Tıbbi Hata Sonucu Vefat Eden Yabancı Hastanın Yakınlarının Tazminat Hakları: Sağlık Turizminde Malpraktis, Ölüm ve Hukuki Sorumluluk

Tıbbi Hata Sonucu Vefat Eden Yabancı Hastanın Yakınlarının Tazminat Hakları: Sağlık Turizminde Malpraktis, Ölüm ve Hukuki Sorumluluk

Sağlık turizmi veya genel tıbbi tedavi amacıyla Türkiye’de bulunan yabancı bir hastanın tıbbi uygulama hatası (malpraktis) sonucu yaşamını yitirmesi, hem Türk Ceza Hukuku hem de Tüketici ve Borçlar Hukuku bakımından ağır sonuçlar doğuran uluslararası nitelikte bir uyuşmazlıktır.

Hekim, hastane, klinik veya aracı acentelerin kusuru, organizasyon eksikliği ya da özen yükümlülüğüne aykırılığı nedeniyle hastanın vefat etmesi durumunda, müteveffanın (vefat eden hastanın) yakınları Türk yargı makamları nezdinde geniş kapsamlı tazminat haklarına sahiptir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), 5718 sayılı MÖHUK ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde vefat eden yabancı hastanın mirasçıları ile yakınlarının tazminat haklarına ilişkin temel esaslar şu şekildedir:

• Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Vefat eden hastanın finansal ve manevi desteğinden mahrum kalan yakınlarının uğradığı maddi kayıpların giderilmesi.

• Manevi Tazminat: Hastanın ölümü nedeniyle eş, çocuk, anne, baba ve diğer yakınların duyduğu derin elem, keder ve ıstırabın karşılığı.

• Cenaze ve Defin Masrafları: Vefat edenin cenazesinin kendi ülkesine nakli (tahnit, özel uçak/kargo masrafları) dahil tüm defin harcamalarının tazmini.

• Tedavi ve Ameliyat Giderlerinin İadesi: Ölüm öncesinde yapılan tüm hastane, ameliyat, ilaç, transfer ve acente ücretlerinin iadesi.

• Müteselsil Sorumluluk: Hekim, özel hastane, tıp merkezi ve aracı sağlık turizmi acentesinin zarardan birlikte sorumlu tutulması.

Yabancı Hastanın Tıbbi Hata (Malpraktis) Sonucu Vefat Etmesi Durumunda Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?

TBK m. 53 uyarınca ölüm halinde talep edilebilecek temel maddi zararlar şunlardır:

• Cenaze giderleri (uluslararası nakil dahil),

• Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar,

• Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin (eş, çocuk, anne, baba vb.) uğradıkları zararlar.

Ayrıca TBK m. 56 uyarınca ağır bedensel zarar veya ölüm halinde, ölenin yakınlarına uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Loss of Support) Nedir ve Kimler Talep Edebilir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenin yaşasaydı bakmakla yükümlü olacağı veya maddi/manevi destekte bulunacağı kişilere ödenen bir maddi tazminat türüdür.

Bu tazminatı talep edebilecek kişiler:

• Müteveffanın eşi,

• Reşit olmayan veya eğitimi devam eden çocukları,

• Ölenin bakmakla yükümlü olduğu anne ve babası,

• Fiilen ölenin desteğiyle yaşayan ve bunu ispatlayabilen diğer yakınları (örneğin kardeşler).

Yabancı Hastanın Geliri ve Tazminat Hesabı Nasıl Yapılır?

Yabancı hastanın vefatı nedeniyle açılan destekten yoksun kalma tazminatı davalarında, aktüerya (hesap) bilirkişisi hastanın kendi ülkesindeki gerçek ve resmi kazancını esas alır.

• Hastanın kendi ülkesindeki maaşı, ticari kazancı veya vergi beyannameleri Türk mahkemelerine yeminli tercüme ile sunulur.

• Yabancı para birimi üzerinden belirlenen gelir, vefat tarihindeki/karar tarihindeki kur üzerinden veya doğrudan yabancı para karşılığı dikkate alınarak hesaplanır.

• Hastanın kendi ülkesindeki yaşam beklentisi (mortalite tabloları) ve emeklilik yaşı dikkate alınır.

Cenazenin Kendi Ülkesine Nakil Masrafları (Repatriation Costs) Tazminat Kapsamına Girer mi?

Evet. Yabancı hastanın Türkiye’deki malpraktis sonucu vefat etmesi halinde, cenazenin kendi ülkesine nakledilmesi için yapılan tüm masraflar cenaze gideri kapsamında doğrudan hastaneden ve hekimden talep edilir.

Tazmin edilecek masraf kalemleri:

• Cenazenin tahnit edilmesi (ilaçlanması) ve özel çinko tabut masrafları,

• Konsolosluk ve uluslararası vize/gümrük belgeleri harçları,

• Uçakla cenaze taşıma (kargo) ücretleri veya özel ambulans nakil masrafları,

• Hastanın kendi ülkesindeki defin ve mezarlık harcamaları.

Hastanın Ölümünden Önce Ödenen Ameliyat ve Hastane Ücretleri İade Edilir mi?

Evet. Tıbbi uygulama hatası sonucu ölüm gerçekleştiğinde, sunulan sağlık hizmeti ayıplı ve kusurlu hizmet niteliğindedir.

Hasta yakınları veya mirasçılar, operasyon öncesinde veya esnasında hastaneye, doktora ya da acenteye ödenen tüm paket ücretlerin, ameliyat bedellerinin ve konaklama giderlerinin eksiksiz iadesini talep etme hakkına sahiptir.

Yabancı Hastanın Yakınları Ne Kadar Manevi Tazminat Talep Edebilir?

Manevi tazminat miktarı, olayın ağırlığına, tıbbi hatanın boyutuna (ağır kusur/kasıt/ihmal), ölenin yaşına ve geride kalanların yaşadığı derin psikolojik yıkıma göre hakim tarafından takdir edilir.

Sağlık turizminde yabancı hastaların vefatı vakalarında Türk Tüketici ve Asliye Hukuk Mahkemeleri, ailenin mağduriyetini ve uluslararası boyuttaki çaresizliği dikkate alarak yüksek tutarlı manevi tazminatlara hükmetmektedir.

Malpraktis Sonucu Vefat Eden Yabancı Hastanın Davasında Kimler Sorumludur?

Ölüm olayında kusuru veya ihmali bulunan tüm kişi ve kurumlar müteselsil (ortak) olarak sorumludur. Dava şu taraflara birlikte açılabilir:

• Operasyonu gerçekleştiren veya ihmali bulunan hekim / tıbbi personel,

• Ameliyatın yapıldığı özel hastane, tıp merkezi veya klinik işletmesi,

• Hastayı Türkiye’ye getiren ve organizasyonu yapan sağlık turizmi acentesi,

• Hekimin ve hastanenin Mesleki Sorumluluk Sigortası (Malpraktis Sigortası) şirketleri.

Sağlık Turizmi Acentesinin Hastanın Ölümündeki Hukuki Sorumluluğu Nedir?

Sağlık turizmi acenteleri, 6502 sayılı TKHK uyarınca paket tur veya organizasyon sunan sağlayıcı konumundadır.

Acente; yetkisiz, ruhsatsız veya yetersiz tıp merkezleriyle çalışmışsa ya da acil tıbbi müdahale organizasyonunda aksaklık yaratmışsa, hastanın ölümünden doğan tüm maddi ve manevi tazminatlardan hastaneyle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulur.

Zorunlu Mesleki Sorumluluk Sigortası (Malpraktis Sigortası) Tazminatı Öder mi?

Evet. Türkiye’deki tüm hekimlerin yaptırmakla yükümlü olduğu Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası, hekimin kusuru nedeniyle meydana gelen ölüm hallerinde devreye girer.

Vefat eden yabancı hastanın yakınları, dava sürecini beklemeden veya davayla birlikte hekimin sigorta şirketine başvurarak Poliçe limitleri dahilinde maddi ve destekten yoksun kalma tazminatının ödenmesini talep edebilir.

Hastanın “Riskleri Kabul Ediyorum” Şeklinde İmzalandığı Onam Formu Hastaneyi Sorumluluktan Kurtarır mı?

Hayır. Aydınlatılmış onam formu (consent form), yalnızca tıbbi müdahalenin öngörülebilir ve önlenemeyen komplikasyonları içindir.

Hekimin veya hastanenin kusurundan, tıbbi standartlara aykırılıktan, sterilizasyon eksikliğinden veya yanlış tedaviden kaynaklanan malpraktis (tıbbi hata) durumlarında alınan hiçbir onay formu hastaneyi sorumluluktan kurtarmaz. TBK m. 115 gereğince ağır kusura ilişkin sorumsuzluk anlaşmaları kesin olarak geçersizdir.

Yabancı Hastanın Yakınları Türkiye’ye Gelmeden Dava Açabilir mi?

Evet. Vefat eden hastanın kendi ülkesindeki mirasçıları, Türkiye’deki yetkili bir avukata kendi ülkelerindeki Noter veya Türk Konsolosluğu aracılığıyla vekaletname vererek süreci başlatabilirler.

Dava açılması, arabuluculuk görüşmelerinin yürütülmesi, adli tıp raporlarının takibi ve tazminatın tahsili aşamalarında yakınların bizzat Türkiye’ye gelme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Yabancı Mirasçıların Türkiye’de Dava Açabilmesi İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

Yabancı ülke makamlarından alınan belgelerin Türk mahkemelerinde geçerli sayılması için şu işlemler tamamlanmalıdır:

• Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı): Ölenin mirasçılarını gösteren resmi belge,

• Apostil Onayı: Belgelerin Lahey Sözleşmesi’ne uygun olarak Apostil tasdiki yapılması (Apostil üyesi olmayan ülkeler için Konsolosluk onayı),

• Yeminli Tercüme ve Noter Tasdiki: Tüm yabancı evrakın Türkçe yeminli tercümesinin yapılması.

Tıbbi Hata Sonucu Ölüm Vakalarında “Adli Tıp Kurumu” Raporu Zorunlu mudur?

Evet. Türk yargı sisteminde bir tıbbi uygulamanın malpraktis mi yoksa öngörülemez bir komplikasyon mu olduğunun tespiti uzmanlık gerektirir.

Mahkeme; otopsi raporları, hasta dosyası, grafikler ve epikrizler üzerinden inceleme yapılması için dosyayı Adli Tıp Kurumu (ATK) İhtisas Kurulu’na veya üniversitelerin tıp fakültelerinden oluşturulacak bilirkişi heyetine gönderir. Hekim ve hastanenin tazminat sorumluluğu bu rapordaki kusur oranına göre kesinleşir.

Vefat Eden Yabancı Hastanın Yakınları İçin Ceza Soruşturması Nasıl İşler?

Tıbbi hata sonucu ölüm olayı aynı zamanda bir suç teşkil eder. Hastanın yakınları veya avukatı Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunabilir.

• Sorumlu Tıp Personeli: TCK m. 85 uyarınca Taksirle Ölüme Neden Olma suçundan 2 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılanır.

• Otopsi İşlemleri: Ölüm nedeninin şüpheli olması halinde savcılık kararıyla otopsi yapılarak kesin ölüm sebebi ve hekim kusuru tespit edilir.

Tıbbi Hata Nedeniyle Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Sağlık turizminde hastanın vefatı halinde uygulanacak zamanaşımı süreleri şu şekildedir:

• Tüketici / Sözleşmesel Sorumluluk: TBK m. 146 uyarınca 10 yıldır.

• Haksız Fiil Sorumluluğu: Mermerleşmiş zararın ve kusurlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıldır.

• Ceza Zamanaşımı: Eylemin Türk Ceza Kanunu kapsamında ceza gerektirmesi halinde (TCK m. 85), ceza zamanaşımı süresi olan 15 yıl uygulanır.

Yabancı Hastanın Türkiye’deki Teminat Gösterme (Mevduat/Cautio Judicatum Solvi) Yükümlülüğü Var mıdır?

MÖHUK m. 48 uyarınca Türk mahkemelerinde dava açan yabancı gerçek kişilerin teminat gösterme yükümlülüğü vardır.

Ancak; Türkiye ile hastanın vatandaşı olduğu ülke arasında mütekabiliyet (karşılıklılık) anlaşması veya Lahey Hukuk Usulüne Dair Sözleşme bulunuyorsa yabancı mirasçılar teminat yatırmaktan tamamen muaftır. Ayrıca Tüketici Mahkemelerinde açılan davalarda Tüketici Hukuku’nun koruyucu yapısı gereği teminat muafiyeti uygulanmaktadır.

Dava Öncesinde ZORUNLU ARABULUCULUK Başvurusu Yapılması Şart mıdır?

Evet. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, sağlık hizmetinden doğan tazminat uyuşmazlıklarında Tüketici Mahkemesi’nde dava açılmadan önce Dava Şartı Arabuluculuk sürecinin tüketilmesi zorunludur.

Arabuluculuk görüşmelerinde hastane, sigorta şirketi veya hekim ile maddi/manevi tazminat miktarında anlaşma sağlanırsa, hazırlanan ilam niteliğindeki belge ile ödeme hızlıca tahsil edilir. Anlaşma sağlanamazsa dava açılır.

Yabancı Hastanın Vefatında “Otopsi Yapılmaması” Tazminat Davasını Etkiler mi?

Cenazenin otopsi yapılmadan acilen kendi ülkesine götürülmesi durumlarda, ölüm sebebinin netleşmesi zorlaşabilir.

Ancak tıbbi kayıtlar, ameliyat notları, anestezi takip formları, EKG/doygunluk dökümleri ve hasta dosyasındaki çelişkilerAdli Tıp Kurumu tarafından incelenerek hekimin ve hastanenin bakm yükümlülüğünü ihlal edip etmediği saptanabilir. Otopsi olmasa dahi dosya üzerinden malpraktis tespiti mümkündür.

Yabancı Hastanın Türkiye’de Sigortasız / Merdiven Altı Klinikte Vefat Etmesi Durumunda Ne Yapılır?

Ruhsatsız veya yetkisiz mekanlarda, merdiven altı diye tabir edilen ortamlarda gerçekleşen ölümlerde hem idari hem cezai hem de hukuki sorumluluk en üst seviyeye çıkar.

Bu durumda;

• İşletmeyi çalıştıranlar, ruhsatsız ameliyat yapanlar doğrudan TCK kapsamında kasten/olası kastla ölüme sebebiyet vermeden yargılanır,

• Sebepsiz zenginleşme ve haksız fiil hükümlerine göre işletenlerin şahsi mal varlıklarına ihtiyati tedbir konularak tazminat tahsil edilir.

Yabancı Hastanın Yakınlarının Açacağı Tazminat Davalarında Hangi Mahkeme Görevlidir?

Sağlık turizmi kapsamındaki tıbbi müdahaleler tüketici işlemi sayıldığından, hastanın vefatı nedeniyle açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında görevli mahkeme Tüketici Mahkemeleridir.

Tüketici Mahkemesi’nin bulunmadığı illerde/ilçelerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri Tüketici Mahkemesi sıfatıyla davaya bakmakla yetkilidir. Yetkili mahkeme ise ameliyatın yapıldığı/hastanenin bulunduğu yer mahkemesidir.