Yabancı İşçinin Türkiye’de Çalışma İzni Nasıl Alır ? Yabancıların İş Kanunundan Doğan Hakları Nelerdir ?
Yabancı İşçinin Türkiye’de Çalışma İzni ve İş Kanunundan Doğan Hakları
Yabancı İşçinin Türkiye’de Çalışma Statüsü
Türkiye’de çalışan yabancı işçilerin hukuki statüsü, çalışma izni mevzuatı ile iş hukuku hükümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yabancı bir kişinin Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti kapsamında bulunması gerekir.
Ancak çalışma izninin bulunması, işverenin iş hukuku kapsamındaki yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Yabancı çalışan da çalışma ilişkisinin niteliğine ve uygulanabilir mevzuata göre ücret, çalışma süresi, yıllık izin, iş sağlığı ve güvenliği, ayrımcılığa karşı korunma ve diğer işçilik haklarından yararlanabilir.
Bu nedenle yabancı çalışan bakımından iki ayrı hukuki alanın birlikte değerlendirilmesi gerekir: Türkiye’de çalışma hakkını sağlayan çalışma izni statüsü ve iş sözleşmesinden doğan çalışan hakları.
Çalışma İzni Yabancı İşçiye Hangi Hakları Sağlar?
Çalışma izni, yabancının Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesini sağlayan temel idari statülerden biridir.
Ancak çalışma izni tek başına bütün işçilik haklarını düzenleyen bir belge değildir.
Yabancı çalışanın ücret, çalışma süresi, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, iş sağlığı ve güvenliği ve iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin hakları ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle işverenin “çalışma izni aldım, artık işçi hakları konusunda ayrıca bir yükümlülüğüm yok” şeklinde bir yaklaşım benimsemesi hukuken doğru değildir.
Çalışma izni, işverenin iş hukuku kapsamındaki yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yabancı İşçinin Ücret Hakkı
Yabancı çalışan, yaptığı iş karşılığında ücret alma hakkına sahiptir.
İşveren, yabancı çalışanın vatandaşlığını gerekçe göstererek hukuka aykırı şekilde ücretini düşüremez.
Ücret belirlenirken asgari ücret hükümleri, iş sözleşmesi, çalışanın görev ve sorumlulukları, mesleki deneyimi ve çalışma izni kapsamında uygulanabilecek özel kriterler dikkate alınmalıdır.
Ücretin zamanında ve eksiksiz ödenmemesi halinde yabancı çalışan da diğer çalışanlar gibi hukuki haklarını kullanabilir.
Ücret uyuşmazlıklarında banka kayıtları, bordrolar, iş sözleşmesi ve diğer ödeme belgeleri önemli deliller arasında yer alabilir.
Yabancı İşçinin Fazla Çalışma Hakkı
Yabancı çalışanların fazla çalışma bakımından da Türk iş hukuku kapsamında belirli hakları bulunmaktadır.
İşçinin normal çalışma süresini aşan çalışmalarının fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.
Fazla çalışmanın karşılığında mevzuatta öngörülen ücretin ödenmesi veya kanuni şartların bulunması halinde serbest zaman hakkının kullanılması söz konusu olabilir.
Yabancı çalışanın çalışma iznine sahip olması, fazla çalışmanın karşılığının ödenmemesi için hukuki bir gerekçe oluşturmaz.
İşverenin yabancı çalışanları sistematik şekilde fazla çalıştırması ve bu çalışmaların karşılığını ödememesi işçilik alacağı bakımından uyuşmazlık yaratabilir.
Yabancı İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakkı
Yabancı çalışanların da gerekli çalışma süresini tamamlamaları halinde yıllık ücretli izin hakları gündeme gelebilir.
Yıllık izin hakkı, çalışanın yabancı veya Türk vatandaşı olmasına göre değil, uygulanabilir iş hukuku hükümleri ve çalışma süresine göre değerlendirilir.
İşveren, yıllık izin kayıtlarını düzenli şekilde tutmalı ve çalışanın hak ettiği izinleri kullandırmalıdır.
Yabancı çalışanların Türkiye’de geçici süreyle bulunması, tek başına yıllık izin hakkının ortadan kalkması anlamına gelmez.
Hafta Tatili ve Resmî Tatil Hakları
Yabancı çalışanlar da çalışma ilişkisinin tabi olduğu Türk iş hukuku hükümleri çerçevesinde hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil haklarından yararlanabilir.
Çalışanın yabancı olması, işverenin hafta tatili düzenlemelerine uymamasına veya resmi tatil çalışmalarını karşılıksız bırakmasına tek başına gerekçe oluşturmaz.
Resmî tatillerde yapılan çalışmalar bakımından uygulanacak ücret kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Yabancı İşçilerin İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkı
Yabancı çalışanların iş sağlığı ve güvenliği bakımından korunması, işverenin temel yükümlülüklerinden biridir.
İşveren, işyerindeki riskleri değerlendirmeli, gerekli önlemleri almalı ve çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konusunda uygun eğitim vermelidir.
Yabancı çalışanın Türkçe bilmemesi halinde, verilen eğitim ve talimatların çalışan tarafından anlaşılmasını sağlayacak yöntemler kullanılmalıdır.
İş sağlığı ve güvenliği bakımından dil bariyerinin bulunması, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışan yabancı işçiler açısından eğitim, bilgilendirme ve güvenlik talimatlarının anlaşılması daha da büyük önem taşır.
İş Kazası Geçiren Yabancı İşçinin Hakları
Yabancı bir çalışanın Türkiye’de iş kazası geçirmesi halinde olay, uygulanabilir sosyal güvenlik ve iş hukuku hükümleri kapsamında değerlendirilir.
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, kazanın meydana gelmesindeki kusur durumu ve sosyal güvenlik mevzuatı bakımından gerekli bildirimlerin yapılıp yapılmadığı önem taşır.
Yabancı çalışanın vatandaşlığı, tek başına iş kazasına ilişkin işveren sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İş kazası sonucunda yabancı çalışanın uğradığı maddi ve manevi zararlar, somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilebilir.
Meslek Hastalığı Bakımından Yabancı İşçinin Hakları
Yabancı çalışanlar açısından meslek hastalıkları da ayrıca önem taşımaktadır.
Çalışanın yaptığı iş nedeniyle zaman içerisinde ortaya çıkan sağlık sorunlarının meslek hastalığı niteliğinde olup olmadığı, ilgili sağlık ve sosyal güvenlik kuralları çerçevesinde değerlendirilir.
İşveren, çalışanların sağlığını korumak ve mesleki riskleri azaltmak için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Yabancı çalışanın dil, eğitim veya kültürel farklılıkları, gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması için gerekçe olarak kullanılamaz.
Yabancı İşçinin Ayrımcılığa Karşı Korunması
Yabancı çalışanlar, çalışma ilişkisi içerisinde ayrımcılığa karşı hukuki korumadan yararlanabilir.
Çalışanın yabancı olması nedeniyle:
- daha düşük ücret verilmesi,
- sosyal haklardan mahrum bırakılması,
- terfi imkanlarının engellenmesi,
- çalışma koşullarının ağırlaştırılması,
- işyerinde dışlanması
gibi uygulamalar somut olayın koşullarına göre ayrımcılık yasağı kapsamında değerlendirilebilir.
İşverenin çalışanlar arasındaki farklılıkları objektif ve hukuken kabul edilebilir kriterlere dayandırması önemlidir.
Yabancı İşçinin İş Sözleşmesinin Feshi
Yabancı çalışanın iş sözleşmesinin sona erdirilmesi de iş hukuku bakımından belirli kurallara tabidir.
İşverenin sözleşmeyi sona erdirmesi halinde fesih nedeninin hukuki niteliği, işyerinin ve çalışanın durumuna göre değerlendirilmelidir.
Yabancı çalışanın çalışma izninin sona ermesi, iş sözleşmesinin sona ermesiyle aynı hukuki işlem değildir.
Çalışma izninin sona ermesi veya iptal edilmesi iş ilişkisinin devamına engel oluşturabilecek bir durum yaratabilir; ancak bu durumun iş sözleşmesine etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Yabancı İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
Yabancı çalışanlar bakımından kıdem tazminatı konusu da önemli bir işçilik hakkıdır.
Çalışanın yabancı olması, gerekli yasal şartların oluşması halinde kıdem tazminatı hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Kıdem tazminatı bakımından çalışanın işyerindeki hizmet süresi, iş sözleşmesinin sona erme şekli ve kanunda belirtilen diğer şartlar değerlendirilir.
Dolayısıyla yabancı çalışanların kıdem tazminatı talepleri, Türk çalışanlarda olduğu gibi somut olayın özellikleri üzerinden incelenmelidir.
Yabancı İşçinin İhbar Tazminatı Hakkı
İş sözleşmesinin bildirimli fesih hükümlerine tabi olduğu durumlarda ihbar süreleri ve ihbar tazminatı bakımından da Türk iş hukuku kuralları gündeme gelebilir.
İşverenin gerekli bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdirmesi halinde, kanuni şartların bulunması durumunda ihbar tazminatı söz konusu olabilir.
Yabancı çalışanın çalışma iznine sahip olması, işverenin ihbar süresiyle ilgili yükümlülüklerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Yabancı İşçinin İşsizlik Sigortası Hakları
Yabancı çalışanların işsizlik sigortası bakımından durumu, sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası mevzuatı çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Çalışanın sigortalılık durumu, prim ödeme süresi, iş sözleşmesinin sona erme biçimi ve diğer yasal koşullar belirleyici olabilir.
Bazı yabancı çalışanlar bakımından Türkiye ile çalışanın vatandaşı olduğu ülke arasında bulunan sosyal güvenlik anlaşmaları da ayrıca önem taşıyabilir.
Bu nedenle yabancı çalışanın işsizlik sigortası hakkı, yalnızca yabancı olup olmadığına bakılarak belirlenmemelidir.
Çalışma İzninin Sona Ermesi İşçinin Haklarını Ortadan Kaldırır mı?
Çalışma izninin sona ermesi, yabancı çalışanın daha önce doğmuş işçilik alacaklarının otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Örneğin çalışma süresi boyunca doğmuş ve ödenmemiş ücret, fazla çalışma veya diğer işçilik alacakları varsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Çalışma izni ile işçilik alacağı birbirinden farklı hukuki konulardır.
Bu nedenle çalışma izninin sona ermesi veya iş ilişkisinin sona ermesi, daha önce doğmuş hakların ayrıca incelenmesine engel değildir.
Yabancı İşçinin Haklarını Araması
Yabancı çalışan, çalışma ilişkisinden doğan haklarının ihlal edildiğini düşünüyorsa hukuki yolları kullanabilir.
Somut olayın niteliğine göre:
- işverene yazılı başvuru,
- zorunlu arabuluculuk,
- ilgili idari mercilere başvuru,
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na başvuru,
- iş mahkemesinde dava
gibi yollar gündeme gelebilir.
Hangi hukuki yolun uygulanacağı, uyuşmazlığın türüne ve talep edilen hakkın niteliğine göre belirlenmelidir.
Yabancı İşçi Çalıştıran İşverenin Temel Yükümlülükleri
Yabancı işçi çalıştıran işverenin temel yükümlülükleri genel olarak Türk çalışanlarla kurulan iş ilişkilerindeki temel iş hukuku yükümlülüklerinden farklı değildir.
İşveren:
- çalışma izni şartlarını kontrol etmeli,
- iş sözleşmesini uygun şekilde düzenlemeli,
- ücretleri zamanında ödemeli,
- sosyal güvenlik bildirimlerini yapmalı,
- iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almalı,
- çalışma sürelerine uymalı,
- izin haklarını kullandırmalı,
- ayrımcılık yasağına uymalı ve
- iş ilişkisinin sona ermesi halinde gerekli işlemleri gerçekleştirmelidir.
Yabancı çalışanın farklı bir hukuki statüye sahip olması, işverenin temel iş hukuku yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Yabancı İşverenler Açısından Çalışan Hakları
Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı şirketler veya yabancı gerçek kişiler, Türkiye’de çalışan personel bakımından Türk iş hukuku düzenlemelerini dikkate almalıdır.
Şirketin merkezinin yurtdışında bulunması, Türkiye’deki çalışanların temel işçilik haklarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Özellikle uluslararası şirketlerin Türkiye’de uyguladığı ücret, izin, performans ve işten çıkarma politikalarının Türk hukukundaki emredici hükümlerle uyumlu olması gerekir.
Global şirket politikaları ile Türk iş mevzuatı arasında farklılık bulunması halinde, Türkiye’deki emredici düzenlemeler ayrıca dikkate alınmalıdır.
Sonuç
Yabancı işçinin Türkiye’de çalışma iznine sahip olması, onun iş hukukundan doğan haklarını ortadan kaldırmaz.
Yabancı çalışanlar, çalışma ilişkisinin tabi olduğu mevzuat kapsamında ücret, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, iş sağlığı ve güvenliği, ayrımcılığa karşı korunma ve kanuni şartların oluşması halinde kıdem ve ihbar tazminatı gibi haklardan yararlanabilir.
Çalışma izni, yabancının Türkiye’de çalışma hakkını düzenleyen temel idari araçlardan biridir. Ancak çalışma izni ile iş sözleşmesinden doğan işçilik hakları birbirinden farklı hukuki alanlardır.
Yabancı işverenler açısından da temel yaklaşım aynıdır. Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı şirketler ve yabancı işverenler, çalışanların iş hukuku kapsamındaki haklarını Türkiye’deki emredici hukuk kurallarına uygun şekilde korumalıdır.
Özellikle yabancı çalışanların ücret, sosyal güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği ve ayrımcılığa karşı korunması konularında işverenlerin daha dikkatli ve belgeli bir çalışma sistemi oluşturması önemlidir.
About Post Author
