INFLUENCER KAMPANYALARINDA TELİF HAKLARI: ESER SÖZLEŞMESİ, ESER SAHİPLİĞİ VE MARKANIN KULLANIM YETKİSİ

Influencer kampanyalarında çoğunlukla paylaşım sayısı, kampanya tarihi, reklam etiketi ve ücret üzerinde durulmaktadır. Oysa influencer tarafından hazırlanan video, fotoğraf, metin, senaryo, ses kaydı, grafik, jingle ve benzeri içerikler aynı zamanda fikrî hakların konusunu oluşturabilir.

Bu nedenle bir influencer kampanyasında “İçeriği kim hazırladı?”, “Eser sahibi kimdir?”, “Marka ücret ödeyince içeriğin sahibi olur mu?”, “Marka videoyu başka platformlarda kullanabilir mi?”, “Influencer içeriği başka bir markaya verebilir mi?” ve “Kampanya sona erdikten sonra reklam yayında kalabilir mi?” sorularının sözleşmede açıkça cevaplandırılması gerekir.

Taraflar arasındaki ilişki, içerik üretilmesi yönüyle Türk Borçlar Kanunu anlamında bir eser sözleşmesi niteliği taşıyabilir. Bununla birlikte TBK’de kullanılan “eser sözleşmesi” kavramı ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki “eser” kavramı aynı anlama gelmez. Her influencer içeriği bir sözleşme kapsamında meydana getirilebilir; ancak her içerik otomatik olarak telif hukukuyla korunan bir fikir ve sanat eseri sayılmaz.

TBK Anlamında Eser Sözleşmesi ile FSEK Anlamında Eser Arasındaki Fark

Türk Borçlar Kanunu’nun 470. maddesine göre eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Buradaki eser kavramı, maddi veya maddi olmayan bir iş sonucunu ifade eder. Influencer’ın marka için belirli niteliklerde video, fotoğraf veya sosyal medya içeriği üretmesi, bu nedenle TBK anlamında eser sözleşmesi hükümlerine tabi olabilir.

Influencer bu ilişkide yüklenici, marka veya reklam ajansı ise iş sahibi konumunda bulunabilir. Influencer; kararlaştırılan içeriği meydana getirmek, markanın haklı menfaatlerini gözetmek, mesleki ve teknik kurallara uygun davranmak ve eseri sözleşmeye uygun şekilde teslim etmekle yükümlüdür. TBK’nin 471. maddesi, yüklenicinin sadakat ve özen borcunu düzenlemektedir.

Buna karşılık FSEK anlamında bir fikir ve sanat eserinden söz edilebilmesi için ürünün sahibinin kişisel özelliklerini taşıması, fikrî bir çabanın sonucu olarak somutlaşması ve Kanun’da sayılan eser kategorilerinden birine girmesi gerekir. Salt fikirler, genel kampanya düşünceleri veya henüz somutlaştırılmamış konseptler telif korumasından yararlanmaz.

Dolayısıyla influencer’ın “ürünü masanın üzerinde gösterip üç özelliğini anlatması” biçimindeki sıradan ve tamamen marka tarafından belirlenmiş paylaşımı, somut olayda yeterli özgünlük taşımayabilir. Buna karşılık influencer’ın kendi anlatım dili, senaryosu, görsel düzeni, kurgusu, esprileri ve yaratıcı tercihleriyle hazırladığı içerik FSEK kapsamında korunabilir.

Influencer İçeriği Hangi Eser Türüne Girebilir?

Influencer kampanyalarında tek bir içerik içerisinde birden fazla eser türü bulunabilir.

Özgün biçimde kaleme alınan reklam metni, video senaryosu, blog yazısı veya uzun açıklama metni ilim ve edebiyat eseri sayılabilir. Influencer’ın çektiği özgün fotoğraflar ve hazırladığı grafikler, taşıdıkları özelliklere göre güzel sanat eseri veya fotoğraf eseri olarak korunabilir. Özgün söz ve melodiden oluşan jingle ise musiki eseri niteliği taşıyabilir. Birbiriyle bağlantılı hareketli görüntülerden oluşan ve gerekli özgünlüğü taşıyan reklam videoları, somut olayın özelliklerine göre sinema eseri olarak değerlendirilebilir. FSEK; ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserlerini korunan temel kategoriler olarak düzenlemektedir.

Influencer’ın başka bir eserden yararlanarak yeni içerik meydana getirmesi durumunda işlenme eser gündeme gelebilir. Örneğin bir şarkının yeniden düzenlenmesi, başka bir metnin video senaryosuna çevrilmesi veya mevcut bir çizimin animasyona dönüştürülmesi işleme hakkını ilgilendirir. İşlenme eseri meydana getiren kişi kendi katkısı üzerinde hak sahibi olsa da asıl eser sahibinin hakları devam eder.

Bu nedenle markanın veya influencer’ın “İçeriği biz yeniden hazırladık” demesi, kullanılan asıl esere ilişkin izin ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Kampanyadaki Fikrin Sahibi Olmak ile Eser Sahibi Olmak Aynı Şey Değildir

Bir marka kampanya fikrini ortaya koyabilir. Örneğin marka, “Influencer ürünü sabah rutininde kullanacak, sonra faydalarını anlatacak” şeklinde genel bir fikir verebilir. Ancak bu fikir tek başına somutlaştırılmış eser değildir.

Influencer bu fikri özgün bir senaryo, görsel anlatım, çekim tekniği ve kurgu yoluyla somutlaştırıyorsa eser sahipliği, fikri ilk ortaya atan markaya değil, eseri meydana getiren kişi veya kişilere ait olabilir. FSEK’in temel kuralı, eser sahibinin eseri meydana getiren kişi olmasıdır.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Markanın brief hazırlaması, ürün göndermesi, çekim mekânını ayarlaması veya kampanya ücretini ödemesi markayı kendiliğinden eser sahibi yapmaz.

Marka, meydana getirilen eser üzerindeki mali hakları ancak kanuna uygun bir sözleşme veya lisans yoluyla kullanabilir.

Influencer İçeriğinin Eser Sahibi Kimdir?

Influencer içeriği tek başına hazırlamışsa eser sahibi kural olarak influencer’dır. Ancak kampanyanın yapısına göre farklı kişilerin hak sahibi olması mümkündür.

Influencer’ın İçeriği Tek Başına Hazırlaması

Influencer senaryoyu kendisi yazmış, çekimi kendisi yapmış, videoyu kendisi kurgulamış ve metni kendisi oluşturmuşsa eser üzerindeki haklar kural olarak influencer’a aittir.

Markanın influencer’a ücret ödemesi veya ürün göndermesi, eser sahipliğini kendiliğinden markaya geçirmez. Kültür ve Turizm Bakanlığı da bir eserin ücret karşılığında sipariş edilmesi hâlinde sipariş verenin doğrudan eser sahibi değil, geçerli yazılı sözleşme kapsamında mali hak sahibi olabileceğini belirtmektedir.

Fotoğrafçı veya Kameramanla Çalışılması

Influencer kampanya çekimini bağımsız bir fotoğrafçıya veya kameramana yaptırmışsa, fotoğraf veya videonun bazı unsurları üzerindeki haklar bu kişilere ait olabilir.

Fotoğrafçının yalnızca teknik bir hizmet sunmasıyla; ışık, kadraj, kompozisyon ve estetik tercihler yaparak özgün bir fotoğraf meydana getirmesi aynı değildir. Teknik hizmetler tek başına eser sahipliği doğurmazken, yaratıcı katkıda bulunan kişi eser sahibi olabilir. FSEK’in 10. maddesi, teknik hizmetler ve ayrıntıya ilişkin yardımların eser sahipliği için yeterli olmadığını düzenlemektedir.

Influencer’ın fotoğrafçıya çekim ücretini ödemesi de fotoğraf üzerindeki bütün mali hakları otomatik olarak devraldığı anlamına gelmez. Influencer, markaya geniş kullanım hakkı verecekse önce kendi ekibinden bu hakları geçerli biçimde edinmelidir.

Senaryo Yazarı, Yönetmen, Kurgucu ve Müzisyenle Çalışılması

Kapsamlı bir reklam videosunda senaryo yazarı, yönetmen, özgün müzik bestecisi, diyalog yazarı ve animatör gibi birden fazla yaratıcı kişi bulunabilir.

İçerik sinema eseri niteliği taşıyorsa FSEK’in 8. maddesine göre yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı birlikte eser sahibi olabilir. Animasyon tekniğiyle hazırlanan eserlerde animatör de birlikte eser sahipleri arasında sayılmaktadır.

Influencer’ın yalnızca videoda görünmesi, her durumda videonun eser sahibi olduğu anlamına gelmez. Influencer aynı zamanda senaryoyu yazmış, yönetmiş veya yaratıcı yapıyı meydana getirmişse eser sahipliği gündeme gelebilir. Sadece kamera karşısında markanın verdiği metni okuyan kişinin konumu ise somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ajans Tarafından Hazırlanan İçerikler

Reklam ajansı, tüzel kişi olması nedeniyle içeriği fiilen meydana getiren gerçek kişinin yerine otomatik olarak eser sahibi olmaz.

Ajansın çalışanları tarafından görevleri kapsamında meydana getirilen eserlerde, aralarındaki özel sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça mali hakları kullanma yetkisi çalıştıran tarafından kullanılabilir. Bununla birlikte eseri fiilen meydana getiren gerçek kişilerin eser sahipliği ile ajansın mali hakları kullanma yetkisi birbirinden ayrılmalıdır.

Ajans içerik üretimini bağımsız çalışanlara veya dışarıdan hizmet aldığı kişilere yaptırıyorsa, bu kişilerin çalışan olmadığı durumlarda hakların ajansa otomatik olarak geçtiği kabul edilemez. Ajansın, markaya devretmeyi veya kullandırmayı taahhüt ettiği bütün hakları içerik üreticilerinden yazılı biçimde edinmiş olması gerekir.

Birden Fazla Kişinin Katkıda Bulunduğu İçeriklerde Hak Sahipliği

Birden fazla kişinin meydana getirdiği eserin ayrılabilir bölümleri bulunuyorsa her kişi kendi meydana getirdiği kısmın sahibi sayılır.

Örneğin kampanya videosundaki özgün müziğin bestecisi müzik eseri üzerinde, influencer yazdığı metin üzerinde, fotoğrafçı da çektiği fotoğraflar üzerinde hak sahibi olabilir.

Katkıların ayrılması mümkün değil ve ortaya çıkan eser ayrılmaz bir bütün oluşturuyorsa eser sahipleri arasında birlik meydana gelebilir. Bu durumda eserin değiştirilmesi, yayımlanması veya mali haklarının kullanılması için diğer eser sahiplerinin katılımı gerekebilir.

Markanın yalnızca influencer ile sözleşme yapması, projedeki diğer eser sahiplerinin haklarını ortadan kaldırmaz. Influencer’ın markaya hak devredebilmesi için devrettiği hakkın gerçekten kendisine ait olması veya diğer hak sahiplerinden yetki almış bulunması gerekir.

Bu nedenle kampanya sözleşmesinde bir “hak sahipliği zinciri” kurulmalıdır. Fotoğrafçıdan influencer’a, influencer’dan ajansa ve ajanstan markaya uzanan bütün kullanım izinleri birbirleriyle uyumlu olmalıdır.

Ücretin Ödenmesi Telif Haklarını Otomatik Olarak Devreder mi?

Hayır.

İçeriğin bedelinin ödenmesi, fiziksel veya dijital dosyanın teslim edilmesi ve markanın videoyu elinde bulundurması, fikrî hakların otomatik olarak devredildiği anlamına gelmez.

FSEK’te eser nüshasının mülkiyeti ile eser üzerindeki fikrî haklar birbirinden ayrılmıştır. Aksi açıkça kararlaştırılmadıkça asıl veya çoğaltılmış nüsha üzerindeki mülkiyetin devri, fikrî hakların devrini içermez.

Örneğin influencer’ın markaya yüksek çözünürlüklü video dosyasını, ham görüntüleri veya proje dosyalarını teslim etmesi, markaya otomatik olarak:

Videoyu televizyon reklamında kullanma,
İçeriği değiştirme,
Başka dile çevirme,
Üçüncü kişilere verme,
Yıllarca sponsorlu reklam olarak yayımlama,
Influencer’ın yüzünü başka reklamlara ekleme

hakkı vermez.

Bu yetkilerin her biri sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Mali Haklar Nelerdir?

FSEK, eser sahibinin mali haklarını birbirinden bağımsız yetkiler olarak düzenlemektedir. Bir mali hakkın devredilmesi veya kullanılmasına izin verilmesi, diğer hakların da devredildiği anlamına gelmez.

Influencer kampanyalarında önem taşıyan mali haklar şunlardır:

İşleme Hakkı

İçeriğin kesilmesi, yeniden kurgulanması, başka dile çevrilmesi, altyazı eklenmesi, müziğinin değiştirilmesi veya başka içeriklerle birleştirilmesi işleme hakkını ilgilendirebilir.

Marka, influencer’ın bir dakikalık videosunu on beş saniyelik reklam versiyonlarına dönüştürmek istiyorsa işleme hakkına ilişkin açık yetki bulunmalıdır.

Çoğaltma Hakkı

İçeriğin kopyalanması, bilgisayar sistemlerine kaydedilmesi, reklam arşivlerine aktarılması veya farklı formatlarda nüshalarının oluşturulması çoğaltma hakkının kapsamına girebilir. FSEK’in 22. maddesi çoğaltma hakkını eser sahibine tanımaktadır.

Yayma Hakkı

Eserin fiziksel nüshalarının satılması, dağıtılması, kiralanması veya ödünç verilmesi yayma hakkını ilgilendirir. Dijital influencer kampanyalarında yayma hakkından çok umuma iletim ve çoğaltma hakları öne çıksa da içeriğin katalog, broşür, ürün kutusu veya basılı reklam materyalinde kullanılması hâlinde yayma hakkı da önem kazanabilir.

Temsil Hakkı

İçeriğin fuar, toplantı, mağaza, etkinlik veya sinema salonu gibi umuma açık yerlerde gösterilmesi temsil hakkı kapsamında değerlendirilebilir.

Umuma İletim Hakkı

Influencer içeriğinin Instagram, TikTok, YouTube, internet sitesi, dijital reklam ağı, televizyon veya benzeri araçlarla kamuya iletilmesi umuma iletim hakkını ilgilendirir.

Bir içeriğin influencer’ın kendi hesabında paylaşılması için izin verilmesi, markanın içeriği kendi hesabında, internet sitesinde ve üçüncü taraf reklam ağlarında kullanabileceği anlamına gelmeyebilir. Kullanılacak her mecra sözleşmede açıkça belirtilmelidir.

Mali Hak Devri Nasıl Yapılmalıdır?

FSEK’in 52. maddesine göre mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve sözleşmeye konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Bu nedenle “İçeriğin bütün hakları markaya aittir” veya “Influencer tüm telif haklarını devreder” şeklindeki genel ifadeler uyuşmazlık çıkmasını önlemek bakımından yeterli ve güvenli değildir.

Sözleşmede hangi mali hakların devredildiği veya kullandırıldığı ayrı ayrı yazılmalıdır:

İşleme hakkı,
Çoğaltma hakkı,
Yayma hakkı,
Temsil hakkı,
Umuma iletim hakkı.

Ayrıca devrin veya lisansın kapsamı da belirlenmelidir:

Kullanım süresi,
Kullanım ülkeleri,
Kullanılabilecek platformlar,
Organik paylaşım veya sponsorlu reklam ayrımı,
Markanın üçüncü kişilere kullanım izni verip veremeyeceği,
İçeriğin değiştirilip değiştirilemeyeceği,
Kampanya sona erdiğinde kullanımın devam edip etmeyeceği.

Hak Devri mi, Lisans mı Tercih Edilmelidir?

Markanın içeriği kullanabilmesi için her zaman mali hakların tamamen devredilmesi gerekmez. Marka, belirli mali hakları kullanmak üzere lisans alabilir.

Lisans, markaya eseri sözleşmede belirlenen sınırlar içinde kullanma yetkisi verirken eser üzerindeki hakların influencer’da kalmasını sağlayabilir. Lisansın başkalarına da verilebildiği durumda basit lisans, kullanım yetkisinin yalnızca bir kişiye bırakıldığı durumda ise tam lisans söz konusu olur.

Influencer kampanyalarında çoğunlukla sınırlı lisans modeli daha dengelidir. Örneğin marka, içeriği altı ay süreyle Türkiye’de, kendi sosyal medya hesaplarında ve internet sitesinde kullanabilir. Markanın televizyon, açık hava, mağaza içi ekran veya uluslararası reklam kullanımı için ayrıca izin ve ücret alması kararlaştırılabilir.

Markanın içerik üzerinde süresiz, dünya çapında ve bütün mecraları kapsayan hak istemesi hâlinde bu kullanımın ekonomik değeri normal paylaşım ücretinden farklıdır. Böyle bir kullanım için ayrıca telif veya lisans bedeli belirlenmelidir.

Organik Paylaşım ile Ücretli Reklam Kullanımı Ayrılmalıdır

Influencer’ın içeriği kendi hesabında yayımlaması, markanın aynı içeriği sponsorlu reklama dönüştürmesiyle aynı kullanım değildir.

Sözleşmede aşağıdaki kullanımlar ayrı ayrı düzenlenmelidir:

Influencer’ın hesabındaki organik paylaşım,
Markanın kendi hesabında yeniden paylaşım,
Markanın içerik üzerinden sponsorlu reklam çıkması,
Influencer hesabı üzerinden reklam verilmesi,
Whitelisting veya dark post uygulamaları,
E-ticaret ürün sayfasında kullanım,
Televizyon ve dijital video reklamları,
Açık hava reklamları,
Mağaza içi ekran ve katalog kullanımı.

Markanın “paylaşımı repost etme” izni, içeriği aylarca yüksek bütçeli sponsorlu reklamlarda kullanma yetkisi olarak yorumlanmamalıdır. Sponsorlu kullanımın süresi, bütçe sınırı, ülke kapsamı ve ek lisans bedeli ayrıca kararlaştırılmalıdır.

Manevi Haklar Markaya Devredilebilir mi?

Eser sahibinin mali hakları devredilebilir veya lisanslanabilir. Buna karşılık manevi haklar, eser sahibinin kişiliğiyle bağlantılıdır ve mali haklar gibi tamamen devredilemez.

Manevi haklar başlıca;

Eserin kamuya sunulmasına karar verme,
Eser sahibi olarak adın belirtilmesini isteme,
Eserde izinsiz değişiklik yapılmasını engelleme,
Eserin bütünlüğünü ve eser sahibinin itibarını koruma

yetkilerinden oluşur.

Marka, kampanyanın gerektirdiği teknik değişiklikleri yapabilmek için influencer’dan sınırlı izin alabilir. Örneğin videonun farklı ekran ölçülerine uyarlanması, altyazı eklenmesi veya süre bakımından kısaltılması için önceden izin verilebilir.

Ancak FSEK’in 16. maddesine göre eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin özelliklerini bozan değişiklikleri engelleme yetkisinden önceden vazgeçilmesi geçerli değildir.

Bu nedenle sözleşmede markaya “içeriği istediği şekilde değiştirme” yetkisi verilmemeli; yapılabilecek değişiklikler açıkça sınırlandırılmalıdır.

Influencer’ın Adı Belirtilmek Zorunda mıdır?

Influencer içeriğinde eser sahibinin adının gösterilip gösterilmeyeceği sözleşmede düzenlenmelidir.

Sosyal medya kampanyalarında influencer’ın hesabından paylaşım yapılması nedeniyle eser sahibinin kimliği çoğunlukla anlaşılabilir. Ancak marka içeriği kendi hesabında, televizyon reklamında veya mağaza ekranlarında kullanacaksa influencer’ın adı veya hesabı görünmeyebilir.

Eser sahibinin adının belirtilmesini isteme yetkisi manevi haklar arasındadır. Taraflar, reklamın niteliğini dikkate alarak hangi kullanımlarda adın veya sosyal medya hesabının gösterileceğini kararlaştırmalıdır.

Ham Görüntüler ve Proje Dosyaları Kime Aittir?

Nihai video ile ham görüntüler aynı şey değildir.

Influencer, markaya yayımlanacak nihai videoyu teslim etmeyi taahhüt etmiş olabilir. Bu durum ham görüntüleri, düzenlenebilir proje dosyalarını, kullanılmayan fotoğrafları ve alternatif çekimleri de teslim etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Sözleşmede şu hususlar ayrı ayrı düzenlenmelidir:

Ham görüntülerin teslim edilip edilmeyeceği,
Proje dosyalarının verilip verilmeyeceği,
Ham görüntülerin yeni reklamlar üretmek için kullanılıp kullanılamayacağı,
Kullanılmayan çekimlerin silinip silinmeyeceği,
Dosyaların ne kadar süre saklanacağı,
Teslim karşılığında ek ücret ödenip ödenmeyeceği.

Ham görüntülerin teslimi kararlaştırılmış olsa bile bu teslim, sözleşmede açıkça belirtilmeyen fikrî hakların otomatik olarak devrine yol açmaz.

Müzik Kullanımı ve Sosyal Medya Platformlarının Müzik Kütüphaneleri

Influencer videolarında en sık yaşanan telif sorunlarından biri müzik kullanımıdır.

Sosyal medya platformunda belirli bir müziğin seçilebilir olması, o müziğin her türlü ticari reklamda sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez. Platform lisansları, kullanıcı türüne, ülkeye, hesap kategorisine ve kullanım amacına göre değişebilir.

Influencer’ın videosu kendi hesabındaki organik paylaşımda kullanılabilirken aynı video markanın sponsorlu reklamında, televizyon yayınında veya başka platformda telif ihlali oluşturabilir. Müzik eserlerinin dijital iletimi, çoğaltılması ve işlenmesi eser sahibinin mali hakları kapsamındadır.

Sözleşmede müziği kimin seçeceği, gerekli lisansı kimin temin edeceği ve markanın içeriği farklı mecralarda kullanması hâlinde ek lisans gerekip gerekmediği düzenlenmelidir.

Markanın verdiği müziğin lisanssız çıkması hâlinde sorumluluğun influencer’a bırakılması hakkaniyete uygun değildir. Marka tarafından sağlanan materyallerden marka, influencer tarafından seçilen materyallerden ise influencer sorumlu tutulabilir.

Stok Görsel, Font, Şablon ve Üçüncü Kişi İçerikleri

Influencer içeriğinde stok fotoğraf, video şablonu, font, grafik, efekt, meme, film sahnesi veya başka kişiye ait sosyal medya paylaşımı kullanılabilir.

Bir materyalin internette bulunması veya ücretsiz indirilebilmesi, ticari reklamda kullanılabileceği anlamına gelmez. Kullanılan materyalin lisans koşulları incelenmeli ve reklam, sponsorlu içerik, yeniden dağıtım ve değişiklik yetkilerini kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmelidir.

Influencer sözleşmesinde taraflar şu konularda ayrı ayrı garanti vermelidir:

İçeriğe ekledikleri materyallerin haklarına sahip oldukları,
Üçüncü kişi haklarını ihlal etmedikleri,
Gerekli lisansları aldıkları,
Lisans belgelerini talep hâlinde sunacakları,
İhlal iddiası ortaya çıktığında diğer tarafa destek olacakları.

Görüntüde Yer Alan Diğer Kişilerin Hakları

Reklam içeriğinde influencer dışında başka kişiler de yer alabilir. Bu kişilerin görüntüleri, sesleri veya performansları bakımından yalnızca telif hakkı değil, kişilik hakkı ve kişisel veri mevzuatı da gündeme gelebilir.

Markanın videoyu uzun süreli ve farklı ülkelerde kullanabilmesi için görüntüde yer alan kişilerden alınan izinlerin de aynı kullanım alanlarını kapsaması gerekir.

Influencer’ın arkadaşının yalnızca bir sosyal medya paylaşımında görünmeye izin vermesi, görüntüsünün televizyon reklamında veya ürün ambalajında kullanılmasına izin verdiği anlamına gelmeyebilir.

Yapay Zekâ ile Oluşturulan İçeriklerde Hak Sahipliği

Türk hukukunda eser sahibi, eseri meydana getiren kişi olarak tanımlanmaktadır. Mevcut FSEK, yapay zekâ sistemini bağımsız bir eser sahibi olarak düzenlememektedir. Bu nedenle tamamen otomatik biçimde üretilmiş bir içeriğin telif korumasından yararlanıp yararlanmayacağı ve hak sahibinin kim olacağı, insanın yaratıcı katkısının düzeyine göre değerlendirilmelidir. Bu sonuç, FSEK’in eser ve eser sahibi tanımlarından çıkarılan hukuki bir değerlendirmedir.

Influencer yapay zekâyı yalnızca teknik bir araç olarak kullanmış ve içerikte kendi yaratıcı tercihlerini ortaya koymuşsa insan katkısına dayanan unsurlar bakımından eser koruması gündeme gelebilir.

Sözleşmede ayrıca;

Yapay zekâ kullanımına izin verilip verilmediği,
Kullanılan sistemin ticari kullanım koşulları,
Sisteme yüklenen marka ve kişi verileri,
Influencer’ın yüzünün veya sesinin model eğitiminde kullanılması,
İçerikten yeni reklamlar üretilmesi,
Dijital kopya ve ses klonlama

konuları açıkça düzenlenmelidir.

Influencer’ın genel görüntü kullanım izni vermesi, yüzünün veya sesinin yapay zekâ aracılığıyla sınırsız biçimde çoğaltılmasına izin verdiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Eser Sözleşmesinde Teslim ve Ayıp Kavramı

Influencer tarafından hazırlanan içeriğin sözleşmedeki teknik ve yaratıcı şartlara uygun olmaması hâlinde TBK’nin eser sözleşmesine ilişkin ayıp hükümleri uygulanabilir.

Marka, teslimden sonra içeriği uygun sürede incelemeli ve tespit ettiği ayıpları influencer’a bildirmelidir. Eser ayıplıysa iş sahibi, şartlarına göre sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya ücretsiz düzeltme isteme haklarını kullanabilir. Tazminat talep etme hakkı da saklıdır.

Ancak markanın yalnızca içeriği sonradan beğenmemesi veya kampanya stratejisini değiştirmesi, her durumda ayıp oluşturmaz. Ayıp, içeriğin objektif olarak sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımamasıyla ilgilidir.

Sözleşmede bu nedenle şu hususlar açıkça belirlenmelidir:

Video süresi,
Görüntü ve ses kalitesi,
Kullanılacak ürün ve mesajlar,
Teslim formatı,
Teknik çözünürlük,
Reklam açıklamaları,
Teslim ve yayın tarihleri,
Revizyon sayısı,
Onay prosedürü.

Revizyon Hakkı ile Eserde Değişiklik Yapma Yetkisi Ayrılmalıdır

Markanın içerik yayımlanmadan önce revizyon istemesi ile yayımlanmış eseri tek taraflı olarak değiştirmesi farklı konulardır.

Sözleşmede markaya belirli sayıda revizyon hakkı tanınabilir. Ancak onaylanan eserin daha sonra influencer’ın bilgisi dışında kesilmesi, sesinin değiştirilmesi veya başka bir ürünün reklamına dönüştürülmesi telif ve kişilik hakkı ihlali oluşturabilir.

Revizyon maddesinde;

Kaç revizyonun ücrete dâhil olduğu,
Revizyon talebinin hangi süre içinde yapılacağı,
Yeni çekim gerektiren değişikliklerin ek ücrete tabi olup olmadığı,
Marka briefinin sonradan değiştirilmesinin sonuçları,
Influencer’ın onayının gerekli olduğu değişiklikler

belirtilmelidir.

Telif Bedeli ile İçerik Üretim Bedeli Ayrı Belirlenmelidir

Influencer’ın aldığı ücret yalnızca çekim ve paylaşım hizmetinin karşılığı olabilir. Markanın içeriği yeniden kullanması, sponsorlu reklama dönüştürmesi veya farklı ülkelerde yayımlaması ayrıca ekonomik değer taşır.

Bu nedenle sözleşmede mümkünse iki ayrı ücret kalemi bulunmalıdır:

İçerik üretim ve paylaşım bedeli: Influencer’ın çekim, kurgu, hazırlık ve kendi hesabında paylaşım hizmetinin karşılığıdır.

Telif veya lisans bedeli: Markanın içeriği kendi hesaplarında, reklamlarında, internet sitesinde veya başka mecralarda kullanmasının karşılığıdır.

Kullanım süresi uzadıkça, mecra sayısı arttıkça, kullanım uluslararası hâle geldikçe veya marka münhasır hak talep ettikçe lisans bedelinin de buna göre belirlenmesi gerekir.

Kullanım Süresi Sona Erdiğinde Ne Olur?

Sözleşmede marka kullanımının başlangıç ve bitiş tarihi açıkça belirtilmelidir.

Lisans süresi sona erdiğinde;

Yeni sponsorlu reklamların durdurulması,
Markanın internet sitesindeki içeriklerin kaldırılması,
Aktif reklam panellerinden içeriğin çıkarılması,
İçeriğin arşiv gönderisi olarak kalıp kalmayacağı,
Basılı materyallerin tüketilmesine izin verilip verilmeyeceği,
Süre uzatımı için ödenecek bedel

düzenlenmelidir.

“Süresiz kullanım” hükmü influencer’ın içeriği üzerindeki ekonomik kontrolünü tamamen ortadan kaldırabileceğinden, böyle bir yetkinin kapsamı ve bedeli özellikle müzakere edilmelidir.

Markanın İçeriği Üçüncü Kişilere Devretmesi

Marka, kampanya kapsamında aldığı içeriği grup şirketlerine, distribütörlere, bayilere, reklam ajanslarına veya medya satın alma şirketlerine kullandırmak isteyebilir.

FSEK kapsamında bir mali hakkı veya lisansı sonradan üçüncü kişiye devretmek için gerekli yazılı yetkinin bulunması gerekir. Bu nedenle sözleşmede alt lisans ve yeniden devir yetkisi açıkça düzenlenmelidir.

“Marka ve bağlı şirketleri” ifadesi kullanılacaksa bağlı şirketlerin kim olduğu ve kullanımın hangi amaçlarla yapılabileceği açıklanmalıdır. Aksi hâlde influencer’ın içeriği hiç ilişki kurmadığı başka ürün veya şirketlerin reklamlarında kullanılabilir.

Influencer Aynı İçeriği Başka Yerde Kullanabilir mi?

Mali haklar tamamen devredilmemiş ve markaya münhasır lisans verilmemişse influencer, sözleşmedeki sınırlamalar çerçevesinde içeriği portföyünde veya başka amaçlarla kullanabilir.

Ancak içerikte markanın logosu, ürün görseli, ticari sırrı veya kampanya materyali bulunuyorsa marka ve sözleşme hükümleri de dikkate alınmalıdır.

Influencer’ın içeriği portföyünde kullanma, ödül başvurularına gönderme, kendi internet sitesinde yayımlama ve mesleki tanıtımda gösterme hakkı sözleşmede saklı tutulabilir.

Telif Hakkı İçin Tescil Zorunlu mudur?

FSEK kapsamındaki haklar, eser meydana getirildiğinde doğar. Kural olarak hakkın doğması için bir kuruma kayıt veya tescil yaptırılması gerekmez.

Kültür ve Turizm Bakanlığının isteğe bağlı kayıt-tescil işlemi hak yaratmaz; ancak eserin kim tarafından meydana getirildiğinin ispatında kolaylık sağlayabilir. Kayıt-tescil yaptırılmaması da tek başına hak kaybına yol açmaz.

Influencer ve marka, ispat bakımından ayrıca şu kayıtları saklamalıdır:

Taslak senaryolar,
Çekim tarihleri,
Ham dosyalar,
E-posta ve mesajlaşmalar,
Revizyon geçmişi,
Proje dosyaları,
Dosya metadata bilgileri,
Onay ve teslim tutanakları,
Kullanılan üçüncü kişi lisansları.

Telif Hakkı İhlali Hâlinde Hangi Talepler İleri Sürülebilir?

Markanın sözleşmedeki kullanım süresini aşması, içeriği izinsiz değiştirmesi, farklı bir üründe kullanması veya gerekli mali hakkı edinmeden paylaşması telif hakkı ihlali oluşturabilir.

Hak sahibi;

İhlalin tespitini,
İhlalin durdurulmasını,
İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılmasını,
İçeriğin kaldırılmasını,
Maddi tazminat,
Manevi tazminat,
Elde edilen kazancın verilmesini

talep edebilir.

FSEK’in 68. maddesi uyarınca gerekli yazılı izin alınmadan eseri kullanan kişiden, sözleşme yapılmış olsaydı talep edilebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı istenebilir.

İzinsiz işleme, çoğaltma, değiştirme, dağıtma veya umuma iletim gibi fiiller, kanundaki şartların gerçekleşmesi hâlinde ceza hukuku sorumluluğu da doğurabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, telif hakkı ihlallerinde hukuk ve ceza yollarına başvurulabileceğini belirtmektedir.

Marka tarafından telif hakkı ihlal edilen influencer kadar, influencer’ın izinsiz müzik, görsel veya video kullandığı durumda üçüncü kişi hak sahipleri de aynı talepleri influencer’a ve somut olayın özelliklerine göre markaya yöneltebilir.

Influencer Kampanyası Sözleşmesinde Bulunması Gereken Telif Hükümleri

İyi hazırlanmış bir influencer kampanya sözleşmesinde en azından şu konular açıkça düzenlenmelidir:

Kampanya kapsamında meydana getirilecek içeriklerin ayrı ayrı tanımı,
Her içeriğin eser sahibi veya hak sahibinin kim olduğu,
İçeriğe katkıda bulunan fotoğrafçı, kameraman, senarist, müzisyen ve ajans çalışanlarının konumu,
Influencer’ın üçüncü kişilerden gerekli hakları edinme yükümlülüğü,
Markaya hak devri mi yoksa lisans mı verildiği,
Devredilen veya lisanslanan mali hakların ayrı ayrı gösterilmesi,
Kullanım süresi, ülkesi ve mecraları,
Organik paylaşım ile ücretli reklam kullanımının ayrılması,
Whitelisting ve influencer hesabından reklam verme yetkisi,
Markanın içeriği değiştirme ve yeniden kurgulama sınırları,
Markanın alt lisans veya üçüncü kişilere devir yetkisi,
Ham görüntülerin ve proje dosyalarının durumu,
Müzik, stok görsel, font ve diğer üçüncü kişi materyallerine ilişkin lisanslar,
Influencer’ın adının ve hesabının belirtilme biçimi,
Yapay zekâ, ses klonlama ve dijital kopya kullanımının yasak veya izinli olduğu hâller,
Telif ve lisans bedelinin içerik üretim ücretinden ayrılması,
Lisans süresi sona erdiğinde kaldırma ve arşiv kuralları,
Telif ihlali iddialarında tarafların sorumluluk ve tazmin yükümlülükleri,
İçeriğin marka veya influencer tarafından portföyde kullanılması,
Sözleşmenin sona ermesinden sonra devam edecek hak ve yükümlülükler.

Örnek Bir Hak Kullanım Modeli

Influencer kampanyalarında dengeli bir düzenleme şu şekilde kurulabilir:

Influencer, hazırladığı içeriğin eser sahibi olarak kalır. Markaya, içeriği Türkiye’de, altı ay süreyle, markanın kendi sosyal medya hesaplarında ve internet sitesinde kullanmak üzere münhasır olmayan bir lisans verir.

Markanın içeriği sponsorlu reklama dönüştürmesi, televizyonda yayımlaması, başka ülkelere taşıması, üçüncü kişilere kullandırması veya yapay zekâ yoluyla değiştirmesi influencer’ın ayrıca yazılı iznine ve ek lisans bedeline bağlanır.

Marka, farklı ekran ölçülerine uyarlama ve altyazı ekleme gibi teknik değişiklikler yapabilir; ancak influencer’ın beyanını değiştiremez, görüntüsünü başka ürünlere taşıyamaz ve itibarını zedeleyici düzenlemeler yapamaz.

Bu model, markanın kampanyadan yararlanmasını sağlarken influencer’ın eser üzerindeki ekonomik ve manevi kontrolünü tamamen kaybetmesini önler.

Sonuç

Influencer kampanyalarında içerik ücretinin ödenmesi, içeriğin markaya teslim edilmesi veya paylaşımın marka adına yapılması, telif haklarını otomatik olarak markaya geçirmez.

Eser sahibi kural olarak eseri meydana getiren kişidir. İçeriği influencer hazırlamışsa hak sahibi influencer; fotoğrafçı, yönetmen, senaryo yazarı veya besteci gibi başka yaratıcı kişiler katkıda bulunmuşsa bu kişiler de kendi katkıları veya bütün eser üzerinde hak sahibi olabilir.

Markanın içeriği kullanabilmesi için mali hakların devri veya kullanım lisansı yazılı biçimde düzenlenmeli ve işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakları ayrı ayrı gösterilmelidir.

Sözleşmede yalnızca “bütün haklar markaya aittir” denilmesi yerine; kullanım süresi, ülke, platform, sponsorlu reklam, yeniden kurgu, alt lisans, yapay zekâ, ham görüntüler ve kullanım bedeli ayrıntılı biçimde belirlenmelidir.

Manevi haklar tamamen devredilemeyeceğinden, influencer’ın adının kullanılması, içerikte yapılabilecek değişiklikler ve itibarının korunması ayrıca düzenlenmelidir.

Influencer kampanyalarında telif uyuşmazlıklarını önlemenin en etkili yolu, kampanyaya başlamadan önce içerik üretimi ile içerik kullanımını birbirinden ayıran ve projeye katkıda bulunan bütün kişiler arasındaki hak sahipliği zincirini ortaya koyan ayrıntılı bir sözleşme hazırlamaktır.

Single Blog Title