Kredi Kartından Habersiz Para Çekilirse Banka Sorumlu Olur mu?

Kredi kartı kullanıcılarının karşılaşabileceği en önemli sorunlardan biri, bilgileri ve rızaları dışında karttan işlem yapılmasıdır. Kart fiziksel olarak kişinin elinde bulunmasına rağmen internet üzerinden alışveriş yapılması, kart bilgilerinin ele geçirilmesi veya kartın kaybolması nedeniyle işlem gerçekleştirilmesi mümkündür.

Peki böyle bir durumda zararı kim karşılar? Banka her durumda sorumlu mudur? Yoksa kart sahibi yapılan işlemlerden kendisi mi sorumludur?

Cevap, işlemin nasıl gerçekleştiğine ve kart sahibinin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine göre değişir.

Yetkisiz kredi kartı işlemi nedir?

Kart sahibinin bilgisi veya rızası dışında kredi kartıyla gerçekleştirilen işlemler, genel olarak hukuka aykırı veya yetkisiz kullanım kapsamında değerlendirilir.

Örneğin;

• Kart sahibinin bilgisi dışında internetten alışveriş yapılması,
• Kartın çalınarak kullanılması,
• Kart bilgilerinin ele geçirilmesi,
• Kart sahibinin gerçekleştirmediği bir işlemin ekstresine yansıtılması,
• Kart bilgilerinin kullanılması suretiyle sanal ortamda işlem yapılması

gibi durumlar uyuşmazlığa konu olabilir.

Ancak bir işlemin yalnızca kart sahibi tarafından tanınmayan bir işyeri tarafından yapılmış olması, tek başına işlemin kesinlikle yetkisiz olduğunu göstermez. Somut olayın ayrıca incelenmesi gerekir.

Banka her durumda zararı karşılar mı?

Hayır.

Türk hukukunda kart sahibinin de kartı ve güvenlik bilgilerini koruma yükümlülükleri bulunmaktadır. 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’nun 16. maddesine göre kart hamili, kartı ve gerekli güvenlik bilgilerini korumak ve bunların başkaları tarafından kullanılmasını engelleyecek önlemleri almakla yükümlüdür. Ayrıca kartın kaybolması, çalınması veya iradesi dışında gerçekleşen bir işlemin öğrenilmesi halinde kart çıkaran kuruluşun derhal bilgilendirilmesi gerekir.

Dolayısıyla banka ile kart sahibi arasındaki sorumluluk değerlendirmesinde yalnızca işlemin yapılmış olması değil, kart sahibinin kusuru ve bildirim zamanı da önem taşır.

Kart çalınmışsa kart sahibinin sorumluluğu ne kadar?

5464 sayılı Kanun’un 12. maddesinde, kartın veya kart bilgilerinin kaybolması ya da çalınması halinde kart hamilinin, bildirimden önceki 24 saat içerisinde gerçekleşen hukuka aykırı kullanımlardan doğan zararlara ilişkin sorumluluğu düzenlenmiştir.

Kanunda bu sorumluluk 150 TL ile sınırlandırılmıştır.

Ancak bu sınırlama mutlak değildir. Hukuka aykırı kullanımın kart hamilinin ağır ihmali veya kastından kaynaklanması ya da bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde söz konusu sınırlama uygulanmaz.

Bu nedenle kartın kaybolduğunu veya çalındığını öğrenen kişinin bankaya mümkün olduğunca derhal bildirim yapması büyük önem taşır.

Kart fiziksel olarak bende ama internetten işlem yapılmışsa?

Bu durum özellikle günümüzde sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biridir.

Kart fiziksel olarak kart sahibinin elinde bulunmasına rağmen kart numarası, son kullanma tarihi veya diğer kart bilgilerinin ele geçirilmesiyle internet üzerinden işlem yapılabilir.

5464 sayılı Kanun, çeşitli iletişim araçları veya sipariş formları aracılığıyla gerçekleştirilen ve harcama belgesi düzenlenmesini gerektirmeyen mal veya hizmet alımlarındaki hukuka aykırı kullanımlarda kart hamilinin sorumlu tutulamayacağını düzenlemektedir.

Ancak somut olayda işlemin gerçekten kart sahibinin bilgisi dışında gerçekleşip gerçekleşmediği, güvenlik doğrulamalarının nasıl yapıldığı ve kart sahibinin kendi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği önem taşır.

Şüpheli işlem fark edildiğinde ne yapılmalı?

Kart ekstresinde veya banka uygulamasında kişinin gerçekleştirmediği bir işlem görüldüğünde beklemeden bankayla iletişime geçmek gerekir.

İzlenebilecek temel adımlar şunlardır:

1. Banka derhal bilgilendirilmelidir.
2. Gerekirse kart kullanıma kapatılmalı ve yeni kart talep edilmelidir.
3. Şüpheli işlem için bankaya harcama itirazı yapılmalıdır.
4. İşleme ilişkin SMS, e-posta, ekstre ve banka uygulaması kayıtları saklanmalıdır.
5. Dolandırıcılık veya başka bir suç şüphesi varsa adli makamlara başvurulması değerlendirilmelidir.

Kanunun 11. maddesine göre kredi kartı işlemlerine ilişkin itirazlar, hesap özetinin son ödeme tarihinden itibaren 10 gün içinde kart çıkaran kuruluşa yapılabilir; itirazda hangi hesap özeti unsurlarına neden itiraz edildiğinin belirtilmesi gerekir. Süresinde itiraz edilmeyen hesap özeti kesinleşir. Bununla birlikte hesap özetinin kesinleşmesinin genel hükümlere göre dava hakkını ortadan kaldırmadığı da aynı maddede belirtilmektedir.

Banka işlem kayıtlarını vermek zorunda mı?

Kart çıkaran kuruluşların, kart kullanımıyla ilgili kayıtlar bakımından kanundan doğan yükümlülükleri bulunmaktadır.

5464 sayılı Kanun kapsamında kart çıkaran kuruluşlar, kartın verilmesi sırasında kart sahibini bilgilendirmek ve talep edilmesi halinde gerçekleştirilen işlemlere ilişkin kayıtları kanunda öngörülen süreler içerisinde sağlamakla yükümlüdür.

Bu kayıtlar, işlemin gerçekten kart sahibi tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin değerlendirilmesi bakımından önem taşıyabilir.

Banka başvuruyu reddederse ne yapılabilir?

Banka tarafından yapılan inceleme sonucunda işlem itirazının kabul edilmemesi halinde, olayın niteliğine göre farklı hukuki yollar gündeme gelebilir.

Kart sahibinin tüketici olduğu durumlarda, uyuşmazlığın miktarına ve niteliğine göre Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi yolunun uygulanması söz konusu olabilir.

Ayrıca uyuşmazlığın özelliklerine göre bankaya yapılan başvurular, işlem kayıtları ve diğer deliller ileride yürütülecek hukuki süreç bakımından önem taşıyabilir.

Burada hangi hukuki yola başvurulacağı konusunda uyuşmazlığın miktarı, işlemin niteliği ve tarafların hukuki sıfatı dikkate alınmalıdır.

Kart sahibinin kusuru neden önemlidir?

Yetkisiz işlem uyuşmazlıklarında önemli konulardan biri de kart sahibinin güvenlik yükümlülüklerini ihlal edip etmediğidir.

Örneğin kişinin kart şifresini veya doğrulama kodunu üçüncü bir kişiyle paylaşması, kartın güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri almaması veya şüpheli işlemi öğrendiği halde bankaya bildirmemesi, sorumluluk değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Özellikle 5464 sayılı Kanun’un 12. maddesi, kart sahibinin ağır ihmali veya kastı halinde 150 TL’lik sorumluluk sınırının uygulanmayacağını açıkça düzenlemektedir.

Bu nedenle “Ben işlemi yapmadım, dolayısıyla hiçbir şekilde sorumlu değilim” şeklinde otomatik bir sonuca varmak doğru değildir.

Bankaya yapılan bildirim neden önemli?

Yetkisiz işlem fark edildiğinde hızlı hareket edilmesi iki açıdan önemlidir.

Birincisi, kartın daha fazla kullanılmasının önüne geçilebilir.

İkincisi, bankaya yapılan bildirim ve bildirimin zamanı, daha sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkta önemli bir delil olabilir.

Bu nedenle şüpheli işlem fark edildiğinde telefon görüşmesinin yanı sıra, bankanın sunduğu yazılı veya elektronik itiraz kanallarından da başvuru yapılması ve başvurunun kayıtlarının saklanması faydalı olacaktır.

Sonuç

Kredi kartından habersiz işlem yapılması halinde bankanın otomatik olarak her zarardan sorumlu olduğu söylenemez. Sorumluluk; işlemin nasıl gerçekleştirildiği, kart sahibinin gerekli güvenlik önlemlerini alıp almadığı, bankaya ne zaman bildirim yapıldığı ve somut olayın diğer özelliklerine göre belirlenir.

Özellikle 5464 sayılı Kanun kapsamında kart sahibinin kayıp veya çalıntı durumunda ve yetkisiz işlemi öğrenmesi halinde bankayı derhal bilgilendirmesi önemlidir. Kanunda, belirli şartlarda bildirimden önceki 24 saat içerisindeki hukuka aykırı kullanımlardan doğan sorumluluk için 150 TL’lik sınır öngörülmüştür; ancak ağır ihmal, kast veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde bu sınır uygulanmayabilir.

Bu nedenle kredi kartı ekstresinde size ait olmadığını düşündüğünüz bir işlem gördüğünüzde işlemi görmezden gelmek yerine derhal bankaya bildirimde bulunmak ve itiraz sürecini başlatmak önemlidir.

İlgili yazı: EFT ve FAST dolandırıcılığında iade yolları.