İzinsiz Fotoğraf Kullanmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

İnternet sayesinde fotoğraflara ulaşmak artık oldukça kolay. Bir web sitesinde, sosyal medya hesabında veya Google Görseller’de bulunan bir fotoğraf birkaç saniye içinde indirilebiliyor. Ancak bir fotoğrafın internette bulunuyor olması, herkes tarafından serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.

Özellikle internet sitelerinde, sosyal medya hesaplarında, reklam çalışmalarında ve ticari içeriklerde başkasına ait fotoğrafların izin alınmadan kullanılması, somut olayın özelliklerine göre telif hakkı ve kişilik hakkı bakımından hukuki sorunlara yol açabilir.

Her fotoğraf telif hakkıyla korunur mu?

Her fotoğrafın otomatik olarak aynı kapsamda telif korumasından yararlandığını söylemek doğru değildir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (FSEK) göre eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan eser türlerinden birine giren fikir ve sanat ürünüdür. Kanun, bazı fotoğrafları da eser kategorileri içerisinde düzenlemektedir. Örneğin estetik değere sahip fotoğrafik eserler, güzel sanat eserleri arasında sayılmıştır. Teknik ve bilimsel nitelikteki bazı fotoğraflar da ayrıca kanun kapsamında düzenlenmiştir.

Dolayısıyla bir fotoğrafın hukuki durumunun değerlendirilmesinde, yalnızca “internette yayınlanmış olması” değil, fotoğrafın niteliği ve somut olayın koşulları dikkate alınmalıdır.

“Google’da buldum, kullanabilir miyim?”

Genellikle bu yaklaşım hukuken güvenli değildir.

Google, Bing veya başka bir arama motorunda bir fotoğrafın bulunabilmesi, fotoğrafın telif hakkından vazgeçildiği anlamına gelmez.

Örneğin bir internet sitesinde gördüğünüz fotoğrafı indirerek:

• kendi web sitenizde,
• blog yazınızda,
• sosyal medya hesabınızda,
• reklamınızda,
• ürün tanıtımınızda

kullanmanız, fotoğraf üzerindeki hakların durumuna göre hukuki sorumluluk doğurabilir.

Bu nedenle fotoğrafın kaynağının internette bulunması ile kullanım izninin bulunması birbirinden farklı konulardır.

Fotoğraf sahibinin izni olmadan kullanılırsa ne olur?

FSEK, eser sahibine eser üzerindeki çeşitli mali ve manevi hakları tanımaktadır.

Örneğin eser sahibinin eserin çoğaltılması, yayılması ve umuma iletilmesi gibi kullanımlar üzerinde kanundan doğan hakları bulunmaktadır. Eser sahibinin adının belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını önleme gibi manevi hakları da ayrıca korunmaktadır.

Bu nedenle bir fotoğrafın izinsiz şekilde internet sitesine yüklenmesi veya ticari bir içerikte kullanılması, somut olayın şartlarına göre eser sahibinin haklarına müdahale niteliğinde değerlendirilebilir.

Fotoğrafın altında isim yazmak yeterli mi?

Her zaman değil.

Fotoğrafın altına:

“Kaynak: Google”

veya

“Fotoğraf: Ahmet Yılmaz”

yazılması, tek başına kullanım için gerekli iznin bulunduğu anlamına gelmez.

Kaynak göstermek ile kullanım izni aynı şey değildir.

Eser sahibinin adının belirtilmesi, bazı durumlarda eser sahibinin manevi hakları bakımından önem taşısa da, yalnızca isim yazılması fotoğrafın çoğaltılması veya internet ortamında kullanılması için gereken iznin yerine geçmeyebilir.

Bu nedenle bir fotoğraf kullanılmadan önce kullanım lisansının veya izin şartlarının kontrol edilmesi gerekir.

Sosyal medyada paylaşılan fotoğraf kullanılabilir mi?

Bir kişinin Instagram, Facebook, X veya başka bir sosyal medya platformunda kendi fotoğrafını paylaşmış olması, fotoğraf üzerindeki haklarından tamamen vazgeçtiği anlamına gelmez.

Burada iki ayrı konu değerlendirilmelidir:

Birincisi: Fotoğraf üzerindeki telif hakkı.

İkincisi: Fotoğrafta yer alan kişinin kişilik hakkı ve görüntüsünün kullanılması.

Örneğin bir kişinin sosyal medya hesabında herkese açık şekilde paylaştığı fotoğrafı alıp bir şirketin reklamında kullanmak, yalnızca telif hukuku açısından değil, fotoğraftaki kişinin hakları bakımından da ayrıca değerlendirilmelidir.

Başkasının fotoğrafında kişi bulunuyorsa ne olur?

Fotoğrafın bir eser niteliğinde olup olmamasından bağımsız olarak, fotoğrafta yer alan kişinin de hukuken korunabilecek hakları bulunabilir.

Özellikle kişinin fotoğrafının reklam, tanıtım veya ticari amaçlarla kullanılması halinde durum daha da önem kazanabilir.

Bu nedenle “Fotoğrafı ben çekmedim, internetten aldım” demek, fotoğrafta bulunan kişinin hakları bakımından tek başına yeterli bir açıklama değildir.

Somut olayda kişinin görüntüsünün hangi amaçla, nerede ve ne şekilde kullanıldığı ayrıca değerlendirilmelidir.

İzinsiz kullanılan fotoğraf için tazminat istenebilir mi?

Evet, somut olayın şartlarına göre çeşitli hukuki talepler gündeme gelebilir.

FSEK kapsamında eser sahibinin mali ve manevi haklarının ihlal edilmesi halinde kanunda öngörülen hukuki yolların kullanılması mümkündür.

Özellikle eser sahibinin izni olmadan gerçekleştirilen kullanım bakımından tecavüzün ref’i, tecavüzün men’i ve maddi veya manevi tazminat gibi talepler somut olayın özelliklerine göre gündeme gelebilir.

FSEK’te, izinsiz kullanımın niteliğine göre eser sahibinin belirli bedelleri talep edebilmesine ilişkin özel düzenlemeler de bulunmaktadır.

Bu nedenle izinsiz fotoğraf kullanımı yalnızca “fotoğrafı kaldırma” talebiyle sınırlı bir mesele olmayabilir.

Fotoğrafın değiştirilmesi de sorun yaratabilir mi?

Evet.

Bir fotoğrafın yalnızca kopyalanması değil, üzerinde değişiklik yapılması da ayrıca değerlendirilmelidir.

FSEK’in 16. maddesi, eser sahibinin izni olmaksızın eserde veya eser sahibinin adında değişiklik yapılmasını belirli şartlar dışında yasaklamaktadır.

Örneğin başkasına ait bir fotoğrafın:

• üzerine yazı eklenmesi,
• kırpılması,
• filtre uygulanması,
• başka bir görselle birleştirilmesi,
• renklerinin değiştirilmesi

gibi işlemler, somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirmeye konu olabilir.

İnternetten alınan fotoğrafın ticari amaçla kullanılması

Ticari kullanımda riskler daha da önem kazanabilir.

Örneğin bir işletmenin başka bir kişinin çektiği fotoğrafı:

• internet sitesinde,
• Instagram reklamında,
• ürün kataloğunda,
• broşüründe,
• e-ticaret sayfasında

kullanması halinde, kullanımın kapsamı ve elde edilen ekonomik yarar gibi unsurlar uyuşmazlığın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Bu nedenle özellikle işletmelerin internetten buldukları görselleri doğrudan reklam ve tanıtım çalışmalarında kullanmadan önce fotoğrafın lisans koşullarını kontrol etmeleri önemlidir.

“Telifsiz” yazan fotoğraflar tamamen serbest midir?

“Telifsiz” veya “free” ibaresi de tek başına yeterli değildir.

Bir fotoğrafın ücretsiz kullanılabilmesi, fotoğrafın her amaçla ve hiçbir koşula bağlı olmadan kullanılabileceği anlamına gelmeyebilir.

Bazı lisanslarda örneğin:

• ticari kullanım yasaklanabilir,
• fotoğraf sahibine atıf yapılması istenebilir,
• fotoğrafın değiştirilmesine sınırlama getirilebilir,
• yeniden dağıtım yasaklanabilir.

Bu nedenle fotoğrafı sağlayan platformun veya hak sahibinin lisans koşullarının tamamı incelenmelidir.

İzinsiz kullanılan fotoğraf fark edilirse ne yapılabilir?

Fotoğrafının izinsiz kullanıldığını düşünen hak sahibi öncelikle kullanımın nerede ve ne şekilde gerçekleştiğini tespit etmelidir.

Bu kapsamda:

1. Kullanılan internet sayfasının adresi kaydedilebilir.
2. Ekran görüntüleri alınabilir.
3. Fotoğrafın orijinal dosyası ve oluşturulma tarihine ilişkin kayıtlar saklanabilir.
4. Fotoğrafın kime ait olduğunu gösteren belgeler korunabilir.
5. Kullanımın ticari olup olmadığı belirlenebilir.
6. Gerekirse karşı tarafa hukuki ihtar gönderilebilir.
7. Somut olayın niteliğine göre dava veya diğer hukuki yollar değerlendirilebilir.

Özellikle internet üzerindeki içerikler sonradan silinebileceğinden, ihlalin gerçekleştiğini gösteren delillerin zamanında korunması önem taşıyabilir.

Sonuç

İnternette bulunan bir fotoğrafın herkes tarafından kullanılabileceği düşüncesi hukuken doğru değildir. Bir fotoğrafın internette yayınlanmış olması, telif hakkından vazgeçildiği veya kullanım için izin verildiği anlamına gelmez.

Fotoğrafın eser niteliği, fotoğraf sahibinin hakları, kullanım şekli, varsa lisans koşulları ve fotoğrafta yer alan kişilerin hakları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle ticari amaçla kullanılacak fotoğraflarda, kullanım öncesinde hak sahipliğinin ve lisans koşullarının kontrol edilmesi, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önemlidir.

İlgili yazı: ChatGPT ve KVKK.