Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de İcrası

Uluslararası Tahkim Kararlarının Türkiye’de Uygulanabilir Hale Getirilmesi

Uluslararası ticaretin gelişmesiyle birlikte taraflar arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde devlet mahkemeleri dışında alternatif çözüm yollarına olan ihtiyaç da artmıştır. Özellikle farklı ülkelerde faaliyet gösteren şirketler, ticari uyuşmazlıkların daha hızlı ve uzman kişiler tarafından çözülebilmesi amacıyla tahkim yolunu sıklıkla tercih etmektedir.

Tahkim sonucunda verilen hakem kararları, taraflar bakımından önemli hukuki sonuçlar doğurur. Ancak yabancı bir ülkede veya uluslararası bir tahkim kurumu tarafından verilen bir hakem kararının Türkiye’de kendiliğinden icra edilmesi mümkün değildir. Türkiye’de bu kararın cebri icraya konu olabilmesi için belirli hukuki prosedürlerin tamamlanması gerekir.

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası bakımından temel mekanizma, tanıma ve tenfiz sürecidir. Tenfiz kararı ile yabancı hakem kararına Türkiye’de icra edilebilirlik kazandırılır. Bu süreç tamamlandıktan sonra hakem kararı, Türk hukuk düzeninde icra edilebilir bir karar niteliği kazanır.

Özellikle uluslararası ticari ilişkilerde yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanabilmesi, alacakların tahsili ve ticari güvenliğin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Yabancı Hakem Kararı Nedir?

Hakem kararı, tarafların aralarındaki uyuşmazlığı çözmek amacıyla devlet mahkemeleri yerine seçtikleri hakem veya hakem heyeti tarafından verilen bağlayıcı karardır.

Tahkimde taraflar, uyuşmazlığın çözüm yetkisini hakemlere bırakır. Hakemler tarafından yapılan yargılama sonucunda verilen karar, kural olarak tarafları bağlar.

Bir hakem kararının yabancı hakem kararı olarak kabul edilmesi bakımından çeşitli kriterler bulunmaktadır. Genel olarak kararın;

• Türkiye dışında verilmiş olması,
• yabancı bir tahkim yeriyle bağlantılı bulunması,
• yabancı tahkim kurallarına göre oluşturulmuş olması

gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Örneğin Londra merkezli bir tahkim kurumunda verilen karar, Türkiye’de uygulanmak isteniyorsa yabancı hakem kararı niteliğinde değerlendirilebilir.

Aynı şekilde Paris, Cenevre, New York, Dubai veya Singapur gibi farklı tahkim merkezlerinde verilen kararların da Türkiye’de uygulanabilmesi için gerekli hukuki süreçlerin işletilmesi gerekir.

Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de İcrasının Hukuki Dayanakları

Türkiye’de yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi konusunda temel olarak iki önemli hukuki kaynak bulunmaktadır:

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK),
• 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında New York Sözleşmesi.

Türkiye, uluslararası ticari tahkim bakımından büyük öneme sahip olan New York Sözleşmesi’ne taraftır. Bu sözleşme, yabancı hakem kararlarının üye ülkelerde tanınması ve icra edilmesine ilişkin temel kuralları belirlemektedir.

MÖHUK’un ilgili hükümleri ise yabancı hakem kararlarının Türkiye’de hangi şartlarla tenfiz edileceğini düzenlemektedir. Bu düzenlemeler sayesinde yabancı ülkelerde verilen hakem kararlarının Türk hukuk sistemi içerisinde etkili hâle gelmesi mümkün olmaktadır.

Yabancı Hakem Kararı Türkiye’de Kendiliğinden İcra Edilebilir mi?

Uluslararası tahkim sonucunda verilen bir karar, verildiği ülkede bağlayıcı olsa bile Türkiye’de otomatik olarak icra edilemez.

Örneğin Almanya’da veya İngiltere’de verilen bir hakem kararı, Türkiye’de bulunan borçlunun banka hesaplarına doğrudan haciz konulmasına imkân sağlamaz.

Türkiye’de icra işlemi yapılabilmesi için öncelikle yabancı hakem kararının tenfiz edilmesi gerekir.

Tenfiz davası sonucunda Türk mahkemesi tarafından verilen karar ile birlikte yabancı hakem kararı Türkiye’de icra edilebilir hâle gelir.

Bu aşamadan sonra alacaklı;

• banka hesaplarına haciz,
• taşınır ve taşınmaz malların haczi,
• icra yoluyla tahsil işlemleri

gibi cebri icra yöntemlerine başvurabilir.

Bu nedenle uluslararası tahkimde karar almak kadar, alınan kararın uygulanacağı ülkedeki icra sürecinin de planlanması önemlidir.

Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizinde Aranan Şartlar

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de tenfiz edilebilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gerekir.

Türk mahkemesi, yabancı hakem kararını esas yönünden yeniden incelemez. Başka bir ifadeyle Türk mahkemesi, hakem heyetinin delilleri nasıl değerlendirdiğini veya uyuşmazlığı doğru çözüp çözmediğini inceleme konusu yapmaz.

Tenfiz incelemesi daha çok şekli ve hukuki şartlar üzerinden yapılır.

Bu kapsamda özellikle şu hususlar değerlendirilir:

Hakem Kararının Bağlayıcı Olması

Yabancı hakem kararının taraflar açısından bağlayıcı olması gerekir. Henüz kesinleşmemiş veya uygulanabilirlik kazanmamış kararlar bakımından tenfiz sorunu ortaya çıkabilir.

Geçerli Bir Tahkim Anlaşmasının Bulunması

Tahkim yoluna başvurulabilmesi için tarafların geçerli şekilde tahkim iradesini ortaya koymuş olması gerekir.

Taraflar arasında tahkim şartı bulunmaması veya tahkim anlaşmasının geçersiz olması hâlinde tenfiz talebi reddedilebilir.

Tarafların Usul Haklarına Saygı Gösterilmesi

Tahkim yargılamasında tarafların savunma haklarının korunması gerekir.

Taraflardan birinin;

• tahkim sürecinden haberdar edilmemesi,
• iddia ve savunmalarını sunma imkânı bulamaması,
• usule ilişkin temel haklarının ihlal edilmesi

tenfize engel oluşturabilecek durumlar arasında yer alabilir.

Yabancı Hakem Kararlarında Kamu Düzeni İncelemesi

Tenfiz davalarında dikkat edilen önemli konulardan biri kamu düzenidir.

Türk mahkemesi, yabancı hakem kararının Türkiye’de uygulanmasının Türk hukukunun temel ilkeleriyle açıkça çelişip çelişmediğini değerlendirir.

Ancak kamu düzeni incelemesi, yabancı hakem kararının Türk hukukundaki her farklılık nedeniyle reddedileceği anlamına gelmez.

Uluslararası hukukta temel amaç, farklı hukuk sistemleri arasında denge kurmaktır.

Bu nedenle yabancı hakem kararının Türkiye’de tenfizinin reddedilebilmesi için açık ve ciddi bir kamu düzeni ihlalinin bulunması gerekir.

Örneğin tarafların temel yargısal haklarının tamamen ortadan kaldırıldığı veya kararın hukuk düzeninin temel prensipleriyle bağdaşmadığı durumlarda kamu düzeni gündeme gelebilir.

Yabancı Hakem Kararlarında Türkiye Açısından Önemi

Türkiye, uluslararası ticarette önemli bir konuma sahip olduğu için yabancı hakem kararlarının uygulanması ticari güven açısından büyük önem taşımaktadır.

Özellikle;

• enerji yatırımları,
• inşaat projeleri,
• uluslararası satış sözleşmeleri,
• taşıma ilişkileri,
• finans ve yatırım uyuşmazlıkları

gibi alanlarda tahkim kararları sıklıkla kullanılmaktadır.

Bir yabancı hakem kararının Türkiye’de etkili şekilde uygulanabilmesi, yabancı yatırımcıların ve uluslararası şirketlerin hukuki güvenliğini artırmaktadır.

Bu nedenle yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası, yalnızca bireysel bir alacağın tahsili değil, uluslararası ticaret sisteminin işlerliği açısından da önem taşıyan bir konudur.

New York Sözleşmesi Kapsamında Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanması bakımından en önemli uluslararası düzenlemelerden biri, 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında New York Sözleşmesi’dir.

Sözleşmenin temel amacı, bir ülkede verilen hakem kararlarının başka ülkelerde de belirli şartlar altında tanınmasını ve icra edilmesini sağlamaktır. Uluslararası ticari ilişkilerde tahkim kararlarının etkili olabilmesi için verilen kararın yalnızca tahkim yerinde değil, borçlunun malvarlığının bulunduğu ülkelerde de uygulanabilir olması gerekir.

Türkiye, New York Sözleşmesi’ne taraf ülkeler arasında yer almaktadır. Bu nedenle yabancı ülkelerde verilen birçok hakem kararının Türkiye’de tenfizi bakımından sözleşme hükümleri önem taşımaktadır.

New York Sözleşmesi sistemi, yabancı hakem kararlarının esasının yeniden incelenmesini değil, kararın belirli hukuki şartları taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesini öngörmektedir.

Bu yaklaşımın temelinde uluslararası tahkime duyulan güvenin korunması bulunmaktadır. Eğer her ülke kendi hukuk anlayışı doğrultusunda hakem kararlarını yeniden incelemeye başlasaydı, uluslararası tahkim mekanizmasının işlevi büyük ölçüde zarar görebilirdi.

Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizinde Görevli ve Yetkili Mahkeme

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanabilmesi için açılacak tenfiz davasında görevli mahkeme, genel olarak Asliye Ticaret Mahkemeleridir.

Yetkili mahkemenin belirlenmesinde ise farklı ihtimaller söz konusu olabilir. Özellikle;

• davalının Türkiye’deki yerleşim yeri,
• Türkiye’de bulunan malvarlığı,
• tahkim kararının uygulanacağı yer

yetki bakımından önem taşıyabilir.

Uluslararası nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda yetki konusu, uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlardan biridir. Yanlış mahkemede açılan davalar, sürecin uzamasına ve tarafların zaman kaybetmesine neden olabilir.

Bu nedenle tenfiz davası açılmadan önce kararın niteliği, tarafların durumları ve uygulanmak istenen sonuç birlikte değerlendirilmelidir.

Tenfiz Davasında Sunulması Gereken Belgeler

Yabancı hakem kararının Türkiye’de uygulanabilmesi için mahkemeye bazı belgelerin sunulması gerekir.

Bu belgeler genel olarak;

• hakem kararının aslı veya usulüne uygun onaylı örneği,
• tahkim anlaşması veya tahkim şartı,
• kararın kesinleştiğini veya bağlayıcı olduğunu gösteren belgeler,
• gerekli hâllerde tercümeler

şeklindedir.

Yabancı ülkelerden alınan belgelerde resmi onay işlemleri önem taşır. Belgelerin geçerli şekilde hazırlanması ve Türkçe tercümelerinin usulüne uygun yapılması gerekir.

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, belgelerin eksik veya şekil şartlarına uygun olmadan sunulmasıdır. Bu durum, doğrudan tenfiz talebinin reddedilmesine yol açmasa bile sürecin uzamasına neden olabilir.

Türk Mahkemelerinin İnceleme Yetkisinin Sınırı

Yabancı hakem kararlarının tenfizinde Türk mahkemelerinin inceleme yetkisi sınırlıdır.

Tenfiz hâkimi, hakem heyetinin uyuşmazlığı doğru çözüp çözmediğini, delilleri doğru değerlendirip değerlendirmediğini veya hangi hukuki yorumu tercih etmesi gerektiğini incelemez.

Örneğin yabancı hakem heyeti bir sözleşmeyi yorumlayarak taraflardan birinin ödeme yapmasına karar vermişse, Türk mahkemesi bu sözleşmenin esas bakımından yeniden değerlendirmesini yapmaz.

İnceleme daha çok;

• geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunup bulunmadığı,
• tarafların yargılama haklarının korunup korunmadığı,
• kararın kamu düzenine aykırı olup olmadığı,
• tahkim sürecinde temel usul kurallarına uyulup uyulmadığı

noktasında gerçekleşir.

Bu durum, milletlerarası tahkimin temel ilkelerinden biri olan sınırlı denetim anlayışının sonucudur.

Yabancı Hakem Kararının Tenfizinin Reddi Sebepleri

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanması her zaman mümkün olmayabilir. Kanunda ve uluslararası düzenlemelerde belirtilen bazı durumlarda tenfiz talebi reddedilebilir.

Başlıca ret sebepleri arasında şunlar bulunmaktadır:

Tahkim Anlaşmasının Geçersiz Olması

Taraflar arasında geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunmaması veya tahkim şartının hukuken geçersiz olması hâlinde tenfiz talebi reddedilebilir.

Tahkim, tarafların iradesine dayanan bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Bu nedenle tarafların gerçekten tahkime gitme konusunda anlaşmış olmaları gerekir.

Taraflardan Birinin Savunma Hakkının İhlal Edilmesi

Tahkim yargılamasında taraflara iddia ve savunmalarını sunma imkânı verilmelidir.

Taraflardan birinin tahkim sürecinden haberdar edilmemesi veya kendisini savunma fırsatı bulamaması, adil yargılanma ilkeleri bakımından sorun oluşturabilir.

Hakem Heyetinin Yetkisini Aşması

Hakemlerin yalnızca kendilerine verilen yetki kapsamında karar vermeleri gerekir.

Tahkim anlaşmasının kapsamı dışında kalan bir konuda karar verilmesi hâlinde tenfiz bakımından sorun ortaya çıkabilir.

Kamu Düzenine Aykırılık

Yabancı hakem kararının Türkiye’de uygulanması, Türk hukuk düzeninin temel prensipleriyle açıkça bağdaşmıyorsa tenfiz talebi reddedilebilir.

Ancak kamu düzeni kavramı geniş yorumlanmamalıdır. Her hukuki farklılık kamu düzenine aykırılık olarak kabul edilmez.

Yabancı Hakem Kararlarında İcra Aşaması

Tenfiz kararının alınmasından sonra yabancı hakem kararı, Türk hukukunda icra edilebilir bir belge hâline gelir.

Bu aşamadan sonra alacaklı, Türk icra hukuku hükümleri çerçevesinde takip başlatabilir.

Örneğin;

• borçlunun banka hesaplarına haciz uygulanması,
• taşınmazlarının haczedilmesi,
• taşınır mallarının satışa çıkarılması

mümkün hâle gelebilir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, tahkim kararının alınmasının sürecin sonu değil, tahsil aşamasının başlangıcı olmasıdır.

Özellikle uluslararası ticari uyuşmazlıklarda alacaklının asıl amacı, yalnızca lehine bir karar elde etmek değil, bu kararı ekonomik bir sonuca dönüştürmektir.

Yabancı Hakem Kararının Türkiye’de Uygulanmasında En Kritik Aşama: Tenfiz Süreci

Uluslararası tahkim sonucunda elde edilen bir hakem kararı, taraflar açısından önemli bir hukuki kazanım sağlasa da bu kararın Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için belirli bir hukuki sürecin tamamlanması gerekir.

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası bakımından en önemli aşama, tenfiz sürecidir. Tenfiz davası sonucunda verilen karar ile yabancı hakem kararının Türk hukuk sistemi içerisinde icra edilebilirliği kabul edilir.

Özellikle uluslararası ticari uyuşmazlıklarda tarafların amacı yalnızca hakem heyetinden lehlerine bir karar almak değildir. Asıl hedef, bu kararın borçlunun bulunduğu veya malvarlığının yer aldığı ülkede etkili şekilde uygulanabilmesidir.

Bu nedenle tahkim sürecinin başında yalnızca uyuşmazlığın nasıl çözüleceği değil, elde edilecek hakem kararının hangi ülkelerde nasıl uygulanacağı da değerlendirilmelidir.

Türkiye’de Yabancı Tahkim Kararlarının İcra Edilebilmesi İçin Gerekli Şartlar

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası için bazı temel şartların yerine getirilmesi gerekir.

Türk mahkemeleri, yabancı tahkim kararının tenfizi sırasında kararın esasını yeniden incelemez. Başka bir ifadeyle mahkeme, hakem heyetinin uyuşmazlığı doğru çözüp çözmediğini veya delilleri nasıl değerlendirdiğini araştırmaz.

İnceleme daha çok kararın Türkiye’de uygulanmasına engel oluşturabilecek hukuki sebepler üzerinde yoğunlaşır.

Bu kapsamda;

• taraflar arasında geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunması,
• hakem heyetinin yetkili olması,
• tarafların yargılama sürecine katılım haklarının korunması,
• kararın kesin ve bağlayıcı nitelikte olması,
• Türk kamu düzenine açıkça aykırılık bulunmaması

gibi hususlar değerlendirilir.

Bu şartların sağlanması hâlinde yabancı hakem kararının Türkiye’de tenfizi mümkün olabilir.

Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de Tenfizinde Karşılaşılan Uygulama Sorunları

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanması sırasında uygulamada bazı sorunlarla karşılaşılabilmektedir.

Bu sorunların başında, tahkim anlaşmasının geçerliliği gelmektedir. Özellikle uluslararası ticari sözleşmelerde yer alan tahkim şartlarının açık ve anlaşılır şekilde hazırlanması gerekir.

Tarafların hangi uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözüleceğini açıkça belirlememesi, ilerleyen aşamalarda hakem kararının geçerliliği konusunda tartışmalara neden olabilir.

Bunun yanında;

• hakem kararının usulüne uygun şekilde kesinleşmemesi,
• taraflardan birinin tahkim sürecinden haberdar edilmemesi,
• gerekli belgelerin eksik sunulması,
• tercüme ve onay işlemlerindeki eksiklikler

tenfiz sürecinde karşılaşılan diğer sorunlardır.

Özellikle yabancı ülkelerde düzenlenen belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için şekil şartlarına uygun hazırlanması büyük önem taşır.

Yargıtay Kararlarında Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de İcrası

Yargıtay uygulamasında yabancı hakem kararlarının tenfizi konusunda temel yaklaşım, uluslararası tahkime duyulan güvenin korunması yönündedir.

Buna göre yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanması değerlendirilirken, hakem kararının esasına müdahale edilmemesi gerektiği kabul edilmektedir.

Yargıtay’ın yaklaşımında özellikle;

• tahkim anlaşmasının varlığı,
• tarafların tahkim iradesi,
• savunma hakkının korunması,
• kamu düzeni değerlendirmesi

önemli inceleme noktaları arasında yer almaktadır.

Türk mahkemelerinin görevi, yabancı hakem kararını yeniden yargılama konusu yapmak değil; kararın Türk hukuk düzeninde uygulanabilir olup olmadığını değerlendirmektir.

Bu yaklaşım, uluslararası tahkim sisteminin etkinliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de İcrasında Kamu Düzeni Engeli

Yabancı hakem kararlarının tenfizinde en çok tartışılan konulardan biri kamu düzenidir.

Kamu düzeni, yabancı bir kararın Türkiye’de uygulanmasının hukuk düzeninin temel değerleriyle bağdaşıp bağdaşmadığını ifade eder.

Ancak her hukuki farklılık kamu düzenine aykırılık olarak kabul edilmez.

Uluslararası hukukta amaç, farklı hukuk sistemleri arasında denge kurmaktır. Bu nedenle kamu düzeni engelinin uygulanabilmesi için ciddi ve açık bir aykırılığın bulunması gerekir.

Örneğin;

• temel savunma hakkının tamamen ortadan kaldırılması,
• taraflardan birinin yargılamaya katılmasının engellenmesi,
• hukukun temel ilkeleriyle açıkça çelişen sonuçlar doğması

durumlarında kamu düzeni değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Uluslararası Ticarette Yabancı Hakem Kararlarının Önemi

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası özellikle uluslararası ticaret yapan şirketler bakımından büyük önem taşımaktadır.

Günümüzde;

• enerji projeleri,
• inşaat ve altyapı yatırımları,
• uluslararası satış sözleşmeleri,
• lojistik anlaşmaları,
• finansal işlemler

gibi birçok alanda tahkim yöntemi tercih edilmektedir.

Bunun temel nedeni, tarafların uyuşmazlıklarını uzman kişiler aracılığıyla çözmek istemesi ve elde edilen kararın uluslararası alanda uygulanabilir olmasının sağlanmasıdır.

Türkiye’de yabancı hakem kararlarının etkili şekilde icra edilebilmesi, uluslararası ticari ilişkiler bakımından güven ortamı oluşturmaktadır.

Sonuç: Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de Etkin Hale Getirilmesi

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası, milletlerarası özel hukuk ve icra hukuku bakımından önemli bir uygulama alanıdır.

Uluslararası tahkim yoluyla elde edilen kararların Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için tenfiz sürecinin doğru şekilde yürütülmesi gerekir.

Yabancı hakem kararının Türkiye’de icrası sırasında amaç, yabancı tahkim kararını yeniden değerlendirmek değil; hukuka uygun şekilde verilen bir kararın Türk hukuk sistemi içerisinde etkili hâle gelmesini sağlamaktır.

Özellikle uluslararası ticari faaliyetlerde bulunan şirketler açısından yabancı hakem kararlarının Türkiye’de uygulanabilir olması, hakların korunması ve alacakların tahsil edilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

Bu nedenle yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası süreci; tahkim anlaşmasının hazırlanmasından tenfiz davasına, ardından icra aşamasına kadar dikkatli şekilde planlanması gereken çok aşamalı bir hukuki süreçtir.