İskoçya’da Mezuniyet Sonrası Oturum İzni: 2026 Güncel Hukuki Rehber, Graduate Visa, Şartlar, Süreler ve Kalıcı Oturuma Giden Yol

İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum izni nasıl alınır? Graduate visa şartları, 2026 güncel süreler, çalışma hakkı, eş-çocuk durumu, Skilled Worker’a geçiş ve kalıcı oturum stratejisi hakkında kapsamlı hukuki rehber. (GOV.UK)

İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum izni denildiğinde, hukuken önce çok temel bir ayrımı netleştirmek gerekir: İskoçya’nın bugün yürürlükte olan, Birleşik Krallık’tan tamamen bağımsız bir “mezuniyet sonrası ikamet izni” rejimi yoktur. Mart 2026 itibarıyla İskoçya’da eğitimini tamamlayan uluslararası öğrenciler için bağlayıcı ve uygulanabilir ana rota, Home Office tarafından yürütülen Graduate visa rejimidir. İskoç Hükümeti ayrıca “Scottish Graduate Visa” adıyla ayrı bir model önermiştir; ancak bunun öneri/politika düzeyindeki bir yaklaşım olduğu, yürürlükteki fiilî sistemin ise hâlen UK Graduate route olduğu açıktır. (GOV.UK)

Bu nedenle “İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum izni” konusu, teknik olarak Graduate visa, sonrasında ise gerekirse Skilled Worker, Innovator Founder veya başka uygun göç statülerine geçiş meselesidir. En önemli nokta şudur: Graduate visa mezuniyet sonrasında ülkede kalmak ve çalışmak için güçlü bir geçiş aracıdır; ancak kendi başına kalıcı oturum veren bir statü değildir. Bu ayrım, başvuru stratejisinin baştan doğru kurulması bakımından belirleyicidir. (GOV.UK)

Mezuniyet sonrası oturum izni tam olarak nedir?

İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum izni, çoğu uluslararası mezun için Graduate visa ile sağlanan, eğitim tamamlandıktan sonra Birleşik Krallık’ta kalma ve çalışma imkânı veren süreli bir göç statüsüdür. Resmî kurallara göre bu rota, Birleşik Krallık’ta lisans, yüksek lisans, doktora veya belirli denk nitelikte uygun bir eğitimi başarıyla tamamlamış öğrenciler için oluşturulmuştur. Appendix Graduate, bu rotayı “uygun kursunu tamamlayan ve Birleşik Krallık’ta çalışmak veya iş aramak isteyen öğrenci” için düzenlenen, sponsorsuz bir yol olarak tanımlar. (GOV.UK)

Buradaki “sponsorsuz” yapı son derece önemlidir. Çünkü Graduate visa’da kişi, Skilled Worker’daki gibi baştan bir sponsor işveren bulmak zorunda değildir. Mezun, ilk aşamada iş teklifine bağlı olmadan ülkede kalabilir, iş arayabilir, iş değiştirebilir, serbest çalışma yapabilir ve daha sonra uygun bir iş bulduğunda başka vize kategorilerine geçebilir. Bu yönüyle Graduate route, İskoçya’da eğitim almış yabancılar için eğitim ile uzun vadeli istihdam arasında bir köprü işlevi görür. (GOV.UK)

Graduate visa ne kadar sürer?

2026 itibarıyla en dikkat edilmesi gereken değişikliklerden biri, Graduate visa süresidir. Resmî GOV.UK rehberine göre bu vize, 31 Aralık 2026’ya kadar yapılan başvurularda 2 yıl, 1 Ocak 2027 ve sonrasında yapılan başvurularda ise 18 ay sürer. Başvuru sahibi doktora veya başka bir doctoral qualification tamamladıysa süre 3 yıl olarak devam eder. Bu değişiklik, Ekim 2025 tarihli Immigration Rules değişiklik açıklamasında da ayrıca belirtilmiştir. (GOV.UK)

Bu süre farkı, mezuniyet sonrası planlama bakımından yalnızca teknik değil, stratejik bir sonuç doğurur. Örneğin İskoçya’da yüksek lisansını 2026 sonuna kadar bitirip Graduate başvurusunu 31 Aralık 2026’dan önce yapan biri ile aynı programı biraz daha sonra tamamlayan biri arasında doğrudan 6 aya varan kalış farkı oluşabilir. Bu fark, iş arama, sponsor bulma, maaş eşiğini yakalama ve daha sonra Skilled Worker’a geçiş bakımından pratikte çok ciddi bir avantaj veya dezavantaj yaratabilir. (GOV.UK)

Kimler başvurabilir?

Graduate visa’ya başvurabilmek için öncelikle kişinin mevcut veya son statüsünün Student visa ya da eski Tier 4 (General) student visa olması gerekir. Başvuru sahibi, bu öğrenci statüsü altında aldığı eğitimi başarıyla tamamlamış olmalıdır. Ayrıca eğitimin alındığı kurum, başvuru tarihinde “track record of compliance” sahibi bir yükseköğretim kurumu olmalıdır. Graduate route rehberi, son sponsorun böyle bir kurum olmasını açık şart olarak yazar. (GOV.UK)

Uygun kurslar bakımından sistem genel olarak Birleşik Krallık lisans, yüksek lisans ve doktora derecelerini kapsar. Bunun yanında hukuk alanında Solicitors Regulation Authority tarafından onaylı law conversion course, İngiltere ve Galler’deki Legal Practice Course, Kuzey İrlanda’daki Solicitors Course ve İskoçya’daki Diploma in Professional Legal Practice de uygun kurslar arasında sayılmıştır. Yani İskoçya’da hukuk mezunları veya İskoç hukuk pratiğine geçiş yapmak isteyen belirli profesyonel kurs katılımcıları bakımından da bu rota önemli bir hukuki araçtır. (GOV.UK)

Başvuru için yalnızca diploma almak da yetmez; öğrencinin Birleşik Krallık’ta yeterli süre fiilen bulunmuş olması gerekir. Rehbere göre kurs toplam süresi 12 aydan uzunsa en az 12 ay Birleşik Krallık’ta, kurs daha kısaysa kursun toplam süresi kadar Birleşik Krallık’ta eğitim görmüş olmak gerekir. Ayrıca başvuru anında kişinin Birleşik Krallık içinde bulunması zorunludur. Yani mezun olup ülkesine dönen bir öğrenci, Graduate visa’yı dışarıdan başlatamaz. (GOV.UK)

Başvuru ne zaman yapılmalıdır?

Graduate visa başvurusu, mutlaka mevcut Student veya Tier 4 vizesi sona ermeden yapılmalıdır. GOV.UK rehberi bu noktayı açık biçimde belirtmektedir. Başvuru yapıldıktan sonra kimlik doğrulaması ve gerekli belgeler tamamlanır; çoğu durumda karar 8 hafta içinde verilir. Başvuru sahibi, karar beklerken Birleşik Krallık’ta kalabilir. Bu kural, mezuniyet sonrası “öğrenci vizesim bittiğinde birkaç ay beklerim, sonra karar veririm” yaklaşımının hukuken tehlikeli olduğunu gösterir. (GOV.UK)

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir başka konu da, üniversitenin başarıyla tamamlandığı bilgisini Home Office’e bildirmesidir. Graduate visa sayfası, kişi emin değilse eğitim kurumuna “başarıyla tamamlandığının Home Office’e bildirilip bildirilmediğini” sormasını tavsiye eder. Bu nedenle mezuniyet sadece akademik bir işlem değil; aynı zamanda göç statüsüne etki eden idari bir aşamadır. Üniversite sonuçları açıklanmış olsa bile sponsor bildirimi gecikiyorsa başvuru zamanlaması dikkatle yönetilmelidir. (GOV.UK)

Hangi belgeler gerekir?

Graduate visa başvurusunda temel belge seti, geçerli pasaport veya kimlik ve milliyeti gösteren seyahat belgesi ile, ilk Student/Tier 4 başvurusunda kullanılan CAS referans numarasını içerir. Resmî belge listesinde özellikle bu CAS numarasının tekrar istenmesi dikkat çekicidir. Ayrıca kişinin geçerli Student veya Tier 4 statüsünü ispatlaması gerekir; sistem bazı dosyalarda biyometrik belge veya dijital statü kayıtlarını da dikkate alır. (GOV.UK)

Başvuru tamamen çevrim içi yapılır. Kimlik doğrulaması çoğu zaman UK Immigration: ID Check uygulamasıyla yapılabilir; bazı dosyalarda ise UKVCAS randevusu gerekir. Başvuru onaylanırsa kişiye eVisa verilir; yani artık mezuniyet sonrası oturum statüsü esasen dijital kayıt olarak tutulur. Bu, özellikle işverenlere çalışma hakkı gösterirken ve sınır geçişlerinde UKVI hesabının güncel tutulmasını önemli hâle getirir. (GOV.UK)

Ücretler ne kadardır?

2026 itibarıyla Graduate visa için başvuru ücreti £880’dir. Buna ek olarak immigration health surcharge ödenir ve bu da çoğu başvuru sahibi için yıllık £1,035 olarak hesaplanır. Resmî tabloya göre IHS tutarı, 18 aylık Graduate visa için £1,152.50, 2 yıllık Graduate visa için £2,070, doktora mezunlarının 3 yıllık izni için ise £3,105 olmaktadır. Yani mezuniyet sonrası oturum izni yalnızca bir başvuru harcı değil; ciddi bir sağlık harcı maliyeti de doğurur. (GOV.UK)

Bu maliyet hesabı, özellikle eş ve çocukla birlikte başvuru yapılacak dosyalarda katlanarak artar. Çünkü her dependant için ayrı başvuru ve ilgili ücretler söz konusu olur. Bu yüzden İskoçya’da mezuniyet sonrası kalmayı düşünen öğrenci, mezun olmadan önce yalnızca iş piyasasını değil, başvuru maliyetini de planlamak zorundadır. (GOV.UK)

Graduate visa ile neler yapılabilir?

Graduate visa’nın en önemli avantajı, kişiye geniş bir çalışma serbestisi tanımasıdır. Resmî kurala göre Graduate visa sahibi; çoğu işte çalışabilir, iş arayabilir, self-employed olabilir, gönüllü çalışma yapabilir, uygun aile fertleriyle yaşamaya devam edebilir ve yurt dışına çıkıp yeniden Birleşik Krallık’a dönebilir. Bu, özellikle İskoçya’daki mezunlar için işveren sponsoruna hemen bağlanmadan iş piyasasını test etme imkânı sunar. (GOV.UK)

Ancak bu serbesti sınırsız değildir. Graduate visa sahibi, çoğu sosyal yardıma (public funds) ve State Pension’a başvuramaz; ayrıca professional sportsperson olarak çalışamaz. Eğitim yönünden de bir sınır vardır: Graduate visa ile ancak seçilen kurs Student visa için uygun değilse eğitim görülebilir; kurs Student visa kapsamında ise normalde yeni bir Student başvurusu veya uzatma gerekir. Hassas araştırma konularında ATAS yükümlülüğü de ayrıca devam edebilir. (GOV.UK)

Burada özellikle uygulamada yapılan bir hatayı vurgulamak gerekir: Mezuniyet sonrası oturum izni, “sınırsız ve kalıcı çalışma izni” anlamına gelmez. Kişi iş bulabilir ve çalışabilir; fakat bu statü, süresi bitince kendiliğinden kalıcı oturuma dönüşmez. Dolayısıyla Graduate visa’yı, geçici ama stratejik bir meslekî geçiş dönemi olarak okumak daha doğrudur. (GOV.UK)

Eş ve çocuklar bu statüden yararlanabilir mi?

Graduate route’ta aile birleşimi mümkündür; ancak çok önemli bir sınırlama vardır. Resmî kurala göre partner ve çocuklar, yalnızca mevcut Student/Tier 4 vizenizde zaten dependant olarak sizinle birlikte bulunuyorlarsa çoğu durumda Graduate route’ta da sizinle kalmaya devam edebilirler. Çocuğun Birleşik Krallık’ta, mevcut öğrenci statünüz sırasında doğmuş olması ise ayrıca bir istisna yaratabilir. Bunun dışında Graduate route, genel olarak “yeni dependant ekleme” için açık bir kategori değildir. (GOV.UK)

Partner için, öğrenci vizesinde dependant olmuş olma ve ilişkinin devam ettiğini ispat şartı vardır. Çocuklar için ise yaş, birlikte yaşama, medeni durum ve mevcut dependant statüsü gibi ölçütler aranır. Rehber ayrıca şunu da açıkça söyler: Yeni dependant’lar, çoğu zaman ancak daha sonra Skilled Worker gibi başka bir kategoriye geçildiğinde dışarıdan size katılabilir. Bu nedenle mezuniyet sonrası aile planlaması, Student visa döneminden itibaren düşünülmelidir. (GOV.UK)

Graduate visa kalıcı oturuma sayılır mı?

Hayır. Hukuken en kritik noktalardan biri budur. Appendix Graduate, açıkça bu rotanın route to settlement olmadığını söyler. Yani Graduate visa altında geçirilen süre, kendi başına “5 yıl doldu, artık indefinite leave to remain alırım” sonucunu doğurmaz. Bu statü bir geçiş vizesidir; doğrudan settlement yolu değildir. (GOV.UK)

Bu nedenle İskoçya’da mezuniyet sonrası uzun vadeli kalmak isteyen biri için asıl mesele, Graduate süresi içinde kalıcı oturuma götürebilecek başka bir kategoriye zamanında geçmektir. En pratik ve yaygın rota çoğu zaman Skilled Worker vizesidir. Mezuniyet sonrası izin, iş piyasasına girme ve uygun sponsor bulma açısından güçlü bir pencere sunar; ama kalıcı yerleşim planı olan kişinin bu pencereyi doğru kullanması gerekir. (GOV.UK)

Graduate visa’dan Skilled Worker’a geçiş

İskoçya’da mezuniyet sonrası uzun vadeli kalışın en yaygın hukuki modeli, Graduate visa’dan Skilled Worker vizesine geçiştir. Skilled Worker için kişinin uygun işte çalışacak olması, Home Office onaylı bir işverenden sponsorluk alması ve asgari maaş şartını karşılaması gerekir. Güncel kurala göre genel eşik çoğu durumda £41,700 veya ilgili işin “going rate”i hangisi yüksekse odur. Bazı sağlık ve eğitim mesleklerinde ayrı ücret kuralları vardır. (GOV.UK)

Bununla birlikte mezunlar için önemli bir kolaylık da vardır. Skilled Worker sisteminde bazı başvuru sahipleri, özellikle 26 yaş altı olanlar, öğrenci veya recent graduate olanlar ya da meslekî eğitimde bulunanlar, standart going rate’in %70’i seviyesine kadar inebilen bir ücret indirimi mekanizmasından yararlanabilir; ancak bunun için maaşın yine de en az £33,400 olması gerekir ve diğer kriterler de sağlanmalıdır. Bu hüküm, Graduate visa süresi içinde ilk sponsorlu işini bulmaya çalışan genç mezunlar için uygulamada son derece önemlidir. (GOV.UK)

Dolayısıyla mezuniyet sonrası oturum planında şu gerçek kabul edilmelidir: Graduate visa, nihai hedef değil; sponsorlu çalışma düzenine geçiş için hazırlanma dönemidir. İskoçya’daki mezunların iş ararken yalnızca “iş olsun yeter” mantığıyla hareket etmesi değil, seçilecek işin Skilled Worker uygunluğu, occupation code’u, sponsor lisansı ve maaş yapısı bakımından da analiz edilmesi gerekir. Aksi takdirde Graduate süresi sonunda ciddi bir statü boşluğu doğabilir. (GOV.UK)

Başka hangi geçiş yolları düşünülebilir?

Graduate visa sayfası, bu vizenin uzatılamadığını; ancak kişinin başka bir vizeye geçebileceğini açıkça belirtir. Örnek olarak Skilled Worker zikredilmiştir. Ayrıca Ekim 2025 tarihli değişiklik açıklamasında, öğrencilerin ve mezunların Innovator Founder rotasına geçebilmesine ilişkin değişiklik de kayda geçirilmiştir. Bu, özellikle İskoçya’da teknoloji, yapay zekâ, yaratıcı endüstriler veya yenilikçi girişim fikirleri olan mezunlar için ayrıca anlam taşır. (GOV.UK)

Her mezun için en uygun rota aynı değildir. Bir kişi sponsorluk gerektiren kurumsal işlere yönelirken, başka biri araştırma kariyeri nedeniyle daha sonra Global Talent’a yönelebilir; bir başkası ise inovatif bir şirket kurma niyetindeyse girişimci rotalarını değerlendirebilir. Fakat hangi yol seçilirse seçilsin, Graduate visa’nın bitimine çok az zaman kala panikle yapılan geçiş başvuruları yerine, mezuniyetin hemen ardından planlı hareket etmek hukuken daha güvenlidir. (GOV.UK)

İskoçya’da ayrı bir Scottish Graduate Visa var mı?

Bugün için yürürlükte ve başvuruya açık ayrı bir “Scottish Graduate Visa” yoktur. Ancak İskoç Hükümeti 2025’te böyle bir özel rota önermiş, bunu Graduate ile Skilled Worker arasındaki boşluğu azaltacak, İskoçya’da kalıp kariyer kurmak isteyen uluslararası mezunlara odaklanan ek bir 2 yıllık köprü vizesi olarak tanımlamıştır. Bu önemli bir politika işaretidir; fakat kullanıma açık mevcut sistemin yerini almış değildir. (gov.scot)

Bu noktada uygulamada doğru hukuki yaklaşım şudur: Müvekkile veya başvuru sahibine “İskoçya için özel mezun vizesi var” denilmemeli; bunun yerine “İskoçya’da mezun olduktan sonra bugün başvurulabilir bağlayıcı rota Graduate visa’dır, ayrıca İskoç Hükümeti ayrı bir model önermektedir” denilmelidir. Bu formül hem güncel hukuku hem de bölgesel politika yönelimini doğru yansıtır. (GOV.UK)

Başvurularda en sık yapılan hatalar

Mezuniyet sonrası oturum izninde en sık görülen hataların başında, başvurunun Student vizesi sona erdikten sonra yapılabileceğinin sanılması gelir. Oysa başvuru mutlaka mevcut öğrenci statüsü bitmeden verilmelidir. İkinci büyük hata, üniversitenin Home Office’e başarıyla tamamlandığını bildirmesini beklemeden dosyanın aceleyle hazırlanmasıdır. Üçüncü hata ise Graduate route’un kalıcı oturum verdiğinin düşünülmesidir; bu rota settlement sayılmadığı için sonraki aşama planlanmadan hareket edilmesi ciddi risk taşır. (GOV.UK)

Bir başka yaygın hata da aile üyeleri konusunda ortaya çıkar. Öğrencilik döneminde dependant olmayan eş veya çocukların, Graduate route’ta otomatik olarak sisteme eklenebileceği zannedilmektedir. Oysa resmî kural daha dardır. Benzer şekilde, mezunların buldukları ilk işin ileride Skilled Worker’a uygun olup olmadığını incelemeden sözleşme yapmaları da uzun vadede sorun yaratabilir. Graduate döneminde yapılan her çalışma, otomatik olarak sponsorlu göç statüsüne dönüşmez. (GOV.UK)

Sonuç

İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum izni, 2026 itibarıyla esasen Graduate visa üzerinden yürüyen bir göç hukuku konusudur. Bu rota sponsorsuzdur; mezuna iş arama, çalışma, serbest faaliyet yürütme ve belirli şartlarda ailesiyle kalmaya devam etme imkânı verir. Ancak süre bakımından 31 Aralık 2026’ya kadar yapılan başvurularda 2 yıl, 1 Ocak 2027’den itibaren ise 18 ay kuralı geçerlidir; doktora mezunları için 3 yıl devam eder. En önemlisi, bu rota kalıcı oturuma doğrudan sayılmaz. Bu yüzden İskoçya’da eğitimini tamamlayan kişinin gerçek hedefi, Graduate süresi içinde uygun uzun vadeli statüye geçmek olmalıdır. (GOV.UK)

Hukuki ve stratejik açıdan en doğru yaklaşım; mezuniyet açıklanmadan önce belge ve zaman çizelgesini hazırlamak, üniversitenin sponsor bildirimini teyit etmek, Graduate başvurusunu öğrenci vizesi bitmeden vermek, ardından da mümkün olan en erken aşamada Skilled Worker veya uygun başka bir rotaya geçiş planını kurmaktır. İskoçya’da mezuniyet sonrası oturum hakkı, tek başına bir “rahatlama süresi” değil; doğru kullanılırsa uzun vadeli yerleşime açılan kritik bir geçiş penceresidir. (GOV.UK)

 

Sık sorulan sorular

İskoçya’da mezuniyet sonrası otomatik oturum hakkı var mı?
Hayır. Oturum otomatik doğmaz; uygun öğrenci statüsünden, süresi içinde Graduate visa başvurusu yapılması gerekir. (GOV.UK)

Graduate visa ne kadar sürer?
31 Aralık 2026’ya kadar yapılan başvurularda 2 yıl, 1 Ocak 2027 ve sonrasında yapılan başvurularda 18 ay; doktora mezunlarında 3 yıl sürer. (GOV.UK)

Graduate visa ile çalışabilir miyim?
Evet. Çoğu işte çalışabilir, iş arayabilir ve self-employed olabilirsiniz; ancak professional sportsperson olarak çalışamaz ve public funds alamazsınız. (GOV.UK)

Bu vize kalıcı oturuma sayılır mı?
Hayır. Graduate route, Appendix Graduate’e göre settlement route değildir. (GOV.UK)

Eşim sonradan bana Graduate visa ile katılabilir mi?
Genel kural olarak yalnızca Student/Tier 4 döneminde zaten dependant olan partner ve çocuklar bu statüde devam edebilir. Yeni dependant ekleme imkânı sınırlıdır ve çoğu zaman başka bir vizeye geçiş sonrasında gündeme gelir. (GOV.UK)

Mezuniyet sonrası en yaygın uzun vadeli çözüm nedir?
Çoğu dosyada en yaygın yol, Graduate visa süresi içinde sponsorlu işe geçerek Skilled Worker başvurusudur. Güncel genel maaş eşiği çoğu durumda £41,700’dür; bazı recent graduate senaryolarında daha düşük eşikler uygulanabilir. (GOV.UK)