İş sözleşmesinin sona ermesi, ödenmeyen ücret ve fazla mesai alacakları ya da işyerinde yaşanan baskı, kısa sürelerin ve ispat kurallarının belirleyici olduğu uyuşmazlıklardır. Çoğu talepte dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bazı haklar birkaç hafta içinde kullanılmazsa kaybedilir.
Bu sayfada iş hukukunda en sık karşılaşılan konuları, süreleri ve izlenen yolu özetliyoruz. Büromuz İstanbul (Küçükçekmece)’da, işçi ve işveren uyuşmazlıklarında danışmanlık, arabuluculuk ve dava takibi yapmaktadır.
Bu alanda hangi işlere bakıyoruz?
- İş sözleşmesinin feshi: haklı ve geçerli fesih değerlendirmesi, ihtarname
- Kıdem ve ihbar tazminatı talepleri
- İşe iade (feshe itiraz) başvurusu ve davası
- Fazla mesai, hafta tatili, genel tatil, yıllık izin ve ücret alacakları
- Kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı
- Mobbing (psikolojik taciz) ve kişilik haklarının ihlali
- Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmalar için hizmet tespit davası
- İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle tazminat
- Zorunlu arabuluculuk görüşmelerinde işçi veya işveren temsili
- İşverenlere: iş sözleşmesi ve rekabet yasağı, disiplin ve fesih süreci, çalışan verilerinde KVKK uyumu
İş sözleşmesinin feshi: haklı ve geçerli fesih
Haklı nedenle derhal fesih. Taraflardan biri, kanunda sayılan ağır durumlarda bildirim süresini beklemeden sözleşmeyi sona erdirebilir. İşçi bakımından örnekler (4857 sayılı İş Kanunu m.24):
- ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi
- işverenin hakaret, sataşma veya taciz içeren davranışları
- işyerinde cinsel tacizin bildirilmesine rağmen önlem alınmaması
- sözleşme yapılırken işçinin esaslı konularda yanıltılması
İşveren için devamsızlık, doğruluk ve bağlılığa aykırılık gibi haller sayılmıştır (m.25). Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, durumun öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (m.26).
Geçerli nedenle fesih. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesi ancak işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletmenin gerekleri gibi geçerli bir nedenle feshedilebilir (m.18). İşveren fesih bildirimini yazılı yapmalı ve nedeni açık ve kesin biçimde belirtmelidir. Davranış veya verimle ilgili nedenlerle fesihten önce işçinin savunması alınmalıdır (m.19). Sendika üyeliği, hamilelik ya da işçinin işveren aleyhine yasal yollara başvurması geçerli neden değildir.
Kıdem tazminatı
Kıdem tazminatı 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesine dayanır. Kural olarak aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma gerekir ve sözleşme şu hallerden biriyle sona ermelidir:
- işverenin feshi (ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılan haklı fesih hariç)
- işçinin haklı nedenle feshi
- muvazzaf askerlik
- emeklilik, malullük aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma
- emeklilik için yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlayarak ayrılma (SGK’dan alınan yazıyla)
- kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
- işçinin ölümü (tazminat mirasçılara ödenir)
Her tam hizmet yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında ödeme yapılır; yıldan artan süreler de oranlanarak hesaba katılır. Hesapta çıplak ücretin yanında yol, yemek gibi para ve para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Tazminatın yıllık bir tavanı vardır ve bu tutar her yıl yeniden belirlenir. Zamanında ödenmeyen kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir.
İhbar tazminatı ve bildirim süreleri
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kanuni bildirim sürelerine uymak zorundadır (4857 m.17):
| Kıdem | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu sürelere uymayan taraf, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder. Bu kural işçi için de geçerlidir: haklı bir neden olmadan bildirim süresine uymadan işi bırakan işçiden işveren ihbar tazminatı isteyebilir. Süreler sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.
İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmişse, bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı istenebilir.
İşe iade davası
İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih nedeninin gösterilmediğini ya da geçerli olmadığını düşünüyorsa işe iade talep edebilir (4857 m.20–21).
- Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuk bürosuna başvurulur.
- Dava: Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- İspat: Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.
- Kanun yolu: İlk derece kararına karşı istinaf yoluna gidilebilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.
- Karardan sonra: İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmalıdır. İşveren bir ay içinde işe başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı öder. Ayrıca çalıştırılmayan süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklar ödenir.
Bu süreler hak düşürücüdür.
Fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacakları
- Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her saat için ücret %50 zamlı ödenir; işçi isterse zamlı ücret yerine bir buçuk saat serbest zaman kullanabilir. Yıllık fazla çalışma toplamı 270 saati aşamaz (4857 m.41, m.63).
- Yıllık izin: En az bir yıl çalışan işçiye; 1–5 yıl kıdemde 14, 5–15 yıl arasında 20, 15 yıl ve üzerinde 26 günden az olmamak üzere ücretli izin verilir. 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri işçilerde süre 20 günden az olamaz (m.53). Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşme sona erdiğinde ödenir (m.59).
- İspat: Fazla mesai; giriş-çıkış kayıtları, puantaj, e-posta ve yazışmalar, vardiya çizelgeleri ve tanık beyanlarıyla ispatlanabilir. İmzalı bordrolar ve ihtirazi kayıt konusu sonucu doğrudan etkileyebilir.
Mobbing ve kişilik haklarının korunması
İşveren, işçinin kişiliğini korumak, işyerinde dürüstlük ilkesine uygun bir düzen sağlamak ve işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramaması için önlem almakla yükümlüdür (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417).
- Sistematik ve süreklilik gösteren dışlama, aşağılama, görev vermeme veya anlamsız görevlerle yıldırma mobbing olarak değerlendirilebilir.
- İşçi, koşulları varsa sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatı ile manevi tazminat isteyebilir.
- Yazışmalar, sağlık raporları, tanıklar ve olayların tarih sırasıyla not edilmesi ispat bakımından önemlidir.
İş kazası ve meslek hastalığı
İş kazası ve meslek hastalığında SGK tarafından sosyal sigorta yardımları yapılır (5510 sayılı Kanun m.13–14). SGK’nın karşılamadığı zarar için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
- Bu davalar zorunlu arabuluculuğun istisnasıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3).
- Dava, genel yetkili mahkemenin yanında kazanın meydana geldiği yerde veya işçinin yerleşim yerinde de açılabilir.
- Kusur ve maluliyet oranları bilirkişi ve sağlık kurulu raporlarıyla belirlenir.
- Ayrıntılar için: Sigorta ve Tazminat Hukuku
Zorunlu arabuluculuk
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacak ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3). 2023’ten itibaren bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır.
- Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
- İlk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; lehine de vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir.
- Anlaşma belgesi bağlayıcıdır; anlaşılan konular için ayrıca dava açılamaz. İmzadan önce kapsamı dikkatle incelenmelidir.
Zamanaşımı ve dava süreleri
- Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı ile yıllık izin ücreti: beş yıl (4857 ek m.3)
- Ücret alacakları (fazla mesai, hafta tatili, genel tatil dahil): beş yıl (4857 m.32)
- İşe iade: fesih tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucu; son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava
- Hizmet tespit davası: hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl (5510 m.86)
31 Temmuz 2026’dan itibaren önemli bir usul değişikliği: 7589 sayılı Kanunla Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davası (m.107) yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yeni davalarda alacağın bir kısmı kısmi dava olarak istenebilir ve talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikat sona erinceye kadar artırılabilir; artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Fazla mesai gibi tutarı baştan kesin hesaplanamayan alacaklarda dava bu değişiklik dikkate alınarak hazırlanmalıdır.
İşverenlere yönelik hizmetler
- İş sözleşmeleri, gizlilik ve rekabet yasağı hükümleri
- Disiplin süreci, savunma alma ve usule uygun fesih bildirimi
- Çalışma süresi kayıtları ve bordro düzeni
- Çalışan verilerinin işlenmesinde KVKK uyumu (aydınlatma metni, kamera ve cihaz denetimi)
Süreç nasıl işler?
- İlk görüşme: Çalışma süresi, ücret, fesih şekli ve belgeler değerlendirilir.
- İnceleme ve hesaplama: SGK kayıtları, bordrolar ve yazışmalar incelenir; alacak kalemleri ve süreler belirlenir.
- Arabuluculuk: Zorunlu hallerde arabuluculuk bürosuna başvurulur.
- Dava: Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Tanık, bilirkişi ve kayıt incelemesi yapılır.
- Tahsil: Karar veya anlaşma sonrası ödemenin takibi; gerekirse icra.
Hazırlanması gereken belgeler
- İş sözleşmesi, varsa ekleri ve işe giriş belgeleri
- e-Devlet’ten SGK hizmet dökümü
- Son aylara ait bordrolar ve maaşın yattığı banka hesap dökümleri
- Fesih bildirimi, istifa dilekçesi, ihtarname veya savunma istem yazıları
- Mesai düzenini gösteren kayıtlar, e-posta ve mesajlar, tanıkların iletişim bilgileri
Sık yapılan hatalar
- İşe iade için bir aylık arabuluculuk süresinin kaçırılması
- Haklı nedenle fesih için öğrenmeden itibaren altı iş günlük sürenin geçirilmesi
- Gerekçesiz bir istifa dilekçesi veya “tüm haklarımı aldım” içeren ibraname imzalanması
- Arabuluculuk anlaşma tutanağının kapsamı anlaşılmadan imzalanması
- Fazla mesai delillerinin, özellikle yazışma ve kayıtların, işten ayrılmadan önce saklanmaması
- İşverenin yazılı bildirim yapmadan veya savunma almadan fesih yapması
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
En az bir yıl çalışmış ve sözleşmesi işverence ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle feshedilen işçi hak kazanır. İşçinin haklı feshi, askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle bir yıl içinde ayrılması ve ölüm de kıdem tazminatı doğurur.
İşe iade için kaç gün içinde başvurulur?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Fazla mesai nasıl ispatlanır?
Giriş-çıkış kayıtları, puantaj, e-posta ve mesajlar ile tanık beyanlarıyla ispatlanabilir. İmzalı bordrolarda fazla mesai ödemesi görünüyorsa durum ayrıca değerlendirilir.
İstifa eden işçi tazminat alabilir mi?
Gerekçesiz istifada kural olarak kıdem tazminatı istenemez. Ayrılma ücretin ödenmemesi veya mobbing gibi haklı bir nedene dayanıyorsa işçi haklı fesih yapmış sayılabilir ve kıdem tazminatı isteyebilir.
Arabulucuya gitmeden dava açılabilir mi?
İşçilik alacakları, işe iade ve bunlara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında hayır; dava usulden reddedilir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında arabuluculuk şartı yoktur.
İşçilik alacaklarında zamanaşımı kaç yıl?
Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı, yıllık izin ücreti ile fazla mesai dahil ücret alacakları için beş yıldır. Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur.
İlgili yazılar
- İhbar ve Kıdem Tazminatı
- İhbar Tazminatı ve Kıdem Tazminatı Arasındaki Farklar
- Deneme Süresi ve Fesih
- İş Hukukunda İstifa ve İşten Ayrılma Süreci
- Yıllık İzin ve İznin Kullandırılmaması Durumunda Haklı Fesih
- Mobbing Nedeniyle Manevi Tazminat
- Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı: Başvurulacak Davalar ve İstisnalar
- İş Kazası Tazminat Davası: Maddi ve Manevi Tazminat Hakları
- İş kazası ve tazminat: Sigorta ve Tazminat Hukuku
İletişim
İş hukuku uyuşmazlığınızla ilgili görüşmek için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
- İstanbul: Kartaltepe Mah. Süvari Cad. Torkam E5 Residence A Blok D:21, Sefaköy, Küçükçekmece. Tel: +90 212 579 79 85.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel durumu bir avukatla değerlendiriniz.
Dosyanız İstanbul dışındaysa sürecin nasıl yürüdüğünü Türkiye genelinde dava ve icra takibi sayfamızda anlattık.
Bu alandaki yazılarımız
- Taşeron işçinin kıdem tazminatını kim öder? Asıl işveren sorumluluğu
- 28 Ekim yarım gün mü? Çalışan için mesai ve ücret hesabı
- Yakınının Ölmesi Halinde Ölüm Mazeret İzni: İşçi, Memur ve Tüm Statüler Kapsamında Tam Hukuki Rehber
- Patent Hak Sahipliği , İşçi Buluşları ve Serbest Buluş
- Yat Sözleşmelerinde Gizlilik ve Rekabet Yasağı Hükümleri
- İşe İade Kararlarının İcra Hukuku Bakımından Sonuçları
- İş Yerinde Ses ve Görüntü Kaydı Almak
- İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?