Yabancı Uyruklu Kişilerin Türkiye’deki Miras Hakları

Yabancı Uyruklu Kişilerin Türkiye’deki Miras Hakları

Türk Hukuku uyarınca yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’deki mal varlıkları üzerinde miras hakkı bulunmaktadır. Miras sürecinde ev, arsa gibi gayrimenkuller için Türk Hukuku uygulanırken; banka hesapları ve araç gibi taşınır mallarda ölen kişinin kendi milli hukuku esas alınır. Ancak askeri yasak bölgelerde yer alan veya kanuni edinim sınırlarını aşan taşınmazlar doğrudan tescil edilemez, satılarak bedeli mirasçıya ödenir.

Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda noterler veraset ilamı veremediği için sürecin Sulh Hukuk Mahkemesi üzerinden yürütülmesi şarttır. Yurt dışından alınan belgelerin Apostil onaylı ve Türkçe tercümeli olması, ayrıca vergi dairesinden ilişik kesme belgesinin temin edilmesi gerekir. Yabancı mirasçılar tüm bu işlemleri Türkiye’ye gelmeden, T.C. Konsoloslukları veya noterler aracılığıyla verecekleri bir vekaletname ile avukatları üzerinden uzaktan tamamlayabilirler.

 

Yabancı Uyruklu Kişiler Türkiye’de Mirasçı Olabilir mi?

Türk Medeni Kanunu ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca yabancı uyruklu gerçek kişilerin Türkiye’de mirasçı olma hakkı temel kural olarak tanınmıştır. Yabancı bir kişi, Türkiye sınırları içerisinde bulunan taşınır (banka hesabı, araç, nakit para vb.) ve taşınmaz (ev, arsa, iş yeri vb.) mal varlıkları üzerinde miras hakkı talep edebilir. Ancak bu hak, mutlak bir hak olmayıp belirli yasal kısıtlamalara ve ikili usul kurallarına tabidir.

1. Uygulanacak Hukukun Tespiti: İkili Sistem (MÖHUK m. 20)

Miras ilişkilerinde yabancılık unsuru bulunduğunda hangi ülke hukukunun uygulanacağı MÖHUK’un 20. maddesine göre belirlenir:

• Taşınmaz Mallar (Gayrimenkul): Türkiye’de bulunan konut, arsa, dükkan gibi taşınmazların intikali, paylaşımı ve yasal mirasçılık oranları bütünüyle Türk Hukuku’na tabidir. Miras bırakanın (muris) kendi ülkesindeki hukuk kuralları Türkiye’deki bir gayrimenkulün mülkiyet paylaşımında dikkate alınmaz.

• Taşınır Mallar (Banka Hesapları, Araçlar vb.): Taşınırlar yönünden miras bırakanın milli hukuku uygulanır. Muris vefat ettiği sırada hangi ülkenin vatandaşı ise, taşınır mal varlığının paylaşımı ve mirasçıların tespiti o ülkenin hukuk kurallarına göre yapılır.

2. Taşınmaz Edinimi Yönünden Yasal Sınırlamalar

Miras hakkı bulunsa dahi, yabancı mirasçının Türkiye’deki bir gayrimenkulün tapusunu kendi adına tescil ettirebilmesi 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenen kısıtlamalara takılabilir:

• Ülke Listesi Sınırlaması: Türkiye’de taşınmaz edinimine izin verilen Cumhurbaşkanlığı kararınca belirlenmiş ülkelerin vatandaşları gayrimenkul tescili yaptırabilir. Bu listede yer almayan ülke vatandaşları mirasçı olsalar dahi taşınmazı kendi adlarına tescil ettiremezler.

• Miktar (Yüzölçümü) Kısıtlaması: Yabancı gerçek bir kişi ülke genelinde en fazla 30 hektar taşınmaz edinebilir. Ayrıca edindiği mülk, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün %10’unu geçemez.

• Askeri Yasak ve Güvenlik Bölgeleri: Miras kalan taşınmazın askeri yasak bölge veya stratejik güvenlik bölgesinde kalması halinde yabancı mirasçıya tapu devri yapılmaz.

Yasal Kısıtlamaya Takılan Taşınmazların Durumu:

Bir yabancı mirasçı; ülke listesinde yer almaması, 30 hektarlık sınırı aşması veya mülkün askeri bölgede kalması nedeniyle tapuyu devralamıyorsa miras hakkını kaybetmez. Tapu Kanunu gereği ilgili idarece mirasçıya taşınmazı tasfiye etmesi (satması) için süre verilir. Belirtilen sürede satış gerçekleşmezse taşınmaz Valilik aracılığıyla satılarak satış bedeli yabancı mirasçıya ödenir.

3. Yabancılar İçin Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Alma Zorunluluğu

Yabancı mirasçıların Türkiye’deki tapu, banka veya idari işlemleri yürütebilmesi için Türk makamlarından Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) alması zorunludur.

• Yetkili Makam: bünyesinde yabancılık unsuru barındıran (mirasçılardan birinin yabancı olması veya evrakların yurt dışı kaynaklı olması) veraset dosyalarında Noterlerin belge düzenleme yetkisi yoktur. Başvurunun mutlaka yetkili Sulh Hukuk Mahkemesi’ne yapılması gerekir.

• Yurtdışından Alınan Veraset Belgeleri: Yabancı ülke mahkemelerinden alınan veraset ilamları, Türkiye’deki taşınmazların intikalinde doğrudan geçerli değildir. Bu belgeler mahkemede delil olarak sunulabilir; ancak Türkiye’de ayrıca dava açılması veya tanıma/tenfiz sürecinin yürütülmesi şarttır.

4. İstenen Belgeler ve Resmi İşlemler

Sulh Hukuk Mahkemesi’nden mirasçılık belgesi almak ve ardından tapu/banka intikallerini tamamlamak için şu belgeler gereklidir:

1. Murise ait onaylı Ölüm Belgesi.

2. Soy bağını ve mirasçıları gösteren Nüfus Kayıt Örneği / Aile Doğum Kayıt Belgesi.

3. Yurt dışından alınan tüm belgelerin temin edildiği ülkede Apostil Şerhi verilmiş olması (Apostil tarafı olmayan ülkeler için T.C. Konsolosluk onayı).

4. Belgelerin Türkiye’de yeminli tercümanlarca yapılan Noter Onaylı Türkçe Çevirileri.

5. Veraset ve İntikal Vergisi Süreçleri

Türkiye’de bulunan bir mal varlığı intikal ederken yabancı mirasçıların Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca vergi beyannamesi vermesi gerekir.

• Muris veya mirasçılar yurt dışındaysa beyanname verme süreleri (4 ay ile 8 ay arasında değişen yasal ek süreler) Türk hukukundaki standart sürelere göre farklılık gösterebilir.

• Vergiler ödenip ilgili Vergi Dairesinden “İlişik Kesme Belgesi” alınmadan tapuda tescil yapılamaz ve bankadaki paralar çekilemez.

6. Hak Kaybını Önlemek İçin Vekaletname ile Temsil

Yabancı mirasçıların tüm bu prosedürler için Türkiye’ye gelme zorunluluğu bulunmamaktadır. Kendi bulundukları ülkedeki T.C. Büyükelçiliği/Konsolosluğu veya Apostil şerhi tatbik edilmiş yerel noterler aracılığıyla verecekleri özel yetkili vekaletname ile bir avukat üzerinden mahkeme, tapu ve banka süreçlerini uzaktan yürütebilirler.

 

Yabancı Unsurlu Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır?

Miras bırakanın veya mirasçıların yabancı ülke vatandaşı olması ya da vefatın yurt dışında gerçekleşmesi durumunda, Türkiye’deki mal varlıklarının (tapu, banka hesabı, araç vb.) intikali için yabancı unsurlu mirasçılık belgesi alınması zorunludur.

Noter Yetkisizliği ve Mahkeme Görevi Normal şartlarda Türk vatandaşları veraset ilamını noterlerden temin edebilmektedir. Ancak içinde yabancılık unsuru barındıran dosyalarda noterlerin mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi bulunmaz. Bu nedenle başvurunun yetkili ve görevli Sulh Hukuk Mahkemesi’ne dava yoluyla yapılması şarttır.

Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m. 20) Mahkeme, mirasçılık oranlarını belirlerken malın niteliğine bakar. Türkiye’de bulunan ev, arsa gibi taşınmaz mallar için Türk Hukuku uygulanırken; bankadaki para ve araç gibi taşınır mallar için miras bırakanın milli hukuku esas alınır.

Gerekli Belgeler ve Apostil Onayı Mahkemeye sunulacak yurt dışı kaynaklı nüfus ve ölüm kayıtlarının geçerli sayılması için şu şartlar aranır:

• Nüfus kayıt örneği ve onaylı ölüm belgesi,

• Belgelerin alındığı ülkede Apostil şerhi ile onaylanması (Apostil sözleşmesine taraf olmayan ülkeler için T.C. Konsolosluk onayı),

• Yeminli mütercim tarafından yapılmış Noter onaylı Türkçe çeviriler.

 

Yurt dışındaki bir mahkeme tarafından verilen miras kararları, veraset ilamları veya boşanma ve ilamlı alacak kararları, Türkiye sınırları içerisinde doğrudan hukuki sonuç doğurmaz. Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’deki tapu, banka, nüfus müdürlüğü veya icra daireleri nezdinde geçerli sayılabilmesi için Türk mahkemelerinde Tanıma ve Tenfiz Davası açılması zorunludur.

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Fark Nedir?

• Tanıma: Yabancı mahkeme kararının kesin delil ve kesin hüküm gücünün Türk hukuku tarafından kabul edilmesidir. Örneğin; yurt dışındaki bir veraset kararının veya boşanma ilamının Türkiye’de geçerli bir hukuki durum olarak tanınmasını sağlar.

• Tenfiz: Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir kılınmasıdır. Eda hükmü içeren, yani bir şeyin yapılması, bir para borcunun ödenmesi veya miras payının icra yoluyla devri gibi yaptırım gerektiren kararlar tenfiz davasına konu olur.

Dava Şartları ve Hukuki Esaslar (MÖHUK m. 50-58) Bir yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması veya tenfiz edilebilmesi için şu şartların varlığı aranır:

• Kesinleşmiş Karar: Kararın verildiği ülke mevzuatına göre kesinleşmiş olması ve üzerinde “kesinleşme şerhi” bulunması gerekir.

• Mütekabiliyet (Karşılıklılık): Kararın alındığı ülke ile Türkiye arasında adli iş birliği anlaşması veya fiili karşılıklılık bulunmalıdır (sadece tenfiz davalarında aranır).

• Kamu Düzenine Uygunluk: Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması şarttır.

• Savunma Haklarına Saygı: Davalının usulüne uygun şekilde davadan haberdar edilmiş ve savunma hakkının kısıtlanmamış olması gerekir.

Gerekli Belgeler Dava açılırken mahkemeye sunulması gereken temel evraklar şunlardır:

1. Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği,

2. Kararın kesinleştiğini gösteren resmi belge (Kesinleşme Şerhi),

3. Belgelerin alındığı ülkeden Apostil şerhi (veya T.C. Konsolosluk onayı),

4. Tüm belgelerin Noter onaylı Türkçe tercümeleri.

 

Yabancı Mirasçılar İçin Tapu İntikal İşlemleri

Türkiye’de bulunan bir taşınmazın (ev, arsa, iş yeri vb.) sahibinin vefat etmesi üzerine, mülkiyetin yabancı uyruklu mirasçılara devredilmesi sürecine tapu intikal işlemi denir. Yabancı mirasçıların mülkiyeti kendi adlarına tescil ettirebilmeleri, Türk vatandaşı mirasçılara kıyasla ek idari ve hukuki prosedürler gerektirmektedir.

1. Türk Mahkemelerinden Mirasçılık Belgesi Alınması Yabancı unsurlu miras dosyalarında noterlerin işlem yapma yetkisi bulunmadığından, öncelikle yetkili Sulh Hukuk Mahkemesi’nden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınmalıdır. Yurt dışı mahkemelerinden alınan veraset kararları doğrudan tapuda işlem görmez; bu kararların öncelikle Türk mahkemelerinde tanıma/tenfiz davasına konu edilmesi veya sıfırdan Türk mahkemesinden belge alınması gerekir.

2. Veraset ve İntikal Vergisinin Ödenmesi Mirasçılık belgesi temin edildikten sonra, taşınmazın bulunduğu yerdeki vergi dairesine beyanname verilmelidir. Vefat eden veya mirasçılar yurt dışındaysa beyanname verme süreleri yasal olarak uzayabilmektedir. İlgili vergi ödendikten sonra vergi dairesinden alınacak “İlişik Kesme Belgesi” olmadan Tapu Müdürlüğü’nde intikal işlemi yapılamaz.

3. Tapu İntikali İçin Gerekli Belgeler Tapu Kadastro Müdürlüğü’ne yapılacak başvuru sırasında aşağıdaki belgelerin hazır bulunması şarttır:

• Türk mahkemelerinden alınmış kesinleşmiş Mirasçılık Belgesi,

• Yabancı mirasçıların pasaportları ve noter onaylı Türkçe mütercim tercümeleri,

• Yabancı ülke yetkili makamlarından alınan, Apostil şerhli ve Noter onaylı Türkçe tercümeli nüfus/doğum kayıt belgeleri,

• Vergi dairesinden alınan İlişik Kesme Belgesi,

• Mirasçılara verilecek Vergi Kimlik Numarası (Potansiyel Vergi Numarası),

• Taşınmaza ait zorunlu deprem sigortası (DASK) poliçesi.

4. Yasal Sınırlamalar ve Taşınmazın Durumu (Tapu Kanunu m. 35) Tapu Müdürlüğü, intikal talebi geldiğinde taşınmazın durumunu ve mirasçının vatandaşlığını inceler:

• Taşınmaz askeri yasak bölge veya güvenlik bölgesinde kalıyorsa,

• Mirasçının mensup olduğu ülke Türkiye’de taşınmaz edinimine izin verilen ülkeler listesinde yer almıyorsa,

• Kişi başı 30 hektarlık yasal edinim sınırı aşılıyorsa,

bu durumlarda gayrimenkul yabancı mirasçı adına tescil edilemez. Kanuni engel halinde mülk idarece tasfiye ettirilerek (satılarak) elde edilen bedel mirasçıya ödenir.

5. Avukat Aracılığıyla Vekaletle İşlem Yapılması Yabancı mirasçıların tapu tescil süreci boyunca Türkiye’ye gelme zorunluluğu bulunmamaktadır. Kendi ülkelerindeki T.C. Konsolosluklarından veya yetkili yerel noterlerden (Apostil şerhi tatbik edilerek) verecekleri özel yetkili bir gayrimenkul vekaletnamesi ile tüm intikal süreci bir avukat vasıtasıyla uzaktan tamamlanabilir.

 

Yabancıların Taşınmaz Kazanımında Askeri Yasak Bölge ve Yasal Kısıtlamalar

Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de gerek doğrudan satın alma gerekse miras (tevarüs) yoluyla taşınmaz edinimi, 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesi ve 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu çerçevesinde sıkı güvenlik ve miktar kısıtlamalarına tabidir.

Mirasçı veya alıcı yabancı dahi olsa, Türkiye Cumhuriyeti’nin sınır güvenliği, kamu düzeni ve stratejik menfaatleri gereği mülkiyetin tescil edilmesinde şu yasal engeller uygulanır:

1. Askeri Yasak Bölge ve Güvenlik Bölgesi Kısıtlamaları

• 1. Derece Askeri Yasak Bölge: Bu alanlar içerisinde kalan taşınmazların yabancı gerçek kişilere satışı veya devri tamamen yasaktır.

• 2. Derece Askeri Yasak Bölge / Özel Güvenlik Bölgeleri: Genelkurmay Başkanlığı veya valilikler tarafından izin verilen durumlar haricinde yabancıların bu alanlarda mülk edinmesine müsaade edilmez.

• Yetkili Makam Sorgusu: Tapu Müdürlükleri, yabancı adına tescil işlemi yapılmadan önce taşınmazın askeri veya özel güvenlik alanında kalıp kalmadığını askeri makamlar veya Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) harita sistemleri üzerinden re’sen sorgular.

2. Miktar ve Yüzölçümü Kısıtlamaları (İki Tavan Kuralı)

Yabancı bir kişinin taşınmaz edinebilmesi (veya miras kalması) durumunda tek sınır coğrafi bölge değildir; yüzölçümü sınırları da dikkate alınır:

• Kişi Başı Ülke Sınırı: Bir yabancı gerçek kişi, Türkiye genelinde toplamda en fazla 30 hektar (300.000 $m^2$) taşınmaz veya sınırlı ayni hak edinebilir.

• İlçe Bazlı Sınır: Edinilmek istenen taşınmazın bulunduğu ilçedeki özel mülkiyete konu toplam yüzölçümünün %10’undan fazlası yabancılar tarafından edinilemez. Bu kota dolmuşsa tescil yapılmaz.

3. Ülke Bazlı İzin Sınırlaması

2012 yılında yapılan yasal düzenleme ile karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı kaldırılmış olsa da, her ülke vatandaşı Türkiye’de mülk edinemez. Yalnızca Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenen listedeki ülke vatandaşları taşınmaz edinim hakkına sahiptir.

Kısıtlamaya Takılan Taşınmazların Durumu: Tasfiye Rejimi

Bir taşınmaz miras yoluyla yabancıya kalmış fakat askeri yasak bölgede yer alıyor, yasal yüzölçümü sınırlarını aşıyor veya mirasçının ülkesi izin verilen listede yer almıyorsa; mülkiyet engellenir ancak miras hakkı kaybolmaz.

Tapu Kanunu m. 35 uyarınca, bu durumdaki taşınmazlar için mirasçıya veya malike idare tarafından tasfiye (satış) süresi verilir. Belirtilen süre içerisinde taşınmaz mirasçı tarafından üçüncü kişilere satılmazsa, valilik/idare kanalıyla satılarak elde edilen bedel yabancı malike veya mirasçıya nakit olarak ödenir.

 

Yabancı Mirasçılar İçin Veraset ve İntikal Vergisi Yükümlülüğü

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca, Türkiye sınırları içerisinde bulunan bir mal varlığı (taşınmaz, banka mevduatı, araç vb.) miras yoluyla devredildiğinde, mirasçıların uyruğuna bakılmaksızın Veraset ve İntikal Vergisi mükellefiyeti doğar. Yabancı uyruklu mirasçıların bu süreçte uyması gereken yasal esaslar aşağıda açıklanmıştır:

1. Verginin Konusu ve Mükellefiyet

Türkiye’de yer alan gayrimenkuller veya banka hesapları bir yabancıya miras kaldığında, vergilendirme yetkisi tamamen Türkiye Cumhuriyeti’ne aittir. Yabancı mirasçı, sadece kendisine düşen net miras payı (terekedeki borçlar düşüldükten sonra kalan tutar) üzerinden vergi ödemekle yükümlüdür.

2. Beyanname Verme Süreleri (7338 s.K. m. 9)

Yabancı unsurlu miras olaylarında beyanname verme süreleri, vefatın gerçekleştiği yer ve mirasçıların ikamet ettiği ülkeye göre değişiklik gösterir:

Durum	Yasal Beyanname Süresi
Muris Türkiye’de, Mirasçı Yurt Dışında Vefat/İkamet Ediyorsa	Vefat tarihinden itibaren 6 ay
Muris Yurt Dışında, Mirasçı Türkiye’de İse	Vefat tarihinden itibaren 6 ay
Muris ve Mirasçı Aynı Yurt Dışı Ülkesinde İse	Vefat tarihinden itibaren 4 ay
Muris Yurt Dışında, Mirasçı Başka Bir Yurt Dışı Ülkesinde İse	Vefat tarihinden itibaren 8 ay

Beyanname, Türkiye’de taşınmazın bulunduğu yerdeki veya murisin Türkiye’deki son ikametgahının bağlı olduğu Vergi Dairesine verilir. Yurt dışındaki yabancı mirasçılar beyannamelerini T.C. Konsoloslukları aracılığıyla da sunabilirler.

3. Muafiyet ve İstisna Tutarları

Miras yoluyla yapılan intikallerde kanun her yıl güncellenen maktu istisna tutarları öngörür:

• Eş ve Çocuklar: Her bir mirasçı için kanunda belirtilen yıllık istisna tutarına kadar olan miras payı vergiden muaftır.

• Sadece Eşin Mirasçı Olması: Füruğ (çocuk/altsoy) bulunmaması halinde eşe düşen miras payının daha yüksek bir kısmı istisna kapsamındadır.

Not: Miras kalan mal varlığının değeri istisna tutarının altında kalsa dahi, tapu intikali veya banka blokesinin kaldırılması için vergi dairesine beyanname verilmesi zorunludur.

4. Vergi Oranları ve Ödeme Şekli

Veraset yoluyla gerçekleşen intikallerde vergi oranları, net matrah üzerinden artan oranlı tarife ile %1 ila %10 arasında uygulanır. Hesaplanan vergi, tahakkuk tarihinden itibaren 3 yılda ve her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere 6 eşit taksitte ödenebilir.

5. İlişik Kesme Belgesi ve Tapu/Banka İşlemleri

Miras kalan taşınmazın tapuda tescili veya bankadaki bakiyenin çekilebilmesi için vergi dairesinden “Veraset ve İntikal Vergisi İlişik Kesme Belgesi” (vergi ödendi/muaftır yazısı) alınması şarttır. Bu belge olmadan Tapu Müdürlükleri ve bankalar yabancı mirasçılara devir veya ödeme yapamaz.

6. Çifte Vergilendirmeyi Önleme ve Mahsup (MÖHUK / 7338 s.K. m. 12)

Yabancı mirasçının kendi ülkesinde de bu miras nedeniyle vergi ödemesi durumunda, Türkiye ile ilgili ülke arasındaki Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları ve iç mevzuat hükümleri (m. 12) uyarınca yurt dışında ödenen vergilerin Türk vergisinden mahsubu talep edilebilir.

Yabancı mirasçılar, vergi beyannamesi ve ilişik kesme süreçlerini Türkiye’ye gelmeden T.C. Konsolosluklarından verecekleri bir vekaletname ile avukatları aracılığıyla uzaktan tamamlatabilirler.

 

Yurt Dışından Vekaletname İle Türkiye’deki Miras İşlemlerinin Yürütülmesi

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları veya yabancı uyruklu kişiler, Türkiye’de vefat eden bir yakınının mirasıyla ilgili işlemleri yürütmek için Türkiye’ye bizzat gelmek zorunda değildir. Özel yetkiler içeren usulüne uygun bir vekaletname tanzim edilerek veraset ilamının alınmasından tapu intikallerine, vergi ödemelerinden bankadaki paraların çekilmesine kadar tüm süreçler Türkiye’deki bir avukat aracılığıyla uzaktan yönetilebilir.

1. Yurt Dışından Vekaletname Nasıl Çıkarılır?

Yurt dışındaki mirasçılar vekaletname düzenlerken iki farklı resmi yoldan birini tercih edebilir:

• T.C. Büyükelçiliği veya Konsoloslukları Aracılığıyla: En pratik ve doğrudan yöntemdir. Konsolosluktan randevu alınarak bizzat gidilir. Türkçe hazırlanan bu vekaletnameler Türk noterlik belgesi statüsünde olduğundan ayrıca Apostil veya Türkçe çeviri işlemi gerektirmez.

• Yabancı Ülke Noterleri Aracılığıyla (Apostil Şerhli): Bulunulan ülkedeki yerel bir noterde vekaletname düzenlenebilir. Belgenin Türkiye’de geçerli olması için Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde Apostil Şerhi tatbik edilmelidir. Apostil sözleşmesine taraf olmayan ülkelerde ise belgenin ilgili ülkenin Dışişleri Bakanlığı ve ardından T.C. Konsolosluğu tarafından onaylanması gerekir. Sonrasında belgenin Türkiye’de yeminli tercüman tarafından Türkçe’ye çevrilip noter onayından geçmesi şarttır.

2. Miras Vekaletnamesinde Bulunması Gereken Özel Yetkiler

Genel dava vekaletnameleri tapu intikali veya miras paylaşımı için yeterli değildir. Türk Borçlar Kanunu ve Noterlik Kanunu uyarınca, gayrimenkul ve miras tasarrufları içeren vekaletnamelerin “fotoğraflı” olması ve “düzenleme şeklinde” hazırlanması zorunludur.

Vekaletnamede şu özel yetkilerin açıkça yer alması gerekir:

• Sulh Hukuk Mahkemelerinden veya yetkili makamlardan Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) talep etme,

• Tapu Müdürlüklerinde Miras İntikali, tescil ve taksim işlemlerini yürütme,

• Vergi Dairelerinde beyanname verme ve İlişik Kesme Belgesi alma,

• Vefat edenin banka hesaplarını tasfiye etme ve miras payını tahsil etme,

• Taşınmazların üçüncü kişilere satışı yapılacaksa açıkça satış ve devir yetkisi.

3. Uzaktan Vekaletle Yürütülebilecek İşlemler

Eksiksiz hazırlanan bir vekaletname ile Türkiye’ye ayak basmadan şu adımlar tamamlanır:

1. Veraset İlamı: Mahkemeden mirasçılık belgesi çıkartılır.

2. Vergi Süreçleri: Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verilir, vergi ödenerek vergi dairesinden ilişik kesme yazısı alınır.

3. Tapu İntikali ve Tescil: Gayrimenkuller mirasçılar adına tapuda devredilir veya talebe göre üçüncü kişilere satışı gerçekleştirilir.

4. Banka Bakiyelerinin Tahsili: Bankalardaki mevduat blokesi kaldırılarak miras payı yurt dışındaki mirasçının hesabına transfer edilir.

 

Vefat Eden Yabancının Türkiye’deki Banka Hesaplarının Tasfiyesi

Türkiye’deki bankalarda mevduat, yatırım hesabı veya döviz birikimi bulunan yabancı uyruklu bir kişinin vefat etmesi halinde, bu hesapların dondurulması ve bakiyenin mirasçılara transfer edilmesi belirli idari ve hukuki süreçlere tabidir.

MÖHUK m. 20 uyarınca taşınır malların (banka hesapları dâhil) paylaşımında vefat eden kişinin milli hukuku esas alınsa da, Türkiye’deki bankaların bu parayı serbest bırakabilmesi için Türk mevzuatına uygun belgelerin sunulması zorunludur.

1. Banka Blokesi ve Hesap Tespit Süreci

Vefat haberinin bankaya ulaşması veya mirasçıların başvurusuyla birlikte banka hesabı güvenlik gerekçesiyle derhal dondurulur.

• Hesap Sorgulama: Vefat eden kişinin hangi bankalarda varlığının bulunduğu kesin olarak bilinmiyorsa, mirasçılar veya vekilleri aracılığıyla Türkiye Bankalar Birliği (TBB) nezdinde sorgulama yapılabilir ya da Sulh Hukuk Mahkemesi’nden tereke tespiti talep edilebilir.

2. Tasfiye İçin Gerekli Adımlar ve Belgeler

Bankanın blokeyi kaldırarak bakiyeyi ödemesi veya mirasçılara transfer edebilmesi için şu aşamaların tamamlanması gerekir:

1. Türk Mahkemesinden Mirasçılık Belgesi Alınması:

   İçinde yabancılık unsuru barındıran dosyalarda noterlerin mirasçılık belgesi verme yetkisi bulunmadığından, başvuru Sulh Hukuk Mahkemesi’ne yapılmalıdır. Yurt dışından getirilen nüfus kayıtları ve ölüm belgelerinin Apostil şerhli ve Noter onaylı Türkçe tercümeli olması şarttır.

2. Veraset ve İntikal Vergisi Beyanı ve İlişik Kesme Belgesi:

   Banka hesabındaki vefat tarihindeki bakiye üzerinden Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verilir. Hesaplanan vergi ödendikten (veya muafiyet sınırında kalıyorsa onaylandıktan) sonra Vergi Dairesinden alınan “Vergi İlişik Kesme / Borcu Yoktur Belgesi” olmadan banka tek bir kuruş dahi ödeme yapamaz.

3. Mirasçıların Ortak Başvurusu veya Paylı Mülkiyete Dönüştürme:

   Mevduat üzerindeki hak elbirliği mülkiyetine tabi olduğundan, tüm mirasçıların birlikte başvurması veya bir mirasçıya yetki vermesi gerekir. Anlaşmazlık halinde mahkeme kanalıyla miras payının paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebinde bulunulur.

3. Zaman Aşımı Riski (TMSF’ye Devir)

Türk bankacılık mevzuatı uyarınca, bankalarda bulunan ve 10 yıl boyunca hiçbir işlem görmeyen mevduat, yatırım ve namına yazılı hesaplar zamanaşımına uğrayarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredilir. Bu nedenle vefat sonrası tasfiye işlemlerinin geciktirilmeden başlatılması kritik önem taşır.

4. Yurt Dışından Vekaletle Uzaktan Para Transferi

Yabancı mirasçıların banka tasfiyesi için Türkiye’ye gelme zorunluluğu yoktur. Kendi bulundukları ülkelerdeki T.C. Konsolosluklarından veya yetkili yerel noterlerden (Apostil şerhli) verecekleri özel yetkili bir vekaletname ile tüm vergi, mahkeme ve banka prosedürleri bir avukat aracılığıyla uzaktan tamamlanabilir; açılacak hesaba aktarılan bakiye yurt dışına transfer edilebilir.

 

Yabancı Unsurlu Vasiyetnamelerin Türkiye’de Geçerliliği

Yurtdışında veya bir yabancı tarafından düzenlenen vasiyetnamelerin Türkiye’de geçerli sayılması ve Türkiye sınırları içerisindeki mal varlığı (taşınmaz, banka mevduatları vb.) üzerinde sonuç doğurması, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde değerlendirilir.

Yabancı unsurlu bir vasiyetnamenin Türkiye’de uygulanabilmesi için ehliyet, şekil, esas ve usul kuralları yönünden aşağıdaki hukuki şartları sağlaması gerekir:

1. Vasiyet Etme Ehliyeti (MÖHUK m. 20/5)

Bir kişinin vasiyetname düzenleme ehliyetine sahip olup olmadığı, tasarrufun yapıldığı andaki milli hukukuna göre belirlenir. Vasiyetçi, vasiyetnameyi tanzim ettiği tarihte kendi ülke mevzuatına göre ayırt etme gücüne ve gerekli yaş şartına sahipse, vasiyet etme ehliyeti geçerli kabul edilir.

2. Şekil Bakımından Geçerlilik (1961 Lahey Sözleşmesi & MÖHUK m. 7 – m. 20/4)

Türkiye, Vasiyet Tasarruflarının Biçimine İlişkin Kanun Uyuşmazlıkları Konusındaki 1961 Lahey Sözleşmesi‘ne taraftır. Bu kapsamda vasiyetnamenin şeklen geçerli sayılması bakımından alternatifli ve esnek kurallar uygulanır. Bir vasiyetname aşağıdakilerden herhangi birine uygun olarak tanzim edilmişse şekil yönünden geçerli sayılır:

• Vasiyetnamenin yapıldığı ülke hukukuna ( Locus regit actum ),

• Miras bırakanın vasiyetnameyi yaptığı veya vefat ettiği andaki milli hukukuna,

• Miras bırakanın vasiyetnameyi yaptığı veya vefat ettiği andaki yerleşim yeri (ikametgah) hukukuna,

• Taşınmazlar yönünden taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna (Türkiye’deki gayrimenkuller için Türk Hukuku).

Örnek: Bir Alman vatandaşının Almanya’daki yerel hukuka uygun şekilde resmi noter veya el yazısı ile düzenlediği vasiyetname, Türk Hukuku’nun aradığı resmi şekil şartlarına birebir uymasa dahi Almanya hukukuna uygun olduğu için Türkiye’de şeklen geçerli kabul edilir.

3. Esas Bakımından Geçerlilik ve Saklı Pay Kuralları (MÖHUK m. 20/1)

Vasiyetnamenin içeriği, mirasçı atama oranları ve tasarruf edilebilir kısım gibi esas unsurlar yönünden ikili bir ayrım geçerlidir:

• Taşınmaz Mallar (Gayrimenkul): Türkiye’de bulunan ev, arsa gibi taşınmazlar üzerindeki vasiyet tasarruflarına doğrudan Türk Hukuku uygulanır. Türk Medeni Kanunu’ndaki saklı pay (forced heirship) kuralları ihlal edilmişse, kanuni mirasçılar Türkiye’de tenkis davası açabilirler.

• Taşınır Mallar (Banka Hesapları, Araçlar vb.): Taşınırlar yönünden miras bırakanın milli hukuku esas alınır.

4. Türk Kamu Düzenine Uygunluk (MÖHUK m. 5)

Yabancı bir vasiyetname veya yabancı hukukun uygulanması sonucu elde edilecek durum, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olamaz. Örneğin; mirasçıları sırf dini, ırki veya cinsiyet temelli ayrımcılık nedenleriyle mirastan tamamen mahrum bırakan yabancı vasiyetname hükümleri Türk mahkemelerince geçersiz sayılır.

5. Türkiye’de İşleme Koyma Usulü (Vasiyetnamenin Açılması veya Tenfizi)

Yurtdışında düzenlenen bir vasiyetnamenin Tapu Müdürlüğü veya bankalarda doğrudan işleme konulması mümkün değildir. İzlenmesi gereken hukuki adımlar şunlardır:

1. Apostil Onayı ve Tercüme: Yabancı vasiyetnamenin aslına Apostil şerhi tatbik edilmeli ve yeminli mütercim tarafından yapılan Türkçe çevirisi noterden onaylanmalıdır.

2. Tenfiz / Vasiyetnamenin Açılması Davası:

   • Yabancı ülkede mahkemece açılıp okunmuş ve kesinleşmiş vasiyetnameler için Türkiye’deki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde Tanıma ve Tenfiz Davası açılır.

   • Henüz açılmamış yabancı vasiyetnameler ise Türk Sulh Hukuk Mahkemesi’ne sunularak Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması prosedüründen geçirilir.

Yabancı mirasçılar veya vasiyet alacaklıları, Türkiye’ye gelmeden T.C. Konsoloslukları üzerinden verecekleri Apostilli bir vekaletname ile tüm bu dava ve tescil süreçlerini bir avukat aracılığıyla uzaktan yürütebilirler.

 

Yabancı Mirasçılar Arasında Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)

Türkiye’de vefat eden bir kişinin mirasında yabancı uyruklu mirasçıların bulunması durumunda, taşınır veya taşınmaz malların devri elbirliği mülkiyetine (iştirak halinde mülkiyet) tabi olur. Mirasçılar arasında terekedeki malların paylaşımı veya satışı konusunda oy birliği sağlanamazsa, taraflardan her biri Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası açarak hukuki ortaklığı sonlandırabilir.

Yabancılık unsuru barındıran izale-i şuyu süreçlerinde öne çıkan hukuki esaslar şunlardır:

1. Uygulanacak Hukuk ve Görevli Mahkeme (MÖHUK m. 20)

Türkiye sınırları içerisindeki ev, arsa veya dükkan gibi gayrimenkullerin paylaşımında ve mülkiyet rejiminin sonlandırılmasında tamamen Türk Hukuku uygulanır.

• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.

• Mirasçılık Belgesi Şartı: Davanın açılabilmesi için öncelikle Türk mahkemelerinden alınmış kesinleşmiş bir Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) bulunmalıdır.

2. Uluslararası Tebligat Süreci ve Zaman Faktörü

Yabancı mirasçıların taraf olduğu izale-i şuyu davalarındaki en önemli teknik aşama tebligattır. Yurt dışında ikamet eden davalı veya davacı mirasçılara dava dilekçesinin ve mahkeme evraklarının tebliğ edilmesi gerekir.

• Tebligat Usulü: Yabancı ülkedeki mirasçılara tebligat, adli iş birliği anlaşmaları (7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 25/a) veya T.C. Dışişleri Bakanlığı/Konsolosluk kanalıyla yapılır.

• Süreye Etkisi: Uluslararası tebligat süreçleri uzun vakit alabildiğinden, yabancı unsurlu davanın makul sürede ilerlemesi için usul işlemlerinin eksiksiz takibi kritiktir.

3. Paylaşım Yöntemleri: Aynen Taksim veya Satış Yoluyla Paylaşım

Mahkeme ortaklığı iki yoldan biriyle giderir:

1. Aynen Taksim (Bölüşüm): Taşınmazın niteliği, imar durumu ve mirasçı sayısı uygunsa mal aynen bölünerek mirasçılara paylaştırılır.

2. Satış Yoluyla Giderme: Taşınmazın aynen bölünmesi mümkün değilse veya malın değerinde önemli bir azalmaya yol açacaksa, mahkeme taşınmazın icra (açık artırma) yoluyla satılmasına karar verir. Elde edilen satış bedeli mirasçıların payları oranında paylaştırılır.

4. Yabancı Mirasçının Taşınmazı İhale Yoluyla Satın Alması ve Yasal Engeller

İzale-i şuyu davası sonucunda ihale (açık artırma) yoluyla yapılacak satışlarda yabancı mirasçının durumu Tapu Kanunu m. 35 çerçevesinde değerlendirilir:

• Mirasçı Satış Bedelinden Payını Alabilir: Mülk başkasına satılırsa, yabancı mirasçı payına düşen nakit bedeli sorunsuz bir şekilde tahsil eder.

• İhaleden Mülkü Satın Alma Kısıtlaması: Yabancı mirasçı ihaleye girip taşınmazın tamamını mülkiyetine geçirmek isterse; taşınmazın askeri yasak bölgede kalmaması, ülke bazlı izin verilen listede yer alması ve 30 hektarlık edinim sınırını aşmaması gerekir. Aksi takdirde taşınmazı ihaleden kendi adına tescil ettiremez.

5. Türkiye’ye Gelmeden Vekaletname İle Dava Yönetimi

Tebligat takibi, bilirkişi incelemeleri ve ihale süreçleri teknik uzmanlık gerektirir. Yabancı mirasçılar, Türkiye’ye gelme zorunluluğu olmadan T.C. Konsolosluklarından veya yetkili noterlerden (Apostil şerhli) verecekleri özel yetkili bir vekaletname ile tüm davayı bir avukat aracılığıyla uzaktan yürütebilirler.