Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Geçerlilik Şartları, Türleri ve Hukuki Sonuçları

Bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kimlere ve hangi şartlarla bırakılacağı, miras hukukunun en önemli konularından biridir. Kişi, kanunun izin verdiği sınırlar içinde, ölümünden sonra malvarlığı hakkında düzenleme yapabilir. Bunun en bilinen yollarından biri vasiyetname düzenlemektir.

Ancak vasiyetnamenin yalnızca bir kâğıda “öldüğümde evimi şu kişiye bırakıyorum” yazılmasından ibaret olduğu düşünülmemelidir. Türk Medeni Kanunu, vasiyetnamenin hangi şekillerde yapılabileceğini ve her bir şekil için uyulması gereken şartları ayrıntılı olarak düzenlemiştir. Şekil şartlarına uyulmaması, ileride vasiyetnamenin geçerliliğinin tartışılmasına ve iptal davasına konu olmasına neden olabilir.

Vasiyetname Nedir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı ölüme bağlı bir hukuki işlemdir.

Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname üç şekilde yapılabilir:

• Resmî vasiyetname
• El yazılı vasiyetname
• Sözlü vasiyetname

Bu üç tür kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir. Sözlü vasiyetname ise yalnızca kanunda belirtilen olağanüstü durumlarda başvurulabilecek istisnai bir yöntemdir.

1. Resmî Vasiyetname Nasıl Yapılır?

Resmî vasiyetname, resmî memur ve iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunen yetkili başka bir görevli olabilir.

Mirasbırakan isteklerini memura bildirir. Memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır. Vasiyetname daha sonra mirasbırakan tarafından okunur ve imzalanır. Memur da tarih koyarak imzalar.

Ardından mirasbırakan, iki tanığın huzurunda vasiyetnamenin okuduğu ve son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar da gerekli beyanları yaparak imzalarını atarlar.

Kişi vasiyetnameyi okuyamıyor veya imzalayamıyorsa kanunda bu durum için ayrıca bir usul öngörülmüştür. Bu durumda vasiyetname iki tanığın önünde memur tarafından okunur ve mirasbırakan son arzularını içerdiğini beyan eder.

Kimler tanık olamaz?

Kanunda bazı kişilerin resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılması yasaklanmıştır.

Örneğin;

• Fiil ehliyeti bulunmayanlar,
• Kamu hizmetinden yasaklı olanlar,
• Okuryazar olmayanlar,
• Mirasbırakanın eşi,
• Üstsoy ve altsoy kan hısımları,
• Kardeşleri ve bunların eşleri

resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine tanık veya memur olarak katılamaz. Ayrıca vasiyetnameyle belirli kişilere yapılan kazandırmalar bakımından da kanunda sınırlamalar bulunmaktadır.

Resmî vasiyetnamenin önemli avantajlarından biri, aslının düzenleyen memur tarafından saklanmasıdır.

2. El Yazılı Vasiyetname Nasıl Hazırlanır?

El yazılı vasiyetname, şekil bakımından daha basit görünse de çok sıkı şartlara tabidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesine göre vasiyetname;

1. Başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı,
2. Yıl, ay ve gün belirtilmeli,
3. Mirasbırakan tarafından imzalanmalıdır.

Bu şartların özellikle tamamının yerine getirilmesi önemlidir.

Dolayısıyla bilgisayarda hazırlanıp yalnızca çıktısı alınarak imzalanan bir belge, el yazılı vasiyetnamenin kanuni şekil şartlarını karşılamaz.

Aynı şekilde başkasına yazdırılan veya yalnızca imzalanan bir metnin “el yazılı vasiyetname” olarak geçerli olduğu düşünülmemelidir.

El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.

Önemli bir uygulama önerisi

El yazılı vasiyetname hazırlanırken yalnızca “evimi X’e bırakıyorum” gibi belirsiz ifadeler kullanmak yerine, mirasbırakanın iradesinin açıkça anlaşılmasını sağlayacak şekilde malvarlığı ve lehtarların mümkün olduğunca belirli ifade edilmesi önemlidir.

Örneğin taşınmazın açık bilgileri, varsa belirli banka hesabı veya bırakılmak istenen malın niteliği açıkça belirtilmelidir.

3. Sözlü Vasiyetname Nedir?

Sözlü vasiyetname, normal şartlarda kullanılacak bir yöntem değildir.

Mirasbırakanın yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapamaması hâlinde sözlü vasiyete başvurulabilir.

Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve bu kişileri, beyanlarına uygun bir vasiyetname yazmak veya yazdırmakla görevlendirir.

Daha sonra kanunda belirtilen usule göre bu beyanların yazılı hâle getirilmesi ve mahkemeye sunulması gerekir.

Bu nedenle “İki kişinin yanında mirasımı şu kişiye bıraktım.” şeklindeki sıradan bir sözlü açıklama, tek başına geçerli bir vasiyetname olarak kabul edilmemelidir.

4. Vasiyetnameyle Bütün Malvarlığı İstenilen Kişiye Bırakılabilir mi?

Burada saklı pay kavramı büyük önem taşır.

Bir kişinin vasiyetname düzenlemiş olması, mirasçıların tamamının kanuni haklarını ortadan kaldırabileceği anlamına gelmez.

Kanun bazı mirasçıların miras paylarının belirli bölümünü saklı pay olarak korur.

Bu nedenle kişi malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarruf yaparken saklı pay hükümlerini dikkate almak zorundadır.

Örneğin mirasbırakanın altsoyu bulunuyorsa, altsoyun saklı pay hakkı bakımından özel hükümler uygulanır.

Dolayısıyla:

“Vasiyetnamede bütün malımı X kişisine bıraktım, artık çocuklarım hiçbir şey alamaz.”

şeklindeki bir yaklaşım her durumda hukuken geçerli değildir.

Vasiyetnamenin içeriği ile saklı payların ihlal edilip edilmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Saklı Pay İhlal Edilirse Ne Olur?

Vasiyetname geçerli olsa bile mirasbırakanın yaptığı tasarruflar saklı payı ihlal ediyorsa, saklı pay sahibi mirasçıların tenkis talebinde bulunması gündeme gelebilir.

Tenkis, saklı payı ihlal eden ölüme bağlı veya bazı sağlararası tasarrufların kanunda öngörülen ölçüde azaltılmasıdır.

Bu nedenle iki kavram birbirinden ayrılmalıdır:

Vasiyetnamenin iptali: Vasiyetnamenin geçersizliğine ilişkin sebeplerin bulunması hâlinde gündeme gelir.

Tenkis: Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın ihlal edilmesi hâlinde gündeme gelebilir.

Bu ayrım, miras uyuşmazlıklarında oldukça önemlidir.

6. Vasiyetname Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?

Vasiyetnamenin kanuna aykırı şekilde düzenlenmesi her durumda aynı hukuki sonucu doğurmaz. Özellikle vasiyetnamenin şekil şartlarına uyulmaması, mirasbırakanın ehliyeti veya iradesinin sakatlanması gibi hususlar önem taşır.

Örneğin;

• Vasiyetnamenin kanuni şekle uygun hazırlanmaması,
• Mirasbırakanın vasiyetname yapma ehliyetinin bulunmaması,
• İradenin yanılma, aldatma veya korkutma gibi nedenlerle sakatlanması,
• İçeriğin kanunun emredici hükümlerine veya hukuka aykırı olması

gibi durumlar somut olayın özelliklerine göre vasiyetnamenin iptali bakımından gündeme gelebilir.

Yargıtay kararlarında da vasiyetnamelerdeki şekil şartlarının önem taşıdığı ve somut olayda vasiyetnamenin düzenlenme sürecinin bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği görülmektedir.

7. Vasiyetname Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmeli?

Vasiyetname hazırlanırken en önemli konu, mirasbırakanın gerçek iradesinin hukuken geçerli ve mümkün olduğunca açık bir şekilde ortaya konulmasıdır.

Özellikle şu hususlara dikkat edilmelidir:

Malvarlığını açıkça belirleyin.
Taşınmaz, araç, banka hesabı veya başka bir mal bırakılacaksa mümkün olduğunca açık şekilde tanımlanmalıdır.

Lehtarları açıkça belirtin.
Kime hangi malın veya hakkın bırakıldığı anlaşılır olmalıdır.

Tarih ve imza şartlarını ihmal etmeyin.
Özellikle el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza zorunludur.

Saklı payları dikkate alın.
Vasiyetnameyle istediğiniz kişiye mal bırakabilmeniz, saklı pay sahibi mirasçıların haklarını her durumda ortadan kaldırmaz.

Birden fazla belge oluştururken dikkatli olun.
Sonradan hazırlanan belgeler önceki vasiyetnamenin tamamını veya bir kısmını etkileyebilir. Bu nedenle vasiyetnamenin güncellenmesi gerektiğinde eski ve yeni belgeler arasındaki ilişkinin açık olması önemlidir.

Belgenin güvenli şekilde saklanmasını sağlayın.
Vasiyetnamenin ölümden sonra bulunamaması, içeriğinin tartışılmasına veya mirasçıların belgeye ulaşamamasına neden olabilir.

8. Vasiyetname İstediğim Zaman Değiştirilebilir mi?

Kural olarak kişi, hayattayken ve gerekli ehliyete sahip olduğu sürece yaptığı ölüme bağlı tasarruflarını değiştirebilir veya bunlardan dönebilir.

Hayat şartları, malvarlığı veya aile ilişkileri zaman içerisinde değişebileceğinden, uzun yıllar önce hazırlanmış bir vasiyetnamenin güncel iradeyi yansıtıp yansıtmadığı önemlidir.

Yeni bir vasiyetname hazırlanması hâlinde önceki vasiyetnamenin hangi ölçüde geçerli kalacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle özellikle taşınmazların satılması, yeni malların edinilmesi, evlilik, boşanma veya çocukların doğması gibi önemli değişikliklerden sonra vasiyetnamenin yeniden gözden geçirilmesi faydalı olabilir.

9. Vasiyetname Ölümden Sonra Ne Olur?

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıktığında ilgili makamlara teslim edilmelidir.

Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın, tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur.

Bu aşamada vasiyetnamenin açılması ile vasiyetnamenin geçerli olduğuna kesin olarak karar verilmesi aynı şey değildir.

Vasiyetnamenin açılması, belgenin usulüne uygun şekilde ortaya çıkarılması ve ilgililere bildirilmesi sürecidir.

Vasiyetnamenin geçerliliğine itiraz edilmesi hâlinde ayrıca hukuki yollar gündeme gelebilir.

10. Vasiyetnameye İtiraz Edilebilir mi?

Evet.

Vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünen mirasçılar veya hukuki yararı bulunan kişiler, somut olaya göre vasiyetnamenin iptali veya tenkis gibi hukuki yollara başvurabilir.

Burada süreler son derece önemlidir.

Vasiyetnamenin iptali davasında kanunda belirlenen süreler bulunduğundan, vasiyetnamenin açılması ve ilgililere tebliği sonrasında sürelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle mirasçı, vasiyetnameye ilişkin bir sorun olduğunu düşünüyorsa “nasıl olsa daha sonra dava açarım” şeklinde hareket etmemeli; tebliğ ve öğrenme tarihlerini dikkate alarak hukuki süreci geciktirmemelidir.

Sonuç

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağı konusunda iradesini ortaya koymasını sağlayan önemli bir hukuki araçtır. Ancak vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için yalnızca kişinin isteğini yazılı hâle getirmesi yeterli değildir.

Vasiyetnamenin türüne göre kanunda belirlenen şekil şartlarına uyulması gerekir.

Resmî vasiyetnamede resmî memur ve iki tanığın katılımı gerekirken, el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, tarih atılması ve imzalanması zorunludur. Sözlü vasiyetname ise yalnızca kanunda belirtilen olağanüstü durumlarda kullanılabilir.

 

İlgili yazı: Miras kalan evde mirasçıların hakları.