Taksi 10 Gün Serviste Kaldı: O 10 Günün Kazancını Kim Ödeyecek? Taksi, Minibüs ve Servis Araçlarında Kazanç Kaybı

Giriş

Bir ticari taksinin, minibüsün veya personel servis aracının trafik kazasına karışması hâlinde ortaya çıkan zarar yalnızca aracın kaporta, mekanik ve yedek parça masraflarından ibaret değildir.

Özellikle ticari araçlarda aracın çalışamadığı her gün, araç sahibinin veya işletmecisinin günlük gelirinden mahrum kalmasına neden olabilir.

Örneğin bir ticari taksinin trafik kazası nedeniyle 12 gün çalışamadığını düşünelim. Taksi normal koşullarda günlük ortalama 6.000 TL hasılat elde ediyorsa araç sahibi yalnızca aracın 150.000 TL’lik onarım masrafıyla değil, aynı zamanda aracın çalışmadığı dönemde meydana gelen kazanç kaybıyla da karşı karşıya kalabilir.

Benzer şekilde;

• öğrenci servisi,
• personel servis aracı,
• şehir içi minibüs,
• dolmuş,
• ticari taksi,
• VIP transfer aracı,
• turizm taşımacılığı yapan araç

trafik kazası nedeniyle çalışamaz hâle geldiğinde ticari faaliyetin kesintiye uğramasından kaynaklanan zarar ayrıca gündeme gelir.

Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür. TBK m.50 ve devamında ise zararın ispatı ve tazminatın belirlenmesine ilişkin esaslar düzenlenmiştir. Trafik kazalarında işletenin sorumluluğu ayrıca 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesinde düzenlenmektedir.

Bu nedenle ticari aracın kaza nedeniyle çalışamadığı dönemde meydana gelen gerçek ve ispatlanabilir kazanç kaybı, şartlarının oluşması hâlinde trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminatın bir parçası olabilir.

Ancak en önemli nokta şudur:

Kazanç kaybı, aracın günlük cirosunun çalışamadığı gün sayısıyla doğrudan çarpılması suretiyle hesaplanmaz.

Esas olarak aracın çalışması hâlinde elde edilecek net kazanç ile aracın çalışmaması nedeniyle yapılmayan giderler birlikte değerlendirilmelidir.

---

1. Ticari Araç Kazanç Kaybı Nedir?

Ticari araç kazanç kaybı, trafik kazası nedeniyle gelir elde etmek amacıyla kullanılan bir aracın belirli süre çalışamaması sonucunda araç sahibinin veya işletmecisinin elde edemediği net ekonomik kazancı ifade eder.

Örneğin bir taksi normal koşullarda günlük:

7.000 TL hasılat

elde ediyor olabilir.

Ancak bu 7.000 TL’nin tamamı araç sahibinin kazancı değildir.

Çünkü aracın çalışması hâlinde;

• yakıt,
• günlük işletme giderleri,
• komisyonlar,
• bazı değişken bakım giderleri,
• gerekiyorsa sürücü giderleri

de ortaya çıkacaktır.

Dolayısıyla zarar hesabının hareket noktası ciro değil, net kazançtır.

---

2. Taksi Kazanç Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Basitleştirilmiş şekilde hesaplama şu mantıkla yapılabilir:

Günlük Ortalama Hasılat – Araç Çalışmadığı İçin Yapılmayan Değişken Giderler = Günlük Net Kazanç Kaybı

Daha sonra:

Günlük Net Kazanç Kaybı × Makul Onarım Süresi = Toplam Kazanç Kaybı

Son aşamada zarar gören aracın kusuru varsa kusur indirimi yapılır.

Dolayısıyla temel formül:

Net Günlük Kazanç × Makul Onarım Süresi × Karşı Tarafın Kusur Oranı

şeklinde ifade edilebilir.

Ancak gerçek dosyalarda günlük kazancın ve giderlerin bilirkişi tarafından somut verilere dayanılarak belirlenmesi gerekir.

UYAP’ta yer alan trafik kazası uyuşmazlıklarında da ticari araç yönünden kazanç kaybının bilirkişi incelemesiyle ve makul onarım süresi dikkate alınarak hesaplandığı görülmektedir. Bir kararda aracın makul tamir süresi 25 iş günü kabul edilmiş; başka bir uyuşmazlıkta ise 12 iş günlük onarım süresi ile günlük net kazanç esas alınmıştır.

---

3. Örnek: Ticari Taksi 10 Gün Çalışamadıysa Ne Kadar Tazminat Çıkar?

Bir ticari taksinin;

Günlük ortalama hasılatı: 7.000 TL

Günlük yakıt gideri: 1.800 TL

Çalışmaya bağlı diğer günlük giderleri: 700 TL

olsun.

Bu durumda yaklaşık günlük net gelir:

7.000 – 1.800 – 700 = 4.500 TL

olacaktır.

Aracın makul onarım süresinin 10 gün olduğu kabul edilirse:

4.500 TL × 10 gün = 45.000 TL

kazanç kaybı hesaplanabilir.

Taksi sürücüsünün kazada %20 kusurlu olduğu düşünülürse karşı tarafın sorumluluk oranı %80 olacaktır.

Buna göre:

45.000 TL × %80 = 36.000 TL

tazminat gündeme gelebilir.

Bu örnek yalnızca hesaplama yöntemini göstermektedir. Gerçek dosyada günlük hasılat, giderler ve makul onarım süresi ayrıca ispatlanmalıdır.

---

4. Neden Günlük Ciro Üzerinden Hesap Yapılmaz?

Çünkü ciro ile kazanç aynı şey değildir.

Bir ticari araç günde 10.000 TL tahsilat yapıyor olabilir ancak bu tutarın içerisinde;

• akaryakıt,
• köprü ve otoyol giderleri,
• platform veya komisyon giderleri,
• çalışma nedeniyle oluşan bazı giderler

bulunabilir.

Araç 10 gün çalışmadığında araç sahibi gelir elde edememiştir ancak aynı zamanda çalışmaya bağlı bazı giderleri de yapmamıştır.

Tazminat hukukunun amacı zarar gören kişiyi kazadan önceki ekonomik durumuna getirmektir; kazadan kaynaklanan zarardan daha fazla kazanç sağlamasını temin etmek değildir. TBK m.50-52 hükümleri zarar ve tazminat miktarının belirlenmesinde bu temel yaklaşımın hukuki çerçevesini oluşturur.

Bu nedenle bilirkişinin yalnızca günlük tahsilata bakması yeterli değildir.

---

5. Taksi Durağındaki Günlük Ciro Kayıtları Delil Olabilir mi?

Evet.

Ticari taksiler bakımından günlük kazancın ispatında somut olaya göre;

• taksimetre kayıtları,
• taksi durağı kayıtları,
• POS tahsilatları,
• banka hesap hareketleri,
• dijital ulaşım platformlarının kayıtları,
• vergi kayıtları,
• muhasebe kayıtları,
• mali müşavir kayıtları,
• ilgili meslek kuruluşlarından alınan bilgiler

değerlendirilebilir.

Tek bir günlük gelir üzerinden hesaplama yapılması sağlıklı olmayabilir.

Örneğin cuma gecesi elde edilen yüksek gelirin bütün yılın günlük kazancı olarak alınması nasıl yanlışsa, düşük iş hacmine sahip tek bir günün esas alınması da aynı şekilde yanıltıcı olabilir.

Bu nedenle mümkün olduğunca kazadan önceki makul bir dönemin ortalama ticari performansı araştırılmalıdır.

---

6. Taksi Kazancında Hafta Sonu ve Hafta İçi Farkı Dikkate Alınır mı?

Alınabilir.

Özellikle ticari taksilerde;

• cuma ve cumartesi geceleri,
• hafta sonları,
• bayram dönemleri,
• turizm sezonu,
• konser veya büyük organizasyon dönemleri

geliri ciddi biçimde etkileyebilir.

Dolayısıyla aracın çalışamadığı dönemin hangi tarihlere denk geldiği de somut olayda önem kazanabilir.

Örneğin Bodrum’da turizm taşımacılığı yapan bir aracın ağustos ayında çalışamaması ile ocak ayında çalışamaması aynı ekonomik sonuçları doğurmayabilir.

Ancak bu farkın soyut iddialarla değil, mümkün olduğunca ticari kayıtlarla desteklenmesi gerekir.

---

7. Minibüslerde Kazanç Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Minibüslerde temel prensip yine net günlük kazanç × makul onarım süresi yöntemidir.

Ancak minibüs işletmeciliğinde gelir yapısı taksiden farklı olabilir.

Hesaplamada;

• günlük yolcu sayısı,
• güzergâh,
• yolcu taşıma tarifesi,
• çalışma saatleri,
• hafta içi ve hafta sonu çalışma düzeni,
• yakıt gideri,
• şoför gideri,
• hatta varsa araç başına ortalama gelir

incelenebilir.

Örneğin bir minibüs günlük ortalama:

12.000 TL

yolcu geliri elde ediyor ve çalışmaya bağlı günlük giderleri:

5.000 TL

ise yaklaşık günlük net kazancı:

7.000 TL

olarak değerlendirilebilir.

Aracın makul onarım süresi 15 günse:

7.000 × 15 = 105.000 TL

brüt kazanç kaybı gündeme gelebilir.

---

8. Servis Araçlarında Kazanç Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Personel ve öğrenci servislerinde hesaplama biraz daha farklıdır.

Çünkü servis aracı her gün tek tek yolcudan para tahsil etmek yerine çoğu zaman;

• okul,
• fabrika,
• şirket,
• taşımacılık firması

ile aylık veya dönemlik sözleşme kapsamında çalışmaktadır.

Örneğin bir personel servis aracının aylık taşıma sözleşmesi:

120.000 TL

olsun.

Araç trafik kazası nedeniyle 10 gün çalışamamış ve bu dönemde başka araç temin edilemediği için işletmeciye ödeme yapılmamışsa, sözleşmedeki aylık bedel önemli bir delil olabilir.

Ancak yine brüt sözleşme tutarından araç çalışmadığı için yapılmayan giderlerin düşülmesi gerekir.

---

9. Servis Aracı Yerine Başka Bir Araç Kiralanmışsa Ne Olur?

Bu durumda zarar farklı şekilde somutlaşabilir.

Örneğin servis şirketi sözleşmesini kaybetmemek için 10 gün süreyle başka bir servis aracı kiralamış ve:

40.000 TL

ödemiş olabilir.

Bu durumda artık yalnızca teorik kazanç kaybından değil, somut olarak yapılan ikame araç giderinden söz edilebilir.

Ancak aynı dönem için hem bütün kazanç kaybının hem de bununla örtüşen ikame araç maliyetinin mükerrer biçimde tahsil edilmemesi gerekir.

Amaç gerçek zararın bir kez karşılanmasıdır.

---

10. Kazanç Kaybında Aracın Serviste Kaldığı Süre mi Esas Alınır?

Her zaman değil.

Bu konuda en önemli kavram makul onarım süresidir.

Araç gerçekte 40 gün serviste kalmış olabilir ancak bilirkişi teknik açıdan;

“Bu hasarın normal şartlarda 12 iş gününde onarılması mümkündür.”

sonucuna ulaşabilir.

Bu durumda kazanç kaybının 40 gün yerine 12 günlük makul onarım süresine göre hesaplanması gündeme gelebilir.

UYAP’taki karar örneklerinde kazanç kaybı hesabında aracın serviste kaldığı toplam süreden ziyade makul tamir süresinin belirlenmesinin önem taşıdığı açık biçimde görülmektedir.

---

11. Yedek Parça Bekleme Süresi Kazanç Kaybına Dahil Edilebilir mi?

Somut olayın özelliklerine göre dahil edilebilir.

Örneğin aracın çalışabilmesi için zorunlu bir parça;

• Türkiye’de stokta bulunmuyorsa,
• kaza sonrasında hemen sipariş edilmişse,
• yurt dışından getirilmesi zorunluysa,
• araç parça olmaksızın güvenli şekilde kullanılamıyorsa

objektif ve makul tedarik süresinin onarım süresine dahil edilmesi savunulabilir.

Ancak servisin parçayı geç sipariş etmesinden veya gereksiz organizasyon gecikmesinden kaynaklanan sürenin tamamının kazaya sebep olan kişiye yüklenmesi mümkün olmayabilir.

---

12. Ticari Araç Sahibi “Aracım 30 Gün Serviste Kaldı” Demekle Yetinebilir mi?

Hayır.

Kazanç kaybı talebinde iki ayrı hususun ispatı önemlidir:

Birincisi: Araç kaç gün makul olarak çalışamayacaktı?

İkincisi: Araç çalışsaydı günlük ne kadar net kazanç elde edecekti?

Bu iki unsur belirlenmeden sağlıklı bir kazanç kaybı hesabı yapılamaz.

TBK m.50 uyarınca zarar gören, zararını ispatla yükümlüdür. Zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği hâllerde ise hâkim olayların olağan akışını ve zarar gören tarafından alınan önlemleri göz önünde bulundurarak zarar miktarını hakkaniyete uygun biçimde belirleyebilir.

---

13. Vergi Beyannamesinde Düşük Gelir Görünüyorsa Ne Olur?

Ticari araç işletmecisinin vergi kayıtları önemli bir delildir.

Ancak kazanç kaybı hesabında yalnızca tek bir belgeye bağlı kalınması her olayda sağlıklı sonuç vermeyebilir.

Bilirkişi;

• vergi beyannameleri,
• banka kayıtları,
• POS hareketleri,
• meslek odası verileri,
• taksi durağı veya hat kayıtları,
• taşıma sözleşmeleri,
• aracın fiilî çalışma biçimi

gibi farklı verileri birlikte değerlendirebilir.

Bununla birlikte ticari kazancın olduğundan yüksek gösterilmesine yönelik soyut iddialar yeterli değildir.

Talep edilen kazanç kaybının objektif delillerle desteklenmesi gerekir.

---

14. Kayıt Dışı Gelir Kazanç Kaybı Olarak İstenebilir mi?

Bu konu ispat bakımından oldukça problemlidir.

Davacı;

“Ben gerçekte günde 10.000 TL kazanıyordum ancak belgelerde görünmüyor.”

şeklinde yalnızca sözlü beyanda bulunursa bunun tamamının tazminata esas alınması beklenmemelidir.

Kazanç kaybının mümkün olduğunca;

• banka,
• POS,
• taksimetre,
• sözleşme,
• işletme kaydı,
• meslek kuruluşu verileri

ile desteklenmesi gerekir.

Mahkeme gerektiğinde emsal işletmelerin gelir düzeyini de bilirkişi aracılığıyla araştırabilir.

---

15. Kazanç Kaybı Hesabında Yakıt Gideri Düşülür mü?

Genellikle aracın çalışmaması nedeniyle yapılmayan değişken giderlerin hesaptan çıkarılması gerekir.

Yakıt bunun en açık örneklerinden biridir.

Örneğin:

Günlük hasılat: 8.000 TL

Günlük yakıt gideri: 2.000 TL

Diğer değişken giderler: 1.000 TL

ise günlük zarar otomatik olarak 8.000 TL değildir.

Yaklaşık net zarar:

8.000 – 2.000 – 1.000 = 5.000 TL

olarak değerlendirilebilir.

Nitekim UYAP’ta yayımlanan ticari araç kazanç kaybı uyuşmazlıklarında bilirkişilerin günlük net kazanç üzerinden hesaplama yaptıkları örnekler bulunmaktadır.

---

16. Sabit Giderler de Düşülür mü?

Her gider aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Örneğin araç çalışmasa da;

• bazı sigorta giderleri,
• ruhsat veya izin giderleri,
• bazı sabit işletme maliyetleri

devam ediyor olabilir.

Buna karşılık yakıt gibi yalnızca araç çalıştığında ortaya çıkan gider yapılmamıştır.

Bu nedenle bilirkişinin;

sabit giderler

ile

araç çalışmadığı için tasarruf edilen değişken giderleri

birbirinden ayırması gerekir.

---

17. Şoför Maaşı Kazanç Kaybından Düşülür mü?

Somut duruma göre değişir.

Araç sahibi ücretli şoför çalıştırıyorsa ve araç servisteyken şoföre ücret ödemeye devam etmişse bu gider ortadan kalkmamış olabilir.

Buna karşılık şoföre sadece çalıştığı gün üzerinden ödeme yapılıyor ve araç çalışmadığı dönemde herhangi bir ödeme yapılmamışsa araç sahibi bu giderden tasarruf etmiş olabilir.

Dolayısıyla her dosyada fiilî ödeme biçimi araştırılmalıdır.

---

18. Taksi Plakası Kiraya Verilmişse Kazanç Kaybını Kim İster?

Bu husus özellikle ticari taksilerde önemlidir.

Araç ve plaka sahibi aracı başka bir kişiye sabit bedelle kiralamış olabilir.

Bu durumda kazanç kaybının kimin malvarlığında meydana geldiği belirlenmelidir.

Örneğin araç sahibi her ay sabit:

80.000 TL kira

alıyor ve kaza döneminde kiracı bu bedeli ödemeye devam ediyorsa araç sahibinin aynı dönem için ayrıca günlük taksi cirosuna dayanarak kazanç kaybı talep etmesi tartışmalı olacaktır.

Buna karşılık kira ödemesi araç çalışamadığı için durmuşsa araç sahibinin gelir kaybı ortaya çıkabilir.

Aynı şekilde aracı fiilen işleten kiracının da kendi malvarlığı zararının bulunup bulunmadığı ayrıca incelenebilir.

Temel soru:

“Kaza nedeniyle ekonomik gelir kaybına kim uğradı?”

olmalıdır.

---

19. Aracı Şoför Kullanıyorsa Araç Sahibi Kazanç Kaybı İsteyebilir mi?

Aracın kaza sırasında ücretli şoför tarafından kullanılması araç sahibinin kazanç kaybı hakkını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Araç sahibinin ticari işletmesi araçtan gelir elde ediyorsa aracın çalışamaması nedeniyle işletmenin zarar görmesi mümkündür.

Ancak şoförün ayrıca kişisel bir gelir kaybı varsa bu zarar ile araç sahibinin işletme kazancı birbirinden ayrılmalıdır.

---

20. Kusur Oranı Kazanç Kaybını Nasıl Etkiler?

Kazanç kaybında kusur oranı son derece önemlidir.

Örneğin bilirkişi toplam kazanç kaybını:

100.000 TL

olarak belirlemiş olsun.

Ticari aracın sürücüsü %30 kusurlu, karşı taraf %70 kusurluysa:

100.000 TL × %70 = 70.000 TL

üzerinden karşı tarafın sorumluluğu gündeme gelebilir.

Dolayısıyla kazanç kaybının yüksek olması tek başına yeterli değildir; kazadaki sorumluluk oranı da hesaba katılır.

---

21. Ticari Araç %100 Kusurluysa Kazanç Kaybı İstenebilir mi?

Kendi kusuruyla kazaya neden olan ticari araç sahibinin karşı taraftan kazanç kaybı talep edebilmesi kural olarak mümkün değildir.

Ancak kazanın oluşumunda karşı tarafın da kusuru bulunuyorsa karşı tarafın kusur oranına göre talep gündeme gelebilir.

Bu nedenle kazanç kaybı incelemesinden önce kusur raporunun doğru olup olmadığı kontrol edilmelidir.

---

22. Ticari Araç Kazanç Kaybı Sigorta Şirketinden İstenebilir mi?

Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır.

Trafik kazasına sebep olan aracın;

• sürücüsü,
• işleteni

ile zorunlu trafik sigortacısının sorumluluk kapsamı aynı değildir.

Ticari aracın çalışamaması nedeniyle ortaya çıkan kazanç kaybı, zorunlu trafik sigortası teminatı bakımından ayrıca incelenmelidir. Zorunlu trafik sigortası sisteminde gelir kaybı, kâr kaybı ve iş durması gibi dolaylı zararlar yönünden teminat dışı hâller bulunmaktadır.

Bu nedenle kazanç kaybı taleplerinde çoğu zaman kusurlu sürücü ve araç işleteni yönünden haksız fiil ve KTK hükümlerine dayalı sorumluluk özellikle önem taşır. İşletenin araç işletilmesinden doğan zararlar bakımından sorumluluğu KTK m.85’te düzenlenmiştir.

Dolayısıyla yalnızca;

“Karşı tarafın trafik sigortası var, bütün kazanç kaybımı oradan alırım.”

şeklinde hareket edilmemelidir.

Talebin kime yöneltileceği baştan doğru belirlenmelidir.

---

23. Kazanç Kaybı ile Araç Mahrumiyet Bedeli Aynı Şey midir?

Tam olarak aynı değildir.

Araç mahrumiyet bedeli

Aracın belirli süre kullanılamamasından doğan kullanım değerinin kaybıdır.

Ticari araç kazanç kaybı

Aracın ticari faaliyette kullanılamaması nedeniyle elde edilemeyen net gelirdir.

Taksi, minibüs ve servis araçlarında zarar çoğu zaman ticari kazanç üzerinden somutlaştırıldığı için “kazanç kaybı” kavramı ön plana çıkar.

Ancak aynı dönem bakımından hem tam araç mahrumiyet bedeli hem de aynı zararı karşılayan kazanç kaybının mükerrer biçimde talep edilmesine karşı itiraz gündeme gelebilir.

---

24. Araç Sahibi Başka Bir Ticari Araç Kullanmışsa Ne Olur?

Örneğin taksi sahibi kazalı aracı yerine başka bir araç temin ederek çalışmaya devam etmiş olabilir.

Bu durumda;

“15 gün boyunca hiçbir gelir elde edemedim.”

iddiası somut gerçeklikle örtüşmeyebilir.

Ancak başka araç kiralamak için günlük 3.000 TL ödemişse bu kez zarar;

ikame ticari araç maliyeti

olarak ortaya çıkabilir.

Tazminatta yine gerçek ekonomik kayıp dikkate alınmalıdır.

---

25. Servis Şirketi Başka Aracını Kullanmışsa Kazanç Kaybı Oluşur mu?

Bu konuda da somut zarar araştırılmalıdır.

Şirket kazalı servis yerine filosundaki boş bir aracı kullanmış ve sözleşmesinden gelir elde etmeye devam etmişse tam sözleşme bedelinin “kazanç kaybı” olarak talep edilmesi doğru olmayabilir.

Ancak yedek aracın kullanılması nedeniyle başka bir iş kaybedilmiş veya ek gider yapılmışsa bu zararın ayrıca ispatı mümkündür.

---

26. Öğrenci Servisinin Eğitim Döneminde Kaza Yapması ile Yaz Tatilinde Kaza Yapması Aynı mıdır?

Hayır.

Kazanç kaybında aracın gerçekte gelir elde edeceği dönemde bulunup bulunmadığı önemlidir.

Örneğin öğrenci taşımacılığı yapan ve yaz aylarında hiçbir sözleşmesi bulunmayan bir servis aracının temmuz ayında 15 gün onarımda kalması ile ekim ayında 15 gün onarımda kalmasının ekonomik sonucu aynı olmayabilir.

Bu nedenle ticari kullanımın fiilen devam edip etmediği araştırılmalıdır.

---

27. Minibüs Hattının Değeri Kazanç Kaybı Hesabına Eklenir mi?

Hat veya ticari plakanın ekonomik değeri ile günlük kazanç kaybı farklı kavramlardır.

Trafik kazası sonucunda araç belirli süre çalışamamışsa esas mesele günlük net işletme gelirinin kaybıdır.

Sırf aracın bir minibüs hattında veya ticari plakayla çalışması nedeniyle ticari plakanın bütün piyasa değeri zarar hesabına eklenmez.

Ancak kazanın ayrıca plaka, ruhsat veya ticari işletme hakkı üzerinde farklı bir zarar yarattığı ileri sürülüyorsa bunun ayrıca ispatlanması gerekir.

---

28. Kazanç Kaybının Hesabında Kaç Gün Esas Alınır?

Bilirkişi öncelikle aracın hasarını inceler.

Örneğin;

• tampon ve far değişimi,
• çamurluk onarımı,
• kapı değişimi,
• mekanik müdahale

için makul onarım süresinin:

8 gün

olduğu tespit edilmiş olabilir.

Araç gerçekte 22 gün serviste kalmış olsa dahi kazanç kaybı hesabında neden 22 gün beklendiği araştırılır.

Eğer kalan süre;

• servis yoğunluğu,
• servisin geç sipariş vermesi,
• araç sahibinin gecikmesi

gibi kazayla doğrudan bağlantılı olmayan nedenlerden kaynaklanıyorsa 22 günün tamamının karşı tarafa yüklenmesi mümkün olmayabilir.

Yargısal uygulamada da ticari araç kazanç kaybında servisteki fiilî süre yerine makul tamir süresinin esas alınması gerektiği yönündeki yaklaşım görülmektedir.

---

29. Gerçek Kazanç Kaybı Nasıl İspatlanmalıdır?

Güçlü bir ticari araç kazanç kaybı dosyasında mümkünse şu belgeler toplanmalıdır:

• Aracın ticari ruhsatı,
• taksi veya minibüs çalışma ruhsatı,
• servis taşıma sözleşmeleri,
• kaza öncesi banka hesap hareketleri,
• POS kayıtları,
• taksimetre kayıtları,
• dijital platform gelir kayıtları,
• vergi beyannameleri,
• muhasebe kayıtları,
• yakıt faturaları,
• sürücü ücret kayıtları,
• servis giriş-çıkış belgeleri,
• ekspertiz raporu,
• onarım faturası,
• parça sipariş kayıtları.

Özellikle kaza öncesindeki gelir düzeyi ile kaza dönemindeki faaliyet kaybını karşılaştıran belgeler hesaplamayı güçlendirmektedir.

---

30. Bilirkişi Hangi Konuları İncelemelidir?

Taksi, minibüs veya servis aracı kazanç kaybı dosyasında bilirkişiden yalnızca;

“Kazanç kaybı ne kadardır?”

şeklinde soyut bir hesap istenmesi yerine şu hususların ayrı ayrı belirlenmesi daha sağlıklıdır:

1. Araç ticari faaliyette fiilen kullanılıyor muydu?
2. Kaza öncesi ortalama günlük veya aylık brüt gelir neydi?
3. Aracın çalışmasına bağlı değişken giderler ne kadardı?
4. Günlük net kazanç ne kadardı?
5. Aracın hasarının giderilmesi için makul onarım süresi kaç gündü?
6. Parça tedarik süresinin ne kadarı objektif olarak gerekliydi?
7. Araç sahibi başka araçla çalışmaya devam etti mi?
8. Aynı dönem için ikame araç gideri oluştu mu?
9. Kusur oranları nedir?
10. Sonuç olarak kazayla uygun illiyet bağı içindeki net kazanç kaybı ne kadardır?

Bu yöntem, salt aracın serviste kaldığı gün sayısının günlük ciroyla çarpılmasına göre çok daha sağlıklı bir hesaplama sağlar.

---

31. Örnek: Minibüs Kazanç Kaybı

Bir şehir içi minibüsün:

Günlük hasılatı: 14.000 TL

Yakıt gideri: 3.500 TL

Diğer değişken giderleri: 1.500 TL

olsun.

Günlük net kazanç:

14.000 – 3.500 – 1.500 = 9.000 TL

olarak hesaplanabilir.

Makul onarım süresi:

12 gün

ise:

9.000 × 12 = 108.000 TL

kazanç kaybı ortaya çıkabilir.

Minibüs sürücüsünün %25 kusurlu olduğu kabul edilirse:

108.000 × %75 = 81.000 TL

karşı tarafın sorumluluğu gündeme gelebilir.

---

32. Örnek: Personel Servisinin Sözleşmesi Varsa

Bir servis aracının aylık sözleşme geliri:

150.000 TL

olsun.

Araç kazadan sonra 10 gün çalışamamıştır.

Ancak servis şirketi bu dönemde başka bir araç kiralayarak taşıma faaliyetini devam ettirmiş ve:

35.000 TL

ikame araç giderine katlanmıştır.

Şirket aylık sözleşme bedelini almaya devam ettiğinden:

“10 gün hiç gelir elde edemedim.”

denilmesi doğru olmayabilir.

Buna karşılık şirketin kazadan kaynaklanan 35.000 TL’lik makul ikame araç maliyeti gerçek zarar bakımından değerlendirilebilir.

Bu örnek, ticari araç zararında neden her dosyanın kendi ekonomik gerçekliği içerisinde incelenmesi gerektiğini göstermektedir.

---

33. Örnek: Taksi 20 Gün Serviste Kaldı Ama 8 Günde Onarılabilirdi

Ticari taksinin günlük net kazancı:

5.000 TL

olsun.

Araç fiilen:

20 gün

serviste kalmıştır.

Ancak bilirkişi, normal koşullarda hasarın:

8 günde

giderilebileceğini tespit etmiştir.

Bu durumda araç sahibinin:

20 × 5.000 = 100.000 TL

talep etmesi mümkün olmakla birlikte, davalı taraf makul onarım süresinin yalnızca 8 gün olduğu itirazında bulunabilir.

Mahkeme 8 günlük makul süreyi kabul ederse zarar:

8 × 5.000 = 40.000 TL

üzerinden değerlendirilebilir.

Bu nedenle ticari araç uyuşmazlıklarında makul onarım süresi, kazanç miktarı kadar önemlidir.

---

34. Kazanç Kaybı Talep Ederken En Sık Yapılan Hatalar

Brüt Ciroyu Doğrudan Zarar Kabul Etmek

Ciro değil, esas olarak net ekonomik kayıp araştırılmalıdır.

Aracın Serviste Kaldığı Bütün Süreyi Hesaba Katmak

Fiilî süre ile makul onarım süresi aynı olmayabilir.

Ticari Faaliyeti Belgelememek

Aracın ruhsatta ticari olması tek başına belirli miktarda günlük gelir elde edildiğini kanıtlamaz.

Yakıt ve Değişken Giderleri Düşmemek

Araç çalışmadığında yapılmayan giderlerin hesaba katılması gerekir.

Kusur Oranını Unutmak

Karşı taraf yalnızca kendi sorumluluk oranı ölçüsünde tazminatla yükümlü olabilir.

Kazanç Kaybı ile İkame Araç Giderini Mükerrer Talep Etmek

Aynı ekonomik zararın iki kez tazmini mümkün değildir.

Talebi Yanlış Kişiye Yöneltmek

Özellikle zorunlu trafik sigortasının teminat kapsamı ile sürücü ve işletenin haksız fiil sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır.

---

35. Taksi, Minibüs ve Servis Araçlarında Kazanç Kaybı İçin Temel Hesaplama

Ticari araç kazanç kaybında pratik olarak şu yöntem izlenebilir:

1. Kaza öncesindeki ortalama brüt günlük gelir belirlenir.

2. Araç çalışmadığı için yapılmayan değişken giderler belirlenir.

3. Brüt gelirden bu giderler çıkarılarak günlük net kazanç bulunur.

4. Hasara göre objektif makul onarım süresi belirlenir.

5. Günlük net kazanç ile makul onarım süresi çarpılır.

6. Varsa kusur oranı uygulanır.

7. Aynı zarara ilişkin başka bir ödeme veya ekonomik menfaat varsa mükerrer tazminat oluşmaması için değerlendirilir.

Basit formülle:

Günlük Net Kazanç = Günlük Brüt Gelir – Çalışılmadığı İçin Yapılmayan Giderler

Toplam Kazanç Kaybı = Günlük Net Kazanç × Makul Onarım Süresi

Talep Edilebilir Tutar = Toplam Kazanç Kaybı × Karşı Tarafın Kusur Oranı

şeklinde hesaplama yapılabilir.

Yargısal uygulamada da kazanç kaybının ticari aracın makul onarım süresi ve günlük/net kazanç verileri üzerinden bilirkişi marifetiyle belirlenmesine yönelik örnekler bulunmaktadır.

---

36. Sonuç: Ticari Araç Kaza Yaptığında Çalışamadığı Günlerin Parasını İsteyebilir mi?

Evet. Taksi, minibüs, servis aracı veya başka bir ticari aracın trafik kazası nedeniyle çalışamaması sonucunda meydana gelen gerçek kazanç kaybı, şartlarının bulunması hâlinde maddi tazminat olarak talep edilebilir.

Ancak araç sahibinin;

“Taksim 15 gün serviste kaldı, günlük 10.000 TL kazanıyordum, o hâlde 150.000 TL alacağım var.”

şeklinde basit bir hesap yapması hukuken yeterli değildir.

Doğru hesaplamada öncelikle aracın gerçek günlük net kazancı belirlenmelidir. Bunun için brüt hasılattan araç çalışmadığı için yapılmayan yakıt ve benzeri değişken giderler düşülmelidir.

İkinci olarak aracın serviste fiilen kaldığı toplam süre değil, kazanın meydana getirdiği hasarın giderilmesi için gereken objektif makul onarım süresi esas alınmalıdır. UYAP’ta yer alan karar örneklerinde de kazanç kaybının belirlenmesinde makul tamir süresinin ve günlük net kazancın dikkate alındığı görülmektedir.

Üçüncü olarak ticari faaliyetin gerçekten yapıldığı ve gelir elde edildiği;

• taksimetre,
• POS,
• banka,
• muhasebe,
• taşıma sözleşmeleri,
• vergi kayıtları,
• meslek kuruluşu veya hat verileri

gibi delillerle mümkün olduğunca ortaya konulmalıdır.

Dördüncü olarak kusur oranı hesaba katılmalıdır. Kazanç kaybı 100.000 TL olsa bile zarar gören araç %30 kusurluysa, karşı tarafın sorumluluğu kural olarak kendi kusur oranı çerçevesinde değerlendirilir.

Son olarak kazanç kaybının kimden talep edileceği ayrıca belirlenmelidir. KTK m.85, işletenin motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlara ilişkin sorumluluğunu düzenlerken, zorunlu trafik sigortasının kapsamı ve teminat dışı zararlar ayrı kurallara tabidir. Bu nedenle özellikle ticari kazanç kaybında kusurlu sürücü, işleten ve sigortacı yönünden sorumluluk ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Sonuç olarak taksi, minibüs veya servis aracının trafik kazası nedeniyle çalışamadığı döneme ilişkin tazminatta asıl soru;

“Araç kaç gün serviste kaldı?”

değil;

“Araç kaza olmasaydı makul onarım süresi boyunca ne kadar net kazanç elde edecekti ve bu kazancın ne kadarı trafik kazası nedeniyle gerçekten kaybedildi?”

sorusudur.

Ticari araç kazanç kaybının hukuken doğru hesabı da bu gerçek ekonomik kaybın tespitine dayanmalıdır.