Şirketin %10’una Sahipsiniz Diye Güçsüz Değilsiniz: Anonim Şirkette Azınlık Ortağın Hakları Nelerdir?

Anonim şirketlerde temel kural çoğunluk ilkesidir.

Şirketin genel kurul kararları çoğunluğun oyuyla alınır, yönetim kurulu çoğunluğun iradesiyle şekillenir ve şirketin ticari politikası çoğu zaman hâkim ortakların kontrolünde yürütülür.

Ancak bu durum azınlık pay sahibinin şirket içerisinde tamamen etkisiz olduğu anlamına gelmez.

Türk Ticaret Kanunu, çoğunluk gücünün kötüye kullanılmasını engellemek ve küçük pay sahiplerini korumak amacıyla azınlığa son derece önemli haklar tanımıştır.

Azınlık pay sahibi;

genel kurulun toplantıya çağrılmasını isteyebilir,
gündeme madde ekletebilir,
finansal tabloların görüşülmesini erteletebilir,
özel denetçi atanmasını sağlayabilir,
belirli koşullarda yönetimde temsil hakkı elde edebilir,
nama yazılı pay senedi bastırılmasını isteyebilir,
yöneticiler hakkında sorumluluk davası açabilir,
hukuka aykırı genel kurul kararlarının iptalini isteyebilir ve
en ağır durumlarda şirketin haklı sebeple feshini dahi talep edebilir.

Dolayısıyla anonim şirketlerde azınlık ortak için temel soru:

“Şirkette çoğunluk bende değil, o hâlde hiçbir şey yapamam mı?”

değildir.

Asıl soru:

“Elimdeki pay oranına göre hangi azınlık ve pay sahipliği haklarını hangi sırayla kullanabilirim?”

olmalıdır.

1. Anonim Şirkette Kim “Azınlık Ortak” Sayılır?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bakımından klasik azınlık eşiği;

halka açık olmayan anonim şirketlerde sermayenin en az %10’u,

halka açık anonim şirketlerde ise sermayenin en az %5’idir.

Kanunda;

“sermayenin onda biri”

ve halka açık şirketlerde;

“sermayenin yirmide biri”

ifadeleri kullanılmaktadır.

Örneğin halka açık olmayan bir anonim şirkette;

pay sahibi olmak sizi teknik anlamda TTK’daki bütün azınlık haklarından yararlanabilir hâle getirmez.

Ancak %10’a ulaştığınızda kanunun azınlığa özel tanıdığı birçok koruma mekanizması devreye girer.

Birden fazla pay sahibinin birlikte hareket ederek %10 eşiğini sağlaması da mümkündür.

TTK m.411 ve m.531 bu oranları açık şekilde düzenlemektedir.

2. %10’dan Daha Az Payı Olan Ortağın Hiç Hakkı Yok mudur?

Elbette vardır.

Burada çok önemli bir ayrım yapılmalıdır.

Bazı haklar yalnızca azınlık oranına ulaşan pay sahiplerine tanınmıştır.

Buna karşılık bazı haklar ise tek bir paya sahip olan ortağa dahi tanınmaktadır.

Örneğin her pay sahibi şartları çerçevesinde;

genel kurula katılabilir,
oy kullanabilir,
bilgi alma ve inceleme hakkını kullanabilir,
özel denetim talebini genel kurula taşıyabilir,
genel kurul kararlarının iptalini isteyebilir,
şirket zararına neden olan yöneticiler hakkında sorumluluk davası açabilir.

Dolayısıyla:

“%10 hissem yok, hiçbir hukuki hakkım yok.”

yaklaşımı kesinlikle doğru değildir.

3. Azınlık Ortak Genel Kurulu Toplantıya Çağırabilir mi?

Evet.

TTK m.411 azınlık pay sahibine en önemli müdahale araçlarından birini vermektedir.

Halka açık olmayan anonim şirkette sermayenin en az %10’unu temsil eden pay sahipleri yönetim kurulundan;

genel kurulun toplantıya çağrılmasını

isteyebilir.

Talepte;

toplantının neden gerekli olduğu ve
görüşülmesi istenen gündem

açık şekilde belirtilmelidir.

Üstelik kanun çağrı ve gündeme madde konulması talebinin noter aracılığıyla yapılmasını öngörmektedir.

Bu hak özellikle yönetim kurulunun yıllarca genel kurul yapmadığı veya azınlığın sorunlarını gündeme getirmediği şirketlerde son derece önemlidir.

4. Yönetim Kurulu Azınlığın Genel Kurul Talebini Görmezden Gelirse Ne Olur?

Yönetim kurulu:

talebi reddederse veya
yedi iş günü içerisinde olumlu cevap vermezse

azınlık ortak mahkemeye başvurabilir.

TTK m.412 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi, genel kurulun toplantıya çağrılmasına karar verebilir.

Mahkeme gerekli görürse gündemi düzenlemek ve genel kurul çağrısını gerçekleştirmek üzere kayyım da atayabilir.

Bu konuda mahkemenin kararı kesindir.

Dolayısıyla yönetim kurulunun:

“Biz çoğunluğuz, genel kurul yapmıyoruz.”

şeklinde azınlığı süresiz biçimde etkisiz bırakması mümkün değildir.

5. Yönetim Kurulu Talebi Kabul Ederse Genel Kurul Ne Zaman Yapılmalıdır?

TTK m.411/4’e göre yönetim kurulu çağrı talebini kabul etmişse genel kurul;

en geç 45 gün içerisinde yapılacak şekilde

toplantıya çağrılmalıdır.

Aksi hâlde kanunun öngördüğü şartlarda çağrı istem sahiplerince yapılabilir.

Bu düzenleme önemlidir.

Çünkü yönetim kurulunun:

“Tamam, genel kurul yapacağız.”

diyerek aylarca işlem yapmaması azınlık hakkını ortadan kaldıramaz.

6. Azınlık Ortak Genel Kurul Gündemine Madde Ekletebilir mi?

Evet.

Genel kurul zaten yapılacaksa azınlık pay sahipleri karara bağlanmasını istedikleri hususların gündeme eklenmesini talep edebilir.

Örneğin;

yönetim kurulu üyelerinin görevden alınması,
yeni yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi,
şirket işlemlerinin açıklanması,
özel denetim,
belirli sözleşmelerin incelenmesi

gibi konuların gündeme alınması istenebilir.

Ancak gündeme madde eklenmesi talebi zamanında yapılmalıdır.

TTK m.411/2’ye göre istemin, çağrı ilanının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmasına ilişkin ilan ücretinin yatırılmasından önce yönetim kuruluna ulaşması gerekir.

Bu nedenle genel kurul çağrısı yapıldıktan sonra çok geç hareket edilmesi hak kaybına neden olabilir.

7. Esas Sözleşmeyle %10’dan Daha Düşük Orana Çağrı Hakkı Verilebilir mi?

Evet.

TTK m.411 açık şekilde esas sözleşmeyle genel kurulu toplantıya çağırma hakkının daha az sayıda paya sahip kişilere de tanınabileceğini düzenlemektedir.

Örneğin esas sözleşmede;

“Sermayenin %5’ini temsil eden ortaklar genel kurulun toplantıya çağrılmasını talep edebilir.”

şeklinde hüküm bulunabilir.

Bu nedenle şirket uyuşmazlıklarında yalnızca Türk Ticaret Kanunu değil, mutlaka şirket esas sözleşmesi de incelenmelidir.

8. Azınlık Ortak Finansal Tabloların Görüşülmesini Tek Başına Erteletebilir mi?

Evet.

Bu, Türk Ticaret Kanunu’nun azınlığa verdiği en güçlü haklardan biridir.

TTK m.420 uyarınca azınlık pay sahipleri talep ettiklerinde;

finansal tabloların ve bunlarla bağlantılı konuların görüşülmesi bir ay sonraya ertelenir.

Üstelik bunun için genel kurulun ayrıca oylama yapmasına gerek yoktur.

Başka bir ifadeyle çoğunluk:

“Biz ertelemeyi kabul etmiyoruz.”

diyerek bu hakkı engelleyemez.

Kanun azınlığın talebi üzerine ertelemeyi doğrudan öngörmektedir.

9. Finansal Tabloların Ertelenmesi Neden Önemlidir?

Örneğin şirket yönetimi genel kuruldan kısa süre önce ortaklara bilanço sunmuş olabilir.

Azınlık ortak;

yüksek miktarlı danışmanlık giderlerini,
ilişkili şirketlere yapılan ödemeleri,
yönetici ücretlerini,
ortaklardan alacakları,
şirketin malvarlığı satışlarını

incelemek için yeterli zamana sahip olmayabilir.

Bu durumda finansal tabloların görüşülmesini erteletmek;

hem belgelerin incelenmesi hem de gerekli hukuki işlemlerin hazırlanması bakımından azınlığa zaman kazandırabilir.

Üstelik TTK m.420 finansal tablolarla bağlantılı gündem maddelerini de etkileyebilir.

10. Finansal Tablolar İkinci Kez Ertelenebilir mi?

Her durumda değil.

Azınlığın talebiyle bir kez erteleme yapıldıktan sonra ikinci ertelemenin istenebilmesi için;

finansal tablolara yönelik itirazların tutanağa geçirilmiş olması ve bu itirazlara ilişkin soruların dürüst hesap verme ilkelerine uygun şekilde cevaplandırılmamış olması

gerekir.

Dolayısıyla ilk toplantıda azınlığın itirazlarını açıkça toplantı tutanağına geçirtmesi önemlidir.

11. Azınlık Ortağın Şirket Hesaplarını Görme Hakkı Var mıdır?

Burada azınlığa özgü değil, bütün pay sahiplerine tanınmış son derece güçlü bir hak bulunmaktadır.

TTK m.437 uyarınca genel kuruldan en az 15 gün önce;

finansal tablolar,
konsolide finansal tablolar,
yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu,
denetleme raporları,
yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi

şirket merkezinde ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır tutulmalıdır.

Her pay sahibi bilanço ve gelir tablosunun bir örneğini de isteyebilir.

12. Pay Sahibi Yönetim Kuruluna Soru Sorabilir mi?

Evet.

TTK m.437/2 uyarınca pay sahibi genel kurulda yönetim kurulundan;

şirketin işleri hakkında

bilgi isteyebilir.

Aynı şekilde denetçilerden denetimin nasıl gerçekleştirildiği ve sonuçları konusunda bilgi talep edilebilir.

Verilecek bilginin;

özenli, doğru ve hesap verme ilkelerine uygun

olması gerekir.

Dolayısıyla yönetim kurulunun soyut biçimde:

“Bunlar şirketin iç işleri, açıklamıyoruz.”

demesi her durumda hukuken yeterli değildir.

13. Yönetim Kurulu Hangi Durumda Bilgi Vermeyi Reddedebilir?

TTK m.437/3 oldukça sınırlı bir ret imkânı tanımaktadır.

Bilgi verilmesi ancak;

şirket sırlarının açıklanmasına veya
korunması gereken başka şirket menfaatlerinin tehlikeye girmesine

neden olacaksa reddedilebilir.

Dolayısıyla “ticari sır” kavramının azınlık ortağın bilgi alma hakkını tamamen ortadan kaldıran genel bir bahane olarak kullanılması mümkün değildir.

14. Bilgi Verilmezse Mahkemeye Başvurulabilir mi?

Evet.

Bilgi alma veya inceleme talebi;

reddedilen,
cevapsız bırakılan,
ertelenen

pay sahibi şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesine başvurabilir.

Talep açıkça reddedilmişse TTK m.437/5 uyarınca ret tarihini izleyen 10 gün içerisinde başvuru yapılması özellikle önemlidir.

Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir.

Ayrıca bilgi alma ve inceleme hakkı esas sözleşme veya şirket organlarının kararıyla ortadan kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz.

15. Şirketin İçinde Şüpheli İşlemler Varsa Özel Denetçi İstenebilir mi?

Evet.

Özel denetim özellikle azınlık ortağın şirket içerisindeki şüpheli işlemleri ortaya çıkarması bakımından en etkili mekanizmalardan biridir.

Örneğin;

şirket malları yöneticilerin yakınlarına satılmışsa,
ilişkili şirketlere para aktarılmışsa,
yöneticilere olağan dışı ödemeler yapılmışsa,
şirket varlıklarının gerçek değerin altında devredildiği düşünülüyorsa,
belirli müşteriler veya sözleşmeler hakkında bilgi saklanıyorsa

özel denetim gündeme gelebilir.

TTK m.438 uyarınca aslında her pay sahibi, gerekli koşulları sağlıyorsa belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteyebilir.

Bunun için daha önce bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılmış olması gerekir.

16. Genel Kurul Özel Denetim Talebini Reddederse Ne Olur?

İşte bu noktada gerçek anlamda azınlık hakkı devreye girer.

TTK m.439’a göre genel kurul özel denetim talebini reddederse;

sermayenin en az %10’unu, halka açık şirketlerde %5’ini temsil eden pay sahipleri

üç ay içerisinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Ayrıca paylarının itibari değeri toplamı en az 1.000.000 TL olan pay sahipleri de bu imkândan yararlanabilir.

Bu ikinci seçenek önemlidir.

Çünkü bazı yüksek sermayeli şirketlerde %10 payı bulunmayan ortak dahi nominal değeri bir milyon TL’lik paya sahipse özel denetçi talebi bakımından mahkemeye başvurabilir.

17. Mahkeme Her Özel Denetçi Talebini Kabul Eder mi?

Hayır.

TTK m.439/2 gereğince başvuranların;

kurucuların veya şirket organlarının kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını ikna edici şekilde ortaya koymaları gerekir.

Tam ispat aranmasa da soyut iddia yeterli değildir.

Örneğin;

banka transferleri,
ilişkili şirket kayıtları,
faturalar,
ticaret sicili belgeleri,
genel kurul tutanakları,
yönetimin verdiği çelişkili cevaplar

başvuruyu güçlendirebilir.

18. Özel Denetçi Şirketin Defterlerini Gerçekten İnceleyebilir mi?

Evet.

Özel denetçi mahkeme tarafından atanır ve belirlenen konu kapsamında şirketin;

defterlerini,
yazışmalarını,
kasa ve kıymetli evrakını,
mallarını ve
diğer ilgili kayıtlarını

inceleyebilir.

Şirket yönetiminin incelemeye izin vermesi gerekir.

Kurucular, yöneticiler, çalışanlar, vekiller ve diğer ilgili kişiler de önemli olaylar konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlüdür.

Bu nedenle özel denetim, özellikle çoğunluk ortağın yönettiği şirketlerde azınlığın bilgiye erişmesi bakımından çok etkili olabilir.

19. Azınlık Ortak Nama Yazılı Pay Senetlerinin Bastırılmasını İsteyebilir mi?

Evet.

TTK m.486/3 açık şekilde;

azlığın istemde bulunması hâlinde nama yazılı pay senetlerinin bastırılacağını ve bütün nama yazılı pay sahiplerine dağıtılacağını

düzenlemektedir.

Bu hak uygulamada küçümsenmemelidir.

Özellikle aile şirketlerinde yıllarca pay senedi bastırılmadan ortaklık ilişkisi yürütülebilmektedir.

Azınlığın talebiyle şirket yönetimi nama yazılı pay senetlerini bastırmak zorunda kalabilir.

Nitekim İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesine konu bir olayda %28,70 pay sahibi ortağın TTK m.486/3 kapsamında yaptığı talep sonrasında pay senetlerinin bastırılarak teslim edildiği görülmektedir.

20. Azınlığa Yönetim Kurulunda Koltuk Verilebilir mi?

Evet; ancak bu hak otomatik değildir.

TTK m.360’a göre esas sözleşmede hüküm bulunması şartıyla;

belirli pay gruplarına,
belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine veya
azlığa

yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir.

Azınlığa belirli bir yönetim kurulu üyesini aday gösterme hakkı da verilebilir.

Genel kurul, haklı bir sebep bulunmadıkça bu adayın seçilmesini engelleyemez.

Bu nedenle özellikle yatırım yapılırken hazırlanacak shareholders’ agreement ve esas sözleşmede azınlığın yönetimde temsil hakkının güvence altına alınması son derece önemlidir.

21. %20 Yatırımcı Yönetim Kurulunda Temsil Hakkını Baştan Güvence Altına Alabilir mi?

Evet.

Örneğin yatırımcı şirkete 5 milyon USD yatırarak %20 pay sahibi oluyorsa yatırım sözleşmesinde;

“Yatırımcı şirket sermayesinin en az %10’una sahip olduğu sürece bir yönetim kurulu üyesi aday gösterme hakkına sahip olacaktır.”

şeklinde düzenleme yapılabilir.

Ancak yalnızca pay sahipleri sözleşmesine hüküm yazılmasıyla yetinilmemeli; TTK m.360 sisteminden yararlanılmak isteniyorsa gerekli düzenlemenin esas sözleşmeye de doğru şekilde yansıtılması önemlidir.

Aksi hâlde şirketler hukuku bakımından beklenen koruma sağlanamayabilir.

22. Azınlık Ortak Genel Kurul Kararını İptal Ettirebilir mi?

Evet; ancak bu aslında yalnızca azınlığa değil, belirli koşulları sağlayan her pay sahibine tanınmış bir haktır.

TTK m.445 uyarınca;

kanuna,
esas sözleşmeye veya
özellikle dürüstlük kuralına

aykırı genel kurul kararları hakkında karar tarihinden itibaren üç ay içerisinde iptal davası açılabilir.

Örneğin çoğunluk ortak;

şirket varlıklarını kendi lehine kullanmak, azınlığı sistematik olarak zarara uğratmak veya haklı bir ekonomik gerekçe olmaksızın çoğunluk menfaatine karar almak amacıyla oy kullanmışsa dürüstlük kuralına aykırılık gündeme gelebilir.

23. Genel Kurulda İptal Davası Hakkını Korumak İçin Ne Yapılmalıdır?

TTK m.446 açısından uygulamada en önemli hususlardan biri budur.

Toplantıya katılan pay sahibi genel kurul kararına karşı iptal davası açmak istiyorsa kural olarak;

karara olumsuz oy vermeli ve muhalefetini toplantı tutanağına geçirtmelidir.

Bu nedenle yalnızca:

“Ben buna katılmıyorum.”

demek yeterli olmayabilir.

Toplantı tutanağına örneğin;

“İşbu gündem maddesine karşı olumsuz oy kullandığımı ve karara muhalif olduğumu beyan ederim.”

şeklinde açık kayıt düşülmesi son derece önemlidir.

Çağrı ve toplantı usulsüzlükleri bakımından kanunun ayrıca tanıdığı dava hakları saklıdır.

24. Dava Açılınca Genel Kurul Kararı Otomatik Olarak Durur mu?

Hayır.

Genel kurul kararının iptali veya butlanı davasının açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Ancak TTK m.449 uyarınca mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir.

Özellikle;

sermaye artırımı,
şirket malvarlığının devri,
önemli şirket yapısal değişiklikleri

gibi kararların uygulanması telafisi güç sonuçlara yol açacaksa bu talep büyük önem taşıyabilir.

25. Sermaye Artırımıyla Azınlık Ortağın Payı Sulandırılabilir mi?

Sermaye artırımı tek başına hukuka aykırı değildir.

Ancak çoğunluk tarafından sırf azınlığın şirket içerisindeki pay oranını düşürmek ve etkisini ortadan kaldırmak amacıyla kullanılan sermaye artırımları hukuki uyuşmazlığa dönüşebilir.

Bu durumda;

sermaye artırımının gerçek ekonomik ihtiyaca dayanıp dayanmadığı,
rüçhan haklarının hukuka uygun şekilde kullandırılıp kullandırılmadığı,
çoğunluk gücünün dürüstlük kuralına aykırı kullanılıp kullanılmadığı

incelenmelidir.

Şartları varsa genel kurul kararının iptali veya butlanı gündeme gelebilir.

26. Şirket Yöneticileri Şirket Parasını Kendi Lehine Kullanırsa Azınlık Ortak Dava Açabilir mi?

Evet.

TTK m.555’e göre şirketin uğradığı zararın tazminini;

şirketin yanında her bir pay sahibi de isteyebilir.

Ancak zarar şirketin malvarlığında meydana gelmişse pay sahibi tazminatın kendisine değil, şirkete ödenmesini talep eder.

Örneğin yönetim kurulu üyesi;

şirket parasını kişisel hesabına aktarmış, şirket malını yakınındaki şirkete gerçek değerinin altında satmış veya şirketi zarara uğratan işlemler gerçekleştirmişse azınlık ortağın yöneticinin sorumluluğu kapsamında dava hakkı gündeme gelebilir.

Bu hak için %10 azınlık eşiğinin sağlanması gerekmez.

Her pay sahibi şartları varsa TTK m.555’e dayanabilir.

27. Yönetici Şirkete 10 Milyon TL Zarar Verdiyse Azınlık Bu Parayı Kendi Hesabına İsteyebilir mi?

Kural olarak hayır.

Eğer zarar şirketin malvarlığında meydana gelmişse azınlık ortağın zararı dolaylıdır.

Örneğin yönetici şirket hesabından hukuka aykırı biçimde 10 milyon TL çıkarmışsa asıl zarar şirketindir.

Pay sahibi dava açabilir ancak;

10 milyon TL’nin şirkete ödenmesini

talep etmelidir.

TTK m.555 bunu açıkça düzenlemektedir.

Buna karşılık yönetici fiili doğrudan azınlık ortağın kişisel malvarlığında bağımsız bir zarar yaratmışsa hukuki değerlendirme değişebilir.

28. Azınlık Ortak Yönetim Kurulunun İbra Edilmesini Engelleyebilir mi?

Burada önemli bir ayrım vardır.

Azınlık, yönetim kurulunun her türlü olağan ibra kararını otomatik olarak veto edemez.

Ancak TTK m.559 kuruluş ve sermaye artırımı nedeniyle doğan sorumluluklar konusunda azınlığa özel bir koruma tanımaktadır.

Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin ve denetçilerin şirketin kuruluşu ve sermaye artırımından kaynaklanan sorumlulukları ilk dört yıl boyunca sulh ve ibra yoluyla kaldırılamaz.

Dört yıl geçtikten sonra ise %10 azınlık — halka açık şirketlerde %5 — sulh ve ibraya karşı çıkarsa genel kurul bu sulh ve ibrayı onaylayamaz.

Bu, özellikle hatalı veya hileli sermaye artırımlarında azınlık bakımından son derece önemli bir veto mekanizmasıdır.

29. Çoğunluk Sürekli Kâr Dağıtmıyorsa Azınlık Ne Yapabilir?

Her kâr dağıtmama kararı otomatik olarak hukuka aykırı değildir.

Şirket;

yatırım yapıyor,
borç ödüyor,
finansman ihtiyacı taşıyor

olabilir.

Ancak şirket sürekli yüksek kâr elde ettiği hâlde yıllarca kâr dağıtmıyor, buna karşılık hâkim ortak veya yöneticiler;

yüksek huzur hakları,
danışmanlık ücretleri,
ilişkili şirket ödemeleri veya
başka yöntemlerle

şirket kazancından fiilen yararlanıyorsa azınlık açısından çoğunluk gücünün kötüye kullanılması gündeme gelebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, sistematik şekilde kâr dağıtılmaması ve şirket imkânlarının hâkim ortaklar tarafından kullanılması gibi durumların TTK m.531 kapsamında haklı sebep değerlendirmesinde önem taşıyabileceğini kabul etmektedir.

30. Azınlık Ortağın En Güçlü Hakkı: Şirketin Haklı Sebeple Feshini İstemek

TTK m.531 azınlığa son derece güçlü bir son çare vermektedir.

Haklı sebepler varsa;

halka açık olmayan anonim şirkette %10, halka açık şirkette %5 paya sahip ortaklar şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinden anonim şirketin feshini talep edebilir.

Ancak bu dava:

“Diğer ortakla aramız bozuldu, şirket kapatılsın.”

şeklinde basit bir uyuşmazlık mekanizması değildir.

Haklı sebebin ciddi ve şirket ilişkisinin devamını çekilmez hâle getirecek nitelikte olması gerekir.

31. Hangi Durumlar Haklı Sebep Sayılabilir?

Kanunda haklı sebepler tek tek sayılmamıştır.

Ancak Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli kararında örnek olarak;

azınlık ve bireysel hakların sürekli ihlal edilmesi,
bilgi alma ve inceleme hakkının sistematik biçimde engellenmesi,
şirketin sürekli zarar etmesi,
gerekçesiz şekilde uzun süre kâr dağıtılmaması,
buna karşılık yöneticilere örtülü kazanç aktarılması,
hâkim ortakların şirket imkânlarından kendileri yararlanırken azınlığı dışlaması,
şirket yönetiminin sistematik biçimde azınlığın menfaatlerini ihlal etmesi

gibi durumların haklı sebep değerlendirmesinde dikkate alınabileceğini belirtmiştir.

Bu karar azınlık pay sahipleri bakımından son derece önemlidir.

32. Haklı Sebep Varsa Mahkeme Mutlaka Şirketi Fesheder mi?

Hayır.

TTK m.531’in en dikkat çekici yönü budur.

Mahkeme haklı sebep bulunduğunu kabul etmesine rağmen şirketin tamamen feshedilmesi yerine;

azınlık ortağın paylarının karar tarihine en yakın gerçek değeri ödenerek şirketten çıkarılmasına

karar verebilir.

Mahkeme ayrıca somut olaya uygun düşen başka kabul edilebilir bir çözüm de belirleyebilir.

Yargıtay da şirketin yaşatılmasının esas olduğunu, azınlığın menfaatleri gerçek pay bedelinin ödenmesi veya başka uygun yöntemlerle korunabiliyorsa fesih yerine alternatif çözümlerin tercih edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle TTK m.531 uygulamada kimi zaman fiilen güçlü bir şirketten çıkış mekanizmasına dönüşebilmektedir.

33. %9 Pay Sahibi TTK m.531 Davası Açabilir mi?

Halka açık olmayan anonim şirkette kural olarak hayır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 02.02.2026 tarihli, 2025/3725 E., 2026/642 K. sayılı kararında davacının şirket sermayesinin onda birini temsil eden paya sahip olmadığı tespit edildiğinden TTK m.531 kapsamında dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi onanmıştır.

Dolayısıyla haklı sebeple fesih bakımından %10 eşiği yalnızca teorik değildir.

Aktif dava ehliyeti bakımından doğrudan önem taşır.

34. %9 Ortak Tamamen Çaresiz midir?

Hayır.

TTK m.531 yoluna tek başına başvuramayabilir ancak somut olayın şartlarına göre;

başka pay sahipleriyle birlikte %10 eşiğini sağlayabilir,
bilgi alma ve inceleme hakkını kullanabilir,
özel denetim sürecini başlatabilir,
genel kurul kararlarının iptalini talep edebilir,
yönetici sorumluluğu davası açabilir,
şirket organlarının bulunmaması hâlinde TTK m.530’a başvurabilir.

Örneğin TTK m.530 kapsamında şirketin zorunlu organlarının uzun süredir bulunmaması veya genel kurulun toplanamaması hâlinde dava açabilmek için %10 azınlık eşiği aranmaz; tek bir pay sahibi dahi şartları varsa başvurabilir.

35. Çoğunluk Ortağın Azınlığı Şirketten Çıkarması Kolay mıdır?

Hayır.

Anonim şirketlerde çoğunluk ortak sırf;

“Bu ortağı artık istemiyorum.”

diyerek azınlığın paylarını elinden alamaz.

Nitekim Yargıtay’ın 2026 tarihli kararlarında anonim şirketlerde bir ortağın diğer ortağı haklı sebebe dayanarak doğrudan ortaklıktan çıkartmasını sağlayan genel bir düzenleme bulunmadığı; limited şirketlere özgü çıkarma hükümlerinin anonim şirkete doğrudan uygulanamayacağı vurgulanmaktadır.

Dolayısıyla anonim şirket pay sahipliği güçlü bir mülkiyet ve ortaklık hakkı sağlar.

36. Azınlık Haklarını Kullanırken En Önemli Delil: Genel Kurul Tutanağı

Şirket uyuşmazlıklarında azınlığın yaptığı en büyük hatalardan biri genel kurula katılıp itirazlarını tutanağa geçirtmemektir.

Özellikle;

genel kurul kararının iptali,
finansal tablolara itiraz,
özel denetim,
bilgi alma talebi

bakımından toplantıda yapılan açıklamaların tutanakta bulunması daha sonraki dava bakımından son derece değerlidir.

Bu nedenle genel kurul toplantısına hazırlıksız gidilmemelidir.

Azınlık ortağın hangi gündem maddesine;

ne yönde oy kullanacağı,
hangi soruları soracağı,
hangi belgeleri isteyeceği,
hangi muhalefet şerhini tutanağa geçireceği

önceden hazırlanmalıdır.

37. Azınlık Ortağın Haklarını Kullanmasında En Doğru Sıralama Nedir?

Her dosyada doğrudan şirketin feshi davasıyla başlamak doğru olmayabilir.

Çoğu durumda daha etkili strateji şöyledir:

Önce bilgi alınır.

TTK m.437 kullanılır.

Sonra belgelenir.

Genel kurul tutanakları, banka kayıtları, ticaret sicili ve şirket belgeleri değerlendirilir.

Gerekirse özel denetim istenir.

TTK m.438-439 işletilir.

Hukuka aykırı genel kurul kararları varsa iptal edilir.

TTK m.445-446 kullanılır.

Yönetici şirketi zarara uğratmışsa sorumluluk davası açılır.

TTK m.553 ve m.555 değerlendirilir.

Ve bütün bu araçların yetersiz kaldığı, azınlığın sistematik şekilde ezildiği ağır durumlarda:

TTK m.531 kapsamında haklı sebeple fesih veya alternatif çözüm

gündeme gelir.

Yargıtay’ın güncel yaklaşımı da haklı sebeple fesih kurumunun son çare niteliğinde olduğunu göstermektedir.

38. Örnek Olay: %20 Ortağın Şirketten Tamamen Dışlanması

A A.Ş.’nin iki ortaklı olduğunu düşünelim.

Bir ortak %80, diğer ortak %20 pay sahibidir.

%80 pay sahibi aynı zamanda yönetim kurulunu kontrol etmektedir.

Son üç yıldır;

%20 ortağa şirket hesapları gösterilmemektedir,
şirket yüksek kâr elde ettiği hâlde kâr dağıtılmamaktadır,
hâkim ortağın yakınlarına ait şirketlere yüksek tutarlı ödemeler yapılmaktadır,
%20 ortağın genel kurulda sorduğu sorular cevaplandırılmamaktadır,
şirkete ait bazı taşınmazların bağlantılı kişilere devredildiği iddia edilmektedir.

Bu olayda %20 ortak:

öncelikle TTK m.437 kapsamında bilgi ve inceleme hakkını kullanabilir.

Şüpheli işlemler hakkında genel kurulda özel denetim isteyebilir.

Talep reddedilirse TTK m.439 kapsamında Asliye Ticaret Mahkemesinden özel denetçi atanmasını talep edebilir.

Hukuka aykırı genel kurul kararları varsa TTK m.445 kapsamında iptal davası açabilir.

Yönetim kurulu üyeleri şirketi zarara uğratmışsa TTK m.555 kapsamında tazminatın şirkete ödenmesi talebiyle sorumluluk davası açabilir.

Ve bu ihlallerin sistematik hâle geldiği, ortaklık ilişkisinin devamının artık makul biçimde beklenemeyeceği durumda TTK m.531 kapsamında haklı sebeple fesih davası açabilir.

Mahkeme şirketi feshetmek yerine %20 ortağın paylarının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına karar verebilir.

Bu nedenle %20 ortağın:

“Çoğunluk %80 olduğu için hiçbir şey yapamam.”

şeklindeki düşüncesi hukuken doğru değildir.

39. Sonuç: Anonim Şirkette Azınlık Ortak Çoğunluğun İnsafına Bırakılmamıştır

Anonim şirket çoğunluk esasına göre yönetilir.

Ancak çoğunluk ilkesi, çoğunluğun sınırsız güç sahibi olduğu anlamına gelmez.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu azınlık pay sahiplerine özellikle;

genel kurulu toplantıya çağırma, gündeme madde ekletme, finansal tabloların görüşülmesini erteletme, özel denetçi isteme, nama yazılı pay senetlerinin bastırılmasını talep etme, kuruluş ve sermaye artırımından doğan sorumluluklara ilişkin belirli ibra kararlarını engelleme ve haklı sebeple şirketin feshini isteme

hakları vermektedir.

Bunun yanında oranı ne olursa olsun pay sahibi;

bilgi alma ve inceleme, genel kurul kararlarının iptalini isteme ve şirket zararından sorumlu yöneticiler hakkında dava açma

gibi bireysel pay sahipliği haklarından da yararlanabilir.

Özellikle çoğunluk ortak tarafından;

şirket hesaplarının gizlenmesi,
yıllarca kâr dağıtılmaması,
şirket mallarının bağlantılı kişilere aktarılması,
azınlığın genel kurul ve bilgi alma haklarının sürekli engellenmesi,
şirket kaynaklarının hâkim ortak lehine kullanılması

gibi sistematik davranışlar söz konusuysa azınlık pay sahibinin hukuki koruması çok daha güçlü hâle gelir.

Yargıtay da azınlık ve bireysel hakların sürekli ihlal edilmesi, bilgi alma hakkının engellenmesi ve şirket imkânlarının hâkim ortaklar tarafından kullanılması gibi davranışları haklı sebeple fesih değerlendirmesinde dikkate almaktadır.

Bu nedenle anonim şirketlerde azınlık pay sahibinin sorması gereken soru:

“Çoğunluğu nasıl geçebilirim?” değil, “Çoğunluğun gücünü hukuken hangi araçlarla sınırlandırabilirim?”

sorusudur.

Çünkü anonim şirketler hukukunda bazen şirketin yalnızca %10’una sahip olmak, doğru hukuki mekanizmalar kullanıldığında şirketin %90’ını elinde bulunduran çoğunluğun dahi tek başına hareket etmesini engelleyebilecek önemli haklar sağlayabilir.

Hukuki Dayanaklar

Başlıca hukuki düzenlemeler:

TTK m.357 – Pay sahiplerine eşit işlem ilkesi
TTK m.360 – Azlığın yönetim kurulunda temsil edilmesi
TTK m.411 – Azlığın genel kurulu toplantıya çağırma ve gündeme madde ekletme hakkı
TTK m.412 – Genel kurulun mahkeme kararıyla toplantıya çağrılması
TTK m.420 – Finansal tabloların görüşülmesinin ertelenmesi
TTK m.437 – Bilgi alma ve inceleme hakkı
TTK m.438-444 – Özel denetim
TTK m.445-450 – Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı
TTK m.486/3 – Azlığın nama yazılı pay senedi bastırılmasını istemesi
TTK m.530 – Organ eksikliği nedeniyle fesih
TTK m.531 – Haklı sebeple anonim şirketin feshi
TTK m.553 ve m.555 – Yönetici sorumluluğu ve şirket zararının tazmini
TTK m.558-559 – İbra ve azınlığın kuruluş/sermaye artırımına ilişkin ibra üzerindeki koruması

Halka açık anonim şirketlerde ayrıca 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri ve kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesindeki ek pay sahipliği haklarının da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Single Blog Title