Hukuk Makaleleri

Tapu Tescili Nasıl Yapılır, Hangi Hâllerde Geçersiz Sayılır?

Tapu tescili, bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet veya ayni hakkın tapu kütüğüne işlenmesidir. Türk Medeni Kanunu’na göre kural, taşınmaz mülkiyetinin tescille kazanılmasıdır; miras, mahkeme kararı, cebri icra ve kamulaştırma gibi bazı istisnalarda hak tescilden önce doğsa bile, malik sıfatıyla tasarruf işlemi yapabilmek için yine tapu kütüğüne kayıt gerekir.[1]

Uygulamada “tapu tescil belgesi” denildiğinde çoğu zaman tapu senedi veya tapu kaydının örneği kastedilir. Hukuken belirleyici olan asıl unsur ise belgenin kendisinden çok, tapu sicilindeki kaydın varlığı ve bu kaydın geçerli bir hukuki sebebe dayanmasıdır.[1]

Bu nedenle tapu tescili sadece bir büro işlemi değildir. Tescilin geçerli olabilmesi için devrin sebebinin hukuka uygun olması, tasarruf yetkisinin belgelenmesi, gerekli şekle uyulması ve sicile doğru kayıt yapılması gerekir. Sorun da çoğu zaman burada çıkar: görünüşte kayıt vardır ama kayıt “yolsuz tescil” niteliğindedir.[1]

Tapu tescili nedir, ne zaman mülkiyet doğurur?

Türk Medeni Kanunu’nun 705. maddesine göre taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille olur. Yani satış, bağış veya benzeri işlem tek başına yetmez; mülkiyetin üçüncü kişilere karşı tam sonuç doğurması için tapu kütüğüne kayıt gerekir.[1]

Tescilin konusu yalnızca mülkiyet değildir. Kanunda mülkiyet, irtifak hakları, taşınmaz yükleri ve rehin hakları da tapu kütüğüne tescil edilecek haklar arasında sayılmıştır. Bu nedenle bir taşınmaz üzerindeki hakkın türü neyse, tescilin dayanağı ve sonucu da ona göre değişir.[1]

Konu Temel kural Pratik anlamı
Mülkiyetin kazanılması Kural olarak tescille olur Satış sözleşmesi yapıldıktan sonra tapu kaydı tamamlanmalıdır.[1]
Şekil şartı Devir amacı taşıyan sözleşme resmî şekilde düzenlenmelidir Taşınmaz devri adi yazılı kâğıtla tamamlanmış sayılmaz.[1]
Tescilin etkisi Ayni hak tescille doğar ve sırasını tescile göre alır Öncelik ve hak sahipliği sicil tarihine bağlanır.[1]
Yolsuz tescil Hukuki sebebi olmayan veya geçersiz işleme dayanan kayıt yolsuzdur Gerektiğinde tapu sicilinin düzeltilmesi davası açılabilir.[1]

Tapu tescili nasıl yapılır?

Tapu tescilinin çekirdeğini Türk Medeni Kanunu’ndaki dört unsur oluşturur: istem, tasarruf yetkisi, hukuki sebep ve sicile işleme. Uygulamadaki belgeler işlem türüne göre değişebilse de, hukuki mantık aynıdır.[1]

  1. Geçerli bir hukuki sebep bulunmalıdır. Satış, bağış, miras, mahkeme kararı, cebri icra veya kamulaştırma gibi bir sebep yoksa tescilin hukuki zemini eksik kalır. Taşınmaz mülkiyetini devretmeyi amaçlayan sözleşmelerin geçerliliği de resmî şekilde düzenlenmiş olmalarına bağlıdır.[1]
  2. Tescil istemi yapılmalıdır. Kanuna göre tescil, kural olarak tasarrufa konu taşınmaz malikinin yazılı beyanı üzerine yapılır. Edinen kişi mahkeme kararı veya kanundan doğan bir hakka dayanıyorsa, bazı hâllerde ayrıca malik beyanı aranmaz.[1]
  3. Tasarruf yetkisi ve hukuki sebep belgelenmelidir. İstemde bulunan kişinin gerçekten malik, temsilci veya yetkili kişi olduğunu; ayrıca dayandığı işlemin şekil ve içerik bakımından geçerli olduğunu göstermesi gerekir. Kanun, bu iki unsurun belgelenmesini açıkça şart koşar.[1]
  4. Eksik belge varsa istem reddedilir. Tasarruf yetkisine veya hukuki sebebe ilişkin belgeler tamam değilse tapu müdürlüğünün tescil yapması değil, istemi reddetmesi gerekir. Bazı sınırlı hâllerde geçici tescil şerhi gündeme gelebilir.[1]
  5. İstem yevmiye defterine kaydedilir ve sıra buna göre belirlenir. Tescil istemleri derhâl yevmiye defterine yazılır; tesciller de istem tarihine ve sırasına göre yapılır. Ayni hakkın sıra ve tarih etkisi de bu kayıtla bağlantılıdır.[1]
  6. Tescil sonrası sicil örneği alınabilir. Kanun, sicildeki kaydın örneğinin ilgiliye verilmesini kabul eder. Uygulamada görülen tapu senedi veya kayıt örneği, bu sicil kaydının görünür çıktısıdır; hak doğuran asıl unsur yine tapu kütüğündeki kayıttır.[1]

İvazlı devirlerde harç yönünden ayrıca dikkat gerekir. Resmî kaynaklarda yer alan açıklamalara göre Harçlar Kanunu’nda satış, trampa ve ölünceye kadar bakma akdine dayalı devirlerde devir eden ve devir alan için ayrı ayrı binde 20 oranı öngörülmektedir; güncel istisna ve muafiyetler ise işlem türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.[2][3]

Tapu tescil belgesi nedir?

Günlük dilde bu ifade çoğu zaman “tapu senedi”, “tapu kaydı” veya “kayıt örneği” yerine kullanılır. Kanuni bakımdan önemli olan, taşınmaz üzerindeki hakkın tapu kütüğünde görünmesidir; ilgili kişi de sicildeki kaydın örneğini isteyebilir.[1]

Burada önemli bir ayrım vardır: Her belge mülkiyet belgesi değildir. Anayasa Mahkemesi, tapu tahsis belgesinin tapu senedi olmadığını; bu belgenin tek başına mülkiyet hakkı tanımadığını ve yetkili makamlara doğrudan tapu verme zorunluluğu yüklemediğini açıkça belirtmiştir.[6]

Bu ayrım özellikle imar, gecekondu, tahsis ve eski kullanım belgelerinde önem taşır. Bir belgenin varlığı ile tapuda hak sahibi görünmek aynı şey değildir; uyuşmazlıkta belirleyici olan, belgenin tescile elverişli bir hukuki dayanak oluşturup oluşturmadığıdır.[1][6]

Tapu tescilinin geçersizlik hâlleri nelerdir?

Tapu kaydı görünürde mevcut olsa bile, kaydın dayandığı hukuki temel sakatsa tescilin korunması her zaman mümkün olmaz. En sık karşılaşılan geçersizlik ve sakatlık hâlleri şunlardır:[1]

1. Resmî şekle uyulmaması

Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerliliği resmî şekilde düzenlenmelerine bağlıdır. Bu şekle uyulmayan bir işlem, sonradan sicile yansımış olsa bile geçerlilik tartışması doğurur.[1]

2. Hukuki sebebin yokluğu veya geçersizliği

Kanun, tescil için sadece istemi değil, hukuki sebebin belgelenmesini de arar. Bağlayıcı olmayan bir işleme veya hiç mevcut olmayan bir sebebe dayanan kayıt, yolsuz tescil sayılır.[1]

3. Tasarruf yetkisinin bulunmaması

İstemde bulunan kişinin malik olmaması, temsil yetkisinin bulunmaması ya da yetkinin usulüne uygun ispatlanamaması hâlinde tescilin dayanağı zayıflar. Belgeler tam değilse istemin reddi gerekir; buna rağmen yapılan kayıt sonradan uyuşmazlığa konu olabilir.[1]

4. Ehliyet ve irade sakatlığı iddiaları

Ayırt etme gücü, temsil, hile, aldatma veya muvazaa gibi sebepler tapu işleminin altında yatan hukuki işlemi sakatlayabilir. Bu tür durumlar çoğu zaman doğrudan “kayıt yanlış” meselesi değil, kayda dayanak işlemin geçersizliği meselesidir; sonuçta yine tapu iptali ve tescil davası gündeme gelebilir.[1]

5. Yolsuz tescil ve üçüncü kişinin durumu

Türk Medeni Kanunu’na göre bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan veya hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Buna karşılık tapu kütüğündeki kayda iyiniyetle dayanarak ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı kural olarak korunur; bu yüzden her yolsuz tescil otomatik olarak eski hâle döndürülmez.[1]

6. Sicilin tutulmasından doğan zararlar

Sorun bazen tarafların işleminden değil, sicilin hatalı tutulmasından kaynaklanır. Bu durumda Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi devreye girer ve tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devletin sorumluluğu gündeme gelir.[1][4]

Durum Hukuki sonuç Başvurulabilecek yol
Resmî şekle uyulmayan devir Dayanak işlem geçersiz olabilir Somut olaya göre tapu iptali ve tescil davası değerlendirilebilir.[1]
Hukuki sebebi bulunmayan kayıt Yolsuz tescil Tapu sicilinin düzeltilmesi davası açılabilir.[1]
İyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı Kayıt her zaman eski hâle dönmez İyiniyet incelemesi belirleyici olur.[1]
Sicilin yanlış tutulması nedeniyle zarar Devlet sorumluluğu gündeme gelir Tazminat talebi ayrıca incelenebilir.[1][4]

Geçersiz veya yolsuz tescilde hangi dava açılır?

Kanuna göre bir ayni hak yolsuz olarak tescil edilmiş, terkin edilmiş veya değiştirilmişse ayni hakkı zedelenen kişi tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. Uygulamada bu dava çoğu kez tapu iptali ve tescil davası olarak anılır.[1]

Davanın kapsamı, uyuşmazlığın sebebine göre değişir. Sorun sahtecilik, vekâletin kötüye kullanılması, muvazaa, miras paylaşımı, kadastro hatası veya sicil yanlışlığı olabilir. Bu nedenle davanın dayanağı ile ispat araçları aynı olmaz; konuya ilişkin genel çerçeve için tapu iptali ve tescili davası başlığı altında yer alan açıklamalarla birlikte değerlendirme yapılabilir.

Eğer uyuşmazlığın temelinde görünüşte satış, gerçekte bağış veya mirasçıdan mal kaçırma iddiası bulunuyorsa, bu kez muvazaa tartışması öne çıkar. Bu başlıkta muris muvazaası kaynaklı tapu iptali ve tescil iddiaları ayrı değerlendirilmelidir. Sahte vekâletname, sahte kimlik veya aldatıcı satış senaryolarında ise tapu ve emlak dolandırıcılığı yönü de gözden kaçırılmamalıdır.

Yargıtay ve Yüksek Mahkeme Kararları

  • Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2014/712, K. 2014/13226, 13.05.2014 Anayasa Mahkemesi’nin aktardığı künyeye göre Yargıtay, tapu kaydının hatalı tutulmasından doğan zararların Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi kapsamında tazmin edilebileceği yaklaşımını benimsemektedir. Bu çizgi, sicile güvenen kişinin her zararı kendi üzerinde taşımaması gerektiğini gösterir.[4]
  • Anayasa Mahkemesi, B. No: 2013/5669, 24.03.2016 Bekir Sağırdak kararında Mahkeme, tapu sicilindeki maddi hata nedeniyle uğranılan zararın karşılanmamasını mülkiyet hakkı yönünden ölçüsüz bulmuştur. Karar, sicil yanlışlığından doğan zararların sadece “kayıt var” denilerek geçiştirilemeyeceğini ortaya koyar.[4]
  • Anayasa Mahkemesi, B. No: 2014/9788, 22.09.2016 Hatice Avcı ve diğerleri kararında, tapu iptali sonrasında bireysel başvuruya gitmeden önce TMK m. 1007 çerçevesindeki başvuru yollarının tüketilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Yani tazminatsız tapu iptali iddiasında önce iç hukukta uygun dava yoluna başvurulmalıdır.[5]
  • Anayasa Mahkemesi, B. No: 2013/6670, 10.06.2015 Ayşe Öztürk kararında Mahkeme, tapu tahsis belgesinin tapu senedi olmadığını ve tek başına mülkiyet hakkı vermediğini açıkça belirtmiştir. Bu karar, “belge var ama tescil yok” durumlarında hak iddiasının sınırını gösterir.[6]

Sık Sorulan Sorular

Tapu tescil belgesi ile tapu senedi aynı şey midir?

Uygulamada çoğu zaman aynı anlamda kullanılsa da hukuki bakımdan belirleyici olan sicil kaydıdır. Tapu senedi veya kayıt örneği, tapu kütüğündeki tescilin dışa yansıyan belgesidir.[1]

Tapu tahsis belgesi mülkiyeti geçirir mi?

Hayır, tek başına geçirmez. Anayasa Mahkemesi, tapu tahsis belgesinin tapu senedi olmadığını ve doğrudan mülkiyet hakkı sağlamadığını açıkça belirtmiştir.[6]

Yolsuz tescil varsa kayıt kendiliğinden silinir mi?

Genel olarak hayır. Yolsuz tescilin düzeltilmesi için dava açılması gerekebilir; ayrıca kayda iyiniyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişilerin durumu ayrı değerlendirilir.[1]

Tapu harcını kim öder?

İvazlı devirlerde resmî kaynaklarda devir eden ve devir alan için ayrı ayrı harç öngörüldüğü görülmektedir. Ancak istisna, muafiyet ve işlem türüne bağlı farklılıklar bulunduğundan güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.[2][3]

Tapu sicilindeki hata nedeniyle zarar doğarsa ne olur?

Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi uyarınca tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devlet sorumludur. Bununla birlikte zarar ile sicil hatası arasındaki bağın somut olayda ispatı gerekir.[1][4]

Sonuç olarak tapu tescilinde asıl mesele, sadece kaydın yapılmış olması değil; kaydın geçerli bir hukuki sebebe, yetkiye ve doğru sicil işlemine dayanmasıdır. Uyuşmazlığın dayanağı satış, miras, muvazaa, vekâlet, kadastro veya sicil hatası olduğunda değerlendirme de değişir. Bu nedenle somut belge zincirinin bir avukatla ayrıca incelenmesi hak kaybı riskini azaltabilir.

Kaynaklar

  1. Türk Medenî Kanunu
  2. 492 sayılı Harçlar Kanununda değişiklik yapan kanun metni
  3. TBMM Tutanak Dergisi, 14.05.2013 (tapu harcı açıklaması)
  4. Bekir Sağırdak, B. No: 2013/5669, 24/3/2016
  5. Kadastro ve Tapu Uyuşmazlıkları – Anayasa Mahkemesi özet kararlar
  6. Ayşe Öztürk, B. No: 2013/6670, 10/6/2015

Yeni yazılardan haberdar olun

Hukuk alanındaki yeni yazılarımızı e-posta ile alın. Dilediğiniz zaman tek tıkla ayrılabilirsiniz.

Call Now Button

Çerez tercihleri · Çerez ve aydınlatma metni