Petrol ve Gaz İthalatında Gümrük Mevzuatı

Türkiye’ye ham petrol, akaryakıt, LPG, LNG veya boru hattıyla doğal gaz ithal edilmesi, sıradan bir mal ithalatına göre çok daha kapsamlı bir hukuki ve teknik süreç gerektirir. Enerji ürünlerinde gümrük işlemleri yalnızca eşyanın Türkiye’ye getirilerek gümrük beyannamesi verilmesinden ibaret değildir.

İthal edilecek ürünün öncelikle GTİP’inin doğru belirlenmesi, ithalatçının gerekli EPDK lisanslarına sahip olması, ürünün yetkili gümrük idaresinden ithal edilmesi, menşe ve gümrük kıymetinin doğru beyan edilmesi, teknik uygunluk şartlarının karşılanması ve ithalat vergilerinin doğru hesaplanması gerekir.

Petrol ve gaz ithalatında uygulanacak gümrük prosedürü ürünün niteliğine göre de değişmektedir. Örneğin;

• ham petrol,
• motorin ve benzin gibi akaryakıtlar,
• LPG,
• LNG,
• boru hattıyla ithal edilen doğal gaz,
• solvent ve bazı diğer petrol ürünleri

aynı gümrük prosedürüne tabi değildir.

Ticaret Bakanlığının 13 Mayıs 2026 tarihli güncel ihtisas gümrüğü sisteminde Ham Petrol ve Akaryakıt İhtisas Gümrüğü, LPG İhtisas Gümrüğü, Solvent ve Bazı Petrol Ürünleri İhtisas Gümrüğü ile Boru Hatları veya Elektrik Telleri ile Taşınan Eşya İhtisas Gümrüğü birbirinden ayrı kategoriler olarak düzenlenmektedir.

Bu nedenle petrol veya gaz ithalatı planlayan şirketlerin;

“Enerji ürünü ithal edeceğiz.”

şeklinde genel bir yaklaşım yerine, ithal edilecek ürünün tam teknik niteliğini ve gümrük sınıflandırmasını daha satın alma sözleşmesi imzalanmadan önce belirlemesi gerekir.

Petrol ve Gaz İthalatında Temel Gümrük Mevzuatı Nedir?

Türkiye’ye petrol ve gaz ithalatında temel gümrük çerçevesi 4458 sayılı Gümrük Kanunu, Gümrük Yönetmeliği, İthalat Rejimi Kararı, ürün bazındaki ithalat tebliğleri ve ihtisas gümrüğü düzenlemeleri üzerinden belirlenir.

Ancak enerji ürünlerinde yalnızca gümrük mevzuatına bakılması yeterli değildir.

Ürüne göre ayrıca;

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve EPDK düzenlemeleri

gündeme gelir.

Dolayısıyla petrol ve gaz ithalatı iki farklı hukuki kontrol alanının kesiştiği bir işlemdir:

Gümrük mevzuatı, ürünün Türkiye Gümrük Bölgesine girişini ve vergilendirilmesini düzenler.

Enerji piyasası mevzuatı ise ithalatı yapan kişinin söz konusu enerji ürününü ithal etmeye ve piyasada kullanmaya veya satmaya yetkili olup olmadığını belirler.

Bir alandaki uygunluk diğer alandaki eksikliği ortadan kaldırmaz.

Şirketin İthalat Yapabilmesi EPDK Lisansının Bulunduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Genel gümrük sistemi bakımından vergi numarası bulunan gerçek ve tüzel kişiler, mevzuatın izin verdiği çerçevede ithalat işlemi gerçekleştirebilir. Ticaret Bakanlığı da genel ithalat bakımından ayrıca tüm mallar için geçerli tek bir “ithalatçı belgesi” bulunmadığını belirtmektedir.

Ancak enerji ürünleri özel mevzuata tabidir.

Örneğin bir dış ticaret şirketinin genel olarak ithalat yapabilmesi, o şirkete otomatik olarak;

• motorin ithal etme,
• ham petrol ithal etme,
• LPG getirerek piyasaya dağıtma,
• doğal gaz ithal etme

yetkisi vermez.

Petrol ve gaz ithalatında şirketin ilgili EPDK lisansına sahip olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Petrol ve Gaz İthalatında İlk İşlem GTİP Tespiti Olmalıdır

Enerji ithalatındaki en kritik hukuki konulardan biri Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu, yani GTİP tespitidir.

Çünkü GTİP;

• ürünün hangi gümrük idaresinden ithal edileceğini,
• gümrük vergisini,
• ÖTV ve diğer mali yükümlülükleri,
• ithalat sırasında aranacak izinleri,
• teknik uygunluk belgelerini,
• ticaret politikası önlemlerini

etkileyebilir.

Ticaret Bakanlığı, eşyanın tarifesi belirlendikten sonra uygulanacak vergi oranları ile dış ticaret önlemlerinin ilgili mevzuat üzerinden tespit edilmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir. Gümrük vergileri de Bakanlığın tarife sistemi üzerinden GTİP bazında sorgulanabilmektedir.

Bu nedenle uluslararası satıcının faturasında;

“Gas Oil”, “Fuel Oil”, “Condensate”, “Base Oil”, “LPG” veya “Natural Gas”

yazması Türk gümrük mevzuatındaki sınıflandırmayı tek başına belirlemez.

Ürünün teknik özellikleri esas alınmalıdır.

Yanlış GTİP Beyanının Sonuçları Nelerdir?

Petrol ürünlerinde yanlış GTİP beyanı özellikle yüksek risklidir.

Örneğin gerçekte akaryakıt niteliğindeki bir ürünün;

• baz yağ,
• solvent,
• kimyasal hammadde,
• başka bir petrol türevi

olarak beyan edilmesi hâlinde vergi ve lisans rejimi tamamen değişebilir.

Gümrük idaresinin kontrol veya sonradan kontrol sonucunda beyan edilen tarife veya kıymetin gerçeğe aykırı olduğunu belirlemesi hâlinde ek vergi ve idari para cezaları gündeme gelebilir.

Nitekim Gümrük Kanunu kapsamında kıymeti üzerinden vergiye tabi eşyanın beyan edilen kıymetinin mevzuata göre belirlenmesi gereken kıymetten düşük olduğunun tespiti hâlinde vergi farkına ek olarak cezai sonuçlar öngörülmektedir.

Fiilin özelliklerine göre olayın kaçakçılık mevzuatı bakımından ayrıca değerlendirilmesi de mümkündür.

Bu nedenle petrol ve gaz ithalatında GTİP analizi sevkiyat başladıktan sonra değil, satın alma sözleşmesinden önce yapılmalıdır.

Ham Petrol İthalatında İhtisas Gümrüğü Uygulaması

Ham petrol Türkiye’de ihtisas gümrüğü uygulamasına tabi enerji ürünlerinden biridir.

Ticaret Bakanlığı güncel sisteminde Ham Petrol ve Akaryakıt İhtisas Gümrüğünü ayrı bir ihtisas alanı olarak düzenlemektedir.

İhtisas gümrüğü uygulamasının temel mantığı, belirli ürünlerin gümrük işlemlerinin teknik ve fiziki altyapısı uygun belirli gümrük idarelerinde yoğunlaştırılmasıdır.

Ticaret Bakanlığı bu sistemin amaçları arasında;

• kontrollerin etkinleştirilmesini,
• zorunlu standartların korunmasını,
• düşük kıymet beyanının önlenmesini,
• uzmanlaşmış gümrük hizmetinin sağlanmasını

saymaktadır.

Dolayısıyla milyonlarca varillik ham petrol kargosunun Türkiye’de herhangi bir limana yönlendirilmesi ve gümrük işlemlerinin sonradan düşünülmesi doğru değildir.

İthalattan önce;

yükleme limanı, varış terminali, yetkili gümrük idaresi ve rafineri bağlantısının

birlikte planlanması gerekir.

Motorin ve Benzin İthalatı Hangi Gümrüklerden Yapılır?

Motorin, benzin, fuel oil ve benzeri akaryakıtlar da ham petrolle bağlantılı ihtisas gümrüğü sistemine tabidir.

Ticaret Bakanlığının güncel sınıflandırmasında Ham Petrol ve Akaryakıt İhtisas Gümrüğü uygulaması devam etmektedir.

Bu nedenle dağıtıcı lisansına sahip bir şirketin dahi;

“EPDK lisansımız var; dolayısıyla ürünü istediğimiz limandan ithal ederiz.”

şeklinde hareket etmesi doğru değildir.

EPDK lisansı ile gümrük idaresinin yetkisi farklı hukuki konulardır.

LPG İthalatında Ayrı İhtisas Gümrüğü Var mıdır?

Evet.

LPG, ham petrol ve normal akaryakıttan ayrı olarak LPG İhtisas Gümrüğü sistemine tabidir.

Ticaret Bakanlığının 2026 tarihli güncel listesinde LPG İhtisas Gümrüğü ayrı kategori olarak yer almaktadır.

Bu ayrım önemlidir.

Çünkü LPG petrol türevi olsa da;

“Petrol ürünü olduğuna göre ham petrol gümrüğünden ithal edilebilir.”

şeklinde bir sonuca varılamaz.

Ürünün teknik niteliği ve ilgili ihtisas gümrüğü düzenlemesi esas alınmalıdır.

LNG ile LPG Aynı Gümrük Rejimine mi Tabidir?

Hayır.

LPG ile LNG hukuken ve teknik olarak birbirinden farklı ürünlerdir.

LPG, sıvılaştırılmış petrol gazıdır.

LNG ise sıvılaştırılmış doğal gazdır.

Dolayısıyla LNG ithalatında sırf ürün sıvılaştırılmış gaz olduğu için LPG İhtisas Gümrüğü kurallarının uygulanacağı varsayılmamalıdır.

LNG’nin tarife sınıflandırması, terminale giriş yöntemi, doğal gaz piyasası lisansı ve gümrük işlemleri kendi hukuki yapısı içerisinde değerlendirilmelidir.

Özellikle LNG ithalatında terminal, depolama ve yeniden gazlaştırma operasyonları gümrük işlemleriyle birlikte planlanmalıdır.

Boru Hattıyla Doğal Gaz İthalatında Gümrük İşlemleri Nasıl Yapılır?

Boru hattıyla doğal gaz ithalatı, gemi veya tankerle yapılan klasik mal ithalatından farklıdır.

Ürün bir sınır kapısından kamyonla veya gemiden konteynerle girmemekte, boru hattı üzerinden sürekli veya dönemsel akışla ülkeye ulaşmaktadır.

Bu nedenle Ticaret Bakanlığı “Boru Hatları veya Elektrik Telleri ile Taşınan Eşya İhtisas Gümrüğü” uygulamasını ayrı bir ihtisas alanı olarak düzenlemektedir.

Bu sistem özellikle doğal gazın;

• ölçülmesi,
• dönemsel miktarının belirlenmesi,
• gümrük beyanının yapılması,
• kıymetinin hesaplanması

bakımından klasik fiziksel mal ithalatından farklı özellikler taşır.

Boru hattıyla ithal edilen doğal gazda EPDK ithalat lisansı ile gümrük işlemlerinin birlikte yürütülmesi gerekir. EPDK’nın güncel doğal gaz piyasası sisteminde ithalat lisansı ayrı bir lisans türü olarak düzenlenmektedir.

Petrol ve Gaz İthalatında Serbest Dolaşıma Giriş Ne Anlama Gelir?

Yurt dışından Türkiye’ye getirilen enerji ürününün Türkiye piyasasında serbestçe kullanılabilmesi için kural olarak serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması gerekir.

Ticaret Bakanlığına göre serbest dolaşıma giriş sırasında;

ithalat vergileri tahakkuk ettirilir ve ticaret politikası önlemleri ile diğer dış ticaret düzenlemeleri kapsamında aranması gereken izin ve uygunluk belgelerinin gümrük beyannamesine eklenmesi gerekir.

Dolayısıyla petrol kargosunun Türkiye limanına ulaşması, ürünün Türkiye’de serbestçe satılabileceği anlamına gelmez.

Örneğin gerekli EPDK lisansı veya mevzuatın aradığı başka bir belge eksikse gümrük işlemleri tamamlanamayabilir.

Gümrük Beyannamesinde Hangi Bilgiler Önemlidir?

Petrol ve gaz ithalatında gümrük beyannamesindeki bilgiler yüksek ekonomik değer nedeniyle özellikle önemlidir.

Başta;

• ithalatçı,
• ihracatçı veya satıcı,
• GTİP,
• ürün tanımı,
• menşe,
• çıkış ülkesi,
• miktar,
• gümrük kıymeti,
• taşıma şekli,
• teslim şekli,
• ilgili izin ve belge kodları

doğru şekilde beyan edilmelidir.

Enerji ürünlerinde tek bir rakamsal hatanın dahi yüksek miktarlı ithalat nedeniyle çok büyük vergi farklarına neden olabileceği unutulmamalıdır.

Petrol ve Gaz İthalatında Gümrük Kıymeti Nasıl Belirlenir?

Gümrük kıymetinin temel yöntemi satış bedeli yöntemidir.

Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre satış bedeli yöntemi uygulanabiliyorsa ithal eşyanın gümrük kıymeti, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen veya ödenecek fiyatın Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliğinde öngörülen gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonraki tutarıdır.

Bu konu petrol ve gaz ticaretinde özellikle önemlidir.

Çünkü sözleşme fiyatı çoğu zaman;

• Brent,
• Platts,
• TTF,
• Henry Hub,
• başka bir enerji endeksi

üzerinden formülle belirlenebilir.

Fiyatın yükleme tarihinde kesinleşmemesi, kalite primi veya indirimi bulunması, navlun ve sigorta bedellerinin ayrıca belirlenmesi gibi durumlarda gümrük kıymetinin nasıl hesaplanacağı önceden değerlendirilmelidir.

Navlun ve Sigorta Gümrük Kıymetini Etkiler mi?

Evet, sözleşmenin teslim şekline ve fiyat yapısına göre etkileyebilir.

Gümrük kıymetinin belirlenmesinde eşyanın Türkiye’ye giriş yerine kadar olan taşıma ve sigorta unsurlarının dikkate alınmasını gerektiren düzeltmeler bulunabilir. Ticaret Bakanlığının gümrük kıymeti açıklamalarında da nakliye ve sigorta giderleri kıymet karşılaştırmalarında dikkate alınan unsurlar arasında gösterilmektedir.

Bu nedenle petrol satış sözleşmesinin;

FOB, CFR veya CIF

gibi farklı teslim modelleriyle yapılması gümrük kıymeti hesabında önem taşır.

Sözleşmedeki fiyatın hangi masrafları kapsadığı açıkça belirlenmelidir.

Transfer Fiyatlandırması Gümrük Kıymetinde Sorun Yaratabilir mi?

Petrol ve gaz ticaretinde ithalatçı ile yabancı satıcı aynı şirketler grubuna dâhil olabilir.

Örneğin Türkiye’deki enerji şirketi, ana şirketinden veya grup içerisindeki başka bir ticaret şirketinden petrol satın alabilir.

Bu durumda ilişkili taraf işleminin fiyat üzerindeki etkisi gümrük kıymeti bakımından önem kazanabilir.

Gümrük idaresi, satış bedelinin mevzuat hükümlerine uygunluğunu inceleyebilir. Satış bedeli yönteminin uygulanamadığı hâllerde aynı veya benzer eşya gibi diğer kıymet yöntemlerine geçilmesi mümkündür. Ticaret Bakanlığı gümrük kıymeti sisteminde satış bedelinden sonra aynı ve benzer eşyanın satış bedeli gibi yöntemlerin uygulanacağını açıklamaktadır.

Petrol ve Gaz İthalatında Menşe Neden Önemlidir?

Menşe, eşyanın ekonomik milliyetidir.

Petrolün hangi limandan geldiği ile hangi ülke menşeli olduğu aynı şey olmayabilir.

Örneğin Rusya’da üretilmiş ham petrol;

başka bir ülkedeki depoya gönderilmiş, orada gemi değiştirmiş ve Türkiye’ye üçüncü bir ülkeden sevk edilmiş olabilir.

Bu durum tek başına petrolün menşeini değiştirmez.

Ticaret Bakanlığı menşe ülkesinin;

• gümrük vergileri,
• ticaret politikası önlemleri,
• korunma önlemleri,
• anti-damping veya diğer mali yükümlülükler

bakımından önem taşıdığını belirtmektedir.

Bu nedenle petrol ve gaz ithalatında menşe ülkesi ile sevk ülkesi birbirine karıştırılmamalıdır.

Aktarma Limanı Menşei Değiştirir mi?

Kural olarak yalnızca ürünün başka bir ülkedeki limandan aktarılması, menşei otomatik olarak değiştirmez.

Örneğin İran menşeli LPG’nin Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki bir terminal üzerinden Türkiye’ye gönderilmesi, ürünün gerçek menşeini yalnızca bu lojistik işlem nedeniyle değiştirmez.

Aynı şekilde Rus ham petrolünün üçüncü ülkedeki tank çiftliğine boşaltılıp başka gemiye aktarılması da tek başına yeni bir menşe oluşturmaz.

Bu nedenle enerji ürünlerinde;

Certificate of Origin, konşimento, yükleme belgeleri, terminal kayıtları ve ticari fatura

birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Petrol ve Gaz İthalatında Gümrük Vergileri Nasıl Hesaplanır?

Tek bir “petrol ithalat vergisi” veya “gaz ithalat vergisi” bulunmamaktadır.

Vergi yükümlülüğü;

• ürünün GTİP’ine,
• menşeine,
• kullanım amacına,
• ithalat tarihindeki mevzuata

göre belirlenir.

Ticaret Bakanlığı güncel vergilerin GTİP bazında tarife sistemi üzerinden kontrol edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Enerji ürünlerinde gümrük vergisine ek olarak ürünün niteliğine göre;

ÖTV, KDV ve başka mali yükümlülükler

gündeme gelebilir.

Bu nedenle özellikle motorin, benzin, LPG veya farklı petrol ürünleri satın alınırken yalnızca yabancı satıcının satış fiyatına bakılmamalıdır.

Ürünün Türkiye’ye serbest dolaşıma sokulmuş toplam maliyeti ayrıca hesaplanmalıdır.

Menşe Ülke Vergiyi Değiştirebilir mi?

Evet.

Menşe ülke, özellikle tercihli ticaret anlaşmaları veya ticaret politikası önlemleri bakımından önem taşıyabilir.

Ticaret Bakanlığı menşein, ithalatta uygulanacak gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerinin tespitinde kullanılan temel unsurlardan biri olduğunu açıkça belirtmektedir.

Dolayısıyla aynı GTİP’teki iki enerji ürününün farklı ülkelerden gelmesi hâlinde uygulanacak hukuki ve mali rejim aynı olmayabilir.

Petrol ve Gaz Gümrükte Numune ve Analize Tabi Tutulabilir mi?

Enerji ürünlerinde ürünün gerçek niteliği son derece önemlidir.

Örneğin beyannamede;

“baz yağ”

olarak gösterilen ürünün yapılan analizde motorin niteliği taşıdığının anlaşılması hâlinde hem tarife hem vergi hem de EPDK lisans sistemi değişebilir.

İhtisas gümrüğü uygulamasının temel amaçlarından biri de ithal eşyanın zorunlu standartlara uygunluğunu ve gümrük kontrollerini etkinleştirmektir.

Bu nedenle ürünün yabancı satıcının verdiği analiz sertifikasına uygun olması tek başına Türk gümrük idaresinin denetim yetkisini ortadan kaldırmaz.

Miktar Ölçümü Petrol İthalatında Neden Önemlidir?

Enerji ürünleri yüksek hacimlerde ithal edildiğinden ürün miktarının doğru tespit edilmesi son derece önemlidir.

Bir petrol tankerinde ortaya çıkabilecek küçük yüzdesel miktar farkı dahi binlerce ton ürüne karşılık gelebilir.

Bu nedenle;

• gemi ölçümleri,
• tank ölçümleri,
• yoğunluk,
• sıcaklık düzeltmeleri,
• bağımsız gözetim raporları,
• terminal ölçümleri

ticari ve gümrük açısından önem kazanır.

İhtisas gümrüklerinin enerji ürünlerinde kullanılmasının nedenlerinden biri de bu tür kontrollerin gerekli teknik altyapıya sahip idarelerde yürütülmesidir.

Gümrükteki Miktar ile Fatura Miktarı Farklı Çıkarsa Ne Olur?

Petrol ve gaz ürünlerinde yükleme ve boşaltma miktarları arasında teknik nedenlerle farklılıklar ortaya çıkabilir.

Ancak her miktar farkının otomatik olarak kabul edileceği düşünülmemelidir.

Farkın;

• taşıma yönteminden,
• sıcaklık ve yoğunluk değişiminden,
• ölçüm metodundan,
• doğal operasyon kaybından,
• gerçek eksiklikten

kaynaklanıp kaynaklanmadığı incelenebilir.

Bu nedenle uluslararası satın alma sözleşmesinde de quantity determination, yani miktarın hangi ölçüm noktasına göre kesinleşeceği açıkça düzenlenmelidir.

EPDK Lisansı Gümrük Beyannamesinde Neden Önemlidir?

Enerji piyasası lisansı gümrük beyannamesinin yerine geçmez; ancak ithalatın yapılabilmesi için gerekli kamu hukuku koşullarından biri olabilir.

Ticaret Bakanlığının güncel ithalat açıklamasına göre dış ticaret mevzuatı kapsamında aranması gereken izin ve uygunluk belgelerinin serbest dolaşıma giriş beyannamesine eklenmesi gerekir.

Dolayısıyla lisans kapsamına girmeyen bir akaryakıtı;

“Gümrük vergisini ödedik.”

denilerek Türkiye piyasasına sokmak mümkün değildir.

Gümrük ve EPDK sistemleri birlikte çalışır.

Baz Yağ ve Solventler Ham Petrol ve Akaryakıt Gümrüğünden mi İthal Edilir?

Her zaman değil.

Ticaret Bakanlığının ihtisas gümrüğü sisteminde Solvent ve Bazı Petrol Ürünleri (Petrokimya) İhtisas Gümrüğü ayrı kategori olarak bulunmaktadır.

Bu nedenle ürünün petrol türevi olması, otomatik olarak ham petrol ve akaryakıt ihtisas gümrüğüne tabi olduğu anlamına gelmez.

Baz yağ, solvent ve bazı kimyasal petrol ürünlerinde;

• GTİP,
• EPDK uygunluk sistemi,
• kullanım amacı,
• ihtisas gümrüğü

birlikte kontrol edilmelidir.

Petrol ve Gaz Antrepoya Alınabilir mi?

Enerji ürünlerinin Türkiye’ye geldikten sonra doğrudan serbest dolaşıma sokulmadığı ve gümrük gözetimi altında tutulduğu ticari modeller bulunabilir.

Ancak petrol ve gaz ürünleri tehlikeli, yüksek hacimli ve özel altyapı gerektiren ürünler olduğundan kullanılacak antrepo veya terminalin söz konusu ürünü kabul etmeye ve işlemeye hukuken ve teknik olarak uygun olması gerekir.

Ticaret Bakanlığı güncel olarak antrepo kodlarını ve faal tesisleri elektronik sistem üzerinden yayımlamaktadır.

Bu nedenle sıradan bir antrepo;

“Gümrüklü eşya depolayabiliyor.”

gerekçesiyle otomatik olarak akaryakıt veya LPG depolamak için kullanılamaz.

EPDK ve tesis güvenliği mevzuatı da ayrıca değerlendirilmelidir.

Transit Petrol ve Gaz İşlemlerinde Durum Nedir?

Enerji ürünü Türkiye’ye getirildiğinde her zaman Türkiye piyasasına ithal edilmeyebilir.

Ürün;

• Türkiye üzerinden başka ülkeye gönderilecek,
• gemiden gemiye aktarılacak,
• boru hattıyla transit geçecek

olabilir.

Bu durumda serbest dolaşıma giriş yerine transit rejimi veya işlemin niteliğine uygun başka bir gümrük rejimi gündeme gelebilir.

Özellikle petrolün Türkiye’ye ithal edilmesi ile Türkiye üzerinden transit geçirilmesi hukuken farklıdır.

Bu nedenle uluslararası sözleşmede;

“Delivery Turkey”

ifadesi bulunması ürünün mutlaka Türk piyasasına serbest dolaşıma sokulacağı anlamına gelmez.

Petrol ve Gaz İthalatında Mahrece İade Mümkün müdür?

Ürün gümrük işlemleri tamamlanmadan önce teknik veya hukuki sorun çıkabilir.

Örneğin;

• ürün teknik standardı karşılamayabilir,
• ithalat lisansına uygun olmayabilir,
• yanlış ürün gönderilmiş olabilir,
• alıcı ürünü kabul etmeyebilir.

Bu durumda koşulları varsa ürünün geldiği ülkeye veya başka bir ülkeye gönderilmesi, yani mahrece iade gündeme gelebilir.

Ticaret Bakanlığı serbest dolaşıma giriş ve mahrece iade işlemlerini gümrük mevzuatında ayrı usuller olarak düzenlemektedir.

Ancak petrol tankerinin gümrükte veya terminalde beklemesi;

• demuraj,
• terminal,
• depolama,
• sigorta

bakımından çok yüksek maliyet yaratabilir.

Bu nedenle satıcıyla yapılan sözleşmede uygunsuz ürünün mahrece iade masraflarının hangi tarafa ait olacağı açıkça yazılmalıdır.

Petrol ve Gaz İthalatında Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?

Belge listesi ürün ve ticari modele göre değişmekle birlikte uygulamada özellikle;

• ticari fatura,
• satış sözleşmesi,
• konşimento veya taşıma belgesi,
• menşe belgesi,
• kalite ve analiz sertifikası,
• miktar ölçüm belgeleri,
• sigorta belgesi,
• bağımsız gözetim raporları,
• EPDK lisans veya uygunluk belgeleri,
• terminal belgeleri,
• gümrük beyannamesi

önem taşır.

Ticaret Bakanlığının elektronik belge kodlarında gümrük kıymetine ilişkin fiyat listesi, fiyat yazısı, liman ve antrepo hizmet faturaları, sigorta belgeleri ve banka transfer belgeleri için de ayrı kodlar bulunmaktadır.

Bu durum özellikle yüksek değerli enerji ithalatlarında ödeme ve kıymet belgelerinin önemini göstermektedir.

Petrol ve Gaz İthalatında Satış Sözleşmesi ile Gümrük Beyanı Uyumlu Olmalıdır

Uluslararası satış sözleşmesindeki bilgiler ile gümrük beyannamesi arasında çelişki bulunmamalıdır.

Örneğin sözleşmede ürün;

“Russian Origin Crude Oil”

olarak belirtilmişken gümrük belgelerinde farklı menşe gösterilmesi ciddi risk yaratabilir.

Aynı şekilde sözleşmedeki;

• miktar,
• kalite,
• teslim şekli,
• fiyat formülü,
• satıcı,
• ödeme tutarı

ile gümrük beyannamesindeki veriler birbirini desteklemelidir.

Gümrük idaresinin kıymet incelemesinde fiyat listesi, banka transferi veya başka belgeler istemesi mümkündür. Ticaret Bakanlığının güncel doküman kodları sisteminde bu belgeler ayrı ayrı tanımlanmaktadır.

Petrol ve Gaz İthalatında Yaptırım Riski Gümrük İşleminden Ayrı mıdır?

Evet.

Bir ürünün Türk gümrük mevzuatına göre ithal edilebilir olması, uluslararası yaptırım risklerinin bulunmadığı anlamına gelmez.

Özellikle;

• Rusya,
• İran,
• yaptırım listesinde bulunan enerji şirketleri,
• yaptırımlı bankalar,
• yaptırım listesine alınmış gemiler

üzerinden yapılan işlemlerde ayrıca yaptırım incelemesi gerekir.

Bu konu gümrük vergisinden farklıdır.

Türkiye gümrük işlemi yapılabiliyor olsa dahi ödeme bankası, sigorta şirketi veya taşıyıcı yabancı yaptırım düzenlemeleri nedeniyle işlemi reddedebilir.

Bu nedenle yüksek riskli menşelerde gümrük incelemesi ile yaptırım incelemesi ayrı ayrı yapılmalıdır.

Petrol ve Gaz İthalatında Gümrük Sonradan Kontrol Yapabilir mi?

Gümrük işleminin tamamlanmış ve ürünün teslim edilmiş olması bütün risklerin sona erdiği anlamına gelmez.

Gümrük idaresi sonradan kontrol kapsamında;

• GTİP,
• gümrük kıymeti,
• menşe,
• vergi,
• ithalat belgeleri

bakımından inceleme yapabilir.

Nitekim Ticaret Bakanlığının kıymet açıklamasında da teslimden sonra gerçekleştirilen kontrol sonucunda eksik kıymet beyanı tespit edilmesi hâlinde ek vergi ve ceza uygulanabileceği açıkça belirtilmektedir.

Bu nedenle enerji şirketlerinin ithalat dosyalarını yalnızca gümrük işlemi tamamlanıncaya kadar değil, kanuni saklama süreleri boyunca düzenli şekilde muhafaza etmesi gerekir.

Petrol ve Gaz İthalatında En Sık Yapılan Hukuki Hatalar Nelerdir?

Uygulamada özellikle şu hatalar ciddi sorunlara yol açabilir:

1. Ürünü satın aldıktan sonra GTİP araştırması yapmak,
2. EPDK lisans kapsamını kontrol etmeden sevkiyata başlamak,
3. yanlış ihtisas gümrüğüne yönlendirme yapmak,
4. gerçek menşe ile sevk ülkesini birbirine karıştırmak,
5. gümrük kıymetinde navlun ve diğer unsurları yanlış değerlendirmek,
6. fatura ile ölçülen gerçek miktar arasındaki farkı açıklayamamak,
7. yabancı satıcının analiz belgesini yeterli görüp Türk teknik şartlarını kontrol etmemek,
8. terminal ve depolama kapasitesini önceden ayırmamak,
9. ithalat belgesi ile lisansın aynı şey olduğunu düşünmek,
10. ürün Türkiye’ye geldikten sonra gümrük ve yaptırım incelemesi yapmaya başlamak.

Petrol ve Gaz İthalatı Adım Adım Nasıl Yapılmalıdır?

Sağlıklı bir ithalat operasyonunda süreç genel olarak şu şekilde kurulmalıdır:

1. Ürün teknik olarak belirlenmelidir.
Ham petrol, motorin, benzin, LPG, LNG, doğal gaz, baz yağ veya başka bir petrol ürünü olduğu kesinleştirilmelidir.

2. GTİP tespit edilmelidir.
Ürünün yalnızca ticari adına güvenilmemelidir.

3. EPDK lisansı kontrol edilmelidir.
İthalatçının ürünü ithal etmeye yetkili olup olmadığı belirlenmelidir.

4. Menşe ve satıcı incelenmelidir.
Üretim ülkesi, sevk ülkesi ve satıcı zinciri birbirinden ayrılmalıdır.

5. Yetkili gümrük idaresi belirlenmelidir.
Ham petrol ve akaryakıt, LPG veya boru hattı doğal gazı bakımından uygun ihtisas sistemi kontrol edilmelidir.

6. Terminal ve depolama altyapısı oluşturulmalıdır.

7. Uluslararası satış sözleşmesi kesinleştirilmelidir.

8. Gümrük kıymeti önceden modellenmelidir.
Fiyat, navlun, sigorta ve fiyat düzeltme mekanizmaları incelenmelidir.

9. Gerekli izin ve uygunluk belgeleri hazırlanmalıdır.
Bu belgeler serbest dolaşıma giriş sırasında gümrük beyannamesiyle bağlantılı olarak aranabilir.

10. Ürün Türkiye’ye geldikten sonra ölçüm, numune, gümrük ve vergi işlemleri tamamlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Petrol ithalatı herhangi bir gümrükten yapılabilir mi?

Hayır. Türkiye’de ham petrol ve akaryakıt bakımından ihtisas gümrüğü uygulaması bulunmaktadır. İthalat öncesinde güncel olarak yetkili gümrük idaresi belirlenmelidir.

LPG ham petrol gümrüğünden ithal edilebilir mi?

LPG için ayrı LPG İhtisas Gümrüğü uygulaması bulunmaktadır. Bu nedenle ürünün yalnızca petrol türevi olması üzerinden işlem yapılmamalıdır.

Boru hattıyla doğal gaz ithalatında gümrük işlemi var mıdır?

Evet. Boru hattıyla taşınan eşya bakımından özel ihtisas gümrüğü sistemi bulunmaktadır. Doğal gazın boru hattıyla ithal edilmesi, klasik gemi veya kara yolu ithalatından farklı bir gümrük mekanizmasına tabidir.

LNG ile LPG’nin gümrük işlemleri aynı mıdır?

Hayır. LPG petrol gazı, LNG ise sıvılaştırılmış doğal gazdır. Ürünlerin tarife ve enerji piyasası rejimleri farklıdır.

Petrol ithalatında GTİP neden önemlidir?

GTİP, uygulanacak vergi oranlarını, izinleri, teknik düzenlemeleri ve ticaret politikası önlemlerini belirleyen temel unsurlardan biridir.

EPDK lisansı varsa gümrükten doğrudan geçilebilir mi?

Hayır. EPDK lisansı enerji piyasası faaliyet yetkisidir. Gümrük beyannamesi, ithalat vergileri, izin belgeleri, teknik uygunluk ve ihtisas gümrüğü şartları ayrıca yerine getirilmelidir.

Gümrük kıymeti yalnızca faturadaki rakam mıdır?

Her durumda değil. Satış bedeli temel yöntem olmakla birlikte Gümrük Kanununda öngörülen düzeltmelerin yapılması gerekir. Taşıma ve sigorta gibi unsurlar fiyat yapısına göre önem kazanabilir.

Petrolün başka ülkeden yüklenmesi menşeini değiştirir mi?

Tek başına değiştirmez. Menşe eşyanın ekonomik milliyetidir ve sevk ülkesiyle aynı olmak zorunda değildir.

Gümrük ürünün kıymetini düşük bulursa ne olur?

Mevzuata göre belirlenmesi gereken kıymetin beyan edilen kıymetten yüksek olduğunun tespiti hâlinde vergi farkı ve koşullarına göre idari para cezası uygulanabilir.

Petrol gümrükten geçmezse geri gönderilebilir mi?

Koşulları varsa mahrece iade gündeme gelebilir. Ancak ürünün hukuki statüsüne ve bulunduğu gümrük aşamasına göre uygulanacak usul ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Petrol ve gaz ithalatında gümrük mevzuatı, yalnızca gümrük beyannamesinin doldurulmasından ibaret değildir.

Türkiye’ye ham petrol, akaryakıt, LPG, LNG veya doğal gaz getirmek isteyen şirketin ilk olarak ürünün GTİP’ini ve gerçek teknik niteliğini belirlemesi gerekir. Çünkü gümrük vergisi, ihtisas gümrüğü, teknik uygunluk, EPDK lisansı ve diğer ithalat şartları ürünün sınıflandırmasına göre değişmektedir.

Ticaret Bakanlığı 2026 yılı itibarıyla Ham Petrol ve Akaryakıt, LPG, Solvent ve Bazı Petrol Ürünleri ile Boru Hatları veya Elektrik Telleri ile Taşınan Eşya için ayrı ihtisas gümrüğü sistemlerini sürdürmektedir.

Bu nedenle ham petrol ile motorin, LPG ile LNG veya boru hattıyla ithal edilen doğal gaz aynı prosedür altında değerlendirilmemelidir.

İkinci önemli konu EPDK lisansıdır. Genel ithalat yetkisi, petrol veya doğal gaz piyasasında faaliyette bulunma yetkisi vermez. İthalatçının ürününe ve ticari modeline uygun enerji piyasası lisansına sahip olması gerekir. Doğal gaz piyasasında ithalat lisansı EPDK tarafından ayrı bir lisans türü olarak düzenlenmektedir.

Üçüncü önemli konu ise gümrük kıymeti ve menşe beyanıdır. Petrol ve gaz ticaretinde fiyatlar çoğu zaman uluslararası endekslere bağlı olduğundan satış fiyatı, navlun, sigorta ve diğer maliyet unsurlarının gümrük kıymetine etkisi önceden incelenmelidir. Ticaret Bakanlığının güncel açıklamasına göre gümrük kıymetinde temel yöntem satış bedelidir ve gerekli kanuni düzeltmelerin yapılması gerekir.

Menşe bakımından ise ürünün üretildiği ülke ile Türkiye’ye sevk edildiği ülke birbirine karıştırılmamalıdır. Menşe; vergiler ve ticaret politikası önlemleri bakımından önem taşıyan temel gümrük unsurlarından biridir.

Ayrıca ithalat sırasında gerekli kamu kurumu izinlerinin ve uygunluk belgelerinin serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle bağlantılı şekilde sunulması gerekir.

Bu nedenle petrol ve gaz ithalatında doğru işlem sırası;

önce ürün ve GTİP analizi, ardından EPDK lisans kontrolü, menşe ve yaptırım incelemesi, yetkili gümrük ve terminal tespiti, gümrük kıymeti ve vergi analizi, sonrasında bağlayıcı uluslararası satın alma sözleşmesi ve fiilî sevkiyat

şeklinde kurulmalıdır.

Enerji ithalatında yapılabilecek en pahalı hata, tanker veya LNG gemisi Türkiye’ye ulaştıktan ya da boru hattı teslimatı başladıktan sonra;

“GTİP yanlış belirlenmiş.”, “Bu gümrük yetkili değil.”, “Lisans ürünü kapsamıyor.” veya “Gümrük kıymeti eksik beyan edilmiş.”

sorunlarıyla karşılaşmaktır.

Bu sebeple petrol ve gaz ithalatında gümrük hukuku incelemesi, ürün Türkiye’ye geldikten sonra yapılacak son bir kontrol değil; ithalat sözleşmesinin kurulmasından önce tamamlanması gereken temel hukuki aşamalardan biridir.