Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Yazılı Sınav Sistemi Değişti: Yeni Sınav Nasıl Yapılacak?
Hâkim ve savcı yardımcılığı sistemi, hukuk fakültesinden veya ilgili yükseköğretim programlarından mezun olup gerekli giriş koşullarını sağlayan kişilerin doğrudan hâkim veya Cumhuriyet savcısı olarak göreve başlaması yerine, mesleğe kabulden önce kapsamlı bir eğitim ve uygulama döneminden geçirilmesini öngörmektedir. Üç yıl süren bu dönem içerisinde hâkim ve savcı yardımcıları yalnızca adliyelerde uygulamalı eğitim almamakta; Türkiye Adalet Akademisinde temel eğitim, ara eğitimler ve son eğitim dönemlerine katılmakta ve bu eğitimlerin çeşitli aşamalarında yazılı sınavlara tabi tutulmaktadır.
Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun ile hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav sisteminde önemli değişiklikler yapılmıştır. Özellikle yazılı sınavların kapsamı, puanlama sistemi, mazeret nedeniyle sınava katılamayanların durumu ve sınav sonuçlarının nasıl kayıt altına alınacağı artık 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nda daha açık biçimde düzenlenmektedir.
7589 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle 2802 sayılı Kanun’un 10. maddesine eklenen yeni hükme göre, hâkim ve savcı yardımcılığı dönemindeki yazılı sınavlarda eğitim verilen konulardan soru sorulacak ve sınavlar 100 tam puan üzerinden değerlendirilecektir. Ayrıca haklı mazereti nedeniyle sınava katılamayan hâkim ve savcı yardımcıları için beş iş günlük bildirim süresine bağlı bir mazeret sınavı sistemi getirilmiştir. Yazılı sınav sonuçlarının sınav kurulu tarafından tutanağa bağlanarak Türkiye Adalet Akademisine teslim edilmesi de doğrudan kanun hükmü hâline getirilmiştir.
Burada öncelikle çok önemli bir ayrımın yapılması gerekir.
- Yargı Paketi ile değiştirilen sınav, hâkim ve savcı yardımcılığına girebilmek için yapılan ÖSYM yazılı yarışma sınavı değildir.
Yeni düzenleme, hâkim ve savcı yardımcısı olarak atanmış kişilerin üç yıllık yardımcılık döneminde Türkiye Adalet Akademisi tarafından gerçekleştirilen eğitimler sonrasında girdikleri yazılı sınavları ilgilendirmektedir. Dolayısıyla “Hâkimlik sınavının soru sistemi tamamen değişti” şeklindeki genel bir ifade doğru değildir. 7589 sayılı Kanun’un 8. maddesi, 2802 sayılı Kanun’un hâkim ve savcı yardımcılığının eğitim dönemini düzenleyen 10. maddesinde değişiklik yapmaktadır.
Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Yazılı Sınavı Nedir?
Hâkim ve savcı yardımcılığı sistemi 2022 yılında kabul edilen 7413 sayılı Kanun ile oluşturulmuştur. Sisteme göre hâkim ve savcı yardımcılığı süresi üç yıldır ve bu süre temel eğitim, görev dönemi ve son eğitim olmak üzere üç ana aşamadan oluşmaktadır. Temel ve son eğitim Türkiye Adalet Akademisinde gerçekleştirilirken görev dönemi esas olarak yargı mercilerinde fiilen çalışılarak geçirilmektedir.
Üç yıllık sistem içerisinde tek bir yazılı sınav bulunmamaktadır.
Hâkim ve savcı yardımcıları ilk olarak temel eğitim döneminin sonunda yazılı sınava tabi tutulmaktadır. Görev döneminde Türkiye Adalet Akademisinde iki ayrı ara eğitime alınmakta ve her ara eğitimin sonunda ayrıca bir yazılı sınav yapılmaktadır. Görev döneminin tamamlanmasının ardından son eğitim dönemine geçen yardımcılar ise bu dönemin sonunda bir kez daha son yazılı sınava girmektedir. Son yazılı sınavın ardından gerekli koşulları sağlayanlar sözlü sınava katılmaktadır.
Dolayısıyla olağan sistem içerisinde en az dört ayrı yazılı sınav bulunmaktadır:
Temel eğitim sınavı, birinci ara eğitim sınavı, ikinci ara eğitim sınavı ve son yazılı sınav.
Bunun yanında başarısızlık veya kanunda belirtilen diğer koşulların ortaya çıkması hâlinde ikinci ara eğitim sınavının yeniden yapılması veya son yazılı sınav için bütünleme niteliğinde yeni bir sınav gerçekleştirilmesi mümkündür.
12. Yargı Paketi Yazılı Sınavlarda Tam Olarak Neyi Değiştirdi?
- Yargı Paketi’nin getirdiği temel yenilik, yazılı sınavların kapsamı ve bazı usul kurallarının artık kanun içerisinde açık biçimde gösterilmesidir.
Yeni hükme göre:
“Yazılı sınavlarda eğitim verilen konulardan soru sorulur.”
Bu cümle oldukça önemlidir.
Çünkü sınav içeriği ile eğitim programı arasında doğrudan kanuni bağlantı kurulmuştur. Hâkim ve savcı yardımcısının sınavda karşılaşacağı konular, Türkiye Adalet Akademisinde kendisine verilen eğitimlerin kapsamıyla bağlantılı olacaktır.
Ayrıca Kanun:
“Sınavlar, yüz tam puan üzerinden değerlendirilir.”
hükmünü de açıkça getirmiştir.
Uygulamada 100 puan üzerinden değerlendirme daha önce ikincil mevzuat ve sınav uygulamalarında da kullanılan bir sistemdi. 12. Yargı Paketi’nin önemli tarafı, bu kuralı ve sınav kapsamını doğrudan 2802 sayılı Kanun seviyesinde açık hüküm hâline getirmesidir.
Bu nedenle değişiklik, bütün sınav mekanizmasını sıfırdan kuran bir düzenlemeden ziyade, mevcut hâkim ve savcı yardımcılığı sınav sistemini kanuni güvence ve açıklık açısından ayrıntılandıran bir düzenleme olarak değerlendirilmelidir.
Yazılı Sınavlarda Hangi Konulardan Soru Sorulacak?
Yeni düzenleme, yazılı sınavların eğitim verilen konulardan yapılacağını belirtmektedir. Aynı Kanun değişikliğiyle hâkim ve savcı yardımcılarına hangi temel alanlarda eğitim verileceği de açıkça sayılmıştır.
Buna göre adli yargı hâkim ve savcı yardımcıları ile idari yargı hâkim yardımcılarına ilgisine göre Anayasa ve insan hakları hukuku, ceza hukuku, özel hukuk, idare hukuku, vergi hukuku ve usul hukuku alanlarında eğitim verilecektir.
Ancak eğitim yalnızca klasik hukuk derslerinden oluşmamaktadır.
Kanunda ayrıca duruşma yönetimi, karar ve gerekçeli karar yazımı, adalet hizmetlerinin yönetimi ve denetimi, uluslararası kuruluşlar ve sözleşmeler, sık karşılaşılan davalar ve kişisel gelişim konuları da eğitim kapsamına alınmıştır.
Dolayısıyla teorik olarak yazılı sınavın kapsamının yalnızca kanun maddelerinin ezberlenmesine indirgenmesi amaçlanmamaktadır.
Örneğin eğitim programında gerekçeli karar yazımı veya hukuki mesele çözme yöntemleri ele alınmışsa, sınavların da eğitimde işlenen bu içerikle bağlantılı olması mümkündür.
Ancak burada önemli bir sınır bulunmaktadır: 7589 sayılı Kanun kaç soru sorulacağını, bütün soruların çoktan seçmeli olup olmayacağını veya sınavın kaç dakika süreceğini belirlememiştir.
Bunlar Türkiye Adalet Akademisinin eğitim ve sınav mevzuatı ile sınava ilişkin özel düzenlemeler çerçevesinde belirlenebilecek hususlardır.
Bu nedenle:
“12. Yargı Paketi ile artık sınav kesin olarak 80 sorudan oluşacak.”
veya
“Bütün sınavlar mutlaka çoktan seçmeli olacak.”
şeklinde bir sonuç doğrudan 7589 sayılı Kanun’dan çıkarılamaz.
Kanunun kesin olarak belirlediği hususlar; soruların eğitim verilen konulardan gelmesi ve değerlendirmenin 100 tam puan üzerinden yapılmasıdır.
Adli Yargı ile İdari Yargının Soruları Aynı mı Olacak?
Kanunda eğitim konuları sayılırken “ilgisine göre” ifadesi kullanılmıştır. Bu ifade, adli yargı hâkim ve savcı yardımcıları ile idari yargı hâkim yardımcılarının her hukuk alanında aynı kapsamda sınava tabi tutulması gerektiği anlamına gelmediğini göstermektedir.
Örneğin idari yargı hâkim yardımcısının mesleki görev alanında idare hukuku, vergi hukuku ve idari yargılama usulü merkezi önem taşımaktadır.
Adli yargıda ise hâkim veya Cumhuriyet savcısı olarak ayrılan yardımcı bakımından ceza hukuku, ceza muhakemesi, özel hukuk veya hukuk muhakemesi gibi alanların ağırlıkları farklılaşabilir.
Dolayısıyla 12. Yargı Paketi tek tip ve bütün yardımcılar bakımından tamamen aynı soru kitapçığının kullanılmasını zorunlu kılan bir düzenleme değildir.
Esas olan, kişinin aldığı eğitime ve görev alanına uygun biçimde sınava tabi tutulmasıdır.
Yazılı Sınav Kaç Puan Üzerinden Yapılacak?
Yeni düzenlemenin en açık hükümlerinden biri budur:
Yazılı sınavlar 100 tam puan üzerinden değerlendirilecektir.
Ancak burada iki farklı “70 puan” kuralının birbirine karıştırılmaması gerekir.
Hâkim ve savcı yardımcılığı sisteminde yalnızca bir sınavdan alınan puan değil, çeşitli yazılı sınavlardan oluşan “yazılı sınavlar nihai puanı” da önem taşımaktadır.
Mevcut kanuni sisteme göre sözlü sınava girebilmek için hem son yazılı sınav puanının hem de yazılı sınavlar nihai puanının ayrı ayrı en az 70 olması gerekmektedir.
Bu nedenle kişinin yazılı sınavlardan hesaplanan genel ortalaması 70’in üzerinde olsa bile son yazılı sınavdan 70’in altında puan alması hâlinde doğrudan sözlü sınava geçmesi mümkün değildir.
Aynı şekilde son yazılı sınavdan 85 alan kişinin yazılı sınavlar nihai puanı 68’de kalmışsa yine sözlü sınava geçilemez.
İki koşulun birlikte sağlanması gerekir.
Yazılı Sınavlar Nihai Puanı Nasıl Hesaplanacak?
- Yargı Paketi, daha önce 2022 yılında oluşturulan bu ağırlık sistemini ortadan kaldırmamıştır.
2802 sayılı Kanun’daki sisteme göre yazılı sınavlar nihai puanı hesaplanırken temel eğitim, ara eğitimler ve son yazılı sınav aynı ağırlığa sahip değildir.
Temel eğitim sonunda yapılan yazılı sınavın %10’u, iki ara eğitim sınavından alınan puanların aritmetik ortalamasının %30’u ve son yazılı sınavdan alınan puanın %60’ı esas alınmaktadır.
Dolayısıyla formül şöyledir:
Yazılı sınavlar nihai puanı = temel eğitim sınavının %10’u + ara sınav ortalamasının %30’u + son yazılı sınavın %60’ı.
Bu sistemde son yazılı sınav açık biçimde en yüksek ağırlığa sahiptir.
Örneğin temel eğitim sınavından 80, birinci ara sınavdan 75, ikinci ara sınavdan 85 ve son yazılı sınavdan 72 alan bir hâkim yardımcısını düşünelim.
Ara sınavların ortalaması 80 olur.
Nihai yazılı puan:
80 × %10 = 8,
80 × %30 = 24,
72 × %60 = 43,2
olmak üzere toplam 75,2 puan olur.
Bu kişinin son yazılı sınav puanı da 72 olduğundan hem son sınavı hem yazılı sınavlar nihai puanı 70’in üzerindedir. Diğer koşullar da mevcutsa sözlü sınava girebilir.
Genel Ortalama 70’in Üzerindeyse Son Sınavdan 70 Almak Şart mı?
Evet.
Bu, sistemin en önemli ve zaman zaman gözden kaçırılan noktalarından biridir.
Örneğin temel eğitim sınavı 90, ara sınav ortalaması 90 ve son yazılı sınav 65 olsun.
Yazılı sınavlar nihai puanı:
9 + 27 + 39 = 75 olacaktır.
Yani genel yazılı sınav puanı 70’in üzerindedir.
Ancak son yazılı sınavdan yalnızca 65 puan alınmıştır.
Kanun, sözlü sınava girebilmek için son yazılı sınav puanı ile yazılı sınavlar nihai puanının ayrı ayrı en az 70 olmasını aradığından kişi bu hâliyle sözlü sınava geçemez.
Bu durumda kanunda öngörülen yeniden son yazılı sınava girme mekanizması uygulanacaktır.
Ara Sınav Puanları Çok Düşükse Ne Olacak?
Kanun yalnızca son sınav sonrasında başarısızlığı düzenlememiştir.
Temel eğitim ve ara eğitim sınavlarının sonuçlarına göre, kişi son yazılı sınavdan 100 tam puan alsa bile yazılı sınavlar nihai puanını 70’e çıkaramayacak durumdaysa özel bir sistem uygulanmaktadır.
Bu kişiler 15 gün içinde yeniden ikinci ara eğitim yazılı sınavına alınmaktadır.
Yeniden yapılan sınava rağmen kişinin teorik olarak son sınavdan 100 alması hâlinde dahi nihai puanının 70’e ulaşması mümkün değilse, hâkim ve savcı yardımcılığına Adalet Bakanlığı tarafından son verilmesi gündeme gelmektedir.
Örneğin temel eğitim sınavından 20, ara sınavlar bakımından da çok düşük puanlar alan bir kişinin son sınavdan 100 alması hâlinde bile ağırlıklı nihai puanı 70’e ulaşmayabilir.
Kanun bu durumda sürecin son eğitim aşamasına kadar anlamsız biçimde devam etmesini değil, ikinci ara sınav bakımından yeniden değerlendirme yapılmasını öngörmektedir.
Son Yazılı Sınavdan 70 Alınamazsa İkinci Hak Var mı?
Evet.
Son yazılı sınav puanı veya yazılı sınavlar nihai puanı 70’in altında kalan hâkim ve savcı yardımcıları için yeni bir son yazılı sınav hakkı bulunmaktadır.
Kanuna göre bu kişiler en geç iki ay içerisinde yeniden son yazılı sınava alınmaktadır.
Bu sınav uygulamada bütünleme sınavı niteliği taşımaktadır.
Ancak ikinci sınav sonucunda da gerekli başarı koşullarının sağlanamaması hâlinde yardımcılık sürecinin başarıyla tamamlanması mümkün olmaz.
Dolayısıyla son yazılı sınav, hâkim ve savcı yardımcılığı sisteminin en kritik aşamalarından biridir.
Yazılı Sınavların Mesleğe Kabuldeki Ağırlığı Ne Kadar?
Yazılı sınavlar yalnız sözlü sınava girebilmek için kullanılan bir ön eleme aracı değildir.
Hâkim ve savcı yardımcılığı sonunda hesaplanan genel başarı puanına doğrudan etki etmektedir.
Mevcut sisteme göre yardımcılık sonunda başarılı sayılabilmek için;
yazılı sınavlar nihai puanının %50’si, sözlü sınav puanının %25’i ve görev ile eğitim dönemlerinde verilen değerlendirme puanlarının aritmetik ortalamasının %25’i toplanmaktadır.
Ortaya çıkan toplam başarı puanının en az 70 olması gerekir.
Dolayısıyla nihai başarı puanı içerisinde en yüksek ağırlığa sahip unsur yazılı sınavlardır.
Örneğin kişinin yazılı sınavlar nihai puanı 80, sözlü sınav puanı 76 ve görev/eğitim değerlendirme ortalaması 84 olsun.
Genel sonuç:
80 × %50 = 40,
76 × %25 = 19,
84 × %25 = 21
olmak üzere 80 puan olacaktır.
Bu kişinin genel başarı puanı 70’in üzerinde olduğundan yardımcılık sonunda başarı şartını sağlamaktadır.
12. Yargı Paketi Yazılı Sınavların Ağırlığını Değiştirdi mi?
Hayır.
- Yargı Paketi’nin yaptığı değişikliklerden biri bu ağırlık oranlarını değiştirmek değildir.
%10, %30 ve %60 şeklindeki yazılı sınavlar nihai puan formülü ile meslek sonu başarı hesabındaki %50 yazılı, %25 sözlü ve %25 görev/eğitim değerlendirmesi sistemi 2022’de oluşturulan hâkim ve savcı yardımcılığı modelinden gelmektedir.
7589 sayılı Kanun’un yeni getirdiği unsurlar esas olarak;
yazılı sınav sorularının eğitim verilen konulardan gelmesi,
sınavın 100 tam puan üzerinden değerlendirilmesinin kanunda açıkça belirtilmesi,
mazeret sınavına ilişkin beş iş günlük başvuru sistemi
ve sınav sonuçlarının yazılı sınav kurulunca tutanağa bağlanarak Akademiye teslim edilmesidir.
Dolayısıyla “12. Yargı Paketi yazılı sınavın başarı barajını 70’ten 100’e çıkardı” gibi bir yorum kesinlikle yanlış olacaktır.
100, sınavın tam puanıdır; başarı ölçütü bakımından 70 puan kuralları varlığını sürdürmektedir.
Mazeret Nedeniyle Yazılı Sınava Girilemezse Ne Olacak?
- Yargı Paketi’nin en önemli yeniliklerinden biri mazeret sınavına ilişkin açık kanuni sistemdir.
Yeni hükme göre mazereti nedeniyle yazılı sınava katılamayan hâkim ve savcı yardımcısı, mazeretinin ortadan kalktığı günden itibaren en geç beş iş günü içerisinde durumunu Türkiye Adalet Akademisine bildirmek zorundadır.
Burada sürenin başlangıcı özellikle önemlidir.
Kanun:
“sınav tarihinden itibaren beş iş günü”
dememektedir.
Süre, mazeretin ortadan kalktığı günden itibaren işlemektedir.
Örneğin hâkim yardımcısının sınav günü başlayan ve on gün devam eden ciddi bir sağlık problemi bulunduğunu düşünelim.
Beş iş günlük bildirim süresinin sınav günü başlayacağı söylenemez. Kanun süre başlangıcını mazeretin ortadan kalkmasına bağlamıştır.
Ancak mazeretin gerçekten haklı olup olmadığına kişi kendisi karar veremez.
Mazeretin Haklı Olup Olmadığına Kim Karar Verecek?
Yeni düzenlemeye göre mazeret, yazılı sınav kurulu tarafından değerlendirilecektir.
Yazılı sınav kurulu mazereti haklı görürse kişinin sınavı Türkiye Adalet Akademisi tarafından belirlenecek tarihte yapılacaktır.
Dolayısıyla üç aşamalı bir sistem söz konusudur:
Kişi süresinde bildirimde bulunur, yazılı sınav kurulu mazereti değerlendirir, haklı bulunması hâlinde yeni sınav tarihini Akademi belirler.
Kanunda “mazeret olarak ileri sürülen her husus otomatik olarak kabul edilir” şeklinde bir düzenleme bulunmamaktadır.
Bu nedenle özellikle sağlık, zorunlu kamu görevi veya mücbir nitelikte başka bir olay ileri sürülüyorsa bunun belgelendirilebilir olması önem taşıyacaktır.
Beş İş Günlük Süre Kaçırılırsa Ne Olur?
Kanun mazereti bulunan kişinin durumunu en geç beş iş günü içinde Türkiye Adalet Akademisine bildirmesini öngörmektedir.
Bu nedenle süresinde bildirim yapılması mazeret sınavından yararlanabilmek açısından önemlidir.
Ancak beş iş günlük sürenin kaçırılmasının somut olayda hangi istisnai hâllerde mazur görülebileceği veya bildirim yapılmasını da engelleyen ayrı bir mücbir sebep bulunması hâlinde nasıl hareket edileceği konusunda 7589 sayılı Kanun ayrıca ayrıntılı özel bir hüküm getirmemektedir.
Bu tür istisnai uyuşmazlıkların ikincil mevzuat ve ileride oluşabilecek idari yargı uygulaması kapsamında değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu nedenle uygulamada en güvenli yol, mazeretin ortadan kalkmasının ardından beş iş günlük kanuni süreyi kesinlikle kaçırmamaktır.
Yazılı Sınav Sonuçları Nasıl Açıklanacak?
Yeni Kanun, sınav sonuçlarının idari kayıt sistemini de açık şekilde düzenlemektedir.
Yazılı sınav sonuçları yazılı sınav kurulu tarafından tutanağa bağlanacak ve Türkiye Adalet Akademisine teslim edilecektir.
Böylece yalnız sınavın puanlandırılması değil, sonuçların kurul tarafından resmî biçimde kayıt altına alınması da kanun hükmü hâline getirilmiştir.
Sonuçların ilan yöntemi, sınav evrakına ilişkin usuller ve benzeri ayrıntılar ise Türkiye Adalet Akademisinin ilgili düzenlemeleri çerçevesinde yürütülecektir.
Yazılı Sınav Kurulunda Kimler Bulunacak?
Hâkim ve savcı yardımcılığı sisteminde yazılı sınavlar Türkiye Adalet Akademisi bünyesinde oluşturulan yazılı sınav kurulu tarafından gerçekleştirilmektedir.
2802 sayılı Kanun’un sistemine göre kurul; hâkim ve savcı yardımcılarına ders verenler arasından Türkiye Adalet Akademisi Başkanınca seçilen bir başkan, dört asıl üye ve iki yedek üyeden oluşmaktadır.
- Yargı Paketi bu kurul yapısını ortadan kaldırmamıştır.
Aksine yeni düzenlemede mazeretin haklı olup olmadığını değerlendirme ve sınav sonuçlarını tutanağa bağlama konusunda da yazılı sınav kuruluna açık görev verilmiştir.
Yeni Yazılı Sınav Çoktan Seçmeli mi Olacak?
7589 sayılı Kanun bu konuda kesin bir sınav tekniği belirlememektedir.
Kanunda:
“Bütün sorular çoktan seçmeli olacaktır.”
şeklinde bir hüküm bulunmamaktadır.
Aynı şekilde soru sayısı veya sınav süresi de doğrudan Kanun’da düzenlenmemiştir.
Türkiye Adalet Akademisinin geçmiş uygulamalarında bazı temel eğitim yazılı sınavlarının çoktan seçmeli olarak gerçekleştirildiği görülmekle birlikte, 12. Yargı Paketi’nin kanuni düzenlemesi bakımından esas alınması gereken nokta şudur:
Kanun sınavın içeriğini ve temel puanlama ilkesini belirlemekte; sınav tekniğinin bütün ayrıntılarını sabitlememektedir.
Bu nedenle gelecekte Türkiye Adalet Akademisinin ilgili yönetmelik ve sınav yönergeleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Yazılı Sınavda Yalnız Kanun Bilgisi mi Ölçülecek?
Yeni sistemin eğitim başlıklarına bakıldığında bunun zorunlu olarak yalnız kanun maddesi ezberine dayalı bir sınav modeli olması gerekmediği anlaşılmaktadır.
Çünkü eğitim konuları arasında yalnız maddi hukuk alanları değil;
duruşma yönetimi,
gerekçeli karar yazımı,
uluslararası hukuk,
adalet hizmetlerinin yönetimi
ve sık karşılaşılan dava türleri
de bulunmaktadır.
Dolayısıyla eğitim programının içeriğine bağlı olarak hukuki muhakeme, içtihat bilgisi ve uygulama becerisinin sınavlarda önem kazanması mümkündür.
Ancak sınavda ne ölçüde vaka sorusu, doğrudan mevzuat sorusu veya başka soru türü kullanılacağı her sınavın uygulama esaslarına bağlı olacaktır.
Temel Eğitim Yazılı Sınavı Neden Önemli?
Temel eğitim sonunda yapılan ilk yazılı sınav yalnızca nihai başarı hesabında %10 ağırlığa sahip değildir.
Bu sınavın ayrıca hâkim ve savcı yardımcılarının görev döneminde atanacakları yerlerin belirlenmesinde de önemli işlevi bulunmaktadır.
2802 sayılı Kanun’a göre yardımcılar temel eğitim sonunda aldıkları yazılı sınav puanına göre sıralanmakta ve görev dönemini geçirecekleri ilk derece yargı yerlerinin belirlenmesinde bu sıralama dikkate alınmaktadır.
Dolayısıyla:
“İlk sınav zaten nihai puanın yalnız %10’u, önemsizdir.”
şeklinde düşünmek doğru değildir.
İlk sınavın nihai başarı puanındaki ağırlığı sınırlı olsa da görev dönemi yerleştirmesinde ayrı bir pratik etkisi bulunmaktadır.
Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Giriş Sınavı ile Bu Yazılı Sınav Aynı Şey mi?
Hayır.
SEO bakımından da en fazla karıştırılan meselelerden biri budur.
Hâkim ve savcı yardımcısı olabilmek için önce mesleğe giriş sürecindeki şartların karşılanması ve hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavı ve ilgili kabul sürecinin başarıyla tamamlanması gerekir.
Kişi bundan sonra hâkim ve savcı yardımcılığına atanır.
- Yargı Paketi’nin burada ele alınan değişikliği ise atanmış hâkim ve savcı yardımcılarının üç yıllık eğitim sürecindeki sınavlarını ilgilendirmektedir.
Bu nedenle 12. Yargı Paketi;
ÖSYM hâkimlik sınavındaki genel kültür soru sayısını,
giriş sınavındaki aday sayısını,
ÖSYM sınavının soru dağılımını
veya giriş sınavına başvuru koşullarını
bu maddeyle değiştirmemiştir.
Değiştirilen hüküm doğrudan 2802 sayılı Kanun m.10’daki meslek öncesi yardımcılık eğitimi ve sınav sistemidir.
Yeni Yazılı Sınav Düzenlemesi Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
7589 sayılı Kanun’un 26. maddesinde bazı hükümlerin farklı tarihlerde yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.
Hâkim ve savcı yardımcılığı eğitim ve sınav sistemini değiştiren 8. madde, özel olarak ertelenmiş maddeler arasında sayılmamıştır.
Kanunun “diğer maddeleri” yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 2802 sayılı Kanun m.10’da yapılan yeni sınav düzenlemesi 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu tarihten sonraki eğitim ve sınav uygulamalarında yeni kanuni hükümler dikkate alınacaktır.
Eski Yardımcılar da Yeni Sınav Sistemine Tabi mi?
7589 sayılı Kanun’da hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı sınav değişikliği bakımından yalnız değişiklikten sonra göreve başlayan yardımcıların kapsama alınacağına ilişkin özel bir geçiş hükmü bulunmamaktadır. Kanunun geçici maddesinde çeşitli başka düzenlemeler için özel geçiş hükümleri getirilmiş olmasına rağmen 2802 sayılı Kanun m.10 değişikliği bakımından böyle bir istisna düzenlenmemiştir.
Bu nedenle yürürlük tarihinden sonra gerçekleştirilecek eğitim ve sınav işlemlerinde güncel m.10 hükümlerinin dikkate alınması gerekir.
Ancak değişiklikten önce tamamlanmış sınavların geriye dönük olarak yeniden yapılacağı veya daha önce kesinleşmiş puanların yeni kanun nedeniyle kendiliğinden değişeceği yönünde bir hüküm bulunmamaktadır.
Yeni düzenleme esas olarak yürürlük sonrasındaki sınav işlemlerine yöneliktir.
Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Yazılı Sınavı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yazılı sınavlar kaç puan üzerinden yapılacak?
Sınavlar 100 tam puan üzerinden değerlendirilecektir.
Başarılı olmak için kaç puan gerekir?
Sözlü sınava girebilmek için son yazılı sınav puanının ve yazılı sınavlar nihai puanının ayrı ayrı en az 70 olması gerekir.
Kaç yazılı sınav var?
Olağan süreçte temel eğitim sonunda bir, iki ara eğitimin sonunda iki ve son eğitim sonunda bir olmak üzere en az dört yazılı sınav bulunmaktadır. Gerektiğinde yeniden sınav veya bütünleme sınavı yapılabilir.
Sınav soruları nereden çıkacak?
- Yargı Paketi sonrasında kanun açıkça eğitim verilen konulardan soru sorulacağını düzenlemektedir.
Bütün sınavlar çoktan seçmeli mi?
7589 sayılı Kanun soru türünü zorunlu olarak çoktan seçmeli biçimde belirlememiştir. Ayrıntılar Türkiye Adalet Akademisinin sınav mevzuatı ve sınava ilişkin düzenlemelerine göre belirlenir.
Son yazılı sınavdan 69, genel yazılı puandan 80 alınırsa sözlü sınava girilir mi?
Hayır. Son yazılı sınav puanının da ayrıca en az 70 olması gerekir.
Son yazılı sınavdan 80, nihai yazılı puandan 69 alınırsa sözlü sınava girilir mi?
Hayır. İki puanın da ayrı ayrı en az 70 olması şarttır.
Mazeret nedeniyle sınava girilemezse ne yapılmalı?
Mazeretin ortadan kalktığı günden itibaren en geç beş iş günü içerisinde Türkiye Adalet Akademisine bildirim yapılmalıdır. Yazılı sınav kurulu mazereti haklı görürse sınav Akademinin belirlediği tarihte gerçekleştirilir.
Son sınavda başarısız olunursa tekrar sınav hakkı var mı?
Son yazılı sınav puanı veya yazılı sınavlar nihai puanı 70’in altında kalanlar en geç iki ay içerisinde yeniden son yazılı sınava alınır.
Yazılı sınavların genel başarıdaki ağırlığı nedir?
Yardımcılık sonu genel başarı puanında yazılı sınavlar nihai puanının ağırlığı %50’dir. Sözlü sınav %25, görev ve eğitim dönemi puanları ise %25 oranında etkilidir.
Yeni Sınav Sisteminin En Önemli Pratik Sonuçları Nelerdir?
- Yargı Paketi sonrası sınav sistemi değerlendirildiğinde üç husus özellikle önem kazanmaktadır.
Birincisi, sınav içeriği ile eğitim programı arasında artık açık bir kanuni bağlantı bulunmaktadır. Hâkim ve savcı yardımcısına eğitimde öğretilen konular sınav kapsamının temelini oluşturacaktır. Bu durum hem sınavın öngörülebilirliği hem de eğitim ile ölçme-değerlendirme sürecinin uyumu bakımından önemlidir.
İkincisi, mazeret sınavı artık açık bir kanuni mekanizmaya bağlanmıştır. Mazeretin sona ermesinden sonraki beş iş günlük bildirim süresi özellikle dikkat edilmesi gereken yeni bir usul kuralıdır.
Üçüncüsü ise sınav sonuçlarının yazılı sınav kurulunca tutanak altına alınmasıdır. Bu düzenleme sınav sürecindeki işlemlerin kurumsal ve denetlenebilir biçimde yürütülmesine hizmet etmektedir.
Bununla birlikte 12. Yargı Paketi, mevcut sınavların başarı hesabını baştan sona değiştirmemiştir.
%10 temel eğitim, %30 ara sınavlar ve %60 son yazılı sınav şeklindeki nihai yazılı puan sistemi devam etmektedir. Aynı şekilde sözlü sınava girebilmek için hem son sınav hem nihai yazılı puanda 70 şartı korunmuştur. Yardımcılık sonunda genel başarı puanının en az 70 olması zorunluluğu da devam etmektedir.
Sonuç: 12. Yargı Paketi Sonrası Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Yazılı Sınavı Nasıl Yapılacak?
- Yargı Paketi ile hâkim ve savcı yardımcılarının üç yıllık meslek öncesi eğitiminde uygulanan yazılı sınav sistemi daha ayrıntılı biçimde kanun seviyesinde düzenlenmiştir.
7589 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 10. maddesine eklenen yeni hüküm uyarınca yazılı sınavlarda yalnızca eğitim verilen konulardan soru sorulacak ve bütün sınavlar 100 tam puan üzerinden değerlendirilecektir.
Yeni sistemin en önemli yeniliklerinden biri ise mazeret sınavıdır.
Hâkim veya savcı yardımcısı haklı bir nedenle yazılı sınava katılamazsa mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde Türkiye Adalet Akademisine bildirim yapmak zorundadır. Mazeretin haklı olup olmadığına yazılı sınav kurulu karar verir. Mazeret kabul edilirse yeni sınav tarihi Akademi tarafından belirlenir.
Yazılı sınav sonuçları ayrıca sınav kurulu tarafından tutanağa bağlanacak ve Türkiye Adalet Akademisine teslim edilecektir.
Bununla birlikte yeni düzenleme eski sınav sistemindeki puan ağırlıklarını ortadan kaldırmamıştır.
Hâkim ve savcı yardımcısının yazılı sınavlar nihai puanı halen;
temel eğitim sınavının %10’u, ara eğitim sınavlarının ortalamasının %30’u ve son yazılı sınavın %60’ı üzerinden hesaplanmaktadır.
Sözlü sınava girebilmek için ise hem son yazılı sınav puanının hem de yazılı sınavlar nihai puanının ayrı ayrı en az 70 olması gerekir.
Son sınavdan 65 alıp genel yazılı ortalamada 80’e ulaşmak yeterli değildir.
Son sınavdan 90 alıp yazılı sınavlar nihai puanında 68’de kalmak da yeterli değildir.
Her iki barajın ayrı ayrı geçilmesi gerekir.
Gerekli puanı elde edemeyenlere kanunun öngördüğü koşullarda yeniden sınav hakkı tanınmaktadır. Son yazılı sınav veya nihai yazılı puan bakımından başarısız olanlar en geç iki ay içinde tekrar son yazılı sınava alınmaktadır. Daha erken aşamada, son sınavdan 100 alınsa dahi nihai 70 puana ulaşılması matematiksel olarak mümkün görünmüyorsa ikinci ara eğitim sınavının yeniden yapılmasına ilişkin özel sistem uygulanmaktadır.
Yardımcılığın sonunda ise yalnızca yazılı sınav puanı esas alınmamaktadır.
Genel başarı puanının;
%50’si yazılı sınavlar nihai puanından, %25’i sözlü sınavdan ve %25’i üç yıllık görev ve eğitim dönemindeki değerlendirme puanlarından oluşmaktadır. Toplam başarı puanının en az 70 olması gerekmektedir.
Bu nedenle yeni sistemin özünü şu şekilde ifade etmek mümkündür:
Eğitimde anlatılmayan konulardan bağımsız bir sınav yapılması yerine eğitim ile sınav içeriği arasında doğrudan bağlantı kurulmuş, değerlendirme 100 puana bağlanmış, mazeret sınavı kanuni sisteme oturtulmuş ve sınav sonuçlarının resmî biçimde tutanağa bağlanması zorunlu hâle getirilmiştir.
Ancak 12. Yargı Paketi, hâkim ve savcı yardımcılığına giriş için yapılan ÖSYM yazılı yarışma sınavını bu hükümle değiştirmemiştir.
Değişiklik, hâkim ve savcı yardımcısı olarak atanmış kişilerin üç yıllık eğitim sürecinde girdikleri meslek içi nitelikteki meslek öncesi yazılı sınavlara ilişkindir. Bu ayrım, “2026 hâkimlik sınavı değişti mi?” sorusuna cevap verirken mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Yeni düzenleme 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Sonuç itibarıyla hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı sınav sistemi artık yalnız sınav sonucuna değil, eğitimle ölçme arasında uyum, çok aşamalı değerlendirme, mazeret hakkının usule bağlanması ve üç yıllık performansın bütün olarak değerlendirilmesi esasına dayanmaktadır. 12. Yargı Paketi ile yapılan değişikliğin uygulamadaki en önemli etkisi de hâkim ve savcı yardımcılığı eğitim sürecinin ölçme ve değerlendirme kurallarının daha açık ve öngörülebilir biçimde kanunda düzenlenmiş olmasıdır.
About Post Author
