Taksi ve Ulaşım Uygulamalarında Dinamik Fiyatlandırma: Yoğunluk Ücreti Hukuka Uygun mudur?

Mobil ulaşım uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte yolculuk ücretlerinin belirlenme biçimi de değişmektedir. Geleneksel taksi hizmetlerinde ücret çoğunlukla taksimetre ve yetkili idare tarafından belirlenen tarife üzerinden hesaplanırken uygulama tabanlı ulaşım modellerinde mesafe, yolculuk süresi, trafik yoğunluğu, sürücü sayısı ve o anda oluşan yolcu talebi gibi çok sayıda veri aynı anda değerlendirilebilmektedir.

Özellikle yağmurlu havalarda, konser veya maç çıkışlarında, havalimanlarında, gece saatlerinde ve toplu ulaşımın aksadığı dönemlerde aynı mesafe için normal zamana kıyasla daha yüksek bir ücretle karşılaşılması mümkündür.

Bu yöntem genel olarak dinamik fiyatlandırma, “yoğunluk fiyatlandırması” veya uluslararası kullanımda surge pricing olarak adlandırılmaktadır.

Ancak taksi ve ulaşım uygulamalarındaki dinamik fiyatlandırma, otel veya e-ticaret fiyatlandırmasından önemli bir noktada ayrılmaktadır. Çünkü taksi taşımacılığı birçok şehirde serbestçe fiyatlandırılan sıradan bir hizmet değildir. Ruhsat, çalışma izni ve ücret tarifeleri bakımından belediye ve ulaşım otoritelerinin düzenlemelerine tabidir.

Bu nedenle;

“Talep arttı, algoritma fiyatı üç katına çıkardı.”

yaklaşımı her ulaşım modeli bakımından kendiliğinden hukuka uygun kabul edilemez.

Öncelikle hangi hizmetin sunulduğu belirlenmelidir.

Klasik ticari taksi mi kullanılmaktadır?

Uygulama yalnızca taksi ile yolcuyu buluşturan bir aracılık hizmeti mi sunmaktadır?

Yoksa farklı bir ruhsat ve taşıma modeli kapsamında uygulama üzerinden ulaşım hizmeti mi verilmektedir?

Dinamik fiyatlandırmanın hukuki sınırı büyük ölçüde bu ayrımlara göre belirlenir.

Taksi ve Ulaşım Uygulamalarında Dinamik Fiyatlandırma Nedir?

Dinamik fiyatlandırma, yolculuk bedelinin sabit bir fiyat üzerinden değil, değişen piyasa koşullarına göre gerçek zamanlı olarak belirlenmesidir.

Örneğin normal şartlarda 300 TL olarak hesaplanan yolculuk için uygulama;

sürücü sayısının azalması ve yolcu talebinin artması nedeniyle 450 TL tahmini fiyat gösterebilir.

Sistem şu faktörleri birlikte değerlendirebilir:

• yolculuğun tahmini mesafesi,
• trafik yoğunluğu,
• tahmini yolculuk süresi,
• bölgede bulunan aktif sürücü sayısı,
• aynı anda araç arayan kullanıcı sayısı,
• hava koşulları,
• etkinlikler,
• günün saati,
• başlangıç ve varış noktası.

Bu veriler üzerinden bir “talep katsayısı” oluşturulabilir.

Örneğin normal ücret 400 TL ise algoritma yoğunluk katsayısını 1,5 olarak belirleyerek tahmini ücreti 600 TL’ye çıkarabilir.

Surge Pricing Nedir?

Surge pricing, özellikle talebin kısa süre içerisinde olağanüstü yükseldiği durumlarda fiyatın geçici olarak artırılmasıdır.

Örneğin büyük bir konser sona erdiğinde aynı anda binlerce kişi araç çağırabilir.

Bölgede ise yalnızca birkaç yüz sürücü bulunabilir.

Algoritma bu durumda fiyatı yükselterek iki ekonomik sonuç elde etmeye çalışabilir:

Birincisi, bölgedeki yüksek talebi azaltmak.

İkincisi, başka bölgelerdeki sürücülerin yüksek kazanç ihtimali nedeniyle talebin yoğun olduğu bölgeye yönelmesini sağlamak.

Ekonomik açıdan bu yöntem arz ile talebi dengeleme amacı taşıyabilir. Rekabet Kurumu da dinamik fiyatlandırma algoritmalarının değişen arz ve talebi daha hızlı eşleştirebildiğini ve belirli koşullarda verimlilik sağlayabildiğini kabul etmektedir.

Ancak ekonomik olarak açıklanabilir olması, her surge pricing uygulamasının hukuken serbest olduğu anlamına gelmez.

Dinamik Fiyatlandırma Takside Uygulanabilir mi?

Burada klasik taksi hizmetleri ile farklı uygulama tabanlı ulaşım hizmetlerinin birbirinden ayrılması gerekir.

Klasik ticari taksi taşımacılığında ücret tarifesi yetkili yerel idare tarafından belirlenebilir.

Dolayısıyla mobil uygulama, yalnızca yolcu ile ruhsatlı taksiyi buluşturuyorsa uygulamada kullanılan algoritmanın belediye tarafından belirlenmiş taksi tarifesini kendiliğinden aşma yetkisi bulunduğu söylenemez.

Örneğin İstanbul’da taksi taşımacılığında açılış ücreti, kilometre tarifesi, zaman tarifesi ve minimum yolculuk bedeli resmî ücret tarifelerinde belirlenmektedir. 20 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli İstanbul tarifesinde de farklı taksi segmentleri için bu bedeller ayrı ayrı gösterilmiştir.

Bu nedenle klasik ticari taksi yolculuğunda;

“Uygulamada şu anda talep çok yüksek olduğu için taksimetre ücretine ek olarak yüzde 70 yoğunluk ücreti alınacaktır.”

şeklindeki bir uygulamanın geçerliliği, ilgili şehirdeki tarife ve ulaşım düzenlemeleri incelenmeden kabul edilemez.

Uygulama Bazlı Taksi ile Klasik Taksi Aynı Rejime mi Tabidir?

Her zaman değil.

Ulaşım sektöründe yeni ruhsat ve hizmet modelleri ortaya çıkabilmektedir.

Örneğin İstanbul’un 2026 yılı ücret tarifesinde “Elektronik Ulaşım Yönetimi Lisansı” altında uygulama bazlı taksiye ilişkin ayrıca düzenlemeler bulunduğu görülmektedir.

Dolayısıyla uygulama üzerinden çağrılan her aracın hukuki statüsünün aynı olduğu varsayılmamalıdır.

Bir fiyatlandırma uyuşmazlığında öncelikle;

taşımanın hukuki statüsü + çalışma izni + ilgili tarife + uygulamanın rolü

birlikte değerlendirilmelidir.

Ulaşım Uygulaması Sadece Aracıysa Ücreti Kim Belirler?

Bazı uygulamalar taşıma hizmetini kendileri sunmaz.

Platform yalnızca yolcunun bulunduğu konumdaki taksiye ulaşmasını sağlar.

Bu modelde taşıma hizmetini taksi işletmecisi sunarken platform elektronik aracılık hizmeti sağlayabilir.

Bu durumda;

taksi yolculuk ücretinin, uygulamanın hizmet bedelinin ve varsa diğer ücretlerin

birbirinden açık şekilde ayrılması önemlidir.

Örneğin taksi tarifesine göre yolculuk 500 TL ise platform ayrıca 30 TL hizmet bedeli alıyorsa bunun tüketiciden gizlenmemesi gerekir.

Tüketici yolculuğu onaylamadan önce hangi bedelin taşıma ücreti, hangi bedelin platform ücreti olduğunu anlayabilmelidir.

Uygulama Komisyonu ile Dinamik Yolculuk Fiyatı Aynı Şey Değildir

Uygulama şirketinin sürücüden komisyon alması ile yolcunun ödediği taşıma ücretinin dinamik olarak artırılması birbirinden farklı konulardır.

Örneğin uygulama sürücünün gelirinden yüzde 15 hizmet bedeli kesebilir.

Bu durum tek başına yolcunun tarifeye göre ödemesi gereken taksi ücretini değiştirmez.

Buna karşılık platform tüketiciden ayrıca hizmet bedeli talep ediyorsa bu bedelin hukuki dayanağı, sözleşme hükümleri ve tüketiciye yapılan bilgilendirme ayrıca incelenmelidir.

Yolculuk Öncesinde Tahmini Fiyat Gösterilmesi

Ulaşım uygulamalarının önemli avantajlarından biri tüketicinin araca binmeden önce tahmini yolculuk bedelini görebilmesidir.

Örneğin uygulama;

Tahmini yolculuk bedeli: 420–480 TL

şeklinde bilgi verebilir.

Tahmini fiyat ile kesin fiyat birbirinden ayrılmalıdır.

Trafiğin değişmesi, güzergâhın uzaması veya yolculuk sırasında tüketicinin yeni bir durak eklemesi bedeli değiştirebilir.

Ancak uygulamanın tüketiciyi başlangıçta düşük fiyatla yolculuğa yönlendirip işlem tamamlandığında açıklanamayan şekilde çok daha yüksek ücret tahsil etmesi tüketici hukuku bakımından sorun oluşturabilir.

Yolculuk Onaylandıktan Sonra Dinamik Fiyat Artırılabilir mi?

Bu durum özellikle dikkatle değerlendirilmelidir.

Örneğin kullanıcı uygulamada;

“Bu yolculuk 450 TL.”

bilgisini görmüş ve yolculuğu onaylamış olabilir.

Uygulamanın birkaç dakika sonra talebin arttığını ileri sürerek ücreti 700 TL’ye çıkarması farklı bir hukuki durum yaratır.

Dinamik fiyatlandırma esas olarak sözleşme kurulmadan önce fiyatın belirlenmesinde kullanılabilir.

Sözleşme belirli bir fiyat veya fiyat hesaplama yöntemi üzerinden kurulduktan sonra sağlayıcının tek taraflı olarak yöntemi değiştirmesi tüketici sözleşmesi bakımından ayrıca incelenmelidir.

“Yoğunluk Nedeniyle Fiyat 2 Kat” Uyarısı Yeterli midir?

Şeffaflığın sağlanması bakımından önemli olabilir.

Örneğin uygulama;

“Bölgede talep çok yüksek. Normal fiyatın yaklaşık 1,8 katı uygulanmaktadır.”

uyarısı gösteriyorsa kullanıcı yolculuğu daha pahalı koşullarda kabul ettiğinin farkında olabilir.

Ancak bu bilgilendirmenin;

• açık,
• anlaşılır,
• yolculuk onayından önce,
• gerçek fiyatı veya hesaplama yöntemini gösterecek şekilde

yapılması önemlidir.

Yoğunluk katsayısının yalnızca ödeme sonrasında ortaya çıkması daha yüksek hukuki risk yaratabilir.

Dinamik Fiyatlandırma ile Kişiselleştirilmiş Fiyatlandırma Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu ayrım ulaşım uygulamalarında özellikle önemlidir.

Dinamik fiyatlandırmada aynı bölgede bulunan kullanıcılara genel piyasa koşullarına göre fiyat uygulanır.

Örneğin;

“Taksim’de şu anda araç talebi sürücü sayısından üç kat fazla olduğu için fiyatlar yüzde 30 yükseldi.”

genel dinamik fiyatlandırmadır.

Kişiselleştirilmiş fiyatlandırmada ise belirli kullanıcıya ilişkin veriler fiyatın belirlenmesinde kullanılır.

Örneğin algoritma;

“Bu kişi her cuma gece yarısı aynı güzergâhta araç çağırıyor ve yüksek fiyatlarda dahi yolculuğu iptal etmiyor.”

sonucuna ulaşıp yalnızca bu kullanıcıya daha yüksek fiyat gösterebilir.

Bu durumda kişisel veri ve profil çıkarma boyutu gündeme gelir.

Ticaret Bakanlığının fiyatlandırma rehberinde de tüketicinin satın alma davranışları veya diğer kişisel verileri analiz edilerek oluşturulan fiyat kişiselleştirilmiş fiyat olarak kabul edilmekte; yalnızca arz ve talebe göre hızlı değişen fiyat ise kişisel analiz bulunmadığı sürece dinamik fiyatlandırma olarak değerlendirilmektedir.

Uygulama Kullanıcının Acil İhtiyacını Anlayıp Fiyatı Artırabilir mi?

Teknik olarak gelişmiş algoritmalar kullanıcının davranışından birçok çıkarım yapabilir.

Örneğin kullanıcı;

havalimanına gideceği adresi girmiş, uçuş saatine çok az zaman kalmış ve birkaç kez fiyat sorgulamış olabilir.

Algoritma;

“Bu kullanıcının yolculuğu gerçekleştirme ihtimali çok yüksek.”

sonucuna ulaşabilir.

Ardından bu kullanıcıya diğer kullanıcılardan daha yüksek fiyat gösterilmesi kişiselleştirilmiş fiyatlandırma tartışmasını ortaya çıkarır.

Böyle bir model kullanılıyorsa tüketici hukuku ve KVKK kapsamında ciddi şeffaflık ve hukuki sebep değerlendirmeleri yapılmalıdır.

Telefon Modeline Göre Daha Yüksek Taksi Ücreti Uygulanabilir mi?

Örneğin uygulamanın;

iPhone kullanıcılarının daha yüksek ödeme gücüne sahip olduğu varsayımından hareketle aynı yolculuk için bu kullanıcılara daha yüksek fiyat göstermesi

hukuki açıdan oldukça tartışmalı olacaktır.

Cihaz verisinin kullanıcıyla ilişkilendirilmesi ve fiyatlandırmada kullanılması kişisel veri işleme faaliyeti doğurabilir.

Ayrıca tüketicinin fiyatın kendisine özel olarak belirlendiğini bilmemesi şeffaflık problemi yaratabilir.

Bu nedenle “kişinin ödeme kapasitesini tahmin ederek mümkün olan en yüksek fiyatı alma” amacıyla çalışan sistemlerle, “bölgede talep arttı, herkese aynı yoğunluk katsayısını uygula” sistemi aynı değildir.

Kişiselleştirilmiş Fiyat Tüketiciye Açıklanmalı mıdır?

Ticaret Bakanlığının güncel fiyatlandırma rehberinde, tüketicinin satın alma davranışları veya diğer kişisel verileri analiz edilerek kişiselleştirilmiş fiyat sunulması durumunda bunun tüketiciye bildirilmesi; kişiselleştirilmiş fiyat ile güncel satış fiyatının aynı alanda gösterilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Dolayısıyla ulaşım uygulamasının tüketiciye gizlice kişisel profiline göre fiyat uygulaması tüketici hukuku bakımından önemli risk yaratabilir.

Taksi ve Ulaşım Uygulamalarında KVKK

Ulaşım uygulamalarının işlediği veriler oldukça kapsamlı olabilir.

Örneğin;

• kullanıcının anlık konumu,
• ev ve iş adresleri,
• seyahat geçmişi,
• ödeme bilgileri,
• cihaz bilgileri,
• sık ziyaret edilen yerler,
• yolculuk saatleri

kişisel veri niteliğinde olabilir.

Bu verilerin yalnızca yolculuğun gerçekleştirilmesi için işlenmesi ile kullanıcının maksimum ödeme isteğini tahmin etmek amacıyla işlenmesi aynı amaç değildir.

Şirketin KVKK kapsamında hangi veri işleme şartına dayandığını ve işlemenin belirli, açık ve meşru amaçlarla sınırlı olup olmadığını değerlendirmesi gerekir.

Konum Verisinin Fiyatlandırmada Kullanılması

Konum zaten ulaşım hizmetinin temel unsurlarından biridir.

Başlangıç ve varış noktası bilinmeden yolculuk hesaplanamaz.

Ancak konum verisinin;

“Bu kullanıcı lüks bir semtten araç çağırıyor, daha yüksek fiyat ödeyebilir.”

sonucuna ulaşmak için kullanılması farklı bir amaç oluşturabilir.

Bu nedenle aynı kişisel veri farklı kullanım amaçlarında farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilir.

Taksi Tarifesi Varken Kişiselleştirilmiş Fiyat Uygulanabilir mi?

Klasik taksi taşımacılığı bakımından ayrıca tarife sınırı bulunmaktadır.

Eğer ilgili şehirde taksi ücretinin nasıl hesaplanacağı yetkili idare tarafından belirlenmişse platformun;

“Bu müşteri yüksek ödeme gücüne sahip, taksimetre ücretinin üzerine yüzde 30 ekleyelim.”

şeklinde kişiselleştirilmiş fiyat uygulaması yalnızca KVKK ve tüketici hukuku açısından değil, taksi tarifesine ilişkin yerel düzenlemeler bakımından da problem oluşturabilir.

Bu nedenle kişiselleştirilmiş fiyatlandırma analizi hizmetin hukuki statüsünden bağımsız yapılamaz.

Olağanüstü Durumlarda Surge Pricing

Dinamik fiyatlandırmanın en hassas olduğu alanlardan biri afet ve acil durum dönemleridir.

Örneğin deprem, sel, yangın veya toplu ulaşım sisteminin ciddi şekilde aksadığı bir durumda binlerce kişi aynı anda araç çağırabilir.

Algoritmanın normal çalışma mantığı;

talep yükseldi → fiyatı artır

sonucunu doğurabilir.

Ancak olağanüstü durumlarda bu mekanizmanın kontrolsüz çalışması ciddi hukuki ve tüketici koruması sorunlarına neden olabilir.

Bu nedenle ulaşım platformlarının afet ve acil durumlarda dinamik fiyat katsayısını sınırlandıran veya tamamen devre dışı bırakan özel prosedürler oluşturması önemlidir.

Yağmurlu Havada Taksi Fiyatı Artırılabilir mi?

Hizmet modeline göre cevap değişebilir.

Serbest fiyatlandırmaya tabi bir ulaşım hizmetinde yağış nedeniyle talep yükselmesi fiyatın değişmesine neden olabilir.

Ancak belediye tarifesine tabi klasik takside;

“Yağmur yağıyor, bu nedenle taksimetre tarifesinin 1,5 katını alıyorum.”

şeklinde bireysel fiyat belirleme kural olarak tarife rejimiyle bağdaşmayabilir.

Bu nedenle tüketicinin öncelikle hangi taşıma modelini kullandığını bilmesi gerekir.

Gece Saatlerinde Dinamik Fiyatlandırma

Gece saatlerinde;

araç sayısının azalması ve talebin artması

dinamik fiyatlandırmaya neden olabilir.

Ancak klasik takside uygulanacak gece tarifesinin bulunup bulunmadığı ve ücret hesabının nasıl yapılacağı ilgili yerel tarife üzerinden belirlenir.

Sürücünün veya uygulamanın kendiliğinden;

“Saat 02.00’den sonra yüzde 50 zamlı.”

şeklinde tarife oluşturması mümkün kabul edilmemelidir.

Havalimanı Yolculuklarında Fiyatlandırma

Havalimanı yolculukları algoritmik fiyatlandırmanın yoğun şekilde kullanılabileceği alanlardan biridir.

Uçuş saatleri nedeniyle talep belirli dönemlerde yoğunlaşabilir.

Ayrıca köprü, otoyol veya tünel geçiş ücretleri yolculuk bedeline yansıyabilir.

Bu nedenle tüketicinin;

tahmini taşıma ücreti + geçiş ücretleri + varsa platform hizmet bedeli

konusunda mümkün olduğu ölçüde önceden bilgilendirilmesi önemlidir.

Zorunlu ücretlerin yalnızca yolculuk sonunda sürpriz biçimde ortaya çıkarılması uyuşmazlıklara yol açabilir.

Sürücü Yolculuğu Kabul Ettikten Sonra Daha Yüksek Fiyat İsteyebilir mi?

Uygulama üzerinden belirlenen veya taksimetre tarifesine göre hesaplanması gereken ücret dışında sürücünün;

“Trafik çok yoğun, uygulamadaki fiyatın üzerine 300 TL daha verirsen götürürüm.”

şeklinde ek ücret talep etmesi farklı bir hukuki sorundur.

Bu durum dinamik fiyatlandırma değildir.

Uygulamanın fiyatlandırma sistemi dışında sürücünün bireysel pazarlıkla ek ücret istemesi, hizmet sözleşmesi ve ilgili taksi düzenlemeleri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

Dinamik fiyatlandırma ile sürücünün keyfî fiyat istemesi birbirine karıştırılmamalıdır.

Taksi Seçme veya Kısa Mesafeyi Reddetme Dinamik Fiyatlandırmayla Bağlantılı mıdır?

Doğrudan değil.

Ancak algoritmik sistem sürücülere yolculuğun tahmini getirisi hakkında bilgi veriyorsa, düşük fiyatlı veya kısa mesafeli yolculukların sistematik olarak reddedilmesi farklı ulaşım ve tüketici sorunları yaratabilir.

Örneğin platform algoritmasının;

yüksek gelirli yolculukları sürücülere daha cazip göstererek düşük bedelli yolcuların sürekli araç bulamamasına yol açması

hizmet kalitesi ve platform tasarımı bakımından ayrıca incelenebilir.

Ulaşım Uygulamalarında Rekabet Hukuku Riski

Dinamik fiyatlandırmanın başka bir önemli boyutu rekabet hukukudur.

Bir ulaşım platformunun kendi sisteminde;

talep, sürücü sayısı ve trafik

verilerine göre fiyat belirlemesi tek başına rekabet ihlali değildir.

Ancak rakip ulaşım şirketleri fiyatlarını ortak bir algoritma üzerinden belirlemeye başlarsa veya birbirlerinin rekabete hassas verilerini kullanırsa 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun gündeme gelebilir.

Rekabet Kurumu da fiyatlandırma algoritmalarının verimlilik sağlayabileceğini ancak aynı zamanda rekabeti azaltan koordinasyonu kolaylaştırabileceğini belirtmektedir.

Rakip Ulaşım Uygulamalarının Aynı Fiyat Algoritmasını Kullanması

Örneğin üç rakip ulaşım platformunun aynı üçüncü taraf fiyatlandırma sağlayıcısını kullandığını düşünelim.

Her platform sağlayıcıya;

• aktif sürücü sayısını,
• mevcut yolculuk fiyatlarını,
• talep seviyesini,
• gelecekte planladığı kampanyaları,
• hedef kâr marjını

aktarıyor olabilir.

Sağlayıcı bu verileri ortak şekilde kullanarak her üç platforma da fiyat önerisi veriyorsa rakip şirketler arasında dolaylı koordinasyon riski doğabilir.

Rekabet Kurumu uzmanlık çalışmalarında dinamik fiyatlandırmaya örnek olarak taksi ücretlerini de göstermekte ve rakiplerin aynı fiyatlandırma algoritmasını paylaşmasının belirli koşullarda koordinasyon ve topla-dağıt karteli riski yaratabileceğini değerlendirmektedir.

Platform Bütün Sürücülerin Fiyatını Tek Merkezden Belirleyebilir mi?

Bu sorunun cevabı platformun iş modeline göre değişebilir.

Bir şirket kendi hizmetinin satış fiyatını merkezi olarak belirleyebilir.

Ancak platform hukuken birbirinden bağımsız hizmet sağlayıcıları bir araya getiriyorsa ve bu işletmelerin fiyatlarını tek merkezden belirliyorsa rekabet hukuku bakımından platformun rolünün ayrıca incelenmesi gerekebilir.

Özellikle bağımsız teşebbüs niteliğindeki hizmet sağlayıcıların fiyat rekabetinin platform algoritması tarafından tamamen ortadan kaldırılması daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Algoritma Fiyat Rekabetini Ortadan Kaldırabilir mi?

Teorik olarak evet.

Örneğin piyasadaki bütün ulaşım uygulamaları birbirlerinin fiyatını takip eden sistemler kullanabilir.

Bir platform fiyatı yükselttiğinde diğer algoritmalar saniyeler içerisinde aynı seviyeye gelebilir.

Bu durumda şirketlerin birbirinden bağımsız fiyat belirleme davranışı azalabilir.

Fiyatların benzer olması tek başına kartel kanıtı değildir.

Ancak;

• ortak algoritma,
• veri paylaşımı,
• geleceğe yönelik fiyat bilgileri,
• şirketler arasındaki iletişim

bulunuyorsa 4054 sayılı Kanun m.4 bakımından risk önemli ölçüde artar.

“Algoritma Belirledi” Savunması Yeterli midir?

Hayır.

Ulaşım şirketinin;

“Fiyatı biz belirlemedik, sistem otomatik hesapladı.”

demesi tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Şirket;

hangi fiyatlandırma sisteminin kullanılacağına, algoritmanın hangi verileri işleyeceğine ve fiyatın hangi sınırlar içerisinde değişebileceğine

karar vermektedir.

Bu nedenle algoritma şirket adına alınan ticari kararların bir parçasıdır.

Rekabet Kurumunun otomatik fiyatlandırmaya ilişkin güncel yaklaşımı da algoritmanın tasarımının ve fiyat koordinasyonu üzerindeki etkisinin bizzat incelenebileceğini göstermektedir.

Dinamik Fiyatlandırmanın Üst Sınırı Olmalı mı?

Her ulaşım hizmeti bakımından kanunen mutlaka aynı yoğunluk tavanının uygulanması gerektiği söylenemez.

Ancak şirketler risk yönetimi amacıyla sistemlerine üst sınır getirebilir.

Örneğin;

normal fiyatın en fazla iki katına kadar yoğunluk fiyatı uygulanması

gibi teknik sınırlar getirilebilir.

Afet dönemlerinde ise katsayı tamamen kapatılabilir.

Böyle bir sınır hem tüketici güvenini artırabilir hem de algoritmanın olağan dışı sonuçlar üretmesini engelleyebilir.

Ancak klasik taksi tarifelerinde asıl sınır, özel platform kuralından önce ilgili kamu otoritesinin belirlediği ücret tarifesidir.

Tüketiciye Dinamik Fiyat Nasıl Gösterilmelidir?

İyi bir uygulamada tüketiciye yolculuğu onaylamadan önce;

• tahmini veya kesin fiyat,
• yoğunluk katsayısı varsa bunun varlığı,
• varsa platform hizmet bedeli,
• geçiş ücretlerinin hesaba dâhil olup olmadığı

açık şekilde gösterilebilir.

Örneğin;

Normal tahmini fiyat: 400 TL
Yoğunluk nedeniyle tahmini fiyat: 560 TL

şeklindeki bir sunum tüketicinin fiyat artışını anlamasını kolaylaştırabilir.

Fiyatın neden yüksek olduğunun tamamen gizlenmesi tüketici güvenini azaltabileceği gibi hukuki uyuşmazlık riskini de yükseltebilir.

“Şimdi Almazsan Fiyat Artacak” Uyarısı Gerçek Olmalı mıdır?

Evet.

Uygulama;

“Yoğunluk artıyor, fiyat birkaç dakika içerisinde yükselebilir.”

uyarısı gösterebilir.

Gerçek zamanlı talep verisi bunu destekliyorsa sorun farklıdır.

Ancak sistem tüketiciyi hızlı karar vermeye zorlamak amacıyla gerçekte bulunmayan fiyat artışı tehdidi oluşturuyorsa haksız ticari uygulama tartışması gündeme gelebilir.

Ticaret Bakanlığı da tüketici işlemlerinde fiyat ve ticari uygulamaların şeffaflığına ilişkin denetimleri sürdürdüğünü vurgulamaktadır.

Yolculuk Sepete Eklendikten Sonra Fiyat Artırılması

Ticaret Bakanlığının fiyatlandırmaya ilişkin rehberinde, elektronik ortamda tüketicinin ürünü sepetine koyması veya ödeme aşamasına geçmesinden sonra işlemi tamamlaması için makul süre verilmeden fiyatın yükseltilmesinin mesleki özene aykırı ve/veya agresif ticari uygulama olarak değerlendirilebileceği belirtilmektedir.

Ulaşım hizmetinin yapısı klasik e-ticaretten farklı olsa da aynı temel ilke önemlidir:

Tüketici işlemi kabul ettiği anda hangi fiyata tabi olduğunu anlayabilmelidir.

Ulaşım Uygulaması Fiyat Garantisi Verirse

Bazı uygulamalar yolculuk başlamadan;

“Kesin fiyat: 525 TL”

şeklinde teklif verebilir.

Bu durumda platformun sonradan;

“trafik arttı, 700 TL oldu”

demesi, yalnızca tahmini fiyat verilen senaryodan farklı değerlendirilir.

Kesin fiyat taahhüdünün hangi istisnalara tabi olduğu kullanım koşullarında açık şekilde belirtilmelidir.

Örneğin yolcunun güzergâhı değiştirmesi veya ek durak istemesi fiyatın yeniden hesaplanmasını haklı kılabilir.

Taksimetre ile Uygulama Fiyatı Farklı Çıkarsa Ne Olur?

Bu durum uygulamada önemli uyuşmazlık yaratabilir.

Örneğin uygulama 450 TL tahmin göstermiş ancak yolculuk sonunda taksimetre 520 TL çıkmış olabilir.

Eğer uygulama yalnızca tahmini bedel vermiş ve gerçek ücretin taksimetre üzerinden hesaplanacağı açıkça belirtilmişse farkın değerlendirilmesi buna göre yapılır.

Buna karşılık uygulama kesin ücret taahhüdü vermişse durum farklıdır.

Bu nedenle uygulamanın;

“tahmini fiyat”

ile

“kesin fiyat”

ifadelerini açık şekilde ayırması gerekir.

Sürücü ile Platform Arasındaki Fiyatlandırma Kuralları

Dinamik fiyatlandırma yalnızca yolcuyu değil sürücüyü de etkileyebilir.

Platform algoritması;

talebin yüksek olduğu bölgelerde sürücüye daha fazla gelir sunabilir.

Ancak sürücüye ödenen miktar ile yolcudan tahsil edilen bedel birbirinden farklı olabilir.

Platform;

yolcudan 600 TL alıp sürücüye 450 TL ödeme yapabilir.

Bu ilişki platform-sürücü sözleşmesine göre değerlendirilmelidir.

Fiyatlandırma sisteminin hem yolcu hem de sürücü açısından şeffaflığı ticari uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemlidir.

Taksi ve Ulaşım Uygulamalarında Algoritma Denetimi

Ulaşım şirketleri fiyatlandırma algoritmasını yalnızca gelir artışı üzerinden değerlendirmemelidir.

Aşağıdaki senaryolar düzenli olarak test edilebilir:

Yağmur başladığında fiyat ne kadar artıyor?

Gece yarısında fiyat değişiyor mu?

Aynı güzergâhı farklı kullanıcılar aynı anda sorguladığında aynı fiyatı görüyor mu?

Telefon modeli fiyatı etkiliyor mu?

Eski müşteriler yeni müşterilerden farklı fiyat görüyor mu?

Afet durumunda algoritma fiyatı otomatik yükseltiyor mu?

Rakip platform fiyatı yükselttiğinde sistem otomatik tepki veriyor mu?

Bu testler hem tüketici hukuku hem KVKK hem de rekabet hukuku risklerinin tespitine yardımcı olabilir.

Fiyatlandırma Kayıtları Tutulmalı mı?

Evet.

Algoritmanın aynı yolculuk için farklı saatlerde farklı fiyat üretmesi mümkündür.

Şirketin sonradan;

• hangi fiyatın gösterildiğini,
• hangi yoğunluk katsayısının uygulandığını,
• fiyatın neden değiştiğini,
• kullanıcının hangi fiyatı kabul ettiğini

ortaya koyabilmesi önemlidir.

Özellikle tüketici itirazlarında yalnızca nihai tahsilat kaydı yeterli olmayabilir.

Teklif edilen fiyat ve kullanıcının kabul aşaması da önem taşıyabilir.

Ulaşım Uygulamaları İçin Dinamik Fiyatlandırma Politikası

Büyük platformlarda özel bir algoritmik fiyatlandırma politikası hazırlanması yararlı olabilir.

Politikada;

• kullanılabilecek fiyat parametreleri,
• maksimum yoğunluk katsayısı,
• kişisel verilerin fiyatlandırmada kullanımı,
• olağanüstü durum prosedürü,
• rakip fiyatlarının kullanımı,
• manuel müdahale yetkileri,
• tüketiciye yapılacak bilgilendirme

düzenlenebilir.

Böylece sistem yalnızca veri bilimi ve yazılım ekiplerinin kontrolündeki teknik bir mekanizma olmaktan çıkar.

Taksi ve Ulaşım Uygulamaları İçin Hukuki Kontrol Listesi

Dinamik fiyatlandırma kullanan işletmelerin şu sorulara cevap verebilmesi önemlidir:

• Sunulan hizmet klasik taksi taşımacılığı mı, farklı bir ulaşım modeli mi?
• İlgili şehirde kamu otoritesi tarafından belirlenmiş zorunlu ücret tarifesi bulunuyor mu?
• Algoritma bu tarifenin üzerine fiyat ekleyebiliyor mu?
• Yolcuya ücret yolculuk öncesinde açıkça gösteriliyor mu?
• Gösterilen fiyat tahmini mi, kesin mi?
• Platform hizmet bedeli ayrıca belirtiliyor mu?
• Yoğunluk katsayısı tüketici tarafından görülebiliyor mu?
• Kişisel veriler fiyat belirlemek amacıyla kullanılıyor mu?
• Farklı kullanıcılara aynı anda farklı fiyat gösteriliyor mu?
• Telefon modeli, gelir tahmini veya geçmiş ödeme isteği fiyatı etkiliyor mu?
• Afet dönemlerinde surge pricing otomatik olarak kapatılıyor mu?
• Rakip ulaşım şirketlerinin kamuya açık olmayan verileri algoritmada kullanılıyor mu?
• Rakipler aynı fiyatlandırma sağlayıcısını kullanıyor mu?
• Fiyat değişiklikleri ve kullanıcı kabulü kayıt altında tutuluyor mu?

Bu soruların birkaçına net cevap verilemiyorsa fiyatlandırma sisteminin ayrıntılı hukuki ve teknik incelemeye tabi tutulması yararlı olacaktır.

Taksi ve Ulaşım Uygulamalarında Dinamik Fiyatlandırmanın Hukuki Sınırları Nelerdir?

Dinamik fiyatlandırmanın sınırları birkaç temel başlıkta toplanabilir.

Tarife sınırı:
Klasik ticari taksi hizmetinde ilgili belediye veya ulaşım otoritesinin belirlediği ücret tarifesi öncelikle dikkate alınmalıdır. İstanbul’da da 2026 yılı taksi açılış, kilometre, zaman ve minimum yolculuk ücretleri resmî tarife ile belirlenmiştir.

Tüketiciye şeffaflık:
Yolcu yolculuğu kabul etmeden önce uygulanacak fiyatı veya fiyat hesaplama yöntemini anlayabilmelidir.

Kişiselleştirilmiş fiyatlandırma:
Tüketicinin davranış ve kişisel verileri analiz edilerek ona özel fiyat sunuluyorsa bunun dinamik fiyatlandırmadan ayrı değerlendirilmesi gerekir. Ticaret Bakanlığının güncel rehberi bu ayrımı açık şekilde yapmaktadır.

KVKK:
Konum ve yolculuk geçmişi gibi kişisel verilerin fiyat optimizasyonunda hangi amaçla ve hangi hukuki sebebe dayanarak kullanıldığı değerlendirilmelidir.

Rekabet hukuku:
Ortak fiyatlandırma algoritmaları ve rakiplerin hassas verilerinin ortak sistemlerde kullanılması fiyat koordinasyonu riskine yol açabilir. Rekabet Kurumu fiyatlandırma algoritmalarının bu tür rekabetçi endişeler doğurabileceğini açıkça değerlendirmektedir.

Olağanüstü durumlar:
Afet, acil durum veya ulaşım krizlerinde kontrolsüz fiyat artışlarının önlenmesi için özel algoritmik sınırlar oluşturulması önem taşır.

Sonuç

Taksi ve ulaşım uygulamalarında dinamik fiyatlandırma her durumda hukuka aykırı değildir.

Talebin arttığı ve araç sayısının azaldığı dönemlerde fiyatın değişmesi, özellikle serbest fiyatlandırmaya tabi ulaşım modellerinde arz ve talebin dengelenmesine yardımcı olabilir.

Ancak taksi sektörü bakımından önemli bir ayrım yapılmalıdır.

Klasik ticari taksi ücretlerinin ilgili belediye veya ulaşım otoritesi tarafından belirlenen tarifeye tabi olduğu durumlarda, mobil uygulamanın yalnızca;

“Şu anda talep yüksek.”

gerekçesiyle resmî tarifeyi aşan bağımsız bir fiyat oluşturabileceği varsayılmamalıdır. Örneğin İstanbul’da 20 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli taksi tarifesinde açılış ücreti, kilometre ücreti, zaman ücreti ve minimum yolculuk bedeli segmentler bazında açık şekilde belirlenmiştir.

Buna karşılık farklı ruhsat ve iş modelleriyle çalışan uygulama tabanlı ulaşım hizmetlerinde fiyatlandırmanın hukuki rejimi ayrıca incelenmelidir.

Bir diğer önemli ayrım ise dinamik fiyatlandırma ile kişiselleştirilmiş fiyatlandırma arasındadır.

Talep, trafik ve sürücü sayısı nedeniyle aynı bölgedeki bütün kullanıcılara fiyatın yükseltilmesi dinamik fiyatlandırmadır.

Ancak kullanıcının;

konumu, geçmiş yolculukları, cihazı, ödeme alışkanlıkları veya fiyat hassasiyeti

analiz edilerek kişiye özel fiyat oluşturuluyorsa kişiselleştirilmiş fiyatlandırma gündeme gelir. Ticaret Bakanlığının güncel yaklaşımında da iki yöntem birbirinden açık şekilde ayrılmaktadır.

Rekabet hukuku bakımından ise özellikle rakip ulaşım platformlarının aynı fiyatlandırma algoritmasını kullanması veya kamuya açık olmayan talep, kapasite ve gelecekteki fiyat bilgilerini ortak sistem üzerinden paylaşması dikkatle değerlendirilmelidir. Rekabet Kurumu, algoritmaların dinamik fiyatlandırmada önemli verimlilikler yaratabileceğini ancak aynı zamanda koordinasyonu kolaylaştırabileceklerini de kabul etmektedir.

Bu nedenle taksi ve ulaşım uygulamalarında temel hukuki soru yalnızca;

“Yoğunluk olduğunda fiyat artırılabilir mi?”

değildir.

Asıl cevaplandırılması gereken sorular şunlardır:

“Bu ulaşım hizmeti hangi tarife ve izin rejimine tabi?”

“Algoritma fiyatı hangi veriler üzerinden belirliyor?”

“Yolcu fiyatı kabul etmeden önce gerçek bedeli görebiliyor mu?”

“Fiyat herkese arz ve talebe göre mi değişiyor, yoksa kullanıcı özelinde profil çıkarılarak mı belirleniyor?”

“Rakip platformlardan gelen rekabete hassas bilgiler fiyat algoritmasına dâhil oluyor mu?”

Ulaşım sektöründe algoritmik fiyatlandırma yaygınlaştıkça bu sistemlerin yalnızca yazılım ve gelir yönetimi perspektifinden değil, ulaşım mevzuatı, tüketici hukuku, KVKK ve rekabet hukuku birlikte dikkate alınarak tasarlanması giderek daha önemli hâle gelecektir.