Yabancıların Soybağının Kurulması ve Evlat Edinme İşlemlerinde Hangi Hukuk Uygulanır? Türk Mahkemelerinin Yetkisi Nedir?

Yabancıların Soybağının Kurulması ve Evlat Edinme İşlemlerinde Hangi Hukuk Uygulanır? Türk Mahkemelerinin Yetkisi Nedir?

Yabancılık unsuru taşıyan aile hukuku uyuşmazlıklarında soybağının kurulması, soybağının hükümleri ve evlat edinme önemli milletlerarası özel hukuk meseleleri arasında yer almaktadır.

Özellikle çocuğun, annenin veya babanın farklı devletlerin vatandaşı olması; çocuğun bir ülkede doğup başka bir ülkede yaşaması; anne ve babanın farklı ülkelerde mutad meskene sahip olması ya da evlat edinen ile evlat edinilenin farklı vatandaşlıklara sahip bulunması, uygulanacak hukukun ayrıca belirlenmesini gerektirir.

Bu tür uyuşmazlıklarda yalnızca Türk hukukunun maddi hükümlerine bakılması yeterli değildir. Öncelikle 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca hangi ülke hukukunun uygulanacağının belirlenmesi gerekir.

Bu alan bakımından temel düzenlemeler MÖHUK m.16, m.17 ve m.18’de yer almaktadır. MÖHUK m.16 soybağının kurulmasını, m.17 soybağının hükümlerini, m.18 ise evlat edinmeyi düzenlemektedir.

Ayrıca Türk mahkemelerinin yabancılık unsuru taşıyan bu uyuşmazlıklarda milletlerarası yetkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

---

1. Soybağı Nedir?

Soybağı, çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağı ifade eder.

Türk hukukunda çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulurken, çocuk ile baba arasındaki soybağı çeşitli hukuki yollarla kurulabilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de soybağının çocuk ile baba arasında ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulabileceğini ve soybağının evlat edinme yoluyla da kurulabileceğini belirtmektedir.

Milletlerarası özel hukuk bakımından ise asıl soru şudur:

Yabancı unsurlu bir olayda çocuk ile ana veya baba arasındaki soybağının kurulup kurulamayacağı hangi ülke hukukuna göre belirlenecektir?

Bu sorunun cevabı doğrudan Türk Medeni Kanunu’ndan değil, öncelikle MÖHUK m.16’dan çıkarılır.

---

2. Soybağının Kurulmasına Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.16, soybağının kuruluşu bakımından kademeli bir bağlama sistemi öngörmektedir.

Buna göre ilk olarak çocuğun doğum anındaki millî hukuku uygulanır.

Soybağı bu hukuka göre kurulamıyorsa, ikinci aşamada çocuğun mutad meskeni hukuku dikkate alınır.

Bu hukuka göre de soybağı kurulamıyorsa, sırayla:

• annenin doğum anındaki millî hukuku,
• babanın doğum anındaki millî hukuku,
• ana ve babanın doğum anındaki müşterek mutad mesken hukuku,
• son olarak çocuğun doğum yeri hukuku

uygulanabilir.

Dolayısıyla MÖHUK m.16 bakımından tek bir bağlantı noktası bulunmamaktadır.

Kanun, mümkün olduğunca soybağının kurulmasını sağlayacak şekilde alternatif ve kademeli bağlantı noktaları öngörmektedir.

---

3. Çocuğun Doğum Anındaki Millî Hukuku

MÖHUK m.16 bakımından ilk bağlantı noktası çocuğun doğum anındaki millî hukukudur.

Örneğin Türkiye’de doğan bir çocuk Alman vatandaşı ise, soybağının kurulup kurulamayacağı ilk aşamada çocuğun doğum anındaki Alman hukukuna göre değerlendirilebilir.

Burada önemli olan çocuğun doğduğu yer değil, ilk bağlantı bakımından doğum anındaki millî hukukudur.

Bu nedenle çocuğun Türkiye’de doğmuş olması, tek başına Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.

Ancak çocuğun millî hukukuna göre soybağı kurulamıyorsa MÖHUK m.16’da öngörülen diğer bağlantı noktalarına geçilir.

---

4. Çocuğun Mutad Meskeni Hukuku

İkinci bağlantı noktası çocuğun mutad meskeni hukukudur.

Çocuğun millî hukukuna göre soybağının kurulmasının mümkün olmaması hâlinde, çocuğun fiilen ve sürekli olarak yaşamını sürdürdüğü yerin hukuku gündeme gelebilir.

Burada “mutad mesken” ile yalnızca geçici olarak bulunulan yer birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin yabancı bir çocuk ailesiyle birlikte uzun süredir Türkiye’de yaşıyor, eğitimini Türkiye’de sürdürüyor ve sosyal yaşamının merkezi Türkiye’de bulunuyorsa, mutad mesken bakımından Türkiye ile güçlü bir bağlantı söz konusu olabilir.

Buna karşılık Türkiye’ye kısa süreli olarak gelen bir çocuk bakımından aynı sonuca ulaşılması zorunlu değildir.

---

5. Ana veya Babanın Millî Hukuku

MÖHUK m.16’nın sonraki aşamasında ana veya babanın çocuğun doğumu anındaki millî hukukları devreye girmektedir.

Burada kanunun amacı, soybağının kurulmasını mümkün kılabilecek başka bir güçlü hukuki bağlantının değerlendirilmesini sağlamaktır.

Örneğin çocuğun kendi millî hukukuna ve mutad mesken hukukuna göre soybağının kurulması mümkün değilse, annenin veya babanın doğum anındaki millî hukukuna göre soybağının kurulup kurulamayacağı incelenebilir.

Bu sistem, farklı vatandaşlıklara sahip ailelerde özellikle önem taşır.

---

6. Ana ve Babanın Müşterek Mutad Mesken Hukuku

Ana veya babanın millî hukuklarına göre de soybağı kurulamazsa, MÖHUK m.16 uyarınca ana ve babanın çocuğun doğumu anındaki müşterek mutad mesken hukuku dikkate alınır.

Örneğin anne Fransız, baba Türk vatandaşı olmakla birlikte çocuğun doğumu sırasında her ikisinin de mutad meskeni Almanya ise, ilgili şartların gerçekleşmesi hâlinde Almanya hukuku bağlantı noktası olarak gündeme gelebilir.

Burada önemli olan anne ve babanın aynı ülkede bulunması değil, müşterek mutad meskenlerinin bulunmasıdır.

---

7. Son Bağlantı Noktası: Çocuğun Doğum Yeri Hukuku

MÖHUK m.16’nın öngördüğü son bağlantı noktası çocuğun doğum yeri hukukudur.

Önceki bağlantı noktalarına göre soybağı kurulamıyorsa, çocuğun doğduğu ülke hukukuna başvurulabilir.

Örneğin yabancı vatandaşların çocuğu Türkiye’de doğmuşsa ve MÖHUK m.16’da öngörülen önceki hukuklara göre soybağı kurulamıyorsa, son aşamada Türk hukuku gündeme gelebilir.

Bu nedenle çocuğun doğum yeri, MÖHUK sistemi içerisinde tamamlayıcı bir bağlantı noktası niteliğindedir.

---

8. Soybağının İptali Hangi Hukuka Tabidir?

MÖHUK m.16’nın ikinci fıkrası bu konuda açık bir düzenleme getirmektedir.

Buna göre:

Soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa, soybağının iptali de o hukuka tabidir.

Bu düzenleme uygulamada büyük önem taşır.

Örneğin bir çocuk ile baba arasındaki soybağı belirli bir yabancı ülke hukukuna göre kurulmuşsa, daha sonra bu soybağının iptal edilmesinin şartları da kural olarak aynı hukuka göre değerlendirilecektir.

Dolayısıyla soybağının kuruluşu ile soybağının iptali arasında doğrudan bir bağlantı bulunmaktadır.

---

9. Soybağının Hükümleri Hangi Hukuka Tabidir?

Soybağının kurulması ile soybağının hükümleri aynı mesele değildir.

Soybağının kurulması, çocuk ile ana veya baba arasında hukuki bağın meydana gelip gelmediğiyle ilgilidir.

Soybağının hükümleri ise bu hukuki bağın kurulmasından sonra ortaya çıkan sonuçlarla ilgilidir.

MÖHUK m.17, soybağının hükümlerini düzenlemektedir.

Kural olarak soybağının hükümleri, soybağını kuran hukuka tabidir.

Ancak kanun burada önemli bir istisna getirmektedir.

Ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukuku bulunuyorsa, soybağının hükümlerine bu müşterek millî hukuk uygulanır.

Müşterek millî hukuk bulunmuyorsa, müşterek mutad mesken hukuku uygulanır.

---

10. Soybağının Hükümleri Kapsamında Hangi Konular Değerlendirilebilir?

Soybağının hükümleri, soybağının kurulmasından sonra ana, baba ve çocuk arasındaki hukuki ilişkinin sonuçlarını kapsar.

Somut olayın niteliğine göre;

• çocuğun ana ve babaya karşı hakları,
• ana ve babanın çocuk üzerindeki hak ve yükümlülükleri,
• çocuğun bakımı ve korunması,
• temsil ilişkileri,
• velayetle bağlantılı meseleler,
• soybağından kaynaklanan kişisel sonuçlar

gündeme gelebilir.

Ancak her uyuşmazlıkta ilgili konunun gerçekten soybağının hükümleri kapsamında olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle velayet, nafaka ve miras gibi konuların her birinin MÖHUK’ta ayrıca düzenlenen kanunlar ihtilafı kuralları bulunabileceği unutulmamalıdır.

---

11. Ana, Baba ve Çocuğun Müşterek Millî Hukuku

MÖHUK m.17 bakımından ilk özel bağlantı noktası ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukukudur.

Örneğin anne, baba ve çocuk aynı ülkenin vatandaşıysa, soybağının hükümleri bakımından bu müşterek millî hukuk uygulanabilir.

Bu düzenleme, aile üyelerinin aynı vatandaşlığa sahip olduğu durumlarda uygulanacak hukuku önemli ölçüde sadeleştirmektedir.

Ancak tarafların farklı vatandaşlıklara sahip olması hâlinde müşterek millî hukuktan söz edilemez.

Bu durumda bir sonraki bağlantı noktasına geçilir.

---

12. Müşterek Mutad Mesken Hukuku

Ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukukunun bulunmaması hâlinde müşterek mutad mesken hukuku gündeme gelir.

Örneğin anne ve baba farklı ülke vatandaşları olmakla birlikte çocuklarıyla beraber uzun süredir Türkiye’de yaşıyorlarsa, soybağının hükümleri bakımından müşterek mutad mesken hukuku olarak Türk hukuku gündeme gelebilir.

Burada da somut olayın koşulları önem taşır.

Sadece Türkiye’de bulunmak ile Türkiye’nin aile bakımından müşterek mutad mesken olması aynı şey değildir.

---

13. Evlat Edinme Nedir?

Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında hukuki bir soybağı kurulmasını sağlayan kişisel hâl işlemidir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de evlat edinmeyi, evlatlık ile evlat edinen arasında mahkeme kararıyla soybağı kurulmasını sağlayan bir kişisel hâl olayı olarak tanımlamaktadır.

Yabancılık unsuru bulunan evlat edinme işlemlerinde ise uygulanacak hukuk MÖHUK m.18 kapsamında belirlenir.

---

14. Evlat Edinme Ehliyeti ve Şartları

MÖHUK m.18/1 uyarınca evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna tabidir.

Bu düzenleme son derece önemlidir.

Çünkü evlat edinme ilişkisinde tek bir kişinin hukuku esas alınmamaktadır.

Evlat edinen kişinin ehliyeti ve şartları kendi millî hukukuna göre değerlendirilirken, evlat edinilen kişinin ehliyeti ve şartları bakımından onun millî hukuku dikkate alınır.

Dolayısıyla evlat edinme işlemi bakımından birden fazla ülke hukukunun aynı olay içerisinde uygulanması mümkündür.

---

15. Evlat Edinen Kişinin Millî Hukuku

Evlat edinmek isteyen yabancı kişinin evlat edinme ehliyetinin bulunup bulunmadığı, kural olarak evlat edinme anındaki millî hukukuna göre değerlendirilir.

Örneğin Türkiye’de yaşayan bir Fransız vatandaşının evlat edinme ehliyeti inceleniyorsa, MÖHUK m.18 uyarınca ilk olarak Fransız hukukunun ilgili hükümleri dikkate alınır.

Ancak bu, işlemin bütünüyle Fransız hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez.

Çünkü evlat edinilen kişinin hukuki durumu ayrıca değerlendirilir.

---

16. Evlat Edinilen Çocuğun Millî Hukuku

MÖHUK m.18/1, evlat edinilen kişinin evlat edinilme bakımından ehliyeti ve şartlarının da kendi millî hukukuna göre belirlenmesini öngörmektedir.

Örneğin Türkiye’de yaşayan ancak İtalyan vatandaşı olan bir çocuk bakımından, evlat edinilmeye ilişkin şartların belirlenmesinde İtalyan hukukunun uygulanması gündeme gelebilir.

Bu nedenle evlat edinme dosyalarında hem evlat edinenin hem de evlat edinilenin vatandaşlığının ayrı ayrı tespit edilmesi önemlidir.

---

17. Diğer Eşin Rızası

Evlat edinme işleminde diğer eşin rızasının gerekip gerekmediği de milletlerarası özel hukuk bakımından ayrıca düzenlenmiştir.

MÖHUK m.18/2, evlat edinmeye ve edinilmeye diğer eşin rızası konusunda eşlerin millî hukuklarının birlikte uygulanacağını belirtmektedir.

Bu nedenle eşlerden birinin yabancı olması hâlinde yalnızca evlat edinen kişinin millî hukukuna bakılması yeterli değildir.

Her iki eşin millî hukuklarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

---

18. Birlikte Evlat Edinme

Eşlerin birlikte evlat edinmesi hâlinde MÖHUK m.18/3 özel bir düzenleme getirmektedir.

Bu durumda evlat edinmenin hükümleri, evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuka tabidir.

Dolayısıyla birlikte evlat edinme söz konusu olduğunda, eşlerin evlilik ilişkisine uygulanacak hukukun belirlenmesi de önem kazanır.

Bu düzenleme, özellikle farklı vatandaşlıklara sahip eşlerin birlikte evlat edinmek istemeleri bakımından önemlidir.

---

19. Evlat Edinmenin Hükümleri Hangi Hukuka Tabidir?

MÖHUK m.18/3 uyarınca evlat edinmenin hükümleri kural olarak evlat edinenin millî hukukuna tabidir.

Ancak eşlerin birlikte evlat edinmesi hâlinde, evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuk uygulanır.

Bu nedenle evlat edinme bakımından şu ayrım yapılmalıdır:

Evlat edinme ehliyeti ve şartları → tarafların ayrı ayrı millî hukukları

Diğer eşin rızası → eşlerin millî hukuklarının birlikte uygulanması

Evlat edinmenin hükümleri → evlat edinenin millî hukuku

Eşlerin birlikte evlat edinmesi → evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuk

Bu ayrım uygulamada son derece önemlidir.

---

20. Türkiye’de Yabancılar Tarafından Evlat Edinme

Türkiye’de yaşayan yabancıların evlat edinme taleplerinde, işlemin yabancılık unsuru taşıması nedeniyle öncelikle MÖHUK m.18 kapsamında uygulanacak hukuk belirlenmelidir.

Bunun yanında Türk hukukunun maddi hükümleri, özellikle uygulanacak hukuk Türk hukuku olduğunda önem kazanır.

Türk hukukunda evlat edinmenin şartları Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerinde düzenlenmiştir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün açıklamalarında da küçüklerin birlikte evlat edinilmesi, tek başına evlat edinme ve eşin çocuğunun evlat edinilmesi bakımından çeşitli şartlar bulunduğu belirtilmektedir.

Dolayısıyla yabancıların Türkiye’de evlat edinme taleplerinde yalnızca tarafların Türkiye’de bulunup bulunmadığına bakılması yeterli değildir.

---

21. Milletlerarası Evlat Edinmelerde Uluslararası Sözleşmeler

Evlat edinme, milletlerarası sözleşmelerin de önemli bir rol oynadığı alanlardan biridir.

Özellikle Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi, sözleşmeye taraf devletler arasındaki ülkelerarası evlat edinmeler bakımından önemli kurallar getirmektedir.

Sözleşme; çocuğun menfaatlerinin korunması, gerekli rızaların alınması, merkezi makamlar arasındaki işbirliği ve evlat edinmenin diğer ülkede tanınması gibi konularda özel düzenlemeler içermektedir.

Bu nedenle MÖHUK hükümleri incelenirken Türkiye’nin taraf olduğu uygulanabilir milletlerarası sözleşmelerin de ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

---

22. Türk Mahkemeleri Ne Zaman Yetkilidir?

Uygulanacak hukuk ile Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi birbirinden farklı iki meseledir.

Bir uyuşmazlıkta yabancı hukukun uygulanması gerektiği sonucuna ulaşılması, Türk mahkemelerinin mutlaka yetkisiz olduğu anlamına gelmez.

MÖHUK m.40, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin kural olarak iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları esas alınarak belirleneceğini düzenlemektedir.

Bu nedenle soybağı veya evlat edinme uyuşmazlığında iki ayrı soru sorulmalıdır:

Türk mahkemeleri bu uyuşmazlığa bakmaya yetkili mi?

ve

Türk mahkemesi yetkili ise hangi ülkenin hukukunu uygulayacak?

Bu iki sorunun cevabı birbirinden farklı olabilir.

---

23. Evlat Edinme Davalarında Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Evlat edinme davalarında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi bakımından öncelikle MÖHUK m.40 ve devamındaki hükümler dikkate alınır.

MÖHUK m.40, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına bağlamaktadır. Evlat edinme davalarında ise Türk Medeni Kanunu’nun m.315 hükmü yer itibarıyla yetki bakımından önem taşımaktadır. Bu husus akademik çalışmalarda da özellikle vurgulanmaktadır.

Dolayısıyla yabancının Türkiye’de bulunması veya çocuğun Türkiye’de yaşaması gibi unsurlar, somut olayda Türk mahkemelerinin yetkisini değerlendirmek bakımından önem taşıyabilir.

---

24. Soybağı Davalarında Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Soybağına ilişkin uyuşmazlıklarda da Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, kural olarak MÖHUK m.40 ve devamındaki sistem içerisinde değerlendirilir.

Burada davanın niteliği önemlidir.

Örneğin;

• babalığın tespiti,
• soybağının reddi,
• tanımanın geçerliliği,
• soybağının iptali,
• soybağının kurulmasına ilişkin diğer talepler

aynı hukuki kategori altında değerlendirilmek zorunda değildir.

Bu nedenle somut olayda önce davanın hukuki niteliği, ardından görev ve yer bakımından yetki kuralları belirlenmelidir.

---

25. Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması

Soybağı veya evlat edinme hakkında yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş kararın Türkiye’de kullanılmak istenmesi hâlinde yalnızca kararın varlığı yeterli değildir.

Kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz şartlarının somut olay bakımından değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle yabancı mahkeme kararlarının Türk hukukunda kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurması bakımından MÖHUK’un yabancı mahkeme kararlarının tanınmasına ilişkin hükümleri önem taşır.

Evlat edinme kararlarında ise uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler ayrıca dikkate alınmalıdır.

---

26. Türkiye’de Verilen Kararın Yabancı Ülkedeki Etkisi

Bunun tersi de mümkündür.

Türkiye’de verilen bir soybağı veya evlat edinme kararının başka bir ülkede kullanılabilmesi için, kararın kullanılacağı ülkenin hukukundaki tanıma ve kabul şartlarının ayrıca incelenmesi gerekebilir.

Örneğin Türkiye’de yaşayan yabancı bir aile hakkında evlat edinme kararı verilmişse, bu kararın aile veya çocuğun vatandaşı olduğu ülkede nüfus kayıtlarına işlenmesi veya başka resmi işlemlerde kullanılabilmesi için ilgili ülkenin hukukuna göre ek prosedürler gerekebilir.

Bu nedenle:

Türkiye’de karar verilmesi

ile

kararın başka bir ülkede otomatik olarak geçerli olması

aynı şey değildir.

---

27. Uygulamada Hangi Belgeler Önem Taşır?

Yabancıların soybağı ve evlat edinme işlemlerinde somut olayın niteliğine göre çeşitli belgelerin sunulması gerekebilir.

Bunlar arasında:

• pasaport ve kimlik belgeleri,
• doğum kayıtları,
• evlenme belgeleri,
• boşanma kararları,
• yabancı ülke nüfus kayıtları,
• soybağına ilişkin mahkeme kararları,
• tanıma belgeleri,
• evlat edinme kararları,
• ikamet ve mutad meskeni gösteren belgeler,
• yabancı hukuk belgeleri,
• apostilli belgeler,
• noter onaylı veya yeminli tercümeler

yer alabilir.

Özellikle yabancı hukukun uygulanacağı durumlarda ilgili ülke hukukunun içeriğinin usulüne uygun şekilde ortaya konulması önemlidir.

---

28. MÖHUK m.16, 17 ve 18 Arasındaki Fark

Konunun daha kolay anlaşılması için üç madde arasındaki fark şu şekilde özetlenebilir:

Bu sistem MÖHUK’un soybağı ve evlat edinme bakımından tek bir hukuk yerine, uyuşmazlığın niteliğine göre farklı bağlantı noktaları kullandığını göstermektedir.

---

Sonuç

Yabancılık unsuru taşıyan soybağı ve evlat edinme uyuşmazlıklarında, öncelikle uygulanacak hukukun belirlenmesi gerekir.

Soybağının kurulması bakımından temel düzenleme MÖHUK m.16’dır.

Bu hüküm uyarınca öncelikle çocuğun doğum anındaki millî hukuku, soybağı kurulamazsa sırasıyla çocuğun mutad meskeni hukuku, ana veya babanın doğum anındaki millî hukuku, ana ve babanın müşterek mutad mesken hukuku ve son olarak çocuğun doğum yeri hukuku gündeme gelir. Soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa, iptali de kural olarak aynı hukuka tabidir.

Soybağının kurulmasından sonra ortaya çıkan sonuçlar bakımından ise MÖHUK m.17 uygulanır. Kural olarak soybağını kuran hukuk esas alınırken, ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukukunun bulunması hâlinde bu hukuk; müşterek millî hukuk yoksa müşterek mutad mesken hukuku uygulanır.

Evlat edinme bakımından MÖHUK m.18 ayrı bir sistem öngörmektedir.

Evlat edinme ehliyeti ve şartları tarafların ayrı ayrı evlat edinme anındaki millî hukuklarına tabidir. Diğer eşin rızası konusunda eşlerin millî hukukları birlikte uygulanır. Evlat edinmenin hükümleri ise kural olarak evlat edinenin millî hukukuna, eşlerin birlikte evlat edinmesi hâlinde ise evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuka tabidir.

Türk mahkemelerinin yetkisi ise uygulanacak hukuktan ayrı olarak incelenmelidir. MÖHUK m.40, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin kural olarak Türk iç hukukundaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenmesini öngörmektedir.

Bu nedenle yabancı unsurlu bir soybağı veya evlat edinme uyuşmazlığında doğru yöntem:

Önce uyuşmazlığın hukuki niteliği belirlenir → MÖHUK kapsamında uygulanacak hukuk tespit edilir → Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi incelenir → uygulanacak hukukun maddi hükümleri değerlendirilir → yabancı mahkeme veya makam kararlarının tanınması gerekiyorsa ayrıca tanıma kuralları incelenir.

Özellikle çocuğun vatandaşlığı, anne ve babanın vatandaşlıkları, çocuğun doğum yeri, çocuğun ve ebeveynlerin mutad meskenleri, evlilik durumu ve varsa yabancı mahkeme kararları birlikte değerlendirilmelidir.

Dolayısıyla “çocuk Türkiye’de yaşıyor, Türk hukuku uygulanır” veya “taraflar yabancı, mutlaka yabancı hukuk uygulanır” şeklinde genel bir sonuca varılması doğru değildir.

Milletlerarası özel hukuk bakımından her somut olayın bağlantı noktaları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Önemli not: Evlat edinme ve soybağı bakımından Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin uygulanması, somut olayın sonucunu değiştirebilir. Özellikle ülkelerarası evlat edinmelerde ilgili uluslararası sözleşmelerin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.