Aracınız Pert Oldu, Enkaz Kime Kalacak? Sovtaj Bedeli Nasıl Hesaplanır ve Parayı Kim Öder?

Aracınız Pert Oldu, Enkaz Kime Kalacak? Sovtaj Bedeli Nasıl Hesaplanır ve Parayı Kim Öder?

Trafik kazasından sonra aracın onarım maliyetinin çok yüksek olduğu durumlarda sigorta şirketinden sıklıkla şu şekilde bir bildirim gelir:

“Araç pert olarak değerlendirildi. Aracın rayiç değeri 1.500.000 TL, sovtaj bedeli ise 400.000 TL olarak belirlendi.”

Araç sahibi açısından bundan sonraki ilk soru genellikle şudur:

“Benim aracım kazadan önce 1.500.000 TL değerindeyse sigorta şirketi neden 1.500.000 TL’nin tamamını ödemiyor? 400.000 TL’lik sovtaj bedeli nedir ve bu parayı kim ödeyecek?”

Sovtaj uyuşmazlıklarının temelinde de çoğunlukla bu soru bulunmaktadır.

En basit ifadeyle sovtaj bedeli, kazadan sonra ağır veya tam hasarlı hâle gelen aracın mevcut hasarlı hâlinin ekonomik değeridir. Araç kullanılamayacak veya ekonomik olarak onarılmayacak durumda olsa dahi motoru, şanzımanı, elektronik parçaları, kaporta aksamı veya aracın bütün hâli belirli bir ekonomik değer taşıyabilir.

Ancak sovtaj bedeli, sigorta şirketinin araç sahibinden keyfî olarak kesebileceği bir rakam değildir. Aracın hasarlı hâli araç sahibinde kalacaksa tazminat hesabında dikkate alınması mümkündür; buna karşılık sovtaj bedelinin gerçekçi olması, aracın hasarlı hâlinin bu bedelle gerçekten değerlendirilebilir olması ve sigorta mevzuatındaki usule uyulması gerekir.

Özellikle yüksek bedelli araçlarda rayiç değerin düşük, sovtaj değerinin ise yüksek belirlenmesi, araç sahibine ödenecek tazminatı ciddi ölçüde azaltabilmektedir. Bu nedenle pert araç dosyalarında yalnızca “araç pert mi?” sorusuna değil, rayiç değer ve sovtaj değerinin ayrı ayrı doğru belirlenip belirlenmediğine bakılması gerekir.

Öncelikle “Pert Araç” Ne Demektir?

“Pert” kelimesi günlük hayatta yaygın biçimde kullanılmasına rağmen güncel sigortacılık mevzuatında teknik ayrım tam hasar ve ağır hasar üzerinden yapılmaktadır.

SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesi uyarınca, onarım masraflarının KDV dâhil olarak aracın kaza tarihindeki değerini aşması ve aynı zamanda sigorta eksperi tarafından aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin belirlenmesi durumunda araç tam hasarlı kabul edilmektedir.

Ağır hasar bakımından ise onarım masraflarının KDV dâhil olarak aracın kaza tarihindeki değerinin %60’ını aşması temel ölçütlerden biridir. Onarım maliyeti %60’ın altında kalsa bile Genelge’de belirlenen kritik parçalardan en az birinin zarar görmesi hâlinde eksperin ayrıca ağır hasar değerlendirmesi yapabilmesi mümkündür.

Dolayısıyla günlük hayatta “pert” denilen her araç hukuken aynı statüde değildir.

Tam hasarlı araç ile onarılması mümkün olmakla birlikte ağır hasarlı araç arasında önemli fark bulunmaktadır.

Tam hasarlı araç bakımından hurdaya ayırma; ağır hasarlı araç bakımından ise şartlarına göre trafikten çekme işlemleri gündeme gelmektedir. SEDDK düzenlemesi, tam hasarlı araçta hurda tescil belgesi; ağır hasarlı aracın ilgili usul kapsamında tazmin edilmesinde ise “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi aramaktadır.

Sovtaj Bedeli Nedir?

Sovtaj, aracın kazadan sonraki hasarlı hâlinin piyasa değeri olarak açıklanabilir.

Örneğin kaza öncesinde 1.500.000 TL değerindeki bir otomobil çok ağır bir kazaya karışmış olsun.

Araç artık normal biçimde kullanılamıyor olabilir. Bununla birlikte;

motoru sağlam olabilir, şanzımanı kullanılabilir olabilir, jantları ve lastikleri satılabilir olabilir, elektronik parçaları kullanılabilir olabilir veya araç bütün hâliyle onarım yapacak bir kişi tarafından satın alınabilir durumda olabilir.

Bu nedenle aracın ekonomik değeri tamamen sıfırlanmaz.

Farz edelim ki kazadan sonraki hasarlı aracın piyasadaki değeri 400.000 TL olarak tespit edildi.

Bu 400.000 TL aracın sovtaj değeri olarak ifade edilir.

Dolayısıyla hesapta iki ayrı değer vardır:

Aracın kaza öncesi rayiç değeri: 1.500.000 TL

Aracın kazadan sonraki hasarlı hâlinin değeri: 400.000 TL

Aradaki ekonomik kayıp ise:

1.500.000 TL – 400.000 TL = 1.100.000 TL

olmaktadır.

Zorunlu trafik sigortası genel şartlarında da araç hasarlı hâliyle hak sahibinde bırakılıyorsa tazminatın, aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hâli arasındaki fark esas alınarak ve zorunlu trafik sigortası limitleri içerisinde ödenebileceği açıkça düzenlenmiştir.

Sovtaj Bedelini Kim Öder?

Bu soruda en önemli husus şudur:

Sovtaj bedeli, klasik anlamda sigorta şirketinin ayrıca ödeyeceği bir tazminat kalemi değildir.

Sovtaj, hasarlı aracın ekonomik değeridir.

Dolayısıyla “400.000 TL sovtaj çıktı, bu 400.000 TL’yi sigorta şirketi mi ödeyecek?” sorusunun cevabı aracın hasarlı hâlinin kime kalacağına göre değişmektedir.

İki temel ihtimal bulunmaktadır.

Hasarlı Araç Sahibinde Kalırsa Ne Olur?

İlk ihtimalde araç sahibi:

“Aracın hasarlı hâli bende kalsın.”

diyebilir.

Bu durumda aracın kaza öncesi piyasa değeri ile sovtaj değeri arasındaki fark tazminat hesabının temelini oluşturur.

Örneğin:

Kaza öncesi rayiç değer: 1.500.000 TL

Sovtaj bedeli: 400.000 TL

ise:

1.500.000 TL – 400.000 TL = 1.100.000 TL

zarar bulunmaktadır.

Araç sahibinde ayrıca 400.000 TL değerinde olduğu kabul edilen hasarlı araç kalmaktadır.

Dolayısıyla teorik ekonomik durum:

Sigorta/tazminat: 1.100.000 TL

Araç sahibinde kalan sovtaj: 400.000 TL

Toplam ekonomik değer: 1.500.000 TL

şeklinde olmaktadır.

Zorunlu trafik sigortası ve kasko genel şartlarında hasarlı aracın hak sahibinde bırakılmasına ilişkin bu mekanizma açık biçimde düzenlenmiştir.

Ancak zorunlu trafik sigortası bakımından poliçe teminat limitinin ayrıca dikkate alınması gerekir. Bu nedenle yukarıdaki hesap sigorta şirketinin her durumda 1.100.000 TL ödeyeceği anlamına gelmez.

Araç Sigorta Şirketine veya Sovtaj Alıcısına Bırakılırsa Ne Olur?

İkinci ihtimalde araç sahibi hasarlı aracın kendisinde kalmasını istemeyebilir.

Bu durumda hasarlı araç sigorta şirketine bırakılabilir veya sigorta şirketinin yürüttüğü sovtaj sürecinde belirlenen üçüncü kişi tarafından satın alınabilir.

Ekonomik mantık değişmez:

Araç sahibinin kazadan önceki malvarlığı değeri mümkün olduğunca korunmalıdır.

Örneğin aracın rayiç değeri 1.500.000 TL, sovtaj değeri 400.000 TL ise uygulamadaki ödeme organizasyonuna göre sigorta şirketi ile sovtaj alıcısının ödemeleri farklı kanallardan gerçekleştirilebilir.

Önemli olan araç sahibinin;

hem aracın enkazını kaybedip hem de sovtaj bedelinin tazminatından düşülmesi nedeniyle 400.000 TL eksik ödeme ile karşı karşıya bırakılmamasıdır.

Sovtaj aracın sahibinde kalıyorsa değeri tazminattan düşülür.

Sovtaj başka bir kişiye devrediliyorsa bu ekonomik değerin ödeme hesabında araç sahibine yansıması gerekir.

Aksi hâlde zarar gören kişinin gerçek zararı karşılanmamış olur.

Sigorta Şirketi Sovtaj Bedelini Keyfî Olarak Belirleyebilir mi?

Hayır.

Sovtaj bedeli gerçek ekonomik değeri ifade etmelidir.

Güncel SEDDK ekspertiz raporu şablonlarında da sovtaj ayrı bir hesap kalemi olarak gösterilmekte; tam veya ağır hasar durumlarında aracın kaza tarihindeki gerçek piyasa rayiç değerinin yetkili bayi ikinci el birimleri, galeriler ve internet platformlarındaki piyasa verileri araştırılarak belirlenmesi öngörülmektedir.

Dolayısıyla örneğin hasarlı aracın gerçekte 250.000 TL’ye satılabilecek durumda olmasına rağmen sigorta şirketinin:

“Sovtaj bedeli 450.000 TL’dir.”

demesi araç sahibine ödenecek tazminatı yapay biçimde 200.000 TL azaltabilir.

Bu nedenle sovtajın yalnızca kâğıt üzerinde belirlenmiş teorik bir rakam olmaması; somut olay bakımından gerçekçi bir piyasa karşılığının bulunması önem taşır.

Sigorta Şirketinin Belirlediği Sovtaj Bedelini Gerçekte Kimse Ödemiyorsa Ne Olur?

Bu konu araç sahipleri açısından son derece önemlidir.

Kasko Sigortası Genel Şartları ile zorunlu trafik sigortası genel şartlarında özel bir güvence bulunmaktadır.

Sigortacı, hak sahibinin onayıyla hasarlı aracı hak sahibinde bırakmak suretiyle tazminat ödemek istiyorsa, hak sahibine bildirdiği sovtaj bedelini bildirim tarihinden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılmaktadır.

Örneğin sigorta şirketi:

“Aracınızın sovtaj değeri 500.000 TL’dir.”

demiş olsun.

Araç sahibine de:

Rayiç değer 1.500.000 TL – Sovtaj 500.000 TL = 1.000.000 TL

ödeme teklif edilmiş olsun.

Bu durumda sigorta şirketinin 500.000 TL’lik sovtajı yalnızca teorik olarak ileri sürmesi yeterli değildir. Genel şartlarda, bildirilen sovtaj değerinin bir aylık süreyle garanti edilmiş sayılacağı açıkça düzenlenmiştir.

Dolayısıyla özellikle yüksek sovtaj belirlenen dosyalarda:

“Bu aracı belirttiğiniz 500.000 TL bedelle kim satın alacak?”

sorusunun mutlaka sorulması gerekir.

Sovtaj İhalesindeki En Yüksek Teklif Kesin Sovtaj Bedeli midir?

Sigorta şirketleri hasarlı araçları çeşitli ihale veya teklif sistemlerine çıkararak sovtaj değerinin belirlenmesine çalışabilir.

Ancak hukuki açıdan esas mesele yalnızca ekranda görünen teklif değildir.

Önemli olan aracın gerçek ve gerçekleştirilebilir hasarlı piyasa değeridir.

Örneğin bir teklif sisteminde 600.000 TL teklif verilmiş ancak ihaleyi kazanan kişi daha sonra aracı almaktan vazgeçmişse araç sahibinin:

“Sovtaj zaten 600.000 TL idi.”

denilerek düşük tazminata zorlanması ciddi bir uyuşmazlık doğurabilir.

Genel şartlarda sovtaj değerinin belirli süreyle garanti edilmesinin öngörülmesi de bildirilen bedelin yalnızca varsayımsal bir değer olmamasının önemini göstermektedir. Bu nedenle uyuşmazlık hâlinde sovtaj bedelinin somut piyasa koşullarında gerçekleştirilebilir olup olmadığı incelenebilir.

Rayiç Bedel Düşük, Sovtaj Bedeli Yüksek Belirlenirse Ne Olur?

Pert araç uyuşmazlıklarında araç sahibinin aleyhine en ağır sonuç bu iki işlemin aynı anda yapılmasıyla ortaya çıkabilir.

Örneğin aracın gerçek kaza öncesi piyasa değeri:

1.800.000 TL

olsun.

Sigorta şirketi aracın rayiç değerini:

1.600.000 TL

olarak belirlemiş olsun.

Hasarlı aracın gerçek sovtaj değeri:

300.000 TL

iken sigorta şirketi bunu:

500.000 TL

olarak kabul etmiş olsun.

Sigorta şirketinin hesabı:

1.600.000 TL – 500.000 TL = 1.100.000 TL

olacaktır.

Oysa gerçek ekonomik zarar:

1.800.000 TL – 300.000 TL = 1.500.000 TL

olabilir.

Arada:

400.000 TL

fark ortaya çıkmaktadır.

Dolayısıyla pert araç dosyasında yalnızca rayiç bedeline veya yalnızca sovtaj bedeline itiraz etmek yeterli olmayabilir.

Her iki değer de ayrı ayrı incelenmelidir.

Pert Araç Rayiç Değeri Nasıl Belirlenmelidir?

Rayiç değer, aracın kazadan hemen önceki gerçek ikinci el piyasa değeridir.

Bu değer belirlenirken yalnızca genel bir araç değer listesindeki rakama bakılması yeterli olmayabilir.

SEDDK’nın güncel ekspertiz raporu şablonunda aracın marka, model ve teknik özelliklerinin yanında geçmiş hasarlarının, kilometrenin, kullanım şeklinin ve rayici etkileyebilecek diğer faktörlerin değerlendirilmesi; yetkili bayi ikinci el birimleri, galeriler ve çevrim içi satış platformlarındaki emsal araçların araştırılması öngörülmektedir.

Örneğin aynı model iki araçtan biri 40.000 kilometrede, diğeri 170.000 kilometrede olabilir.

Birinde üst donanım paketi bulunurken diğerinde bulunmayabilir.

Birinin geçmiş hasarı bulunmazken diğerinin daha önce ağır hasarı bulunabilir.

Bu nedenle aracın gerçek piyasa rayici somut aracın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Sovtaj Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Sovtaj değerinin belirlenmesinde aracın kazadan sonraki fiziksel durumu önem taşır.

Örneğin aracın motor ve şanzımanının sağlam kalması sovtaj değerini artırabilir.

Buna karşılık yangın nedeniyle tamamen kullanılamaz duruma gelen veya parçalarının önemli bölümü ekonomik değer taşımayan bir aracın sovtaj değeri çok daha düşük olabilir.

Aracın markası, modeli, yedek parça piyasası, hasarsız kalan parçaları, motor ve mekanik aksamın durumu, gövde hasarının kapsamı ile aracın bütün hâliyle yeniden değerlendirilebilir olup olmadığı sovtaj fiyatını etkileyebilir.

Güncel ekspertiz raporu formatlarında hasarlı parçalara ilişkin hesap içerisinde “sovtaj” ayrı kalem olarak gösterilmektedir; ayrıca tam ve ağır hasar bakımından piyasa rayiç değerinin de özel olarak tespit edilmesi gerekmektedir.

Sovtaj Bedeli Aracın Rayiç Değerinden Neden Düşülür?

Bunun sebebi zarar gören kişinin aynı ekonomik değeri iki kez elde etmesini önlemektir.

Örneğin:

Araç kazadan önce: 1.000.000 TL

Hasarlı araç: 300.000 TL

ise ve araç sahibinde kalıyorsa sigorta şirketinin ayrıca 1.000.000 TL ödemesi durumunda araç sahibinin ekonomik varlığı:

1.000.000 TL nakit + 300.000 TL hasarlı araç = 1.300.000 TL

olacaktır.

Oysa kazadan önceki ekonomik değer 1.000.000 TL idi.

Bu nedenle araç sahibinde 300.000 TL değerindeki hasarlı araç kalıyorsa tazminat:

1.000.000 TL – 300.000 TL = 700.000 TL

üzerinden belirlenebilir.

Bu mekanizma zorunlu trafik sigortası ve kasko genel şartlarında da açık biçimde düzenlenmiştir.

Araç Sahibi Sovtajı Almak Zorunda mıdır?

Genel şartlarda aracın hasarlı hâlinin hak sahibinde bırakılması hak sahibinin onayına bağlanmıştır. Hem zorunlu trafik sigortasında hem kasko bakımından hasarlı aracın sahibinde bırakıldığı modelde hak sahibinin onayından söz edilmektedir.

Bu nedenle sigorta dosyasında aracın hasarlı hâlinin kimde kalacağının açık şekilde belirlenmesi gerekir.

Araç sahibinin özellikle;

“Sovtajı istemiyorum, aracın hasarlı hâlinin devrini ve tazminat hesabının buna göre yapılmasını istiyorum.”

şeklindeki iradesinin dosyada nasıl değerlendirildiği önemlidir.

Çünkü sovtajın araç sahibinde bırakılması ile sigorta şirketine veya üçüncü kişiye devredilmesi ekonomik açıdan farklı ödeme organizasyonları doğurmaktadır.

Trafik Sigortasında Pert Araç Ödemesi Nasıl Yapılır?

Karşı tarafın kusurlu olduğu bir trafik kazasında zarar gören aracın tam veya ağır hasara uğraması durumunda, kusurlu aracın zorunlu trafik sigortasına başvurulabilir.

Zorunlu trafik sigortası genel şartları, hasarlı aracın hak sahibinde kalması hâlinde rayiç değer ile hasarlı hâlin değeri arasındaki tutarın sigorta limitleri dâhilinde ödenmesini öngörmektedir.

Buradaki “limitler dâhilinde” ifadesi özellikle yüksek değerli araçlarda önemlidir.

SEDDK’nın yayımladığı 2026 yılı zorunlu trafik sigortası teminat limitlerine göre maddi zarar teminatı araç başına 400.000 TL, kaza başına 800.000 TL seviyesindedir.

Örneğin aracın:

Kaza öncesi rayiç değeri: 1.500.000 TL

Sovtaj değeri: 300.000 TL

ise ekonomik zarar:

1.200.000 TL

olabilir.

Ancak karşı tarafın yalnızca zorunlu trafik sigortasının bulunması, sigorta şirketinin 1.200.000 TL’nin tamamını ödemekle yükümlü olduğu anlamına gelmez. 2026 yılı maddi zarar teminat sınırları içerisinde sigorta şirketinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilir.

Trafik Sigortası Limiti Yetmezse Kalan Pert Bedelini Kim Öder?

Sigorta limitinin aşılması gerçek zararı ortadan kaldırmaz.

Örneğin ekonomik zarar 1.200.000 TL ancak zorunlu trafik sigortasından kullanılabilecek limit 400.000 TL ise bakiye zarar bakımından kazaya sebebiyet veren aracın işleteni ve kusurlu sürücüsünün hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.

Kusurlu araçta ayrıca İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (İMM) bulunması hâlinde zorunlu trafik sigortası limitini aşan kısım bakımından İMM poliçesinin kapsamı da incelenmelidir.

Dolayısıyla yüksek değerli bir aracın pert olması hâlinde yalnızca trafik sigorta şirketine bakılması çoğu zaman yeterli değildir.

Kasko Sigortasında Sovtaj Nasıl Uygulanır?

Kaskoda durum, kişinin kendi aracı için yaptırdığı sigorta sözleşmesi üzerinden değerlendirilir.

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartlarına göre sigorta tazminatının hesabında aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki rayiç değeri esas alınmaktadır. Rayiç değer belirleme yönteminin veya referansının poliçede gösterilmesi gerekir.

Araç hasarlı hâliyle sahibinde bırakılıyorsa rayiç değer ile hasarlı değer arasındaki fark tazminat olarak ödenebilir. Sigortacının bildirdiği sovtaj bedeli ise hasarlı aracın sigortalıda bırakıldığı modelde bildirimden itibaren bir aylık süreyle garanti edilmiş sayılmaktadır.

Bu nedenle kasko şirketinin;

“Aracın rayiç bedeli 2.000.000 TL, sovtajı 700.000 TL, size 1.300.000 TL ödeyeceğiz.”

şeklindeki teklifinde yalnızca 2.000.000 TL’lik rayiç değer değil, 700.000 TL’lik sovtaj değerinin gerçekten elde edilip edilemeyeceği de incelenmelidir.

Tam Hasarlı Araç ile Ağır Hasarlı Araçta Sovtaj Aynı Şey midir?

Sovtaj kavramı her iki dosyada da aracın hasarlı ekonomik değerini ifade edebilse de tam hasar ve ağır hasarın hukuki sonuçları aynı değildir.

SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesine göre tam hasar, onarım maliyetinin aracın kaza tarihindeki değerini aşması ve aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin eksper tarafından tespit edilmesi durumudur. Böyle bir araç bakımından hurda tescil süreci gündeme gelir.

Ağır hasarda ise araç teknik olarak onarılabilir durumda olabilir. Bu durumda mevzuatta öngörülen koşullarda aracın trafikten çekilmesi ve sonrasında gerekli teknik koşulların yerine getirilmesi söz konusu olabilir.

Bu nedenle:

“Pert araç zaten hurda olur.”

şeklindeki günlük kullanım teknik açıdan her zaman doğru değildir.

Tam Hasar Kararını Sigorta Şirketi Tek Başına Verebilir mi?

SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesi uyarınca motorlu araç sigortalarında tam ve ağır hasar tespitinin levhaya kayıtlı sigorta eksperleri tarafından yapılması zorunludur.

Eksper raporlarında hasar tutarı, piyasa rayiç değeri ve aracın tam veya ağır hasarlı kabul edilmesinin gerekçeleri gösterilmektedir. SEDDK’nın güncel ekspertiz raporu şablonu da piyasa rayici, onarım tutarı/rayiç oranı ve tam-ağır hasar değerlendirmelerinin ayrı ayrı raporlanmasını öngörmektedir.

Dolayısıyla tam hasar değerlendirmesinin yalnızca sigorta şirketi çalışanının soyut kararına dayanması gereken bir süreç olmadığı söylenebilir.

Eksperin Belirlediği Sovtaj Bedeline İtiraz Edilebilir mi?

Evet.

Eksper raporu önemli bir teknik delil olmakla birlikte, uyuşmazlık çıkması hâlinde gerçek zararın nihai ve değiştirilemez miktarı değildir.

Örneğin eksper aracın sovtajını 600.000 TL olarak belirlemiş ancak hasarlı araç için alınabilen gerçek teklifler 350.000-400.000 TL seviyesinde kalmış olabilir.

Bu durumda sovtaj değerinin gerçek piyasa değerini yansıtmadığı ileri sürülebilir.

Özellikle sigortacı hasarlı aracı araç sahibinde bırakacak ve 600.000 TL’yi tazminattan indirecekse, genel şartlarda düzenlenen bir aylık sovtaj garantisi son derece önem taşımaktadır.

Sovtaj Bedeline İtiraz Ederken Nelere Bakılmalıdır?

Pert araç uyuşmazlığında öncelikle rayiç ve sovtaj hesabının dayanakları incelenmelidir. Bunun için aracın kaza öncesindeki gerçek ikinci el piyasa değerini gösteren emsal araçlar, aracın kilometresi ve donanım özellikleri, geçmiş hasar kayıtları, eksper raporu, kaza sonrası fotoğrafları, değişen veya kullanılabilir durumda kalan parçalar, varsa sovtaj ihalesinde verilen teklifler ve sigorta şirketinin sovtaj alıcısına ilişkin bildirimi birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle sigorta şirketinin bildirdiği yüksek sovtaj bedelinin gerçek bir alıcı tarafından karşılanıp karşılanmadığı araştırılmalıdır.

Güncel SEDDK ekspertiz raporları da aracın piyasa rayicinin emsal piyasa araştırmalarıyla belirlenmesini ve tam-ağır hasar bilgilerinin rapor içerisinde açıkça gösterilmesini öngörmektedir.

Araç Sahibi Sovtajı Kendisi Daha Yüksek Bedelle Satarsa Ne Olur?

Araç sahibinin hasarlı aracı kendisinde tutmayı kabul ettiği senaryoda, tazminat hesabı rayiç değer ile belirlenen hasarlı değer arasındaki fark üzerinden yapılır.

Araç sahibi daha sonra aracı piyasa koşullarına göre daha yüksek veya daha düşük bir bedelle satabilir.

Ancak tazminat uyuşmazlığında önemli olan, hasar dosyasının çözüldüğü aşamada sovtaj değerinin gerçeğe uygun biçimde belirlenip belirlenmediğidir.

Örneğin sovtajın objektif piyasa değeri 400.000 TL iken araç sahibinin özel bir alıcı bulup 450.000 TL’ye satması, tek başına sigorta şirketinin başlangıçta keyfî biçimde çok daha yüksek bir sovtaj rakamı belirlemesini haklı hâle getirmez.

Tersi durumda da gerçekçi biçimde 400.000 TL değer biçilen aracın araç sahibinin tercihi nedeniyle 250.000 TL’ye satılması farkın tamamını otomatik olarak sigortacıya yüklemeyebilir.

Temel mesele objektif piyasa değeridir.

Aracın Sovtaj Bedeli Hiç Olmayabilir mi?

Teorik olarak kazanın niteliğine göre aracın ekonomik değeri son derece düşük seviyelere inebilir.

Örneğin ağır bir yangın, patlama veya çok büyük fiziksel tahribat sonucunda aracın kullanılabilir parçalarının neredeyse tamamı yok olmuş olabilir.

Ancak tamamen hasarlı araçların dahi hurda metal veya bazı parçaları nedeniyle belirli bir ekonomik değer taşıması uygulamada mümkündür.

Bu nedenle sovtaj bedelinin sıfır veya çok düşük olduğu ileri sürülüyorsa bunun da aracın somut durumuna göre teknik ve ekonomik olarak belirlenmesi gerekir.

Rayiç Bedel 1.500.000 TL, Sovtaj 500.000 TL İse Araç Sahibi 1.000.000 TL mi Alır?

Araç sahibinde hasarlı aracın kalacağı, kusurun %100 karşı tarafta olduğu ve poliçe limitlerinin yeterli olduğu basitleştirilmiş bir örnekte hesap mantığı evet:

1.500.000 TL rayiç – 500.000 TL sovtaj = 1.000.000 TL zarar

şeklindedir.

Ancak bunun doğru sonuç verebilmesi için iki rakamın da gerçek olması gerekir.

Eğer aracın gerçek rayici 1.700.000 TL, gerçek sovtajı ise 350.000 TL ise zarar:

1.700.000 TL – 350.000 TL = 1.350.000 TL

olacaktır.

Bu nedenle pert araç dosyalarında “formül doğru” olsa bile formüle konulan rakamlar yanlışsa tazminat da yanlış çıkar.

Sovtaj Bedelinin Yüksek Gösterilmesi Araç Sahibine Nasıl Zarar Verir?

Sovtaj tazminattan indirildiği için sovtajdaki her artış doğrudan ödenecek parayı azaltabilir.

Örneğin rayiç değer 2.000.000 TL olsun.

Sovtaj:

400.000 TL ise tazminat: 1.600.000 TL

600.000 TL ise tazminat: 1.400.000 TL

800.000 TL ise tazminat: 1.200.000 TL

olacaktır.

Dolayısıyla sovtaj değerindeki 400.000 TL’lik farklılık araç sahibine ödenecek tazminatı da 400.000 TL değiştirebilir.

Bu nedenle özellikle yüksek değerli araçlarda sovtaj tespitinin kontrol edilmesi en az rayiç değer kadar önemlidir.

Sigorta Şirketinin Pert Teklifi Kabul Edilmek Zorunda mıdır?

Sigorta şirketinin yaptığı rayiç ve sovtaj hesabı uyuşmazlığın nihai yargısal sonucu değildir.

Araç sahibi rayiç değerin düşük veya sovtaj değerinin yüksek olduğunu düşünüyorsa hesaplamaya itiraz edebilir.

Zorunlu trafik sigortası uyuşmazlıklarında gerekli sigorta başvurusu sonrasında şartları oluşmuşsa Sigorta Tahkim Komisyonuna veya görevli mahkemeye başvurulabilir. Trafik Sigortası Genel Şartları da uyuşmazlığın mahkemeye veya Sigorta Tahkim Komisyonuna taşınabilmesini düzenlemektedir.

Kasko uyuşmazlıklarında da sigorta şirketinin hesaplaması poliçe ve genel şartlar kapsamında incelenebilir; tahkim sistemine üye sigortacı bakımından gerekli koşullar altında Sigorta Tahkim Komisyonu yolu değerlendirilebilir.

Sovtaj Bedeli Nedeniyle Eksik Ödeme Yapıldığını Nasıl Anlarız?

Araç sahibinin kendisine yalnızca:

“Aracınız pert. Size 850.000 TL ödeyeceğiz.”

şeklinde bir rakam verilmesini yeterli görmemesi gerekir.

Hesabın açık olması önemlidir.

Örneğin sigorta şirketinden;

Aracın kaza tarihindeki rayiç bedeli nedir?

Bu rayiç hangi emsal araçlara göre belirlendi?

Sovtaj değeri kaç TL’dir?

Sovtajı kim satın alacaktır?

Aracın hasarlı hâli kimde kalacaktır?

Sovtaj teklifinin geçerlilik süresi nedir?

Kusur indirimi yapılmış mıdır?

Trafik sigortası limiti nedeniyle ayrıca kesinti var mıdır?

sorularının cevapları alınmalıdır.

Bu veriler ortaya konulduğunda ödemenin neden düşük olduğu daha kolay anlaşılır.

Örnek Pert ve Sovtaj Hesabı

Bir trafik kazasında aracın ağır biçimde hasarlandığını düşünelim.

Aracın kaza tarihindeki gerçek rayiç değeri:

1.800.000 TL

olsun.

Eksper aracın onarım kabul etmez durumda olduğunu belirlesin.

Hasarlı aracın piyasa/sovtaj değeri:

450.000 TL

olarak tespit edilmiş olsun.

Araç sahibinin sovtajı kendisinde tutmayı kabul ettiğini varsayalım.

Bu durumda ekonomik zarar:

1.800.000 TL – 450.000 TL = 1.350.000 TL

olur.

Karşı tarafın kusuru %80 ise:

1.350.000 TL × %80 = 1.080.000 TL

karşı tarafa yüklenebilir zarar gündeme gelebilir.

Ancak olay zorunlu trafik sigortası kapsamında ise sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe teminat limitiyle sınırlıdır. 2026 yılında araç başına maddi zarar limiti 400.000 TL olduğundan, sigorta şirketinden tahsil edilemeyen bakiye bakımından kusurlu işleten, sürücü ve varsa İMM poliçesinin değerlendirilmesi gerekir.

En Tehlikeli Durum: Hem Düşük Rayiç Hem Yüksek Sovtaj

Pert araç dosyasında araç sahibinin en fazla dikkat etmesi gereken durum budur.

Sigorta şirketi rayiç bedeli düşürürken sovtajı yükseltiyorsa tazminat iki taraftan da azalır.

Örneğin gerçek değerler:

Rayiç: 2.000.000 TL

Sovtaj: 400.000 TL

Gerçek zarar: 1.600.000 TL

iken sigorta şirketi;

Rayiç: 1.750.000 TL

Sovtaj: 650.000 TL

kabul ederse hesaplanan zarar:

1.100.000 TL

olur.

Aradaki fark:

500.000 TL’dir.

Bu nedenle pert dosyalarında yalnızca “aracımın rayicini düşük belirlediler” şeklinde itiraz etmek yerine rayiç ve sovtaj hesabının birlikte kontrol edilmesi gerekir.

Sonuç: Aracınız Pert Olduysa Sovtaj Kesintisini Kontrol Etmeden Teklifi Kabul Etmeyin

Pert veya ağır hasarlı bir araçta sovtaj bedeli, aracın kazadan sonra kalan hasarlı ekonomik değeridir.

Sovtaj, sigorta şirketinin araç sahibinden tahsil ettiği bir ceza veya masraf değildir. Aynı şekilde sigorta şirketinin ayrıca ödemek zorunda olduğu bağımsız bir tazminat kalemi de değildir.

Hasarlı araç araç sahibinde kalıyorsa, gerçek sovtaj değeri aracın kaza öncesi gerçek rayiç değerinden düşülerek zarar belirlenebilir. Zorunlu trafik sigortası ve kasko genel şartları bu yöntemi açık biçimde düzenlemektedir.

Ancak sovtaj bedelinin yüksek gösterilmesi tazminatın eksik ödenmesine neden olur. Bu nedenle sigorta şirketinin belirlediği sovtaj bedelinin gerçekten piyasada karşılığının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Üstelik sigorta şirketi hasarlı aracı araç sahibinde bırakmak suretiyle ödeme yapmak istiyorsa, zorunlu trafik ve kasko genel şartları uyarınca bildirdiği sovtaj bedelini bir aylık süreyle garanti etmiş sayılmaktadır.

Araç tam hasarlı mı, ağır hasarlı mı olduğu da ayrıca önem taşımaktadır. Güncel SEDDK düzenlemesinde tam hasar ile ağır hasar birbirinden ayrılmış; tam hasar için onarım bedelinin aracın kaza tarihindeki değerini aşması ve aracın onarım kabul etmez olduğunun eksper tarafından belirlenmesi, ağır hasar bakımından ise %60 oranı ve belirli kritik parçalar üzerinden ayrıca değerlendirme yapılması öngörülmüştür.

Bu nedenle araç sahibi, sigorta şirketinden gelen:

“Aracınız pert, rayiç bedeliniz şu kadar, sovtajınız bu kadar, size ödeyeceğimiz tutar budur.”

şeklindeki teklifi yalnızca sonuç rakamı üzerinden değerlendirmemelidir.

Doğru inceleme şu üç sorunun birlikte cevaplandırılmasını gerektirir:

Araç kazadan hemen önce gerçekte kaç TL değerindeydi?

Araç kazadan sonraki hasarlı hâliyle gerçekte kaç TL değerindedir?

Hasarlı araç kime kalacaktır ve belirlenen sovtaj bedeli gerçekten elde edilebilir midir?

Bu üç sorudan herhangi birine yanlış cevap verilmesi, özellikle yüksek değerli araçlarda yüz binlerce liralık eksik tazminata neden olabilir.

Sonuç olarak pert araç dosyalarında doğru hesaplamanın temel formülü:

Gerçek Kaza Öncesi Rayiç Değer – Gerçek ve Gerçekleştirilebilir Sovtaj Değeri = Gerçek Araç Zararı

şeklindedir.

Bundan sonra kusur oranı, zorunlu trafik sigortası teminat limiti, varsa kasko ve İMM poliçeleri ile aracın hasarlı hâlinin kime bırakılacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle pert araçlarda sovtaj bedeli, basit bir “enkaz bedeli” olarak görülmemeli; tazminat miktarını doğrudan değiştiren ve rayiç değer kadar dikkatle incelenmesi gereken temel bir hesaplama unsuru olarak ele alınmalıdır.