Dubai Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tenfizi

Dubai’de Verilen Mahkeme Kararı Türkiye’de Doğrudan Geçerli midir?

Son yıllarda Dubai, yalnızca Orta Doğu’nun değil, dünyanın en önemli ticaret ve yatırım merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Gayrimenkul yatırımları, uluslararası şirket kuruluşları, finans sektörü, lojistik faaliyetleri ve serbest ticaret bölgeleri sayesinde binlerce yabancı yatırımcı gibi Türk vatandaşları ve Türk şirketleri de Dubai’de önemli ticari faaliyetler yürütmektedir. Bu gelişmelerin doğal sonucu olarak taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü Dubai mahkemeleri önüne taşınmakta ve verilen kararların Türkiye’de nasıl uygulanacağı sorusu giderek daha fazla gündeme gelmektedir.

Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış kanılardan biri, Dubai’de kesinleşen bir mahkeme kararının Türkiye’de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurduğu düşüncesidir. Oysa yabancı bir devlet mahkemesi tarafından verilen karar, kural olarak yalnızca verildiği ülke sınırları içerisinde doğrudan icra edilebilir. Aynı kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi ise Türk hukukunda öngörülen şartların yerine getirilmesine bağlıdır.

Bu nedenle Dubai’de kazanılan bir ticari dava, alacak davası, tazminat davası veya aile hukukuna ilişkin uyuşmazlık, Türkiye’de ayrıca değerlendirilmeden doğrudan icraya konulamaz. Kararın Türkiye’de icra kabiliyeti kazanabilmesi için, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kapsamında tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir.

Ancak Dubai bakımından dikkat edilmesi gereken önemli bir özellik bulunmaktadır. Dubai’de faaliyet gösteren tüm mahkemeler aynı hukuki yapıya sahip değildir. Bu nedenle kararın hangi mahkeme tarafından verildiği, tenfiz sürecinde önem kazanabilmektedir.

Dubai’nin Hukuk Sistemi Neden Diğer Ülkelerden Farklıdır?

Dubai hakkında yapılan değerlendirmelerde çoğu zaman gözden kaçan husus, şehrin Birleşik Arap Emirlikleri’nin bir emirliği olması ve kendine özgü bazı hukuki yapılara sahip bulunmasıdır.

Birleşik Arap Emirlikleri genel olarak medeni hukuk esaslarını benimseyen, bunun yanında İslam hukukundan da etkilenen karma bir hukuk sistemine sahiptir. Ticari hayatın gelişmesi amacıyla yapılan reformlar sayesinde özellikle yabancı yatırımcıların yoğun olarak faaliyet gösterdiği alanlarda uluslararası standartlara uygun düzenlemeler oluşturulmuştur.

Bu sistem içerisinde Dubai, ekonomik yapısı nedeniyle ayrı bir önem taşımaktadır. Şehirde faaliyet gösteren uluslararası şirketlerin sayısı her geçen yıl artarken, buna paralel olarak ticari uyuşmazlıklar da çeşitlenmektedir. İnşaat projeleri, enerji yatırımları, finans sözleşmeleri, uluslararası satış sözleşmeleri ve teknoloji yatırımları nedeniyle verilen mahkeme kararlarının farklı ülkelerde uygulanması ihtiyacı sıkça ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle Dubai mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de tenfizi, yalnızca aile hukukunu ilgilendiren bir konu değil; uluslararası ticaret hukukunun da önemli başlıklarından biridir.

Dubai Yerel Mahkemeleri ile DIFC Mahkemeleri Aynı Yapıya mı Sahiptir?

Dubai’yi diğer ülkelerden ayıran en önemli özelliklerden biri, şehirde farklı yargı sistemlerinin birlikte faaliyet göstermesidir.

Bir tarafta Dubai’nin genel yargı yetkisini kullanan yerel mahkemeler bulunurken, diğer tarafta uluslararası finans merkezi olarak kurulan Dubai Uluslararası Finans Merkezi (DIFC) bünyesinde faaliyet gösteren özel mahkemeler yer almaktadır.

DIFC Mahkemeleri, özellikle uluslararası ticari uyuşmazlıkların çözümü amacıyla oluşturulmuş olup İngiliz ortak hukuk (common law) sisteminden önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu yönüyle klasik Dubai mahkemelerinden farklı bir yapıya sahiptir.

Uluslararası şirketler arasında imzalanan birçok sözleşmede, uyuşmazlıkların çözüm yeri olarak doğrudan DIFC Mahkemeleri belirlenmektedir. Bu nedenle Türkiye’de açılacak tenfiz davasında öncelikle kararın hangi mahkeme tarafından verildiğinin doğru şekilde tespit edilmesi gerekir.

Kararın kaynağı, uygulanacak hukuki değerlendirme bakımından önem taşıyabileceğinden dava açılmadan önce yabancı ilamın ayrıntılı biçimde incelenmesi büyük önem taşır.

Hangi Dubai Mahkeme Kararları Türkiye’de Tenfiz Edilebilir?

Dubai mahkemeleri tarafından verilen her kararın Türkiye’de tenfiz edilmesi mümkün değildir.

Türk hukukunda tenfiz yalnızca özel hukuk alanına giren ve icrası mümkün olan mahkeme kararları bakımından söz konusu olur.

Uygulamada en sık karşılaşılan kararlar şunlardır:

• Ticari alacak kararları,
• İnşaat ve eser sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar,
• Uluslararası satış sözleşmelerine ilişkin hükümler,
• Şirket ortaklıklarından kaynaklanan kararlar,
• Tazminat davaları,
• Nafaka ve mali sonuç doğuran aile hukuku kararları,
• Bazı miras hukuku uyuşmazlıkları.

Buna karşılık kamu hukukuna ilişkin yaptırımlar veya ceza mahkemelerinin verdiği birçok karar aynı kapsamda değerlendirilmez.

Bu nedenle dava açılmadan önce yabancı mahkeme kararının hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerekir.

Türk Mahkemesi Dubai Mahkemesinin Kararını Yeniden İnceler mi?

Tenfiz davalarında en sık sorulan sorulardan biri de budur.

Bazı kişiler Türk mahkemesinin Dubai’de görülen davayı baştan sona yeniden değerlendireceğini düşünmektedir. Oysa tenfiz yargılamasının amacı, uyuşmazlığı ikinci kez çözmek değildir.

Türk mahkemesi, Dubai mahkemesinin delilleri doğru değerlendirip değerlendirmediğini, tanık beyanlarının isabetini veya yabancı hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını incelemez.

Mahkemenin görevi yalnızca yabancı mahkeme kararının Türkiye’de uygulanmasına engel oluşturabilecek hukuki şartların bulunup bulunmadığını değerlendirmektir. Bu yaklaşım, uluslararası özel hukukta kabul edilen “kararın esasına girilmemesi” ilkesinin doğal sonucudur.

Bu ilke sayesinde aynı uyuşmazlığın farklı ülkelerde yeniden görülmesinin önüne geçilirken, yabancı mahkeme kararlarının uluslararası dolaşımı da kolaylaştırılmaktadır.

Dubai Kararlarında Kamu Düzeni ve Savunma Hakkı Neden Önemlidir?

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfiz edilebilmesi için dikkate alınan temel ölçütlerden biri de Türk kamu düzenidir.

Ancak kamu düzeni kavramı, yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olmasını ifade etmez. Her ülkenin kendine özgü hukuk sistemi ve yargılama usulleri bulunabilir. Bu farklılık tek başına tenfize engel oluşturmaz.

Türk mahkemesi, yabancı kararın uygulanmasının Türk hukuk düzeninin temel ilkelerini açık şekilde ihlal edip etmediğini değerlendirir. Bunun yanında davalının usulüne uygun şekilde yargılamaya çağrılıp çağrılmadığı, savunma hakkını kullanma imkânına sahip olup olmadığı ve adil yargılanma ilkelerine uygun hareket edilip edilmediği de inceleme konusu yapılır.

Bu değerlendirme, hem yabancı mahkeme kararlarına duyulan güvenin korunmasını hem de temel hakların güvence altına alınmasını amaçlamaktadır.

Dubai’de Verilen Boşanma Kararları Türkiye’de Nasıl Sonuç Doğurur?

Dubai’de yaşayan Türk vatandaşlarının sayısının artmasıyla birlikte aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar da uygulamada daha sık görülmeye başlamıştır. Eşlerden birinin veya her ikisinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olduğu durumlarda, Dubai mahkemelerinde verilen boşanma kararlarının Türkiye’de hangi sonuçları doğuracağı önemli bir hukuki mesele hâline gelmektedir.

Boşanma kararı yalnızca evlilik birliğinin sona ermesini ifade etmez. Aynı karar içerisinde nafaka, velayet, kişisel ilişki kurulması, mal rejiminin tasfiyesi veya tazminat gibi farklı hukuki sonuçlar da yer alabilir. Bu nedenle yabancı mahkeme kararı incelenirken, hangi hükümlerin Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurmasının talep edildiği dikkatle değerlendirilmelidir.

Özellikle nafaka veya para ödenmesini gerektiren hükümler bakımından, kararın Türkiye’de cebrî icra yoluyla uygulanabilmesi için tenfiz kararı alınması gerekir. Buna karşılık yalnızca kesin hüküm etkisinin tanınmasının yeterli olduğu bazı durumlarda tanıma kurumunun uygulanması gündeme gelebilir. Bu ayrım, dava açılmadan önce doğru hukuki yolun belirlenmesi açısından önem taşır.

Dubai’deki Ticari Uyuşmazlıkların Türkiye’ye Yansıması

Dubai, Orta Doğu’nun en önemli ticaret merkezlerinden biri olması nedeniyle Türk şirketlerinin de yoğun şekilde faaliyet gösterdiği bir pazardır. İnşaat, enerji, lojistik, turizm, finans, e-ticaret ve dış ticaret alanlarında kurulan ticari ilişkiler, zaman zaman uyuşmazlıkların Dubai mahkemelerine taşınmasına neden olmaktadır.

Örneğin bir Türk yüklenici şirket ile Dubai’de faaliyet gösteren bir yatırım şirketi arasında imzalanan inşaat sözleşmesinden kaynaklanan alacak davası Dubai mahkemelerinde sonuçlanmış olabilir. Benzer şekilde uluslararası mal satışına ilişkin bir sözleşmeden doğan ödeme yükümlülüğü hakkında da Dubai’de hüküm kurulabilir.

Borçlunun malvarlığının Türkiye’de bulunması hâlinde, alacaklının bu kararı Türkiye’de icra edebilmesi için tenfiz yoluna başvurması gerekir. Tenfiz kararı alınmadığı sürece yabancı mahkeme ilamı, Türk icra organları tarafından doğrudan yerine getirilemez.

Bu nedenle uluslararası ticaret yapan şirketler bakımından tenfiz süreci, yalnızca usule ilişkin bir işlem değil; mahkeme kararının ekonomik değerini koruyan önemli bir hukuki mekanizmadır.

Gayrimenkul ve İnşaat Uyuşmazlıkları Bakımından Tenfiz

Dubai denildiğinde akla gelen ilk alanlardan biri gayrimenkul yatırımlarıdır. Türk vatandaşları ve Türk şirketleri tarafından Dubai’de gerçekleştirilen konut, ofis, otel ve ticari proje yatırımları son yıllarda önemli ölçüde artmıştır.

Bu yatırımlar nedeniyle yüklenici sözleşmeleri, satış vaatleri, kira ilişkileri ve proje finansmanı gibi birçok hukuki uyuşmazlık ortaya çıkabilmektedir. Bu uyuşmazlıklar sonucunda verilen mahkeme kararlarının Türkiye’de uygulanması gerektiğinde ise tenfiz süreci gündeme gelir.

Örneğin Dubai’de bulunan bir taşınmazın satışından doğan alacak hakkında verilen kararın borçlusunun Türkiye’de malvarlığı bulunuyorsa, alacaklı bu kararın Türkiye’de icra edilebilmesi amacıyla tenfiz davası açabilir.

Bununla birlikte yabancı mahkeme kararının konusu, niteliği ve Türkiye’de doğuracağı hukuki sonuçlar her somut olay bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

DIFC Mahkemesi Kararlarının Türkiye’de Değerlendirilmesi

Dubai Uluslararası Finans Merkezi (DIFC) bünyesinde faaliyet gösteren mahkemeler, özellikle uluslararası ticari uyuşmazlıkların çözümü amacıyla oluşturulmuş özel bir yargı sistemidir.

Bu mahkemelerde görülen davaların önemli bir kısmı yabancı yatırımcılar, çok uluslu şirketler ve uluslararası finans kuruluşları arasında ortaya çıkan uyuşmazlıklardan oluşmaktadır. Taraflar, sözleşmelerine koydukları yetki şartı sayesinde uyuşmazlıklarını doğrudan DIFC Mahkemelerinin önüne taşıyabilmektedir.

Türk hukukunda ise yabancı mahkeme kararının hangi yargı organı tarafından verildiği, tenfiz sürecinde dikkate alınan unsurlardan biridir. Bu nedenle kararın DIFC Mahkemesi tarafından mı yoksa Dubai Yerel Mahkemeleri tarafından mı verildiğinin belirlenmesi, başvuru dosyasının hazırlanması sırasında önem taşır.

Her iki mahkeme sisteminden verilen kararlar bakımından da MÖHUK’ta öngörülen şartlar çerçevesinde değerlendirme yapılır. Ancak kararın niteliği, kesinleşme durumu ve başvuru belgeleri her dosyada ayrıca incelenmelidir.

Tenfiz Davasında Hangi Belgeler Gerekebilir?

Dubai mahkemelerinde verilen bir kararın Türkiye’de tenfizi talep edilirken, başvuru dosyasının eksiksiz hazırlanması büyük önem taşır. Belgelerdeki eksiklikler veya usule ilişkin hatalar, davanın uzamasına ya da eksikliklerin giderilmesi için ek süre verilmesine neden olabilir.

Somut olayın özelliklerine göre farklılık göstermekle birlikte uygulamada genellikle;

• yabancı mahkeme kararının usulüne uygun örneği,
• kararın kesinleştiğini gösteren belge,
• gerekli hâllerde usulüne uygun onay ve tasdik işlemleri,
• Türkçe tercümeler,
• taraflara ilişkin kimlik ve temsil belgeleri

gibi evraklar dosyaya sunulmaktadır.

Belgelerin hazırlanma şekli ve geçerliliği, kararın verildiği ülkenin usul kuralları ile Türk hukukundaki düzenlemeler birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Dubai mahkeme kararlarının tenfizinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, kararın kesinleşme durumunun yeterince ortaya konulamamasıdır. Bunun yanında eksik tercümeler, taraf bilgilerindeki uyumsuzluklar veya temsil belgelerine ilişkin eksiklikler de sürecin uzamasına neden olabilmektedir.

Bazı başvurularda ise kararın yalnızca belirli bölümleri sunulmakta veya hüküm fıkrası dışında kalan kısımlar dosyaya eklenmemektedir. Oysa mahkeme, kararın kapsamını ve niteliğini sağlıklı şekilde değerlendirebilmek için yabancı ilamı bütün olarak inceleme ihtiyacı duyabilir.

Bir diğer önemli hata, tanıma ve tenfiz kurumlarının birbirine karıştırılmasıdır. Her yabancı mahkeme kararı için aynı hukuki yolun uygulanacağı düşüncesi doğru değildir. Kararın niteliğine göre tanıma yeterli olabileceği gibi, cebrî icra amacı taşıyan kararlar bakımından tenfiz zorunlu hâle gelebilir.

Sonuç

Dubai mahkemeleri tarafından verilen kararların Türkiye’de doğrudan icra edilebilmesi mümkün değildir. Bu kararların Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi, kural olarak Türk mahkemelerince yürütülecek tanıma veya tenfiz sürecinin tamamlanmasına bağlıdır.

Dubai’yi diğer ülkelerden ayıran en önemli özelliklerden biri, yerel mahkemelerin yanı sıra uluslararası ticaret uyuşmazlıklarında görev yapan DIFC Mahkemelerine de ev sahipliği yapmasıdır. Bu durum, yabancı mahkeme kararlarının değerlendirilmesi sırasında kararın hangi yargı organı tarafından verildiğinin önem kazanmasına neden olmaktadır.

Özellikle ticari alacaklar, inşaat projeleri, uluslararası yatırım sözleşmeleri ve aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar bakımından Dubai mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de uygulanması sıkça gündeme gelmektedir. Başvuru öncesinde kararın niteliğinin doğru belirlenmesi, gerekli belgelerin eksiksiz hazırlanması ve MÖHUK’ta öngörülen şartların somut olaya uygun şekilde değerlendirilmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Uluslararası ticaretin gelişmeye devam ettiği günümüzde, Türkiye ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ekonomik ve hukuki ilişkilerin daha da artması beklenmektedir. Buna paralel olarak Dubai mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de tanınması ve tenfizi de uygulamada önemini koruyacak; her somut olayın kendi özellikleri çerçevesinde dikkatle değerlendirilmesi gerekecektir.