Kambiyo Senetlerinde Faiz, Komisyon ve Cezai Şart Sınırları Nelerdir?

Giriş

Kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe), ticari hayatın güvenliğini ve hızını sağlayan en önemli araçlardandır. Bu senetlerde taraflar arasındaki borç-alacak ilişkisi yalnızca senedin metni üzerinden doğar. Ancak senetlerde faiz, komisyon ve cezai şart gibi ek yükümlülükler de düzenlenebilir. Burada ortaya çıkan soru şudur: Bu ek yükümlülüklerin hukuki sınırları nelerdir?

Bu makalede kambiyo senetlerinde faiz, komisyon ve cezai şart düzenlemelerinin geçerliliği, sınırları, tüketici işlemleri bakımından farklılıkları, uygulamada yaşanan sorunlar ve kurgusal bir olay üzerinden açıklamalar yapılacaktır.

1. Faiz Düzenlemesi

1.1. Bono ve Poliçede Faiz

Türk Ticaret Kanunu’na göre, bono ve poliçede faiz kaydı konulabilir.
Ancak faiz kaydının geçerli olabilmesi için senet üzerinde açıkça yazılması gerekir.
Faiz oranı belirtilmemişse, faiz istenemez.

1.2. Faizin Başlangıcı

Bono için faiz, kural olarak vade tarihinden itibaren işler.
Ancak senet üzerinde “işlem tarihinden itibaren faiz” ibaresi varsa, erken tarihten itibaren de faiz talep edilebilir.

1.3. Yasal Faiz ve Ticari Faiz Ayrımı

Yasal faiz, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun hükümlerine tabidir.
Ticari faiz oranları daha yüksek olabilir ve Merkez Bankası tarafından belirlenen sınırları aşamaz.

2. Komisyon Düzenlemesi

2.1. Poliçede Komisyon

Poliçelerde, düzenleyenin muhataba ödeme için belirli bir komisyon ödemesi öngörülebilir. Ancak bu uygulama sınırlıdır.

2.2. Geçerlilik Koşulu

Komisyon kaydının senet üzerinde açıkça belirtilmesi gerekir.
Aksi halde komisyon talep edilemez.

2.3. Komisyonun Sınırları

Komisyon, borcun aslına eklenen ek bir külfet olduğundan, fahiş oranlarda belirlenmesi haksız şart niteliğinde olabilir.
Tüketici işlemlerinde, komisyon adı altında haksız masraf alınması geçersizdir.

3. Cezai Şart Düzenlemesi

3.1. Senetlerde Cezai Şart

Kambiyo senedinde cezai şart (örneğin “vadesinde ödenmezse %50 cezai şart uygulanır”) yer alabilir.
Ancak bu kayıt kambiyo senedi niteliğini etkilemez, yalnızca borcun yan yükümlülüğü olur.

3.2. Aşırı Cezai Şartın Sonucu

Türk Borçlar Kanunu m. 182’ye göre, fahiş cezai şart hakim tarafından indirilebilir.
Bu nedenle senetlerde öngörülen cezai şartlar sınırsız değildir.

3.3. Tüketici İşlemlerinde Cezai Şart

Tüketici aleyhine ağır şartlar, TKHK m. 5 kapsamında haksız şart sayılır.
Bu tür cezai şartlar tüketici bakımından bağlayıcı değildir.

4. Kurgusal Olay

Olay:
“Tüketici A”, bir sağlık merkeziyle estetik hizmeti için sözleşme yapmış, karşılığında 40.000 TL’lik bono düzenlemiştir. Bonoda şu kayıt yer almaktadır:

“Borç vadesinde ödenmezse aylık %10 faiz işletilecektir.”
“Ayrıca %20 komisyon ve %50 cezai şart uygulanacaktır.”

Hukuki Değerlendirme:

Aylık %10 faiz, yasal sınırların çok üzerindedir. Bu oran fahiş olup yargı mercilerince indirilir.
Komisyon kaydı, tüketici aleyhine olduğundan haksız şart niteliğindedir ve geçersizdir.
%50 cezai şart ise açıkça orantısızdır ve TBK m.182 uyarınca hakim tarafından indirilecektir.

Sonuç:
Tüketici A, yalnızca asıl borç ve yasal faizden sorumlu tutulacak, haksız şart niteliğindeki komisyon ve cezai şart hükümleri uygulanmayacaktır.

5. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Senetlere yüksek faiz ve komisyon eklenmesi.
Küçük puntolarla yazılan cezai şartların tüketici tarafından fark edilmemesi.
Tüketici işlemlerinde “masraf” adı altında ek borç yüklenmesi.
İcra takiplerinde haksız faiz ve cezai şartların talep edilmesi.

6. Çözüm Önerileri

Tüketiciler için: Senet imzalanmadan önce faiz, komisyon ve cezai şart hükümleri mutlaka kontrol edilmelidir.
Avukatlar için: İcra takibinde talep edilen faiz ve masrafların yasal sınırları aşması durumunda itiraz edilmelidir.
İşletmeler için: Fahiş oranlı faiz ve cezai şartlar yerine makul ve yasal oranlar belirlenmelidir.
Hakimler için: Aşırı cezai şartların indirilmesi, tüketicinin korunması açısından önemlidir.

7. Sonuç

Kambiyo senetlerinde faiz, komisyon ve cezai şart düzenlemeleri mümkündür. Ancak bunların sınırları vardır:

Faiz, ancak senette açıkça yazılı ise talep edilebilir, fahiş oranlar indirilebilir.
Komisyon, açıkça yazılı olmalı, tüketici işlemlerinde haksız şart niteliğinde olamaz.
Cezai şart, TBK uyarınca fahiş ise hakim tarafından indirilebilir, tüketici aleyhine olduğunda geçersizdir.

Bu nedenle kambiyo senetlerinde faiz, komisyon ve cezai şart hükümleri dikkatle incelenmeli, tüketiciler bilinçli hareket etmeli ve gerektiğinde itiraz mekanizmalarını kullanmalıdır.

Hukuk Fakültesi Öğrencisi Gamze Akbulut

Single Blog Title