LNG İthalatı ve Spot LNG Ticareti Sözleşmeleri

LNG, yani sıvılaştırılmış doğal gaz, doğal gazın çok düşük sıcaklıklarda sıvılaştırılarak deniz yoluyla taşınmasına imkân veren ve uluslararası doğal gaz ticaretinde giderek daha önemli hâle gelen bir enerji ürünüdür. Türkiye’ye LNG ithalatı ise yalnızca yabancı bir satıcıdan LNG satın alınması ve geminin Türkiye’ye gönderilmesinden ibaret değildir.

İthalat işleminin; EPDK lisansı, LNG terminaline erişim, terminal kapasitesi, gemi uygunluğu, yeniden gazlaştırma, ulusal iletim sistemine giriş, doğal gazın kalite kriterleri ve ithalat sonrasındaki satış modeliyle birlikte planlanması gerekir.

Türkiye’de doğal gaz piyasasında ithalat faaliyeti EPDK lisans sistemine tabidir. EPDK’nın güncel lisans sisteminde “İthalat Lisansı” altında spot doğal gaz ithalat faaliyeti ayrıca düzenlenmekte ve lisans başvuruları için şirketin hukuki, mali ve ortaklık yapısına ilişkin çeşitli bilgi ve belgeler aranmaktadır. Doğal gaz piyasası lisansları bir defada en az 10, en fazla 30 yıl süreyle verilmektedir.

LNG ithalatında ise yalnızca ithalat lisansına sahip olmak yeterli olmayabilir. İthal edilen LNG’nin Türkiye’de bir terminale boşaltılması, depolanması ve yeniden gazlaştırılarak ulusal doğal gaz iletim sistemine verilmesi gerekir. Örneğin BOTAŞ Marmaraereğlisi LNG Terminali; LNG’nin boşaltılması, depolanması ve yeniden gazlaştırılarak doğal gaz iletim hattına gönderilmesi fonksiyonlarını yerine getirmektedir. Terminalin güncel açıklanan yeniden gazlaştırma kapasitesi günlük 37 milyon Sm³’tür.

Bu nedenle LNG ithalatında temel hukuki yaklaşım;

“Önce LNG’yi satın alalım, daha sonra terminal buluruz.”

şeklinde değil;

“Önce lisans, terminal kapasitesi, gemi uyumluluğu ve iletim sistemine giriş imkânını kesinleştirelim; ardından LNG satın alma sözleşmesini bağlayıcı hâle getirelim.”

şeklinde olmalıdır.

LNG İthalatı İçin Hangi EPDK Lisansı Gerekir?

Türkiye’ye doğal gaz ithal etmek isteyen tüzel kişinin EPDK’nın doğal gaz piyasası lisans rejimine tabi olması gerekir.

EPDK’nın güncel lisans başvuru sisteminde spot doğal gaz ithalat faaliyeti, ithalat lisansı altında ayrıca gösterilmektedir. Başvuru sahibinden şirket sicili, ana sözleşme, ortaklık yapısı, mali tablolar ve piyasa deneyimi gibi bilgiler istenmektedir.

Burada uzun dönemli LNG ithalatı ile spot LNG ithalatı arasında hukuki ve ticari ayrım yapılmalıdır.

Uzun dönemli doğal gaz ithalatında EPDK tarafından doğal gazın kaynağı, satıcısı, yıllık ve mevsimlik ithalat miktarları, doğal gazın kimyasal özellikleri ve sözleşme süresi gibi ayrıntılı bilgiler aranabilmektedir. EPDK’nın güncel belge listesinde uzun dönemli ithalat sözleşmelerindeki doğal gazın kimyasal kompozisyonu, üst ısıl değeri ve yıllık-mevsimlik miktarlarının Kuruma sunulması öngörülmektedir.

Spot ithalat modeli ise daha kısa vadeli ve kargo bazlı ticarete elverişli bir yapıya sahiptir.

Spot LNG Ticareti Nedir?

Spot LNG ticareti, LNG’nin uzun yıllara yayılan sabit bir tedarik sözleşmesi yerine genellikle tek bir kargo veya sınırlı sayıda kargo üzerinden satın alınmasını ifade eder.

Örneğin Türkiye’de faaliyet gösteren bir ithalatçı;

“Ekim ayında teslim edilmek üzere 3,4 TBtu LNG kargosu satın almak istiyorum.”

şeklinde uluslararası piyasadan teklif alabilir.

Taraflar;

• kargo miktarı,
• LNG kalitesi,
• teslim tarihi,
• terminal,
• fiyat,
• gemi,
• ödeme,
• teslim şekli

üzerinde anlaşarak tek kargoluk bir LNG satış sözleşmesi yapabilir.

Uzun dönemli LNG sözleşmelerinin aksine spot işlemlerde yıllara yayılan “take-or-pay” sistemi yerine çoğu zaman tek kargonun zamanında teslim edilmemesi, geminin gelmemesi, terminal slotunun kaçırılması veya ürünün kalite kriterlerini karşılamaması gibi risklere odaklanılır.

Spot LNG Ticareti ile EPİAŞ Spot Doğal Gaz Piyasası Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.

Spot LNG ticareti, uluslararası piyasada fiziksel LNG kargosunun satın alınmasına ilişkin ticarettir.

EPİAŞ tarafından işletilen Spot Doğal Gaz Piyasası ise Türkiye doğal gaz piyasasında Sürekli Ticaret Platformu üzerinden doğal gazın alınıp satıldığı organize piyasadır. EPİAŞ güncel olarak Spot Doğal Gaz Piyasası ile Vadeli Doğal Gaz Piyasasını ayrı platformlar olarak işletmektedir.

Dolayısıyla örneğin Katar, ABD veya başka bir ülkeden tek kargoluk LNG satın alınması doğrudan EPİAŞ platformunda yapılan bir “LNG kargo işlemi” değildir.

LNG Türkiye’ye getirildikten, terminalde yeniden gazlaştırıldıktan ve doğal gaz sistemine dâhil edildikten sonra lisans ve piyasa kuralları çerçevesinde doğal gazın Türkiye’deki ticareti ayrıca gerçekleştirilebilir.

Spot LNG Satış Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Uluslararası LNG piyasasında sözleşme yapısı taraflara göre değişebilir.

Tek bir spot kargo için doğrudan ayrıntılı bir Spot LNG Sale and Purchase Agreement hazırlanabileceği gibi tarafların önceden imzaladığı bir çerçeve sözleşme altında her kargo için ayrı confirmation notice, yani işlem teyidi düzenlenmesi de mümkündür.

Uzun süre LNG ticareti yapmayı planlayan şirketlerde ikinci model daha kullanışlı olabilir.

Örneğin taraflar önceden;

• uygulanacak hukuk,
• tahkim,
• kalite hükümleri,
• yaptırımlar,
• mücbir sebep,
• sorumluluk sınırları,
• ölçüm sistemi

gibi genel hükümleri bir çerçeve sözleşmeyle kararlaştırabilir.

Daha sonra her kargo için yalnızca;

miktar + fiyat + teslim tarihi + terminal + gemi + teslim şekli

gibi ticari unsurlar teyit belgesiyle belirlenebilir.

LNG Sözleşmesinde Teslim Noktası Neden Çok Önemlidir?

LNG sözleşmesinin en önemli hükümlerinden biri teslim noktasıdır.

Çünkü teslim noktası;

mülkiyetin, riskin, taşıma sorumluluğunun ve çoğu zaman sigorta yükümlülüğünün hangi aşamada satıcıdan alıcıya geçtiğini belirler.

LNG ticaretinde sözleşmeler çoğunlukla iki temel yapıya yakın biçimde hazırlanır:

FOB teslim modelinde alıcı gemiyi sağlar ve LNG, yükleme terminalinde gemiye teslim edilir.

Teslim terminaline kadar satıcının taşıma sorumluluğunu üstlendiği modelde ise satıcı LNG kargosunu Türkiye’de belirlenen terminale kadar getirir.

Sektörde geçmişten gelen “DES” ifadesine de rastlanabilir. Ancak DES güncel Incoterms kurallarındaki bir teslim şekli değildir. Sözleşmede kullanılacaksa anlamı ve risk geçiş noktası ayrıca tanımlanmalıdır.

Bu nedenle yalnızca;

“Delivery: Turkey”

yazılması yeterli değildir.

Teslim noktasının örneğin LNG gemisi ile terminal arasındaki belirli bağlantı noktasında gerçekleşeceği açıkça düzenlenmelidir.

FOB LNG Sözleşmesinde Risk Kimdedir?

FOB yapısında LNG gemisini çoğunlukla alıcı temin eder.

Bu durumda;

• gemi kiralama,
• navlun,
• deniz sigortası,
• geminin terminale uygunluğu,
• Türkiye’deki boşaltma slotuna yetişme

riskleri önemli ölçüde alıcı üzerinde kalabilir.

Örneğin alıcı Katar’dan FOB LNG satın almış ancak kiraladığı gemi Türkiye’deki LNG terminalinin teknik şartlarını karşılamıyorsa, satıcının LNG’yi yükleme terminalinde hazır etmiş olması mümkündür.

Bu nedenle LNG ithalat sözleşmesi ile gemi charterparty sözleşmesi birbirinden bağımsız hazırlanmamalıdır.

Terminale Teslim LNG Alımında Risk Nedir?

Satıcının LNG’yi Türkiye’de belirlenen terminale kadar getirdiği teslim modellerinde taşıma riski daha fazla satıcı üzerinde kalabilir.

Ancak burada da alıcının;

• terminal slotunu,
• boşaltma kapasitesini,
• depolama kapasitesini,
• yeniden gazlaştırma hakkını

zamanında sağlaması gerekebilir.

Terminal LNG kargosunu kabul edemiyorsa geminin liman önünde beklemesi yüksek demuraj, yani sürastarya maliyetine neden olabilir.

Bu nedenle sözleşmede;

terminalin kargoyu kabul edememesinden kimin sorumlu olacağı

ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir.

LNG Terminal Kapasitesi Satın Alma Sözleşmesinden Önce Alınmalı mıdır?

İdeal olarak LNG terminal erişimi ve kapasite durumu, bağlayıcı kargo satın alma yükümlülüğü doğmadan önce kesinleştirilmelidir.

BOTAŞ’ın LNG terminaline ilişkin güncel elektronik sisteminde;

tesis kapasite yayını, Temel Kullanım Usul ve Esasları, Terminal Hizmet Sözleşmesi, ölçüm prosedürleri ve gemi uygunluk belgeleri

ayrı ayrı yayımlanmaktadır.

Bu durum LNG ithalatında iki ayrı sözleşmesel ilişkinin bulunduğunu göstermektedir:

Bir tarafta LNG satın alma sözleşmesi, diğer tarafta ise terminal hizmet ve kapasite ilişkisi vardır.

Yabancı satıcıdan LNG satın alınmış olması, Türkiye’deki terminalin o kargoyu kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Terminal Hizmet Sözleşmesi Neden Gereklidir?

LNG terminali yalnızca geminin yanaştığı bir liman değildir.

Terminal;

• LNG’yi gemiden boşaltır,
• depolar,
• yeniden gazlaştırır,
• belirli miktarlarda doğal gaz sistemine gönderir.

BOTAŞ Marmaraereğlisi LNG Terminalinin açıklanan temel fonksiyonları da ithal LNG’nin depolanması ve yeniden gazlaştırılarak ulusal doğal gaz iletim hattına gönderilmesidir.

Bu nedenle LNG alım sözleşmesinin teslim programı ile terminal hizmet sözleşmesinin operasyon programı uyumlu olmalıdır.

LNG Terminaline Her Gemi Yanaşabilir mi?

Hayır.

LNG tankerlerinin terminal açısından teknik uygunluğu ayrıca değerlendirilir.

BOTAŞ’ın güncel LNG Terminali Elektronik Bülten Tablosunda LNG Terminal Gemi Uyumluluk Bildirgesi, terminal kullanım dokümanları, ölçüm prosedürleri ve gemilere ilişkin kullanım koşulları yayımlanmaktadır.

Bu nedenle LNG satın alma sözleşmesinde gemi değişikliği satıcının tamamen serbest takdirine bırakılmamalıdır.

Satıcının ikame edeceği geminin de varış terminalinin teknik şartlarına uygun olması aranmalıdır.

“Laycan” LNG Sözleşmelerinde Neden Önemlidir?

LNG ticaretinde laycan, geminin yükleme veya teslim operasyonu için belirlenen zaman penceresini ifade eder.

Örneğin;

15-17 Kasım 2026

şeklinde üç günlük bir teslim penceresi belirlenebilir.

LNG terminal programlarının hassas olması nedeniyle geminin çok erken veya çok geç gelmesi ciddi maliyet yaratabilir.

Geminin birkaç gün geç kalması sonucunda;

• terminal slotu kaybedilebilir,
• bir sonraki geminin programı bozulabilir,
• gaz arz planı aksayabilir,
• ek terminal ve gemi bekleme maliyetleri doğabilir.

Bu nedenle spot LNG sözleşmelerinde teslim zamanının yalnızca “Kasım ayında” şeklinde belirlenmesi yeterli değildir.

LNG Gemisi Geç Gelirse Ne Olur?

Bu konu sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Gecikmeye;

• satıcı,
• gemi sahibi,
• hava koşulları,
• terminal,
• boğaz geçişleri,
• mücbir sebep

neden olabilir.

Tarafların yalnızca;

“Gecikme hâlinde taraflar iyi niyetle çözüm arar.”

şeklindeki genel bir hükümle yetinmesi milyonlarca dolarlık uyuşmazlığa yol açabilir.

Sözleşmede hangi gecikmenin;

cancellation right, damages, demurrage veya delivery window extension

sonucu doğuracağı belirlenmelidir.

Demuraj Kim Tarafından Ödenir?

LNG tankerinin sözleşmede belirlenen süreyi aşarak terminalde beklemesi hâlinde demuraj ortaya çıkabilir.

Ancak demurajın kimin sorumluluğunda olduğu gecikmenin sebebine göre belirlenmelidir.

Örneğin;

terminal alıcının sorumluluğunda hazır değilse alıcı,
gemi satıcının sorumluluğunda geç gelmişse satıcı

sorumlu olabilir.

FOB modelinde ise LNG satış sözleşmesi ile charterparty arasındaki demuraj hükümlerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Aksi takdirde alıcı armatöre demuraj ödemek zorunda kalırken aynı bedeli LNG satıcısından geri alamayabilir.

LNG Miktarı Nasıl Belirlenir?

LNG ticaretinde miktar yalnızca geminin tank hacmi üzerinden belirlenmez.

Kargonun enerji miktarı;

• hacim,
• yoğunluk,
• kompozisyon,
• ısıl değer

gibi unsurlar dikkate alınarak hesaplanabilir.

Bu nedenle sözleşmede ölçüm metodolojisi ve custody transfer, yani ticari teslim ölçüm sistemi açıkça düzenlenmelidir.

BOTAŞ LNG terminal sisteminde de ölçüm prosedürleri ayrı doküman olarak yayımlanmaktadır.

LNG sözleşmesinin;

“Bir gemi LNG satın alınacaktır.”

şeklinde hazırlanması ticari miktarın belirlenmesi açısından yeterli değildir.

LNG’nin Kalitesi Nasıl Belirlenmelidir?

Doğal gazın kimyasal özellikleri LNG sözleşmesinin temel unsurlarındandır.

EPDK da uzun dönemli doğal gaz ithalat başvurularında doğal gazın kimyasal kompozisyonu ve üst ısıl değeri gibi sınır değerlerinin bildirilmesini istemektedir.

Sözleşmede özellikle;

• metan ve diğer hidrokarbon oranları,
• azot,
• kükürt bileşikleri,
• üst ısıl değer,
• Wobbe indeksi,
• diğer terminal ve şebeke kalite kriterleri

uygun şekilde düzenlenmelidir.

Ürün yabancı yükleme terminalinin teknik kriterlerine uygun olsa dahi Türkiye’deki terminal veya iletim sistemiyle uyumsuz olabilir.

Bu nedenle kalite maddesi varış terminalinin şartları dikkate alınarak hazırlanmalıdır.

LNG Kalite Şartlarını Karşılamazsa Ne Olur?

Spot LNG sözleşmesinde bu ihtimal mutlaka düzenlenmelidir.

Alıcıya;

• kargoyu reddetme,
• fiyat indirimi talep etme,
• kalite düzeltme maliyetini satıcıya yükleme,
• ortaya çıkan ek terminal giderlerini isteme

haklarından hangilerinin tanınacağı açık olmalıdır.

Özellikle kullanılamayacak nitelikte LNG’nin Türkiye terminaline ulaşmasından sonra ortaya çıkacak maliyet çok yüksek olabilir.

Sözleşmede “off-spec LNG” hükümleri bulunması bu nedenle önemlidir.

LNG Fiyatı Nasıl Belirlenir?

Spot LNG sözleşmelerinde fiyat farklı yöntemlerle belirlenebilir.

Taraflar;

• sabit fiyat,
• belirli LNG endeksine bağlı fiyat,
• TTF gibi Avrupa doğal gaz göstergelerine bağlı formül,
• Henry Hub bağlantılı fiyat,
• petrol endeksli formül

kullanabilir.

Ancak hangi fiyatlandırma sisteminin kullanılacağından daha önemli olan, fiyat formülünün tartışmaya yer bırakmayacak kadar açık yazılmasıdır.

Örneğin;

• hangi endeksin kullanılacağı,
• hangi tarihlerdeki ortalamanın alınacağı,
• para birimi,
• enerji dönüşüm katsayıları,
• negatif veya olağan dışı fiyat durumları

belirlenmelidir.

Spot LNG’de Ödeme Nasıl Yapılır?

Bir LNG kargosunun değeri çok yüksek olabileceğinden ödeme güvenliği sözleşmenin temel unsurlarındandır.

Uygulamada;

• akreditif,
• standby letter of credit,
• banka garantisi,
• belirli kredi limitleri,
• peşin veya teslim sonrası ödeme

gibi modeller kullanılabilir.

Satıcının amacı ödeme riskini azaltmak, alıcının amacı ise LNG teslim edilmeden büyük tutarda kontrolsüz ödeme yapmamaktır.

Bu nedenle özellikle ilk kez işlem yapılan satıcılarda banka güvenceleri önemlidir.

Take-or-Pay Spot LNG Sözleşmelerinde Uygulanır mı?

Klasik take-or-pay hükümleri daha çok uzun dönemli doğal gaz ve LNG satış sözleşmelerinde görülür.

Bu sistemde alıcı belirli bir dönemde kararlaştırılan minimum miktarı teslim almasa bile belirli bedeli ödemek zorunda kalabilir.

Tek kargoluk spot LNG sözleşmesinde aynı yapı yerine genellikle;

• alıcının kargoyu kabul etmemesi,
• satıcının kargoyu teslim etmemesi,
• cancellation payment,
• failure to take,
• failure to deliver

hükümleri kullanılır.

Ancak sözleşmenin adı değil, hukuki içeriği önemlidir.

“Failure to Deliver” Maddesi Neden Önemlidir?

Spot piyasada LNG fiyatları kısa süre içinde önemli ölçüde değişebilir.

Örneğin satıcı 30 milyon ABD dolarına satmayı taahhüt ettiği kargoyu teslim etmezse alıcı aynı miktarı piyasadan 40 milyon ABD dolarına almak zorunda kalabilir.

Bu nedenle sözleşmede satıcının teslim etmemesi durumunda;

replacement cargo cost, yani ikame kargo maliyet farkının talep edilip edilemeyeceği

açıkça düzenlenmelidir.

Aksi hâlde genel tazminat hükümlerinin nasıl uygulanacağı konusunda uluslararası tahkim uyuşmazlığı çıkabilir.

Alıcı LNG Kargosunu Kabul Etmezse Ne Olur?

Alıcının da terminal kapasitesi bulunmaması, finansman sağlayamaması veya piyasadaki fiyatın düşmesi nedeniyle kargoyu almak istememesi mümkündür.

Spot LNG sözleşmesinde alıcının “failure to take” sorumluluğu açıkça belirlenmelidir.

Satıcı kargoyu başka bir alıcıya satmak zorunda kalabilir.

Bu durumda;

• fiyat farkı,
• ek navlun,
• gemi bekleme,
• yeniden yönlendirme

maliyetlerinin nasıl hesaplanacağı sözleşmede düzenlenmelidir.

LNG Sözleşmelerinde Mücbir Sebep Nasıl Düzenlenmelidir?

LNG ticaretinin uzun ve karmaşık tedarik zinciri nedeniyle mücbir sebep maddesi son derece önemlidir.

Örneğin;

• LNG tesisinin kapanması,
• limanın kapanması,
• büyük doğal afet,
• savaş,
• terminalin uzun süre kullanılamaması,
• ihracat veya ithalat yasağı

mücbir sebep tartışması yaratabilir.

Ancak fiyatların yükselmesi veya işlemin ekonomik olarak daha az kârlı hâle gelmesi, kendiliğinden mücbir sebep olarak kabul edilmemelidir.

Mücbir sebep hükmünde olayın sonuçları, bildirim süresi, azaltma yükümlülüğü ve uzun süreli mücbir sebep hâlinde fesih hakkı ayrıca düzenlenmelidir.

Yaptırım Hükümleri LNG Sözleşmelerinde Neden Önemlidir?

LNG küresel bir enerji ürünü olduğundan;

• satıcı,
• üretici,
• banka,
• gemi,
• gemi sahibi,
• sigorta şirketi

farklı ülkelerde bulunabilir.

Bu nedenle kapsamlı bir sanctions clause hazırlanması önemlidir.

Taraflar özellikle;

• yaptırım listesine girilmesi,
• ödeme bankasının işlemi reddetmesi,
• geminin yaptırıma tabi tutulması,
• yeni ithalat veya ihracat yasağı getirilmesi

hâllerinde sözleşmenin akıbetini belirlemelidir.

Sözleşme hükümleri elbette hukuken yasak bir işlemi meşru hâle getirmez; ancak işlem sonradan hukuken yapılamaz hâle gelirse taraflar arasındaki sonuçları belirleyebilir.

LNG Sözleşmesinde “Change in Law” Maddesi Bulunmalı mıdır?

Özellikle uzun dönemli LNG sözleşmelerinde evet.

LNG ithalatı;

• vergi,
• enerji mevzuatı,
• çevre düzenlemeleri,
• emisyon yükümlülükleri,
• gümrük,
• terminal kullanım kuralları

gibi birçok düzenleyici alandan etkilenebilir.

Yeni mevzuat sözleşmenin maliyetini veya uygulanabilirliğini ciddi biçimde değiştirebilir.

Bu nedenle change in law maddesinde yeni düzenlemenin tarafların yükümlülüklerine nasıl yansıtılacağı açıkça belirlenmelidir.

Terminal Kullanım Kuralları LNG Satış Sözleşmesine Eklenmeli midir?

LNG satış sözleşmesinin terminal kullanım kurallarıyla uyumlu olması son derece önemlidir.

BOTAŞ’ın güncel LNG terminal sisteminde kapasite yayını, KUE, Terminal Hizmet Sözleşmesi, ölçüm prosedürleri ve gemi uygunluk belgeleri ayrı olarak yayımlanmaktadır.

Dolayısıyla uluslararası LNG satış sözleşmesinde satıcının yükümlülükleri terminal kuralları dikkate alınmadan belirlenirse sözleşme teknik olarak uygulanamaz hâle gelebilir.

Özellikle;

laycan, gemi boyutları, boşaltma süresi, ölçüm ve kalite şartları

terminal dokümanlarıyla uyumlu olmalıdır.

Terminal Slotu Kaçırılırsa Kim Sorumlu Olur?

Spot LNG ticaretindeki en pahalı uyuşmazlıklardan biri budur.

Örneğin ithalatçı 10 Kasım için terminal kapasitesi ayırmış ancak satıcının gemisi 15 Kasım’da gelmiştir.

Terminalde 15 Kasım’da başka bir gemiye ayrılmış kapasite bulunabilir.

Böyle bir durumda LNG gemisinin beklemesi veya başka terminale yönlendirilmesi gerekebilir.

Sözleşmede;

• slot kaybından kimin sorumlu olduğu,
• alternatif terminal kullanılıp kullanılamayacağı,
• ek navlun,
• demuraj,
• terminal değişiklik giderleri

açıkça düzenlenmelidir.

LNG İthalatçısının Kendi Terminaline Sahip Olması Gerekir mi?

Hayır.

İthalatçının mutlaka kendi LNG terminalini kurması şart değildir.

Lisanslı LNG terminallerinden hizmet alınabilir.

Ancak şirket kendi LNG terminalini veya FSRU tesisini kurup işletmek istiyorsa bu faaliyet doğal gaz piyasasında ayrıca depolama lisansı kapsamında değerlendirilir. EPDK, depolama lisansını ithalat lisansından ayrı lisans türü olarak düzenlemektedir ve BOTAŞ Dörtyol FSRU Terminali gibi tesisler için ayrıca Temel Kullanım Usul ve Esasları bulunmaktadır.

LNG’nin Yeniden Gazlaştırılmasından Sonra Ne Olur?

Terminalde LNG yeniden gazlaştırıldıktan sonra artık doğal gaz olarak ulusal iletim sistemine verilir.

Marmaraereğlisi LNG Terminalinin temel işlevlerinden biri de depolanan LNG’yi gazlaştırarak doğal gaz ana iletim sistemine sevk etmektir.

Bu aşamadan sonra ithalatçının;

• iletim sistemi kullanımı,
• dengeleme,
• günlük nominasyon,
• ticaret ve satış

yükümlülükleri gündeme gelebilir.

Dolayısıyla LNG ithalatı, geminin terminalde boşaltılmasıyla hukuken sona eren tek aşamalı bir süreç değildir.

Spot LNG Türkiye’de EPİAŞ’ta Satılabilir mi?

Yeniden gazlaştırılan doğal gazın Türkiye’deki ticareti, ithalatçının lisans yetkileri ile doğal gaz piyasası düzenlemelerine göre gerçekleştirilir.

EPİAŞ, Türkiye’de Spot Doğal Gaz Piyasasını ve Vadeli Doğal Gaz Piyasasını işletmektedir. Sürekli Ticaret Platformunda doğal gaz alım-satım işlemleri gerçekleştirilmektedir.

Bu nedenle LNG kargosunun kendisi ile LNG’nin yeniden gazlaştırılmasından sonra ortaya çıkan doğal gazın piyasa ticareti birbirinden ayrılmalıdır.

LNG İthalatında Tahkim Maddesi Neden Önemlidir?

Uluslararası LNG sözleşmelerinin yüksek ekonomik değeri nedeniyle uyuşmazlık çözüm maddesi son derece önemlidir.

Taraflardan biri yabancı şirket olduğunda;

“Uyuşmazlık hâlinde yetkili mahkeme satıcının bulunduğu ülke mahkemeleridir.”

şeklindeki standart hükmün hiçbir inceleme yapılmadan kabul edilmesi risklidir.

Uluslararası LNG ticaretinde kurumsal tahkim veya ad hoc tahkim kullanılabilir.

Sözleşmede;

• tahkim kurumu,
• tahkim yeri,
• uygulanacak hukuk,
• hakem sayısı,
• tahkim dili

ayrı ayrı belirlenmelidir.

Tahkim yeri ile uygulanacak hukuk aynı kavram değildir.

Spot LNG Sözleşmesinde En Çok Hangi Maddeler Uyuşmazlık Yaratır?

Uygulamada özellikle;

• teslim penceresi,
• miktar toleransı,
• kalite,
• fiyat formülü,
• gemi uygunluğu,
• demuraj,
• terminal slotu,
• mücbir sebep,
• yaptırımlar,
• teslim etmeme ve teslim almama

hükümleri yüksek ekonomik uyuşmazlıklara neden olabilir.

Bu nedenle spot işlem olması, sözleşmenin kısa ve basit hazırlanması gerektiği anlamına gelmez.

Tek bir LNG kargosunun dahi ekonomik değeri yüksek olabileceğinden sözleşmenin ayrıntılı hazırlanması gerekir.

LNG İthalatı ve Spot LNG Sözleşmesinde Kontrol Edilmesi Gereken Temel Konular

LNG ithalatı planlayan bir şirket yabancı satıcıyla bağlayıcı sözleşmeye girmeden önce en azından şu konuları birlikte kontrol etmelidir:

1. EPDK ithalat lisansı ve lisans kapsamı,
2. spot ithalat yetkisinin bulunması,
3. LNG terminal kapasitesi,
4. Terminal Hizmet Sözleşmesi,
5. terminal slotu ve kapasite tahsisi,
6. LNG tankerinin terminale uyumluluğu,
7. yükleme ve teslim penceresi,
8. LNG kalite kriterleri,
9. miktar ve ölçüm yöntemi,
10. fiyat ve endeksleme,
11. ödeme ve banka teminatları,
12. demuraj,
13. failure to deliver,
14. failure to take,
15. yaptırım ve uyum hükümleri,
16. mücbir sebep,
17. change in law,
18. uygulanacak hukuk,
19. tahkim,
20. yeniden gazlaştırmadan sonraki iletim ve satış modeli.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye’ye spot LNG ithal edilebilir mi?

Evet. EPDK’nın güncel doğal gaz lisans sisteminde spot doğal gaz ithalat faaliyeti, ithalat lisansı altında ayrıca düzenlenmektedir.

LNG ithalatı için mutlaka kendi terminalimin olması gerekir mi?

Hayır. Lisanslı LNG terminallerinden hizmet alınabilir. BOTAŞ’ın Marmaraereğlisi LNG Terminali için kapasite yayını, KUE ve Terminal Hizmet Sözleşmesi sistemi bulunmaktadır.

Terminal kapasitesi olmadan LNG satın alınabilir mi?

Taraflar ticari olarak sözleşme yapabilir; ancak terminal kapasitesinin bulunmaması kargonun Türkiye’de teslim ve boşaltılmasını fiilen engelleyebilir. Bu nedenle bağlayıcı satın alma taahhüdünden önce terminal kapasitesinin güvence altına alınması daha güvenli bir sözleşme yapısıdır.

Spot LNG ticareti EPİAŞ üzerinden mi yapılır?

Uluslararası fiziksel LNG kargosunun satın alınması doğrudan EPİAŞ Spot Doğal Gaz Piyasası işlemi değildir. EPİAŞ, Türkiye’de doğal gazın organize piyasa ticaretini yürütmektedir.

LNG gemisinin terminale uygun olmaması hâlinde ne olur?

Terminal gemiyi kabul etmeyebilir veya operasyon gerçekleştirilemeyebilir. BOTAŞ güncel terminal sisteminde ayrıca LNG Terminal Gemi Uyumluluk Bildirgesi ve gemi kullanım koşulları yayımlamaktadır.

LNG sözleşmesinde demuraj mutlaka düzenlenmeli midir?

Yüksek maliyet riski nedeniyle düzenlenmesi önemlidir. Geminin hangi nedenle beklediğine göre demuraj sorumluluğunun satıcı veya alıcı üzerinde kalacağı açıkça belirlenmelidir.

Spot LNG sözleşmesinde take-or-pay bulunur mu?

Klasik take-or-pay daha çok uzun dönemli tedarik sözleşmelerinde görülür. Tek kargoluk spot sözleşmelerde genellikle failure to take, cancellation payment veya benzeri teslim almama hükümleri kullanılır.

LNG yeniden gazlaştırıldıktan sonra Türkiye’de satılabilir mi?

İthalatçının lisans yetkileri ve doğal gaz piyasası kuralları çerçevesinde doğal gaz ticareti yapılabilir. Türkiye’de organize Spot Doğal Gaz Piyasası EPİAŞ tarafından işletilmektedir.

Sonuç

LNG ithalatı ve spot LNG ticareti, yalnızca uluslararası bir doğal gaz satın alma işleminden ibaret değildir.

Türkiye’ye LNG getirmek isteyen şirket bakımından öncelikle EPDK doğal gaz ithalat lisansı ve spot doğal gaz ithalat faaliyeti değerlendirilmelidir. EPDK’nın güncel lisans sisteminde spot doğal gaz ithalat faaliyeti ayrı olarak düzenlenmekte ve başvuruda şirketin hukuki, ortaklık ve mali yapısına ilişkin belgeler aranmaktadır.

Bununla birlikte ithalat lisansının bulunması, LNG gemisinin Türkiye’ye getirilmesi için tek başına yeterli değildir.

İthalatçı aynı zamanda LNG’nin boşaltılacağı terminalde;

kapasite, slot, depolama ve yeniden gazlaştırma hizmetini

güvence altına almalıdır. BOTAŞ’ın güncel LNG terminal sisteminde kapasite yayını, Temel Kullanım Usul ve Esasları, Terminal Hizmet Sözleşmesi, ölçüm prosedürleri ve gemi uyumluluğuna ilişkin belgelerin ayrı ayrı yayımlanması, bu operasyonel yapının önemini göstermektedir.

Spot LNG sözleşmesinde ise özellikle teslim noktası, laycan, gemi uygunluğu, miktar, LNG kalitesi, fiyat formülü, demuraj, terminal slotunun kaybedilmesi, failure to deliver ve failure to take hükümleri ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir.

Ayrıca yaptırım, banka, sigorta, mücbir sebep ve mevzuat değişikliği riskleri sözleşmede ayrıca ele alınmalıdır.

Özellikle LNG ticaretinde yapılabilecek en maliyetli hatalardan biri;

kargo satın alındıktan ve gemi yola çıktıktan sonra Türkiye’de yeterli terminal kapasitesi veya uygun boşaltma slotu bulunmadığının fark edilmesidir.

Bu nedenle LNG ithalatında doğru işlem sıralaması;

önce EPDK lisans ve terminal uygunluk incelemesi, ardından terminal kapasitesi ve gemi planlaması, sonrasında bağlayıcı spot LNG satın alma sözleşmesi

şeklinde kurulmalıdır.

Uzun dönemli veya spot LNG sözleşmelerinde ise sözleşmenin yalnızca fiyat üzerinde pazarlık yapılan bir ticari belge olarak değil; lisans, terminal, gemi, finansman, yaptırım ve uluslararası uyuşmazlık risklerinin tek belgede paylaştırıldığı kapsamlı bir enerji sözleşmesi olarak hazırlanması gerekir.