Yıllık İzin Sırasında Başka Bir İşte Çalışmak Yasak mı? İş Kanunu m. 58 ve Ücretin İadesi

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenebilmesini sağlamak amacıyla düzenlenmiş bir haktır. Peki işçi izindeyken başka bir işyerinde ücret karşılığı çalışırsa ne olur? 4857 sayılı İş Kanunu’nun 58. maddesi, bu durumda işverenin izin dönemi için ödediği ücreti geri isteyebileceğini açıkça düzenler. Bununla birlikte ücretin iadesi, yıllık izin hakkı ve iş sözleşmesinin feshi birbirinden ayrı hukuki konulardır.

Yıllık ücretli izin hakkının amacı nedir?

İş Kanunu’nun 53. maddesi, kural olarak işe başladığı tarihten itibaren deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışmış işçilere yıllık ücretli izin tanır. Bu haktan vazgeçilemez. İzin, iş ilişkisinin devam ettiği sırada çalışanın dinlenmesine hizmet eder. 56. madde ise kullanım esaslarını ve izin kayıtlarına ilişkin işveren yükümlülüğünü düzenler. İzin süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri yıllık izin günlerinden sayılmaz.

İzindeyken başka işte çalışmak hangi durumda m. 58 kapsamındadır?

58. maddenin aradığı belirleyici unsur, yıllık ücretli izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalışma olgusudur. Örneğin çalışanın yıllık izindeyken başka bir işletmede ücret karşılığında fiilen çalışması, somut delillerle ortaya konulursa bu hüküm gündeme gelebilir. İşçinin dinlenme amacı dışında bir faaliyet yapmış olması tek başına yeterli kabul edilmemelidir; kanun, ücret karşılığı çalışma unsurunu açıkça aramaktadır.

Bu nedenle aileye yardım, hobi, seyahat, gönüllü etkinlik veya kişisel gündelik faaliyetlerin her birini doğrudan 58. madde kapsamında görmek doğru değildir. Faaliyetin gerçek niteliği, karşılığında ücret alınıp alınmadığı ve izne denk gelen günler değerlendirilmelidir. Bir sosyal medya fotoğrafı veya soyut iddia, tek başına çalışmanın ücretli olduğunu göstermeyebilir.

İşveren hangi ücreti geri isteyebilir?

Kanun, izinde başka işte ücret karşılığı çalışıldığı anlaşılırsa o izin süresi içinde işçiye ödenen ücretin geri alınabileceğini öngörür. Bu düzenleme, işverenin işçiye ödediği tüm geçmiş ücretleri veya tüm kıdem tazminatını kendiliğinden geri alması anlamına gelmez. Talebin hangi izin dönemine ve hangi ödemeye ilişkin olduğunun belirlenmesi gerekir.

İş Kanunu’nun 57. maddesine göre yıllık izin ücreti, işçi izne başlamadan önce peşin veya avans olarak ödenir. Bir iade uyuşmazlığında bordro, banka kayıtları, izin formu ve çalışmanın tarihlerine ilişkin belgeler birlikte incelenmelidir. İşverenin iddia ettiği alacağı, herhangi bir hesaplama ve usul değerlendirmesi olmadan ücret bordrosundan tek taraflı kesmesi ayrı bir hukuki uyuşmazlık doğurabilir.

Başka işte çalışma otomatik olarak işten çıkarma sebebi midir?

58. madde doğrudan izin ücretinin geri alınmasına ilişkin sonuç öngörür; her somut olayda kendiliğinden haklı fesih gerçekleştiği sonucunu doğurmaz. İşverenin ayrıca fesih yoluna gitmesi hâlinde, fesih sebebinin niteliği, çalışma koşulları, işçinin davranışı, iş ilişkisine etkisi ve fesih usulü İş Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Geçerli nedenle fesih ile haklı nedenle derhal fesih aynı hukuki kategori değildir. Dolayısıyla “izinde çalıştı, tüm tazminatlarını kaybetti” şeklindeki genel ifadeler yanıltıcı olabilir.

İşveren ve işçi hangi belgeleri saklamalı?

İşveren bakımından onaylı izin kayıtları, bordrolar, ücret ödeme dekontları ve başka işte ücretli çalışmayı hukuka uygun biçimde ortaya koyan belgeler önemlidir. İşçi bakımından ise izin tarihlerini ve iddia edilen faaliyetin mahiyetini gösteren kayıtlar, açıklamalar ve gerektiğinde karşı deliller önem taşır. Delillerin elde edilmesinde kişisel verilerin korunması ve hukuka uygunluk ilkeleri gözetilmelidir.

Uyuşmazlık nasıl çözülür?

Taraflar önce hangi izin dönemi ve ücretin tartışmalı olduğunu yazılı olarak netleştirebilir. Ücret, iade ve diğer işçilik alacakları konusunda dava açılması gündeme gelirse, ilgili talebin niteliğine göre 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesindeki dava şartı arabuluculuk hükümleri kontrol edilmelidir. Arabuluculuk anlaşması sağlanmaması hâlinde ilgili iş mahkemesinde ileri sürülebilecek talepler ayrıca belirlenir.

Sık sorulan sorular

İzindeyken kendi işimle ilgilenirsem mutlaka ücret iadesi doğar mı?

Hayır. 58. madde bakımından ücret karşılığı çalışma olgusu aranır. Faaliyetin niteliği ve deliller somut olayda incelenir.

İşveren izindeki işçinin bütün maaşını isteyebilir mi?

Kanundaki iade imkânı, izin süresinde işçiye ödenen ücretle ilgilidir. İlgili dönem ve ödeme hesaplanmalıdır.

Yıllık izinde ücretli çalışmak kıdem tazminatını otomatik olarak ortadan kaldırır mı?

58. madde böyle bir otomatik sonuç düzenlemez. İş sözleşmesinin nasıl ve hangi hukuki sebeple sona erdiği ayrıca değerlendirilir.

Resmî kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu – m. 53, 56, 57, 58, 59 (MEB mevzuat metni)
2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İş Kanunu Sık Sorulan Sorular, soru 151
3. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – m. 3

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Somut uyuşmazlıkta iş sözleşmesi, deliller, yürürlükteki mevzuat ve yargı kararları birlikte değerlendirilmelidir.