Pazaryeri Platformlarının Hukuki Sorumluluğu

Giriş

E-ticaretin büyümesiyle birlikte pazaryeri platformları, klasik satış kanallarının önüne geçen güçlü dijital ticaret alanları hâline gelmiştir. Günümüzde tüketiciler ürünleri çoğu zaman doğrudan satıcının kendi internet sitesinden değil; çok sayıda satıcıyı tek platformda buluşturan pazaryerlerinden satın almaktadır. Bu yapı, tüketiciye ürün karşılaştırma, fiyat inceleme, hızlı ödeme, kargo takibi ve iade kolaylığı sağlarken; satıcılar açısından da daha geniş müşteri kitlesine ulaşma imkânı sunar.

Ancak pazaryeri platformlarının rolü yalnızca teknik altyapı sağlamak değildir. Platform; siparişin kurulmasına aracılık eder, ödeme sürecini yönetir, satıcı sayfasını düzenler, ürün açıklamalarını gösterir, kampanya ve reklam alanı sağlar, tüketici şikâyetlerini alır, iade sistemini işletir, satıcı puanlarını etkiler ve çoğu zaman tüketici nezdinde güven unsuru oluşturur. Bu nedenle pazaryeri platformlarının hukuki sorumluluğu, e-ticaret hukukunun en önemli başlıklarından biridir.

Türk hukukunda bu alan başta 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik, KVKK, reklam mevzuatı ve fikri mülkiyet hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Ticaret Bakanlığı, 6563 sayılı Kanun ve ikincil düzenlemelerin e-ticaretin hukuki altyapısını oluşturduğunu; 7416 sayılı değişikliklerle hukuka aykırı içeriklerin önlenmesi, pazaryerlerindeki satıcılara yönelik haksız ticari uygulamaların sonlandırılması ve e-ticaretin sağlıklı büyümesinin amaçlandığını açıklamaktadır.

Pazaryeri Platformu Nedir?

Pazaryeri platformu, birden fazla satıcı veya hizmet sağlayıcının mal ve hizmetlerini tüketicilere veya alıcılara sunmasına aracılık eden elektronik ticaret ortamıdır. 6563 sayılı Kanun’da elektronik ticaret; fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadi ve ticari faaliyet olarak tanımlanır. Kanun, “aracı hizmet sağlayıcıyı” başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek veya tüzel kişi olarak; “elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıyı” ise elektronik ticaret pazar yerinde hizmet sağlayıcıların mal veya hizmetlerine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan aracı hizmet sağlayıcı olarak tanımlar.

Bu tanımlar kapsamında pazaryeri platformu; satıcıların ürün listelediği, tüketicilerin sipariş verdiği, ödemenin yapıldığı ve satış sonrası süreçlerin yürütüldüğü dijital altyapıdır. Platform, satıcı ile tüketici arasında doğrudan satıcı olmayabilir; ancak siparişin kurulmasına, ön bilgilendirmeye, cayma hakkı bildirimlerine, tüketici başvurularına ve veri işleme süreçlerine aracılık ettiği için birçok hukuki yükümlülük üstlenir.

Bu noktada üç aktör birbirinden ayrılmalıdır: satıcı veya hizmet sağlayıcı, ürünü ya da hizmeti sunan taraftır; pazaryeri platformu, bu satışa aracılık eden elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıdır; tüketici veya alıcı ise mal veya hizmeti satın alan kişidir. Uyuşmazlığın türüne göre sorumluluk yalnızca satıcıya, yalnızca platforma veya her ikisine birlikte yönelebilir.

Pazaryeri Platformu Her Üründen Doğrudan Sorumlu mudur?

Pazaryeri platformlarının sorumluluğu bakımından temel ilke şudur: Platform, satıcının sunduğu her içeriğin ve her ürünün doğrudan sahibi değildir. 6563 sayılı Kanun m.9’a göre, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcı tarafından sunulan içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu değildir. Ancak elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcı tarafından sunulan içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olursa bu içeriği gecikmeksizin yayından kaldırmalı ve hukuka aykırı hususu ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirmelidir.

Bu düzenleme, pazaryerlerinin sınırsız ve otomatik sorumluluğu olmadığını; fakat haberdar olduktan sonra pasif kalamayacağını gösterir. Örneğin bir satıcı sahte ürün, yasaklı ürün, yanıltıcı sağlık ürünü, marka hakkını ihlal eden ürün veya açıkça hukuka aykırı içerik yayımlıyorsa; platform bu durumdan haberdar olduğunda gerekli işlemi yapmak zorundadır.

Burada “haberdar olma” önemlidir. Platform; hak sahibinin şikâyeti, tüketici bildirimi, kamu kurumu yazısı, mahkeme kararı, kendi denetim sistemi veya açıkça görülen ihlal yoluyla hukuka aykırılığı öğrenebilir. Öğrenmeden önce her satıcının her ilanından mutlak sorumlu tutulması doğru değildir; ancak öğrenildikten sonra gecikmeksizin işlem yapılmaması platform açısından sorumluluk doğurabilir.

Fikri ve Sınai Mülkiyet İhlallerinde Pazaryeri Platformunun Sorumluluğu

Pazaryerlerinde en sık görülen uyuşmazlıklardan biri marka, tasarım, patent, telif ve sahte ürün iddialarıdır. Bir satıcının başkasına ait markayı kullanarak ürün listelemesi, taklit ürün satması, görsel veya tasarım hakkını ihlal etmesi ya da sahte lisanslı ürün sunması hâlinde pazaryeri platformuna başvuru yapılabilir.

6563 sayılı Kanun m.9/3’e göre elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline ilişkin bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine, şikâyete konu ürünü yayından kaldırır ve durumu hem hizmet sağlayıcıya hem hak sahibine bildirir. Satıcı, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayalı itirazını sunarsa ürün yeniden yayımlanabilir; tarafların adli ve idari mercilere başvurma hakları saklıdır.

Bu sistem, pazaryeri platformuna bir “şikâyet-itiraz” mekanizması kurma yükümlülüğü getirir. Hak sahibi yalnızca soyut iddiada bulunmamalı; marka tescili, tasarım tescili, telif hakkı, ürün linki, ihlalin açıklaması ve delilleriyle başvuru yapmalıdır. Satıcı da ürünün orijinal olduğunu, lisanslı satış hakkına sahip bulunduğunu veya ihlal olmadığını belgeleyerek itiraz edebilir.

Platformun burada tarafsız ve kayıtlı bir süreç işletmesi gerekir. Haksız şekilde ürün kaldırılması satıcı zararına yol açabilir; açık ihlale rağmen ürünün yayında kalması ise hak sahibinin ve tüketicinin zararına neden olabilir.

Tüketici Hukuku Bakımından Pazaryeri Platformunun Sorumluluğu

Pazaryeri platformları tüketici hukukunda özel önem taşır. Çünkü tüketici çoğu zaman satıcıyla değil, platform arayüzüyle işlem yapar. Sipariş platform üzerinden verilir, ödeme platform üzerinden yapılır, iade talebi platform ekranından oluşturulur ve tüketici şikâyeti platform müşteri hizmetlerine iletilir.

Ticaret Bakanlığı’na göre aracı hizmet sağlayıcı, mesafeli sözleşmelerde ön bilgilendirmenin yapılması, teyidi ve ön bilgilendirmenin yapıldığının ispatından satıcı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur. Veri girişi aracı hizmet sağlayıcı tarafından yapılıyorsa, ön bilgilendirmede bulunması zorunlu hususlardaki eksikliklerden de aracı hizmet sağlayıcı sorumludur. Ayrıca platform üzerinden yapılan reklam ve tanıtımlarda taahhüt edilen bilgiler ile ön bilgilendirmede bulunması zorunlu hususların uyumlu olmasından ve ispatından platform sorumludur.

Bu nedenle pazaryeri platformu, tüketiciye ürünün temel nitelikleri, satıcı bilgileri, toplam fiyat, kargo ve ek masraflar, cayma hakkı, iade şartları ve hak arama yolları hakkında doğru bilgilendirme yapılmasını sağlayacak altyapıyı kurmalıdır. Platformun ürün sayfasında, sepet ekranında, ödeme ekranında ve ön bilgilendirme metninde farklı bilgiler yer alması tüketici uyuşmazlığı doğurabilir.

Cayma Hakkı ve İade Sürecinde Platformun Yükümlülüğü

Mesafeli satışlarda tüketici kural olarak 14 gün içinde gerekçe göstermeden cayma hakkına sahiptir. Ticaret Bakanlığı, mesafeli sözleşmelerde cayma hakkının yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla kullanılabileceğini; telefon ile cayma hakkı kullanımının mevzuatta yer almadığını ve ispat sorunu doğurabileceğini açıklamaktadır.

Pazaryeri platformları bakımından kritik yükümlülük, tüketicinin cayma bildirimini kolayca iletebilmesi ve takip edebilmesidir. Bakanlık, aracı hizmet sağlayıcıların platform üzerinden kurulan mesafeli sözleşmelere ilişkin cayma hakkı bildirimlerini iletebilmeye ve takip edebilmeye elverişli sistemi kurmak, bu sistemi kesintisiz açık tutmak ve sistem aracılığıyla kendilerine ulaşan bildirimleri satıcı veya sağlayıcıya derhâl bildirmekle yükümlü olduğunu açıklamaktadır.

Bu nedenle platformun “satıcıyla görüşün” diyerek tüketiciyi tamamen dışarı yönlendirmesi her zaman yeterli değildir. Tüketici platform üzerinden sipariş verdiyse, iade başvurusu da platform üzerinden izlenebilir olmalıdır. İade kodu, kargo yönlendirmesi, satıcıya bildirim, bedel iadesi takibi ve başvuru kayıtları sistemde tutulmalıdır.

Bedel İadesinde Pazaryeri Platformunun Rolü

Cayma hakkı kullanıldığında tüketicinin ödediği bedelin süresinde iade edilmesi gerekir. Ticaret Bakanlığı, mesafeli yöntemle yapılan alışverişlerde satıcının cayma bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren 14 gün içinde tüketicinin ödemiş olduğu bedeli iade etmek zorunda olduğunu açıklamaktadır.

Pazaryeri platformlarında ödeme çoğu zaman platform sistemi üzerinden alınır. Bu nedenle bedel iadesi sürecinde platformun pratik sorumluluğu büyüktür. Tüketici parayı satıcıya doğrudan değil platforma ödemişse, platformun ödeme akışını, satıcıya aktarım zamanını, iade talebini ve banka/ödeme kuruluşu entegrasyonunu doğru yönetmesi gerekir.

Özellikle iade talebi kabul edilmesine rağmen bedel iadesinin yapılmaması, iade tutarının eksik yatırılması, kargo ücretinin haksız kesilmesi veya tüketicinin kupon/puan almaya zorlanması uyuşmazlık doğurabilir. Pazaryeri platformu, ödeme sistemindeki rolü nedeniyle bu süreçleri şeffaf ve kayıtlı yönetmelidir.

Satıcılarla İlişkide Haksız Ticari Uygulama Yasağı

Pazaryeri platformlarının sorumluluğu yalnızca tüketiciye karşı değildir. Platform ile satıcı arasındaki ticari ilişki de 6563 sayılı Kanun kapsamında korunmaktadır. Kanun Ek Madde 1’e göre elektronik ticarette haksız ticari uygulamada bulunulamaz. Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının, aracılık hizmeti sunduğu satıcının ticari faaliyetlerini önemli ölçüde bozan, makul karar verme yeteneğini azaltan veya satıcıyı normal şartlarda taraf olmayacağı ticari ilişkinin tarafı olmaya zorlayan uygulamaları haksız kabul edilir.

Kanun bazı uygulamaları her durumda haksız ticari uygulama sayar. Örneğin satış bedelinin, bedelin platform tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde satıcıya eksiksiz ödenmemesi; satıcının kampanyalı satışa zorlanması; aracılık sözleşmesinin yazılı veya elektronik ortamda açık ve erişilebilir şekilde yapılmaması; satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik yapılması; hizmet verilmediği hâlde bedel alınması ve nesnel ölçüt bulunmadan satıcının sıralama sisteminde geriye düşürülmesi haksız ticari uygulama olarak düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeler, pazaryeri platformlarının satıcılar üzerindeki ekonomik gücünü sınırlamayı amaçlar. Platform; satıcıyı zorunlu kampanyaya sokamaz, haklı sebep olmadan sıralamasını düşüremez, belirsiz hizmet bedelleri alamaz, geçmişe dönük sözleşme değişikliği yapamaz ve ödemeleri keyfi şekilde geciktiremez.

Aracılık Sözleşmesi Neden Önemlidir?

Pazaryeri platformu ile satıcı arasındaki ilişkinin yazılı veya elektronik ortamda düzenlenen aracılık sözleşmesiyle belirlenmesi gerekir. Kanun, bu sözleşmenin açık, anlaşılır ve satıcı tarafından kolay erişilebilir olmasını arar. Aracılık sözleşmesinde satıcının platforma kabul şartları, komisyon oranları, hizmet bedelleri, ödeme süresi, kampanya şartları, iade süreçleri, ürün kaldırma prosedürü, sıralama ve tavsiye sistemleri, fesih, askıya alma ve itiraz yolları açıkça düzenlenmelidir.

Aracılık sözleşmesinin belirsiz olması, platformun tek taraflı işlem yapmasını kolaylaştırır; bu da satıcı açısından ciddi ticari risk doğurur. Satıcının hesabının askıya alınması, ürünlerinin yayından kaldırılması, sıralamasının düşürülmesi, ödeme aktarımının durdurulması veya kampanyaya zorlanması gibi işlemler ancak sözleşmede objektif, açık ve hukuka uygun şartlara dayanmalıdır.

Pazaryeri platformları bakımından iyi hazırlanmış aracılık sözleşmesi, yalnızca satıcıyı değil platformu da korur. Çünkü denetim veya uyuşmazlık anında platform, işlemlerinin objektif sözleşme hükümlerine ve kanuna uygun olduğunu göstermek zorundadır.

Satıcı Bilgilerinin Doğrulanması ve Güvenilirlik

6563 sayılı Kanun Ek Madde 2’ye göre elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret hizmet sağlayıcının tanıtıcı bilgilerini kendisinden temin ettiği belgeler üzerinden veya ilgili kurumların erişime açık elektronik sistemlerinden doğrulamakla yükümlüdür. Ayrıca satıcının vergi usul mevzuatı kapsamında düzenlemesi gereken belgelerdeki bilgilere, satışın yapıldığı pazaryerinde yer verebilmesine imkân sağlamalıdır.

Bu yükümlülük tüketici güvenliği açısından önemlidir. Pazaryerinde gerçek dışı satıcı bilgileriyle işlem yapılması, sahte satıcı hesapları, faturasız satış, marka taklidi veya dolandırıcılık riskini artırır. Platform, satıcıyı sisteme kabul ederken kimlik, vergi, ticaret unvanı, MERSİS, iletişim ve benzeri bilgileri doğrulamalıdır.

Satıcı bilgilerinin doğrulanması yalnızca mevzuat uyumu değil, tüketici güveni açısından da önemlidir. Tüketici, ürünü kimden aldığını, faturayı kimin düzenleyeceğini, iade ve şikâyet halinde kime başvuracağını bilmelidir.

Kişisel Verilerin Korunması ve Veri Güvenliği

Pazaryeri platformları çok yoğun kişisel veri işler. Tüketicilerin ad-soyad, adres, telefon, e-posta, sipariş geçmişi, ödeme bilgisi, iade talebi, yorumları, çerez kayıtları, cihaz bilgileri ve işlem güvenliği verileri platform sistemlerinde bulunur. Satıcıların ticari bilgileri, satış verileri, müşteri iletişimleri ve performans verileri de platform tarafından işlenebilir.

6563 sayılı Kanun m.10’a göre hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı, Kanun kapsamında yaptığı işlemler nedeniyle elde ettiği kişisel verilerin saklanmasından ve güvenliğinden sorumludur; kişisel verileri ilgili kişinin onayı olmaksızın üçüncü kişilere iletemez ve başka amaçlarla kullanamaz.

Bunun yanında KVKK hükümleri de uygulanır. Platformun veri sorumlusu veya veri işleyen sıfatı, her veri işleme faaliyeti bakımından ayrı değerlendirilmelidir. Örneğin tüketici hesabı, sipariş sistemi ve pazarlama faaliyetleri bakımından platform çoğu zaman veri sorumlusu gibi hareket eder. Satıcının siparişi yerine getirmesi için gerekli verilerin aktarımı ise sözleşmenin ifası kapsamında değerlendirilebilir; ancak gereksiz veri paylaşımı, pazarlama amacıyla izinsiz veri kullanımı veya yurt dışına aktarım ayrıca hukuki risk doğurur.

Satıcı Verilerinin Rekabette Kullanılması

Büyük pazaryeri platformları bakımından en hassas konulardan biri satıcı verilerinin platform tarafından rekabet amacıyla kullanılmasıdır. 6563 sayılı Kanun Ek Madde 2’ye göre belirli net işlem hacmi eşiğini aşan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, satıcı ve alıcıdan elde ettikleri verileri yalnızca aracılık hizmetlerinin sunulması amacıyla kullanabilir; bu verileri aracılık hizmeti sunduğu pazaryerlerinde veya diğer elektronik ticaret ortamlarında satıcılarla rekabet ederken kullanamaz.

Bu düzenleme, platformun satıcıların satış performansı, fiyatlama, stok, müşteri talebi ve ürün verilerini kullanarak kendi markalı ürünleriyle satıcıya karşı haksız avantaj elde etmesini önlemeye yöneliktir. Ayrıca satıcıların satışları dolayısıyla elde edilen verileri bedelsiz taşımasına ve bu verilere etkin şekilde erişmesine teknik imkân sağlanması da belirli büyük platformlar için yükümlülük olarak düzenlenmiştir.

Bu nedenle pazaryeri platformlarının veri yönetişimi, yalnızca KVKK değil rekabet ve e-ticaret hukuku açısından da dikkatli kurulmalıdır.

Reklam, Kampanya ve Sıralama Sistemleri

Pazaryerlerinde ürünlerin görünürlüğü büyük ölçüde algoritma, reklam bütçesi, satıcı puanı, kampanya katılımı ve tavsiye sistemleriyle belirlenir. Bu nedenle platformun sıralama ve tavsiye sistemlerini objektif, öngörülebilir ve sözleşmeye uygun yönetmesi gerekir.

Kanun, aracılık sözleşmesinde nesnel ölçüt bulunmadığı hâlde veya satıcının kamu kurumlarına ya da adli mercilere başvurması nedeniyle satıcının sıralama ya da tavsiye sisteminde geriye düşürülmesini, hizmetin kısıtlanmasını, askıya alınmasını veya sonlandırılmasını haksız ticari uygulama saymaktadır.

Bu düzenleme özellikle satıcıların platforma bağımlı hâle geldiği pazaryerlerinde önemlidir. Platformun algoritmik sıralama sistemi tamamen keyfi olmamalıdır. Satıcı; puan düşüşünün, reklam görünürlüğünün, kampanya baskısının veya mağaza kapatmanın hangi objektif kurala dayandığını anlayabilmelidir.

Marka Kullanımı ve Arama Motoru Reklamları

Pazaryeri platformlarının hukuki sorumluluğunda marka kullanımı özel bir başlıktır. 6563 sayılı Kanun Ek Madde 2’ye göre elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, yazılı veya elektronik ortamda önceden olumlu irade beyanı almadan, elektronik ticaret hizmet sağlayıcının ETBİS’e kayıtlı alan adının ana unsurunu oluşturan tescilli markasını kullanarak çevrim içi arama motorlarında pazarlama ve tanıtım faaliyetinde bulunamaz.

Bu düzenleme, platformların satıcıların markaları üzerinden arama motoru reklamı vererek trafik çekmesini sınırlamaktadır. Örneğin satıcının tescilli markası veya alan adı ana unsuru üzerinden platformun reklam vermesi, satıcının açık onayı olmaksızın hukuki risk doğurabilir.

Satıcılar açısından bu hüküm önemlidir. Pazaryeri platformunda mağaza açan satıcı, markasının platform tarafından reklam amacıyla kullanılmasına izin verip vermediğini aracılık sözleşmesinde açıkça düzenlemelidir.

ETBİS Kayıt ve Bildirim Yükümlülüğü

ETBİS, elektronik ticaret hizmet sağlayıcıları ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının kayıt altına alınması, e-ticaret verilerinin toplanması ve istatistiksel bilgi üretilmesi amacıyla oluşturulan sistemdir. 6563 sayılı Kanun, ETBİS’i Bakanlık tarafından oluşturulan ve Kanun kapsamında kayıt ve bildirim yapılmasına imkân sağlayan bilgi sistemi olarak tanımlar.

Ticaret Bakanlığı da ETBİS’in e-ticaret yapan işletmelerin ulaşılabilir olması ve e-ticaret verilerinin sağlıklı şekilde takip edilmesi amacıyla oluşturulduğunu; elektronik ticaret veya elektronik ticaret aracılık faaliyetinde bulunan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcıların faaliyete başlamadan önce e-Devlet üzerinden ETBİS’e kayıt olması gerektiğini açıklamaktadır.

Pazaryeri platformları bakımından ETBİS kaydı, şeffaflık ve denetim açısından temel yükümlülüklerden biridir. Ancak ETBİS kaydı tek başına tüm hukuki uyumun tamamlandığı anlamına gelmez. Platformun tüketici hukuku, veri güvenliği, satıcı sözleşmeleri, hukuka aykırı içerik yönetimi, iade sistemi ve reklam yükümlülükleri ayrıca yerine getirilmelidir.

Kayıt Saklama ve Bakanlık Denetimi

6563 sayılı Kanun, Bakanlığa geniş denetim yetkileri verir. Bakanlık, elektronik ortamda tutulanlar dâhil her türlü bilgi, belge, defter ve elektronik kaydı isteyebilir; ilgililer bunları noksansız ve gerçeğe uygun olarak sunmakla yükümlüdür. Aracı hizmet sağlayıcı ve hizmet sağlayıcılar, Kanun kapsamındaki iş ve işlemlerine ilişkin bilgi, belge, defter ve elektronik kayıtlarını iş veya işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır.

Bu yükümlülük pazaryeri platformları için son derece önemlidir. Sipariş kayıtları, satıcı sözleşmeleri, iade talepleri, tüketici başvuruları, ürün kaldırma işlemleri, fikri mülkiyet şikâyetleri, ödeme aktarım kayıtları, kampanya onayları, sıralama değişiklikleri ve denetim raporları düzenli şekilde saklanmalıdır.

Kayıtların eksik tutulması, uyuşmazlık anında platformun kendisini ispat edememesine neden olur. Özellikle tüketici uyuşmazlıklarında, satıcı şikâyetlerinde ve Bakanlık denetimlerinde sistem kayıtları en önemli delildir.

İdari Para Cezaları ve 2026 Yaptırım Riski

Pazaryeri platformlarının yükümlülüklere aykırı davranması ciddi idari para cezaları doğurabilir. 6563 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre 2026 yılında uygulanacak idari para cezaları, 25.12.2025 tarihli Tebliğ ile yeniden değerleme oranı olan %25,49 oranında artırılarak belirlenmiştir. Tebliğ 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Kanun’da hukuka aykırı içeriklerin kaldırılmaması, haksız ticari uygulamalar, Bakanlık denetim taleplerine uyulmaması, belirli büyük platform yükümlülüklerinin ihlali, ödeme süreleri, aracılık sözleşmesi, reklam ve indirim bütçesi sınırlamaları gibi çok farklı ihlaller için farklı idari para cezaları öngörülmüştür. Bazı aykırılıklar için maktu idari para cezaları, bazıları için net satış tutarı veya net işlem hacmi üzerinden oranlı cezalar düzenlenmiştir.

Ayrıca bazı ağır aykırılıklarda Bakanlıkça süre verilerek aykırılığın giderilmesi istenir; giderilmezse artan idari para cezaları ve en sonunda ilgili internet adreslerine yönelik içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı gündeme gelebilir.

Pazaryeri Platformları İçin Uyum Kontrol Listesi

Pazaryeri platformlarının hukuki risklerini azaltmak için öncelikle satıcı kabul ve doğrulama süreçleri güçlü kurulmalıdır. Satıcının kimliği, vergi bilgileri, ticaret unvanı, iletişim bilgileri ve varsa marka yetkileri kontrol edilmelidir.

İkinci olarak, satıcılarla yapılan aracılık sözleşmesi açık, anlaşılır ve erişilebilir olmalıdır. Komisyon, ödeme süresi, kampanya şartları, hizmet bedelleri, askıya alma, fesih, ürün kaldırma ve itiraz mekanizmaları objektif şekilde düzenlenmelidir.

Üçüncü olarak, tüketiciye ön bilgilendirme ve mesafeli satış sözleşmesi süreci eksiksiz sunulmalıdır. Ürün bilgileri, satıcı bilgileri, toplam fiyat, kargo, cayma hakkı ve hak arama yolları açıkça gösterilmelidir.

Dördüncü olarak, iade ve cayma hakkı sistemi kesintisiz çalışmalıdır. Tüketici başvurusunu platform üzerinden yapabilmeli, başvurusunu takip edebilmeli ve satıcıya bildirim otomatik iletilmelidir.

Beşinci olarak, hukuka aykırı içerik ve fikri mülkiyet şikâyetleri için hızlı, kayıtlı ve itiraz imkânı içeren prosedür oluşturulmalıdır.

Altıncı olarak, kişisel veriler yalnızca gerekli amaçlarla işlenmeli, satıcı ve tüketici verilerinin güvenliği sağlanmalı, veri paylaşımı ve pazarlama faaliyetleri KVKK’ya uygun yürütülmelidir.

Yedinci olarak, Bakanlık denetimleri için elektronik kayıtlar en az 10 yıl saklanmalı; tüm iş ve işlemler gerçeğe uygun şekilde belgelenmelidir.

Sonuç

Pazaryeri platformlarının hukuki sorumluluğu, klasik anlamda “satıcı olmayan aracı” sıfatıyla sınırlı değildir. Platformlar, e-ticaret ekosisteminde siparişin kurulmasına, ödeme akışına, tüketici bilgilendirmesine, iade süreçlerine, satıcı görünürlüğüne, reklam ve kampanya yönetimine, veri işleme faaliyetlerine ve hukuka aykırı içeriklerin yönetimine doğrudan etki eder. Bu nedenle pazaryeri platformlarının sorumluluğu; tüketici hukuku, e-ticaret hukuku, KVKK, fikri mülkiyet, haksız ticari uygulama ve idari yaptırımlar bakımından bütüncül şekilde değerlendirilmelidir.

6563 sayılı Kanun’a göre aracı hizmet sağlayıcı, kural olarak satıcının sunduğu içerik ve ürüne ilişkin hukuka aykırılıklardan doğrudan sorumlu değildir; ancak hukuka aykırı içerikten haberdar olduğunda içeriği gecikmeksizin kaldırmalı ve ilgili kurumlara bildirmelidir. Fikri ve sınai mülkiyet ihlallerinde hak sahibinin bilgi ve belgeye dayalı şikâyeti üzerine ürünün yayından kaldırılması ve satıcıya itiraz imkânı tanınması gerekir.

Tüketici hukuku bakımından ise platformların sorumluluğu daha somuttur. Aracı hizmet sağlayıcı, ön bilgilendirmenin yapılması, teyidi ve ispatından satıcıyla birlikte sorumlu olabilir; cayma hakkı bildirimlerinin platform üzerinden yapılmasına ve takip edilmesine elverişli sistemi kurmak zorundadır.

Satıcılarla ilişkide ise pazaryeri platformları haksız ticari uygulama yasağına uymalıdır. Satıcı ödemelerini geciktirmemeli, kampanyaya zorlamamalı, geçmişe dönük veya tek taraflı sözleşme değişikliği yapmamalı, hizmet verilmediği hâlde bedel almamalı ve nesnel ölçüt olmadan satıcıyı sıralamada geriye düşürmemelidir.

Sonuç olarak pazaryeri platformları için hukuki uyum, yalnızca mevzuat metni yayımlamak veya ETBİS’e kayıt olmakla tamamlanmaz. Güçlü satıcı doğrulama sistemi, şeffaf aracılık sözleşmesi, tüketiciye açık bilgilendirme, etkin iade mekanizması, hızlı hukuka aykırı içerik prosedürü, veri güvenliği, kayıt saklama ve düzenli iç denetim süreçleri kurulmalıdır. Aksi hâlde platform; tüketici şikâyetleri, satıcı uyuşmazlıkları, marka ihlali talepleri, KVKK riskleri, Bakanlık denetimi ve yüksek idari para cezalarıyla karşılaşabilir.