Marka hakkına tecavüz nedir?

Marka hakkına tecavüz, tescilli bir markanın koruma kapsamındaki ayırt edici özelliklerinin, hak sahibinin izni olmaksızın üçüncü kişiler tarafından ticari hayatta hukuka aykırı olarak kullanılmasıdır.

Türkiye’de bu durum, markaların korunmasını düzenleyen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) hükümlerine göre belirlenir ve hem hukuki hem de cezai yaptırımlara tabidir.

Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Başlıca Fiiller Nelerdir?

6769 sayılı Kanun’un 29. maddesi, hangi eylemlerin marka hakkına tecavüz teşkil edeceğini açıkça düzenlemiştir. En yaygın tecavüz halleri şunlardır:

1. Aynısı veya Benzerinin Kullanılması: Tescilli bir markanın aynısını veya halkta karıştırma ihtimali (iltibas) yaratacak kadar benzerini, aynı veya benzer mal/hizmetler üzerinde izinsiz kullanmak.

2. Korsan/Taklit Ürün Ticareti: Markayı taşıyan ürünlerin izinsiz olarak üretilmesi, piyasaya sürülmesi, satılması, ithal edilmesi, ihraç edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması veya depolanması.

3. Markanın Haksız Yararlanması: Tescilli markanın itibarından haksız bir yarar elde edecek veya markanın ayırt edici karakterine ya da itibarına zarar verecek şekilde (benzer olsa bile farklı mal/hizmetlerde) izinsiz kullanılması.

4. İşaretin İzinsiz Silinmesi/Kullanılması: Marka sahibinin izni olmaksızın, markanın, ürünün veya ambalajının üzerindeki tescilli markanın kaldırılması, değiştirilmesi veya markayı taşıyan evrakın izinsiz çoğaltılması/dağıtılması.

5. İştirak ve Yardım: Marka hakkına tecavüz eden fiillere ortak olunması, bu fiillerin işlenmesine imkân sağlanması veya kolaylık gösterilmesi.

Marka hakkına tecavüz sayılan fiiller

Madde 29-  (1) Aşağıdaki fiiller marka hakkına tecavüz sayılır:

a) Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı 7 nci maddede belirtilen biçimlerde kullanmak.

b) Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek.

c) Markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak, ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak veya bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmak.

ç) Marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek.

(2) 19 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü tecavüz davalarında def’i olarak ileri sürülebilir. Bu durumda kullanıma ilişkin beş yıllık sürenin belirlenmesinde dava tarihi esas alınır.

Hukuki ve Cezai Sonuçları Nelerdir?

Marka hakkı sahibi, markasına tecavüz edilmesi durumunda hem hukuk mahkemelerinde tazminat ve önleme davaları açabilir hem de savcılığa suç duyurusunda bulunabilir:

• Hukuki Yaptırımlar (SMK Kapsamında):

  • Tecavüzün Ref’i (Giderilmesi): Fiili tecavüzün durdurulması ve ortadan kaldırılması.

  • Maddi ve Manevi Tazminat: Marka hakkı sahibinin uğradığı ekonomik zararın ve manevi üzüntünün tazmini (ayrıca yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında marka sahibinin uğradığı zarar katlı olarak talep edilebilir).

  • El Konulma ve İmha: Taklit ürünlere, bu ürünleri imal etmeye yarayan araç ve makinelere el konulması ve imha edilmesi.

• Cezai Yaptırımlar (SMK Madde 30):

  • Başkasının hak sahibi olduğu marka korumasından yararlanan bir işaretin aynısını veya karıştırılacak kadar benzerini taklit ederek mal veya hizmet üreten, satan, ithal eden veya ticari amaçla bulunduran kişiler hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmüştür.

Marka hakkına tecavüze ilişkin cezai hükümler

Madde 30- (1) Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

(2) Marka koruması olduğunu belirten işareti mal veya ambalaj üzerinden yetkisi olmadan kaldıran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

(3) Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka hakkı üzerinde devretmek, lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunan kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

(4) Bu maddede yer alan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ayrıca bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

(5) Bu maddede yer alan suçlardan dolayı cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır.

(6) Bu maddede yer alan suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.

(7) Başkasının hak sahibi olduğu marka taklit edilerek üretilmiş malı, satışa arz eden veya satan kişinin bu malı nereden temin ettiğini bildirmesi ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlaması hâlinde hakkında cezaya hükmolunmaz.

YARGITAY KARARLARI

1. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Esas Numarası: 2022/2450 Karar Numarası: 2023/1820

Olay Özeti: Davacı şirket, tescilli markasının ayırt edici unsurlarını taşıyan benzer bir ibarenin, davalı tarafça aynı sektörde ve ticari faaliyetlerde izinsiz olarak alan adı (domain) ve internet sitesi başlığı şeklinde kullanıldığını ileri sürmüştür. Davacı, bu durumun tüketiciler nezdinde haksız bir iltibasa (karıştırılma ihtimaline) yol açtığını belirterek marka hakkına tecavüzün tespiti, engellenmesi ve maddi/manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Yargıtay ilgili dairesi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca tescilli bir markanın internet ortamında alan adı olarak veya web sitesi içeriklerinde izinsiz kullanılmasının, aynı veya benzer mal/hizmet gruplarında karıştırılma tehlikesi yarattığı takdirde açık bir marka hakkı ihlali (tecavüz) teşkil edeceğini belirtmiştir. İnternet alan adlarının ticari hayatta ayırt edici bir işaret olarak kullanılmasının marka hakkını ihlal edeceği gerekçesiyle yerel mahkeme kararını onamıştır.

2. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas Numarası: 2021/11-420 Karar Numarası: 2022/950

Olay Özeti: Davacı marka sahibi, piyasada ele geçirilen taklit ürünler nedeniyle davalı şirkete karşı SMK 29 ve 68. maddeleri kapsamında maddi ve manevi tazminat davası açmıştır. Davalı şirket, ürünleri bizzat kendisinin imal etmediğini, faturalı olarak üçüncü kişilerden temin edip sadece perakende olarak sattığını, bu nedenle kusurlu olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Hukuk Genel Kurulu, marka hakkına tecavüz fiillerinden sorumlu olmak için failin mutlaka o ürünün üreticisi olmasının gerekmediğini vurgulamıştır. SMK m. 29 hükmüne göre taklit ürünlerin satışa arz edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması, depolanması veya satılmasının da bağımsız birer tecavüz hali olduğunu hatırlatmıştır. Ürünlerin başkasından satın alınmış olmasının tecavüz sorumluluğunu ve tazminat ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı karara bağlanmıştır.

3. Yargıtay Ceza Genel Kurulu Esas Numarası: 2020/7-310 Karar Numarası: 2022/210

Olay Özeti: Sanığın iş yerinde yapılan denetimlerde, tescilli tanınmış markaları taklit eden çok sayıda ürünün satışa sunulduğu tespit edilmiştir. Sanık hakkında 6769 sayılı SMK’nın 30/1. maddesi gereğince “marka hakkına tecavüz ederek taklit ürün ticareti yapmak” suçundan kamu davası açılmıştır. Sanık, ürünlerin taklit olduğunu bilmediğini savunmuştur.

Yargıtayın Değerlendirmesi: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, iş yerinde ticari amaçla bulundurulan ve sergilenen ürünlerin üzerinde yer alan markaların açıkça taklit olduğunun anlaşıldığı durumlarda, sanığın “bilmiyordum” savunmasının suçun maddi unsurlarını ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir. SMK 30. maddesindeki suçun oluşması için taklit ürünlerin ticari maksatla bulundurulması veya satılmasının yeterli olduğunu, piyasa koşullarına göre bariz şekilde taklit olan ürünleri satan kişilerin cezai sorumluluktan kurtulamayacağını vurgulayarak mahkûmiyet kararını onamıştır.