İşe İade Davalarında Arabuluculuk: Uzlaşma mı, Yargılama mı?

İş sözleşmesi feshedilen bir işçinin önündeki ilk yasal yol artık mahkeme değil, arabuluculuk masasıdır. İşe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurmak bir tercih değil, dava şartıdır. Yani arabulucuya gitmeden açılan bir dava, usulden reddedilir.

1. Arabuluculuk Masasındaki Kritik 1 Aylık Süre

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre hak düşürücü süredir; bir gün bile geçirilmesi tüm hakların kaybı anlamına gelir. Arabuluculuk görüşmeleri sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir.

2. Arabuluculukta Anlaşmanın Avantajları

Masada el sıkışmanın, dava yoluna göre çok daha cazip yanları olabilir:

• Hız: Bir işe iade davası yerel mahkeme, istinaf ve (şartları varsa) Yargıtay süreciyle birlikte 1.5 – 3 yıl sürebilir. Arabuluculuk ise en fazla 3+1 haftada biter.

• Kesinlik: Mahkemeden çıkacak karar her zaman bir risk taşır. Arabuluculukta ise taraflar kendi kararlarını kendileri verir.

• Maliyet: Dava harçları, bilirkişi ücretleri ve uzun süren yargılama giderleri arabuluculukta yoktur.

• Gizlilik: Mahkeme kayıtlarının aksine, arabuluculuk görüşmeleri gizlidir. Şirketin ticari sırları veya işçinin sicili korunmuş olur.

3. Mahkeme Yolunu Seçmenin Mantıklı Olduğu Durumlar

Her ne kadar hız avantajlı olsa da, bazı durumlarda dava açmak daha doğru bir strateji olabilir:

• Düşük Teklif: İşveren, arabuluculuk masasında işçinin yasal haklarının (boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı) çok altında bir rakam teklif ediyorsa.

• İşe İade Kararlılığı: İşçi gerçekten işine geri dönmek istiyorsa ve işveren “tazminatını verelim ama geri gelme” diyorsa, işçinin mahkemeden “işe iade” kararı alması tek yoldur.

• Emsal Karar Gerekliliği: Özellikle toplu işten çıkarmalarda veya mobbing gibi durumlarda, hukuki bir tespitin yapılması gelecekteki haklar için kritik olabilir.

4. Arabuluculuk Tutanağında Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Tuzaklar

Arabuluculuk sonunda imzalanan tutanak, mahkeme ilamı (kararı) hükmündedir. Bu nedenle şu detaylar hayati önem taşır:

1. İşe Başlatma Tarihi Belirlenmeli: Eğer işe iade konusunda anlaşıldıysa, işçinin hangi tarihte iş başı yapacağı netleştirilmelidir.

2. Parasal Haklar Net Yazılmalı: “Boşta geçen süre ücreti” ve “İşe başlatmama tazminatı” net rakamlar olarak belirtilmelidir. “Yasal haklar ödenecektir” gibi yuvarlak cümleler ileride icra takibini imkansız kılar.

3. Ödeme Günü: Paranın hangi tarihte, hangi hesaba yatırılacağı tutanağa geçirilmelidir.

Sonuç: Hangisi Daha Mantıklı?

Eğer işveren, işçinin mahkeme sonunda alabileceği muhtemel tazminatlara yakın bir rakamı (vade farkını ve dava riskini de hesaba katarak) peşin veya kısa vadeli teklif ediyorsa, anlaşmak genellikle daha mantıklıdır. 2-3 yıl sonra alınacak bir toplu paranın, bugünkü ekonomik değerini koruyup korumayacağı en büyük soru işaretidir.

Ancak, işverenin teklifi sembolik kalıyorsa ve fesih işleminin haksızlığı açıkça ortadaysa, profesyonel bir avukat desteğiyle dava yoluna gitmek hak kaybını önleyecektir.