Özel hastanede ödediğiniz muayene, tetkik, yatış, ameliyat paketi, malzeme/implant, hekim farkı gibi kalemler hangi şartlarda iade edilir? SGK ilave ücret sınırı, ilave ücret alınamayacak hizmetler, fatura dökümü isteme ve 2026 tüketici başvuru yolları bu rehberde.

1) Konu neden “fatura kalemi” üzerinden kazanılır?

Özel hastane ücret uyuşmazlıklarında asıl problem çoğu zaman “toplam tutar” değil, toplamı oluşturan kalemlerin hukuka uygun şekilde adlandırılıp adlandırılmadığıdır. Aynı ödeme; bazen mevzuata uygun katılım payı, bazen ilave ücret (fark), bazen de hizmetin ayıplı/eksik ifası veya sebepsiz zenginleşme zeminiyle iade edilebilir hâle gelir.

Bu nedenle “para iadesi” yazılarında en kritik bölüm şudur:
B) Ücret kalemleri: Neyin iadesi istenir?
Aşağıda, potansiyel iade talebinin en sık kurulduğu kalemleri tek tek ve pratik kontrol noktalarıyla anlatıyorum.

---

2) Hukuki çerçeve: Dayanak haritanız

• SGK ilave ücret sistemi (5510 m. 73 mantığı): Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca ilave ücret alınabilmesi ve bunun tavanı SGK’nın bilgilendirmelerinde açıkça anlatılır; genel yaklaşım, belirlenen bedelin iki katına kadar ilave ücret tavanı belirlenebilmesidir.

• Acil hâl ve bazı hizmetlerde ilave ücret yasağı: Acil hal kapsamında sunulan hizmetlerde katılım payı ve ilave ücret alınamayacağı; ayrıca hangi hizmetlerde ilave ücret alınamayacağı SGK tarafından listelenir.

• İstisnai sağlık hizmetleri (üç kata kadar): İstisnai listede yer alan işlemlerde ilave ücretin üç katı geçemeyeceği ayrıca belirtilir.

• Özel hastanelerde fatura/döküm/belge zorunluluğu: Satış fişi/fatura düzenleme, ekinde ayrıntılı döküm verme, ilaç ve malzeme bedellerinin piyasa rayicini aşmaması, istenince ücretsiz belge verilmesi gibi yükümlülükler düzenlenmiştir.

• Tüketici hukuku (ayıplı hizmet): Sağlık hizmeti uyuşmazlıkları, somut olaya göre tüketici işlemi sayılıp tüketici hukukuna taşınabilir; “ayıplı hizmet” tanımı 6502’de yer alır.

• Görev (tüketici mahkemesi yaklaşımı): Özel hastane–hasta ilişkisinin tüketici mahkemesi görev alanına girdiğine dair örnek içtihat paylaşımı mevcuttur (karar metni yayımı).

• 2026 parasal sınır: 2026’da 186.000 TL altı tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetine başvuru yapılabileceği Ticaret Bakanlığı duyurusunda açıkça yer alır.

---

3) B) Ücret kalemleri: Neyin iadesi istenir?

Aşağıdaki kalemleri, “alınabilir mi? / alınamazsa iade sebebi ne olur? / hangi belgeyle ispatlanır?” mantığıyla okumanız en verimli yöntemdir.

---

3.1. Katılım payı

Katılım payı, SGK kapsamında bazı hizmetlerde mevzuatın öngördüğü hastanın payıdır. Burada kritik ayrım:

• Hastanede “katılım payı” adıyla tahsil edilen tutar gerçekten katılım payı mı, yoksa ilave ücretin farklı isimle tahsili mi?

İade ihtimali ne zaman güçlenir?

• Acil hal kapsamında sunulan acil sağlık hizmetlerinde katılım payı alınamayacağı bilgisi SGK açıklamasında yer alır.

• Hastane “acil” başvuruyu sonradan “yeşil alan” gibi sınıflandırıp ücretlendirmişse; SGK’nın “yeşil alan muayenesi” istisnası ve tespit mekanizması üzerinden kalem tartışılır.

Pratik ipucu: Faturada “katılım payı” yazması tek başına yeterli değildir; başvuru tipi (acil/yeşil alan) ve hizmet dökümü ile birlikte değerlendirilir.

---

3.2. İlave ücret (fark ücreti)

En çok iade doğuran kalem budur. SGK, ilave ücretin dayanağını ve tavan mantığını açıklar.

İade ihtimali ne zaman güçlenir?

1. İlave ücret alınamayacak hizmetlerde fark alınması:

   • Acil (yeşil alan hariç), yoğun bakım, yanık, kanser tedavileri (radyoterapi/kemoterapi/radyoizotop), yenidoğan, organ-doku-kök hücre nakilleri, doğumsal anomali cerrahileri, hemodiyaliz, bazı kardiyovasküler cerrahiler vb. için “hiçbir ilave ücret alınamaz” listesi vardır.

2. Yazılı onam yoksa:

   • Sağlık hizmeti sunucusunun, hizmet öncesinde ilave ücrete ilişkin hasta/hasta yakınının yazılı onayını almak zorunda olduğu; onam olmadan sonradan ilave ücret talep edemeyeceği SGK metninde açıkça düzenlenir.

3. Acil hal sonrası bilgilendirme formu yoksa:

   • Acil halin sona erdiği iddia edilerek devam eden işlemlerde ilave ücret alınabilmesi için “Acil Halin Sona Ermesine İlişkin Bilgilendirme Formu” ile yazılı bilgilendirme zorunluluğu vurgulanır.

4. İstisnai sağlık hizmeti adı altında sınırın aşılması:

   • İstisnai listede yer alan işlemlerde dahi ilave ücret üç katı geçemez.

Ek teknik nokta (sık kaçırılır):
SUT listelerindeki bazı işlemlerde ayrıca faturalandırılabilen malzeme/ilaç/kan bileşenleri ve bazı tutarlara dahil işlemler için “ayrıca ilave ücret alınamaz” yönünde SGK açıklaması vardır.
Bu, özellikle “paket” ve “malzeme” tartışmalarında iade argümanını güçlendirebilir.

---

3.3. Muayene ücreti, kontrol muayenesi, tekrar muayene, konsültasyon

Bu kalemlerde iki risk alanı var:

1. Tek başvuru numarası altında mükerrer ücret: Aynı başvuru kapsamında “tekrar muayene/konsültasyon” adıyla ayrı ayrı ücret çıkarılması.

2. Bilgilendirme ve onam eksikliği: Hastaya önceden net bir mali bilgilendirme yapılmadan sonradan “konsültasyon farkı” istenmesi.

Delil stratejisi: Özel hastanelerin fatura/satış fişi düzenleme ve ekinde ayrıntılı döküm verme zorunluluğu, kalemin ne olduğunu netleştirmek için anahtar belgedir.

---

3.4. Tahlil, görüntüleme (MR/BT/USG), laboratuvar hizmetleri

Bu kalemlerde iade tartışması genellikle üç başlıkta kurulur:

• Aynı tetkikin gereksiz tekrar ettirilmesi (tıbbi gereklilik tartışması)

• Faturada “paket dışı” denip ayrıca ücret çıkarılması

• Rayiç üstü bedel: Özellikle ilaç ve tıbbi malzeme gibi alanlarda düzenleme, piyasa rayicinin üstüne çıkılmaması yönünde.

Belge alma hakkı: Hasta talep ettiğinde (adli vakalarda aslı verilmemek kaydıyla) tetkik/tahlil/görüntüleme sonuçlarının ücretsiz verilmesi yükümlülüğü, hem ispatı güçlendirir hem de sonradan “yapılmadı/ yapılmış sayıldı” gibi ihtilafların önünü keser.

---

3.5. Yatış bedeli, oda farkı, refakatçi/otelcilik hizmetleri

Bu kalemler çok kritik; çünkü mevzuat “gündelik yatak ücreti”nin kapsamını net sayar:

• Gündelik yatak ücretine yatak, yemek, temizlik ve rutin hemşirelik bakımı dahildir; bu hizmetler ayrıca fatura edilemez.

İade ihtimali ne zaman güçlenir?

• Faturada “oda ücreti” yanında ayrıca “temizlik”, “rutin hemşirelik”, “yemek” gibi kalemler çıkarıldıysa, doğrudan mevzuata aykırılık tartışması doğar.

• “Refakatçi ücreti” adı altında, gerçekte yatak ücretine dahil hizmetlerin yeniden ücretlendirilmesi yapılıyorsa, kalem ayrıştırılarak iade talebi kurulabilir.

---

3.6. Ameliyat/işlem paketleri, ameliyathane bedeli, anestezi bedeli

“Paket” uygulamalarında en sık problem şudur:
Paketin kapsamı net değilse, paket dışı denilerek ameliyathane/anestezi/ek işlem kalemleri şişirilebilir.

Ne yapılır?

• Fatura ekindeki ayrıntılı döküm ve birim fiyatlar istenir.

• İlave ücret için yazılı onam olup olmadığı kontrol edilir.

• İşlem “ilave ücret alınmayacak” sınıfta ise (ör. yoğun bakım, bazı kanser tedavileri vb.) baştan kural işletilir.

---

3.7. Malzeme/implant/stent/protez/vida vb. bedellerin iadesi

Bu kalemler, hem yüksek tutarlı olduğu hem de hasta “mecbur” hissettiği için çok dava doğurur.

3 ana iade argümanı:

1. Piyasa rayicinin üzerinde bedel: Özel hastanelerde kullanılan ilaç ve tıbbi malzeme bedellerinin piyasa rayicinin üzerinde olamayacağı düzenlenmiştir.

2. Malzeme tür-miktar listesinin verilmemesi: Hasta isterse, bedeli hastadan alınan ilaç ve sarf malzemesinin tür ve miktarlarını gösteren liste ücretsiz verilmek zorundadır.

3. SGK ilave ücret mantığına aykırı çifte ücretlendirme: SUT kapsamındaki bazı işlemlerde ayrıca faturalandırılabilen malzeme/ilaçlar için ayrıca ilave ücret alınamayacağı belirtilmiştir (teknik ama güçlü).

---

3.8. İlaç/serum/sarf malzeme bedellerinin ayrıca tahsil edilmesi

Burada iki kritik kontrol:

• Hastane “hizmet bedeli” diye bir paket satıp, sonra “serum/ilaç/sarf” diye yeniden mi tahsil ediyor?

• Bedeller rayiç üstü mü?

Rayiç üstü bedel yasağı, iade talebinin en temiz dayanaklarından biridir.

---

3.9. “Hekim farkı / öğretim üyesi farkı” iddiaları ve iade talebi

Uygulamada “hekim farkı”, bazen ilave ücretin farklı isimle tahsili şeklinde karşımıza çıkar.

İade ihtimali ne zaman güçlenir?

• Hizmet öncesi açık mali bilgilendirme yoksa,

• İlave ücrete dair yazılı onam alınmamışsa,

• Hizmet, ilave ücret alınamayacak sınıfta ise,

• Faturada kalem net değil; “paket/ayrı hekim bedeli” gibi muğlak ifadeler varsa (haksız şart/ayıplı hizmet tartışmalarına zemin).

---

3.10. “Bağış”, “hizmet katkı payı”, “kayıt ücreti” gibi adlarla alınan bedeller

Bu isimlendirmeler, çoğu zaman tüketicinin itirazını kırmak için kullanılır: “Bağış yaptınız” denir; oysa fiilen hizmetin ön şartı gibi sunulmuş olabilir.

Hangi durumda iade iddiası güçlenir?

• Ödeme, hizmete erişimin ön koşulu hâline getirilmişse,

• Makbuz/fatura ve hizmet dökümü ayrıştırıldığında, gerçekte sağlık hizmeti bedeliyle bağlantılı olduğu anlaşılıyorsa,

• Tüketici hukuku kapsamında “ayıplı hizmet” veya sözleşmeye aykırılık iddiası kurulabiliyorsa. 6502’de ayıplı hizmet tanımı ve çerçevesi yer alır.

---

4) İade dosyasını “belge” ile kazandıran 5 kritik hamle

1. Ayrıntılı fatura/döküm isteyin: Fatura ekinde ayrıntılı döküm ve birim fiyat gösterme zorunluluğu var.

2. Yatarak tedavide hizmet ve ilave ücret belgesi: SGK, belirli eşiklerde hastaya “hizmetleri ve varsa ilave ücreti gösterir belge” verilmesi zorunluluğunu belirtir.

3. İlave ücret için yazılı onamı kontrol edin: Onam yoksa, “sonradan talep” kural olarak zayıflar.

4. Acil hal sonrası formu kontrol edin: Acil halin sona erdiği iddiası form ve imza ile ispatlanmalı.

5. İlaç/sarf tür-miktar listesini isteyin: Ücretsiz verilmesi gerekir.

---

5) Başvuru yolları (2026’ya göre pratik harita)

• Önce hastaneye yazılı iade talebi: Kalemleri tek tek belirtip, dayanak ve belgeleri ekleyin.

• SGK hattı/şikâyet mekanizmaları: Özellikle sözleşmeli sunucularda “ilave ücret alınmaması gereken hizmetler” başlığı üzerinden inceleme talep edilir. SGK’nın ilave ücret ve acil hizmet açıklamaları başvurunun omurgasıdır.

• Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesi: 2026’da 186.000 TL altı uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru yapılabileceği duyurulmuştur.

• Görev tartışması olan dosyalar: Özel hastane kaynaklı uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görev alanı yaklaşımına dair karar yayımı mevcuttur.

---

6) Sık yapılan hatalar

• “Toplam tutar” üzerinden gitmek: Kalem analizi yapılmadan iade istenirse, hastane savunması kolaylaşır.

• Onam/forma bakmadan dava açmak: SGK metnindeki yazılı onam ve acil hal formu ayrıntısı çoğu dosyada belirleyicidir.

• Rayiç üstü malzeme/ilaç iddiasını belgesiz bırakmak: Tür-miktar listesi istenmeden rayiç tartışması havada kalır.

Bu rehber, genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyada SGK kapsamı, sözleşme durumu, acil–yeşil alan ayrımı, onam belgeleri, fatura kalemleri ve tıbbi kayıtlar sonucu belirler.