Hukuk Makaleleri

İlamlı Takipte Faiz Başlangıcı: Vekâlet Ücretine Faiz Ne Zaman Başlar?

İlamlı takipte en sık tartışılan başlıklardan biri, faizin hangi tarihten başlayacağıdır. Uyuşmazlık çoğu zaman asıl alacaktan değil; vekâlet ücreti, yargılama gideri, nafaka farkı veya ilamda açık bırakılmış faiz kısmından doğar. Özellikle hüküm fıkrasında sadece “faiziyle birlikte” denilmişse, icra dosyasında hangi tarihin esas alınacağı önem kazanır.

Temel ayrım şudur: Maddi hukuk bakımından temerrüt daha önce doğmuş olabilir; ancak ilamlı takipte icra dairesi öncelikle ilamın hüküm fıkrasına bakar. Para ve teminata ilişkin ilamlarda icra emrinde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı esas alınır; icra dairesi ilamı genişletemez. Hüküm açık değilse tavzih gündeme gelebilir; ilamın kesinleşmesi gereken hâllerde ise infaz zamanı ve buna bağlı faiz başlangıcı ayrıca değerlendirilir.[1][2][4]

Bu nedenle “vekâlet ücretine faiz ne zaman başlar?” sorusunun tek cümlelik bir cevabı yoktur. Uygulamada çoğu dosyada başlangıç noktası karar tarihi olabilir; ancak kararın kesinleşmeden icraya konulamadığı hâllerde başlangıç, kesinleşme tarihine bağlı olarak değerlendirilebilir. Para dışı edim içeren ilamlarda ise temerrüt ve infaz aşaması, dosyanın niteliğine göre ayrıca incelenir.[1][4]

Temel kural: Önce hüküm fıkrası okunur

Mahkeme kararında “dava tarihinden itibaren”, “temerrüt tarihinden itibaren”, “ihtarname tebliğinden itibaren” veya “karar tarihinden itibaren” şeklinde açık bir faiz başlangıcı varsa, ilamlı takipte kural olarak bu tarih dikkate alınır. İcra dairesi, açık hükmün dışına çıkarak yeni bir başlangıç tarihi belirleyemez.[4]

Bu yaklaşım, ilamlı icra takibi mantığının doğal sonucudur. İlamlı icrada tartışma yeniden görülmez; mevcut hüküm infaz edilir. Bu yüzden faiz hesabından önce hüküm fıkrasının lafzı, sonra da kararın kesinleşmeye bağlı olup olmadığı kontrol edilmelidir.[1][4]

Faiz başlangıcı bakımından pratik sıra şu şekilde kurulabilir:

  1. Hüküm fıkrasında faiz ve başlangıç tarihi açık mı?
  2. Kararın kesinleşmesi gerekiyor mu, yoksa doğrudan icraya konulabiliyor mu?
  3. Talep edilen kalem asıl alacak mı, vekâlet ücreti mi, yargılama gideri mi?
  4. Uygulanacak faiz türü ve oranı ayrıca doğru seçilmiş mi?

Bu sıra izlenmeden başlatılan takiplerde ilama aykırılık iddiası gündeme gelebilir. Konunun genel çerçevesi, İcra ve İflas Hukuku uygulamasında sık karşılaşılan başlıklardan biridir.

İlamda faizden söz edilmiş ama başlangıç tarihi yazılmamışsa

Uygulamadaki asıl sorun burada çıkar. İlamda faiz kabul edilmiş, ancak hangi tarihten itibaren işletileceği açıkça gösterilmemiş olabilir. Bu durumda icra müdürü, maddi hukuk kurallarını doğrudan ve otomatik biçimde uygulamak yerine öncelikle ilamın infaz rejimine bakar.[2][4]

TBK m.117, borcun muacceliyetine ve temerrüde ilişkin genel çerçeve sunar. Ancak bu genel çerçeve, ilamlı takipte ilamın hüküm fıkrasını aşacak şekilde doğrudan uygulanmaz. Faiz oranı ise ayrıca, ilgili kanun ve somut borç ilişkisine göre belirlenir.[2]

Yargıtay uygulamasında da, ilamda faize ilişkin hüküm bulunmaması veya başlangıcın gösterilmemesi hâlinde dosyanın niteliği, kesinleşme şartı ve hükmün kapsamı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle aynı türden görünse bile her takipte sonuç aynı olmayabilir.[5]

Hüküm yeterince açık değilse HMK m.305 önem kazanır. Bu hükme göre karar açık değilse, icrasında tereddüt yaratıyorsa veya birbirine aykırı ifadeler içeriyorsa tavzih istenebilir; buna karşılık tavzih yoluyla hüküm fıkrasındaki hak ve borçlar genişletilemez ya da değiştirilemez. Bu nedenle belirsiz faiz başlangıcı bulunan ilamlarda, doğrudan ihtilaflı takip yerine tavzih seçeneği değerlendirilebilir.[1]

Vekâlet ücretine faiz ne zaman başlar?

Karşı vekâlet ücreti bakımından ilk bakılacak yer yine hüküm fıkrasıdır. Mahkeme vekâlet ücretine açıkça bir faiz başlangıcı bağlamışsa, o tarih esas alınır. Açık bir tarih yoksa sonuç, kararın niteliğine göre değişebilir.[5]

Uygulamada, kesinleşmeden icrası mümkün olan ilamlarda ve hükümde başka bir tarih gösterilmemişse vekâlet ücreti için karar tarihinden faiz istenebildiği görülür. Buna karşılık kararın kendisi kesinleşmeden infaz edilemiyorsa, ilamın eklentisi olan vekâlet ücreti ve yargılama gideri bakımından faiz başlangıcı da çoğu kez kesinleşme tarihine bağlı olarak değerlendirilir.[1][5]

Özellikle aile hukukuna, kişiler hukukuna ve taşınmazın aynına ilişkin kararlarda bu ayrım önemlidir. HMK’daki kanun yolu ve kesinleşme hükümleri nedeniyle, ilamın fer’î talepleri bakımından da icra zamanı dikkatle değerlendirilmelidir.[1]

Benzer mantık başka alanlarda da görülür. Örneğin işçilik alacaklarında faiz başlangıcı çoğu zaman temerrüt, dava tarihi veya özel kanuni düzenlemeye göre değişir; ilamlı takipte ise ayrıca hüküm fıkrası denetlenir. Bu karşılaştırma için işçilik alacaklarında faiz ve zamanaşımı başlıklı konu da fikir verebilir.

Kesinleşmesi gereken ilamlar ve teslim ilamlarında durum

HMK’daki kesinleşme ve kanun yolu hükümleri, bazı kararların kesinleşmeden yerine getirilememesi sonucunu doğurabilir. Bu durum, ilamın fer’ileri bakımından da ayrıca dikkate alınır.[1]

Taşınır teslimine ilişkin ilamlarda ise tablo farklılaşabilir. İİK m.24, taşınır teslimine dair ilamın icra dairesine verilmesi üzerine borçluya icra emri gönderileceğini düzenler. Bu tür dosyalarda bedel veya tazminat sonradan gündeme geliyorsa, faiz başlangıcı da dosyanın türüne ve icra safhasındaki işlemlere göre ayrıca değerlendirilir.[4]

Durum Faiz başlangıcı Esas ölçüt Not
Hükümde tarih açıkça yazılı Yazılı tarih Hüküm fıkrası İcra dairesi bunu değiştiremez.
Hükümde faiz var, tarih yok; ilam kesinleşmeden icra edilebilir Dosyanın niteliğine göre karar tarihi veya başka bir başlangıç Yargıtay uygulaması ve hükmün kapsamı Kalemin niteliğine göre ayrıca kontrol edilir.
Kesinleşmesi gereken ilam Genellikle kesinleşme sonrası HMK’daki kesinleşme hükümleri Vekâlet ücreti ve giderler de etkilenebilir.
Taşınır teslimi veya benzeri para dışı ilam Somut dosyaya göre değişebilir İİK m.24 ve infaz süreci Tebliğ ve icra emri tarihi önem kazanabilir.

Faiz oranı ile faiz başlangıcı aynı şey değildir

Uygulamada sık hata, başlangıç tarihi ile faiz oranının karıştırılmasıdır. Faiz oranı, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenebilir. Yani önce faiz hangi tarihten başlıyor sorusu, sonra hangi oranın uygulanacağı sorusu cevaplanır.[2]

3095 sayılı Kanun bakımından da sabit bir oran varsayımıyla hareket edilmemelidir. Uygulanacak faiz oranı, ilgili kanun hükümleri ve somut alacağın türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir; güncel metin her dosyada ayrıca gözden geçirilmelidir.[3]

TBK m.121 ise faiz veya irat borçlarının ifasına ilişkin bazı sonuçlar doğurabilir; ancak ilamlı takipte yine önce ilamın kapsamı değerlendirilir ve somut olayın niteliğine göre sonuca gidilir.[2]

Sonuç

İlamlı takipte faiz başlangıcı tek başına bir hesap meselesi değildir; hüküm fıkrası, kesinleşme şartı, alacağın niteliği ve uygulanacak faiz rejimi birlikte değerlendirilmelidir. Vekâlet ücretinde çoğu kez karar tarihi esas alınabilse de, kesinleşmeden icrası mümkün olmayan ilamlarda sonuç değişebilir. Hüküm açık değilse tavzih seçeneği düşünülmeli; özellikle yüksek tutarlı işlemiş faiz hesaplarında takip başlamadan önce metin ve ilgili içtihat birlikte kontrol edilmelidir. Somut dosyanın niteliği farklıysa, takip stratejisinin buna göre şekillendirilmesi uygun olur.

Sık Sorulan Sorular

İlamda faiz başlangıç tarihi hiç yazmıyorsa ne olur?

Önce kararın kesinleşmeden icraya elverişli olup olmadığına bakılır. Kesinleşmeden icrası mümkün olan ilamlarda uygulamada çoğu kez karar tarihi dikkate alınır; ancak dosyanın niteliğine göre farklı bir sonuç çıkabilir.

Vekâlet ücretine her zaman karar tarihinden faiz işler mi?

Hayır. Hüküm fıkrasında başka bir tarih yazıyorsa o tarih uygulanır. Karar kesinleşmeden icra edilemiyorsa vekâlet ücreti bakımından da kesinleşme tarihi önem kazanabilir.

İcra müdürü temerrüt tarihini kendisi belirleyebilir mi?

Kural olarak hayır. İcra dairesi ilamı genişletemez; ilamın açık hükmüne bağlı kalır. Hüküm belirsizse tavzih daha uygun yol olabilir.

Faiz oranı ile faiz başlangıcı aynı şey midir?

Aynı şey değildir. Başlangıç tarihi, faizin hangi günden işleyeceğini; oran ise hangi kanuni rejimin uygulanacağını gösterir. Dosyada ikisinin de ayrı ayrı doğru belirlenmesi gerekir.

Kaynaklar

  1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.305, m.350, m.367)
  2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.117, m.120, m.121)
  3. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun
  4. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.24 ve m.32)
  5. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/14027, K. 2014/4852, 21.03.2014
  6. Anayasa Mahkemesi, B. No: 2014/13547, 05.10.2017

Yeni yazılardan haberdar olun

Hukuk alanındaki yeni yazılarımızı e-posta ile alın. Dilediğiniz zaman tek tıkla ayrılabilirsiniz.

Call Now Button

Çerez tercihleri · Çerez ve aydınlatma metni