK m. 21, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer ayni hakların, işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu; taşınmazlar üzerindeki ayni haklara ilişkin hukukî işlemlerin şekil bakımından da taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu düzenler. Bu, tapu, tescil, ayni hak kurulması ve üçüncü kişilere etkiler bakımından taşınmazın bulunduğu ülke hukukunun ayrı önem taşıdığını gösterir.

4. Türk eşler bakımından tipik senaryolar

A. Türk eşler Türkiye’de evlenip önce Türkiye’de yaşadı, sonra İsveç’e taşındı

Bu senaryoda eşler hukuk seçimi yapmamışsa, AB’nin resmî bağlama kurallarına göre ilk ortak mutad mesken büyük ihtimalle Türkiye olduğu için mal rejimine Türk hukuku uygulanabilir. İsveç mahkemesi boşanmayı İsveç hukukuna göre sonuçlandırsa bile, mal paylaşımında Türk mal rejimi hükümlerinin dikkate alınması gerekebilir. Bu sonuç, uygulanan bağlama kurallarının doğal çıkarımıdır. (European Union)

B. Türk eşler evlendikten hemen sonra İsveç’te ortak hayat kurdu

Bu durumda hukuk seçimi yoksa, ilk ortak mutad mesken İsveç olduğundan mal rejimine İsveç hukuku uygulanması kuvvetle muhtemeldir. Böyle bir dosyada taraflar Türk vatandaşı olsalar bile, mal rejimi tartışması İsveç’in marital property–separate property sistemine göre yürüyebilir. Bu da milliyetin tek başına sonucu belirlemediğini gösterir. (European Union)

C. Eşler sonradan yazılı hukuk seçimi yaptı

Taraflar usulüne uygun yazılı anlaşmayla Türk veya İsveç hukukunu seçmişse, mal rejimi bakımından bu seçimin ciddi sonuçları olur. Ancak seçilen hukukun geçerliliği ve üçüncü kişilere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. AB kuralları, seçim serbestisini tanımakla birlikte bunun yazılı, tarihli ve imzalı olmasını istemektedir. (European Union)

5. İsveç hukuku uygulanırsa taşınmaz paylaşımı nasıl işler?

İsveç Hükûmeti’nin resmî aile hukuku sayfasına göre, İsveç’te evlilik mal rejiminin temel ayrımı marital property ve separate property ayrımıdır. Separate property olmayan her şey genel kural olarak marital property sayılır. Separate property; evlilik sözleşmesi, bağış şartı, vasiyet şartı veya bazı sigorta/lehtar hükümleriyle oluşabilir. Evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı olması ve Skatteverket’e tescil edilmesi gerekir. (Regeringskansliet)

İsveç hukuku uygulanıyorsa boşanma halinde bodelning yapılır. Skatteverket’e göre boşanma nedeniyle mal paylaşımı yapılacaksa önce district court’a boşanma başvurusu yapılmalı, ardından mal paylaşımı belgesi düzenlenmelidir. Hükûmet açıklamasına göre de kural olarak marital property, borçlar düşüldükten sonra eşit paylaşılır. Her eş önce kendi borçlarına denk gelen kısmı ayırabilir; kalan net marital property ise normalde yarı yarıya bölünür. (Skatteverket)

Taşınmaz bakımından en kritik İsveç kuralı şudur: ortak aile konutu ve ev eşyası, kimin tapuda malik olduğundan bağımsız olarak, ona daha çok ihtiyaç duyan eşe bırakılabilir. Hükûmet sayfası bunu açıkça söylemektedir. Bu hak, mülkün tamamen diğer eş adına kayıtlı olması halinde bile uygulanabilir; ancak mal bağış veya vasiyet şartıyla separate property ise sonuç değişebilir. Eğer evi alan eşin aldığı değer kendi paylaşım payını aşıyorsa, aradaki farkı diğer eşe ödemesi gerekir. (Regeringskansliet)

Ayrıca İsveç hukukunda aile konutu üzerinde tasarruf serbestisi sınırlıdır. Hükûmetin açıklamasına göre eşlerden biri, ortak konutu diğer eşin rızası olmadan satamaz, bağışlayamaz, rehnedemez veya kiraya veremez. Bu, özellikle tek eş adına kayıtlı İsveç’teki konutlar bakımından Türk eşlerin çok sık gözden kaçırdığı bir koruma mekanizmasıdır. (Regeringskansliet)

6. Türk hukuku uygulanırsa taşınmaz paylaşımı nasıl değişir?

Türk hukuku uygulanacaksa, resmî Türk Medeni Kanunu metnine göre yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. TMK m. 218, bu rejimin edinilmiş mallar ile eşlerin kişisel mallarını kapsadığını belirtir. TMK m. 219’a göre çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödemeler, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler “edinilmiş mal” sayılır. TMK m. 220’ye göre ise evlilik öncesi mevcut mallar, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla gelen mallar ve kişisel malların yerine geçen değerler “kişisel mal”dır. (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)

Bu nedenle Türk hukukunun uygulandığı bir İsveç bağlantılı boşanmada, taşınmazın evlilik içinde karşılık verilerek edinilip edinilmediği, evlilik öncesi sahip olunan bir mal olup olmadığı, miras veya bağış yoluyla gelip gelmediği ve hangi mal grubuna girdiği temel sorun haline gelir. Yine TMK m. 225’e göre mal rejimi, boşanma halinde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer; TMK m. 226 ise paylı mülkiyete konu bir malda üstün yararı ispatlayan eşin, diğerinin payını ödemek suretiyle malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebileceğini düzenler. Bu, taşınmazın aynen bir eşe bırakılması bakımından Türk hukukunda da ayrı bir mekanizma bulunduğunu gösterir. (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)

Bir başka önemli husus da ispat ve karinedir. TMK m. 222’ye göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi bunu ispatla yükümlüdür; hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve aksi ispat edilinceye kadar bir eşin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir. Bu ispat rejimi, özellikle İsveç’te alınmış ama finansmanı karma kaynaklardan karşılanmış taşınmazlarda kritik önem taşır. (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)

7. Taşınmaz İsveç’teyse hangi kurallar ayrıca devreye girer?

Eşler arasında uygulanacak mal rejimi hukuku Türk veya İsveç hukuku olabilir; fakat İsveç’te bulunan taşınmazın tescili ve ayni hak etkileri bakımından İsveç hukuku ayrıca devreye girer. İsveç özel milletlerarası hukukunu özetleyen e-Justice sayfasına göre, taşınır veya taşınmaz üzerindeki ayni hakların doğumu, sona ermesi, formaliteleri ve üçüncü kişilere karşı hangi hakları sağladığı, malın bulunduğu ülke hukukuna göre belirlenir. Bu, İsveç’teki taşınmazlar için lex rei sitae olarak İsveç hukukunun ayrı ağırlığını gösterir. (e-justice.europa.eu)

Lantmäteriet’e göre taşınmazı satın alma, bağış, miras, marital property division veya estate yoluyla edinen kişi, kural olarak üç ay içinde registration of ownership (lagfart) başvurusu yapmalıdır. Aynı kurum, yabancı ve İsveç vatandaşları için tapu tescil kurallarının esasen aynı olduğunu; fakat yabancı kişiler için kimlik, ehliyet ve medeni durum belgelerinin ayrıca istenebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle Türk eşler, ister Türk hukuku ister İsveç hukuku uygulanmış olsun, İsveç’teki bir taşınmazın paylaşım sonucunu Lantmäteriet nezdinde ayrıca tescil ettirmek zorundadır. (Lantmateriet.se)

Maliyet bakımından da İsveç hukuku önemlidir. Lantmäteriet’e göre satın alma yoluyla edinimde gerçek kişiler için damga vergisi oranı yüzde 1,5, tüzel kişiler için yüzde 4,25’tir ve her durumda SEK 825 işlem ücreti vardır. Ancak miras ve division of property gibi hallerde damga vergisi değil, yalnız işlem ücreti söz konusu olabilir. Bu teknik fark, boşanmada taşınmazın satışla mı, bodelning belgesiyle mi, yoksa başka bir işlemle devredildiğine göre değişen mali sonuçlar doğurur. (Lantmateriet.se)

8. Taşınmaz Türkiye’deyse ne olur?

Taşınmaz Türkiye’deyse mesele daha da belirginleşir. MÖHUK m. 15/2 açıkça, malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını söylemektedir. Aynı Kanun’un 21. maddesi de taşınmaz üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni hakların, işlem anında taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu düzenler. Bu nedenle Türkiye’deki bir daire, arsa veya ev üzerinde tasfiye yapılacaksa, o taşınmazın ayni hak kaderi bakımından Türk hukuku ön plana çıkar.

Bu sonuç, İsveç’te boşanma davası görülse bile tüm taşınmaz işlemlerinin İsveç hukukuyla çözüleceği anlamına gelmez. Mal rejimi hesabı bir yönüyle Türk veya İsveç hukuku altında yapılabilir; fakat Türkiye’deki taşınmazın tapu devri, ayni hak niteliği, tescil formalitesi ve lex situs etkileri bakımından Türk hukuku belirleyici olur. Bu, sınır ötesi aile malvarlığı uyuşmazlıklarının en kritik noktalarından biridir.

9. İsveç’te mahkeme yetkisi ve mal rejimi dosyasının boşanmayla bağlantısı

AB’nin resmî “Your Europe” portalı, boşanma veya yasal ayrılık halinde boşanmaya bakmaya yetkili mahkemenin, kural olarak çiftin mal rejimi meselelerine de bakacağını belirtmektedir. Yani İsveç mahkemesi boşanmaya yetkiliyse, çoğu dosyada mal paylaşımıyla ilgili uyuşmazlıklar da aynı genel çerçevede orada ele alınabilir. Ancak bu, mahkemenin otomatik olarak sadece İsveç maddi hukukunu uygulayacağı anlamına gelmez; mahkeme yetkili olsa bile uygulanacak hukuk farklı bir ülke hukuku olabilir. (European Union)

Bu nedenle Türk eşlerin dosyasında şu ayrım net tutulmalıdır: yetkili mahkeme başka, uygulanacak hukuk başkadır. İsveç’te dava açılması, özellikle Türk hukukunun seçilmiş veya bağlama kuralları gereği uygulanması ihtimalini ortadan kaldırmaz. Aksine, İsveç mahkemesi gerektiğinde yabancı hukuku uygulamak zorunda kalabilir. Bu sonuç, AB mal rejimi düzenlemesinin mantıksal sonucudur. (European Union)

10. Türk eşlerin en sık yaptığı hatalar

İsveç bağlantılı Türk eşler açısından en sık hata, yalnız vatandaşlığa veya yalnız tapuya bakmaktır. Oysa uygulanacak hukuk çoğu zaman milliyet değil, evlilik sonrası ilk ortak mutad mesken ve varsa hukuk seçimi anlaşması ile belirlenir. Türk vatandaşı olmak tek başına Türk mal rejimi hukukunu garanti etmez; aynı şekilde İsveç’te yaşamak da otomatik olarak İsveç mal rejimi hukukunu zorunlu kılmaz. (European Union)

İkinci büyük hata, taşınmaz hangi eş adına kayıtlıysa paylaşımın da otomatik olarak o eş lehine sonuçlanacağını sanmaktır. İsveç hukuku uygulanıyorsa aile konutu ihtiyaca göre diğer eşe bırakılabilir; Türk hukuku uygulanıyorsa da edinilmiş mal, kişisel mal, katkı ve tasfiye ilkeleri tapu kaydının ötesine geçer. Bu nedenle tapu, önemli ama tek belirleyici değildir. (Regeringskansliet)

Üçüncü hata, uluslararası unsur taşıyan evliliklerde kayıt ve tescil aşamalarını küçümsemektir. İsveç’te taşınmaz devri veya bodelning sonucu ortaya çıkan mülkiyet değişikliği, Lantmäteriet nezdinde doğru biçimde tescil edilmelidir. Türkiye’deki taşınmazlar bakımından da Türk tapu ve tescil düzeni ayrıca işletilmelidir. Sadece mahkeme kararı almak çoğu zaman son adım değildir. (Lantmateriet.se)

Sonuç

İsveç’te Türk eşler bakımından taşınmaz paylaşımı ve uygulanacak hukuk meselesi, tek cümleyle çözülecek bir alan değildir. Boşanma davasında İsveç mahkemesi çoğu durumda İsveç boşanma hukukunu uygular; ancak mal rejimine uygulanacak hukuk, uluslararası özel hukuk bağlama kurallarına göre ayrıca belirlenir. Eşler yazılı anlaşmayla Türk veya İsveç hukukunu seçebilir; seçim yoksa ilk ortak mutad mesken, ortak vatandaşlık ve en sıkı bağlantı kriterleri devreye girer. Bu yüzden bazı Türk eşler için Türk hukuku, bazıları için İsveç hukuku uygulanır. (e-justice.europa.eu)

Bunun yanında taşınmazın bulunduğu yer kuralı ayrıca önemlidir. İsveç’teki taşınmazlarda ayni hak, tapu ve tescil etkileri bakımından İsveç hukuku ağır basar; Türkiye’deki taşınmazlarda ise Türk MÖHUK, taşınmazın bulunduğu yer hukukunu esas alır. Sonuç olarak, “İsveç’te yaşayan Türk eşlerin tüm malları İsveç hukukuna tabidir” ya da “Türk eşlerse daima Türk hukuku uygulanır” şeklindeki iki uç yaklaşım da yanlıştır. Doğru analiz, boşanma hukuku, mal rejimi hukuku ve taşınmazın bulunduğu yer hukuku ayrılarak yapılmalıdır. (e-justice.europa.eu)

Pratik öneri olarak, Türk eşlerin İsveç bağlantılı bir boşanma veya tasfiye dosyasında şu sırayla ilerlemesi gerekir: önce evlilik tarihi, ilk ortak mutad mesken ve varsa hukuk seçimi anlaşması tespit edilmeli; sonra taşınmazların nerede bulunduğu ayrı ayrı belirlenmeli; ardından Türk veya İsveç maddi mal rejimi kuralları taşınmaz bazında uygulanmalı; son aşamada ise İsveç’te Lantmäteriet, Türkiye’de tapu ve diğer tescil mekanizmaları usulüne uygun işletilmelidir. Böyle yapılmadığında en büyük risk, mahkeme veya taraflar doğru paylaşım oranını bulsa bile ayni hak ve tescil aşamasında dosyanın kilitlenmesidir. (European Union)