KAMBİYO SENETLERİNDEN ÇEK

Çek Türk Ticaret Kanununda en önemli kıymetli evrak türlerinden biridir. Bir ödeme aracıdır. Çek bir ödeme emri içerir.

Üçlü bir ilişkiyi barındırır:

• Keşideci (Düzenleyen): Çeki düzenleyen ve bankaya ödeme talimatı veren kişi.

• Muhatap (Banka): Çekin ibraz edildiği ve ödemeyi yapacak olan banka şubesi.

• Lehtar (Alacaklı): Çek üzerinde adı yazılı olan ya da çeki elinde bulunduran (hamil) ve ödemeyi tahsil edecek olan kişi.

Çekin Şekil Şartları :

Bir belgenin hukuken “çek” vasfını taşıyabilmesi için Türk Ticaret Kanunu’nun 780. maddesinde belirtilen zorunlu şekil şartlarına sahip olması gerekir. Bu şartlardan birinin eksik olması, senedin çek niteliğini kaybetmesine neden olur.

1. Zorunlu Şekil Şartları

• “Çek” Kelimesi: Senet metninde mutlaka “çek” kelimesi yer almalıdır. Eğer senet Türkçe dışında bir dille yazılmışsa, o dilde çek karşılığı kullanılan kelime bulunmalıdır.

• Kayıtsız Şartsız Belirli Bir Bedelin Ödenmesi İçin Havale: Çek muhatap bankaya yönelik bir “ödeme talimatıdır ve bu talimat şarta bağlanamaz.

• Ödeyecek Olan Kimsenin (Muhatabın) Ticaret Unvanı: Çeki ödeyecek olan taraf ancak bir banka olabilir. Dolayısıyla muhatap kısmında bankanın adı yazmalıdır.

• Ödeme Yeri: Çekte ödeme yerinin gösterilmesi gerekir. Gösterilmemişse, muhatabın (bankanın) unvanı yanında gösterilen yer ödeme yeri sayılır.

• Düzenlenme (Keşide) Tarihi ve Yeri: Çekin ne zaman ve nerede düzenlendiği mutlaka belirtilmelidir. Düzenlenme tarihi, ibraz sürelerinin hesaplanmasında önem taşır . Düzenlenme yeri gösterilmemişse, keşidecinin adının yanında yazılı olan yer düzenlenme yeri kabul edilir.

• Düzenleyenin (Keşidecinin) İmzası: Çeki düzenleyen kişinin ıslak imzası (veya tüzel kişi ise yetkili temsilcilerinin imzası) çek üzerinde bulunmalıdır. İmza sadece el imzasıyla atılmalıdır elektronik imza geçerli değildir

• Banka tarafından verilen seri numarası ve karekod

Not:Çek görüldüğünde ödenir bundan dolayı çekte bir vade yoktur.

Çek İbrazı:

Çek kural olarak ödenmek üzere bankaya ibraz edilir. Çek üzerinde yazılı tarih ile tanzim günü biribirinden farklı ise bu durumda .ek üzerinde yazılı gün dikkate alınır.Çek altındaki imza keşideci taraf tarafından el yazısıyla atılmalıdır. İmza yerine geçen parmak izi,mühür geçerli değildir.Çekte faiz şartı aranmaz yazılsa bile geçersizdir.  Çek bankaya ibraz ettiğinde keşidecinin hesabında yeterli para olmalıdır. Yeteri kadar para yoksa banka kendi hesabına düşen sorumluluğu yerine getirir ve çekin arkasına karşılıksız olduğunu ve yapılan ödeme miktarını belirterek ve tarih koyarak imzalar. Çekte vade ve kabul yoktur.Çekin şirket temsilcisi sıfatıyla imzalayan kişi yetkisizse ya da aşım yapmışsa çekin vasfında bir etki olmaz ancak keşidecinin kişisel sorumluluğu doğar.

Çekte Kamu Güveni

Çek üzerindeki yazılara ve imzalara güvenerek devralan iyi niyetli üçüncü kişinin güveni korunur.

Çekin Cirosu ve Devri

Çek dolaşım özelliğine sahiptir. Çekin devredilmesi işlemine ciro denir. Ciro yapan kişiye ciranta, lehine ciro yapılan kişiye ise ciro lehtarı denir.

• Tam Ciro: Ciro sahibinin, çeki devredeceği kişinin adını ve “ödeyiniz” ibaresini yazarak imzaladığı ciro türüdür.

• Beyaz Ciro: Ciro yapan kişinin herhangi bir isim belirtmeksizin, sadece çekin arkasını imzalamasıyla yapılan cirodur. Beyaz ciro yapıldıktan sonra çek fiilen “hamiline yazılı” çek gibi el değiştirerek devredilebilir.

Bir ciro tarihsiz olarak yapılmış ise bu durumda ciro protestonun düzenlenmesi için belirlenen sürenin geçmesinden önce yapılmış kabul edilir.

Muhatap tarafından yapılan ciro batıldır. Muhatap lehine yapılan cirolar makbuz niteliğinde olup bankanın birden fazla şubesi var ve bu şubelerden birine ciro yapılmış ise bu durumda ciro geçerlidir.

Çeklerde sadece temel ve tahsi cirosu vardır rehin cirosu geçersizdir.

Çekin Tahsili

Çekte vade yoktur bu sebeple görüldüğünde ödenir.Keşide günü olarak gösterilen tarihten önce çekin ödenmesi için bankaya veya takas odasına ibraz edilmesi halinde çek ibraz günü ödenir.

Çek İbraz Süresi

Düzenleme yeri ile ödeme yeri aynı şehirde ”10 gün” ,farklı şehirlerde ‘1 ay’ , farklı kıtlarda  ise 3 aydır.

Çekin Süresinde İbraz Edilmesi

Çek belirtilen ibraz süreleri içerisinde ibraz edilmesi halinde ödenmemiş olması veya karşılığının bulunmamış olması halinde;

B) Ödememe

I – Hamilin başvurma hakları

MADDE 808– (1) Zamanında ibraz edilmiş olan çekin ödenmemiş olduğu ve

ödememe hâli;

a) Resmî bir belge, “protesto” ile,

b) Muhatap tarafından, ibraz günü de gösterilmek suretiyle, çekin üzerine yazılmış

olan tarihli bir beyanla,

c) Bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği hâlde ödenmediğini tespit eden

tarihli bir beyanıyla,

sabit bulunduğu takdirde hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı

başvurma haklarını kullanabilir.

II – Protesto

MADDE 809– (1) Protesto veya buna denk olan belirleme, ibraz süresinin geçmesinden önce yapılmalıdır.

(2) İbraz, sürenin son gününde yapılırsa, protesto veya buna denk belirleme, izleyen iş gününde de yapılabilir.

III – Başvurma hakkının kapsamı

MADDE 810– (1) Hamil, başvurma yolu ile;

a) Çekin ödenmemiş olan bedelini,

b) İbraz gününden itibaren bu tutarın faizini,

c) Protestonun veya buna denk olan belirlemenin ve gönderilen ihbarnamelerin

giderleri ile diğer giderleri ve

d) Çek bedelinin binde üçünü aşmamak üzere komisyon ücretini,

isteyebilir.

Çekin Süresinde İbraz Edilmemesi

Çekin ibraz süreleri içerisinde muhataba ibraz edilmemesi durumunda keşideci çekten cayabilir. Keşideci çekten caymamış ise ödeme süresi sonrasında da ödeme yapabilir. Ancak ibraz süresi  geçtikten sonra muhatabına alacaklıya ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Alacaklının süresi içinde çeki ibraz etmezse cirantalar ve keşideciyle karşı müracaat hakkını kaybeder.

Çeklerde Zamanaşımı

Türk Ticaret Kanunu uyarınca, hamilin; cirantalara, keşideciye ve diğer borçlulara karşı açacağı davalar ile başlatacağı icra takipleri, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Çeklerde Avukatın Önemi

Avukat elinizdeki belgenin hukuken geçerli bir çek olup olmadığına bakar.Avukat çekin ibraz ve zamanaşımı sürelerini dikkatli bir şekilde hesaplar.Karşılıksız çeklerde  hukuki ve cezai süreç başlatır.Maddi kayıpları engeller ve hukuku cezai kayıpları korur.