Senetlerde Ciro Zinciri ve Kopukluk Sorunları
Senetlerde Ciro Zinciri ve Kopukluk Sorunları
1. Giriş
Kambiyo senetlerinin (poliçe, bono, çek) en önemli özelliklerinden biri tedavül kabiliyetidir. Bu kabiliyet sayesinde kambiyo senetleri, tıpkı para gibi el değiştirebilir ve farklı kişilere devredilebilir. Senedin devrinde kullanılan en önemli araç ise cirodur.
Ciro, senet üzerinde yapılan yazılı bir devir beyanıdır. Ancak ciro işlemlerinde düzen ve sıralama, senedin geçerliliği ve hamilin haklarını doğrudan etkiler. Ciro zincirinde meydana gelen kopukluk (yani ciro silsilesindeki düzensizlikler), kambiyo hukukunda önemli uyuşmazlıklara yol açmaktadır.
2. Ciro Kavramı
2.1. Tanım
Ciro, kambiyo senedini devretmek, tahsil etmek veya teminat sağlamak amacıyla yapılan yazılı beyan ve imzadır.
2.2. Hukuki Dayanak
- TTK m. 683 (poliçe)
- TTK m. 686 (bono)
- TTK m. 700 (çek)
2.3. Fonksiyonları
- Devir Fonksiyonu → Senedin mülkiyetini devreder.
- Tahsil Fonksiyonu → Senedin tahsilini temin eder.
- Teminat Fonksiyonu → Senet, borca teminat olarak verilir.
3. Ciro Türleri
- Tam Ciro → Lehtarın adı belirtilerek yapılan ciro.
- Beyaz (Açık) Ciro → Sadece imza atılır, yeni lehtar yazılmaz.
- Nama Ciro → Belirli bir kişiye ödeme kaydıyla yapılan ciro.
- Tahsil Cirosu → “Tahsil içindir” ibaresiyle yapılır.
- Teminat Cirosu → “Teminat içindir” kaydıyla yapılır.
- Kısmi Ciro → Senedin bedelinin bir kısmı devredilmeye çalışılır, geçersizdir.
- Yetkisiz Ciro → Senet sahibi olmayan kişinin yaptığı ciro, geçersizdir.
4. Ciro Zinciri
4.1. Tanım
Ciro zinciri, senedin ilk lehtardan başlayarak hamile kadar uzanan tüm ciro silsilesini ifade eder.
4.2. Önemi
- Senedin tedavülünü sağlar.
- Hamilin meşruiyetini gösterir.
- Borçlulara karşı başvuru hakkı verir.
4.3. Zincirin Düzeni
Her ciro, senedin önceki hamiline dayanmalıdır. Yani zincir kopmadan ilerlemelidir.
5. Kopukluk Sorunları
5.1. Kopukluk Nedir?
Ciro zincirinde, devreden ile devralan arasında bağlantının kesilmesine kopukluk denir.
Örnek: Senedin lehtarı A, senedi B’ye ciro eder. Ancak B, senedi imzası olmayan C’ye devretmiş görünürse zincirde kopukluk vardır.
5.2. Hukuki Sonuçları
- Kopukluk halinde hamil, senet üzerinde hak sahibi sayılmaz.
- Senet, kambiyo vasfını kaybetmez ancak hamil “meşru hamil” sıfatını kaybeder.
- Borçlulara karşı kambiyo senetlerine özgü takip yapılamaz.
5.3. Yargıtay Uygulaması
- Yargıtay 11. HD, 2017/2211 K.: “Ciro zinciri kopuk olan hamil, senetten doğan haklarını kambiyo takibi yoluyla ileri süremez.”
- Yargıtay 12. HD, 2019/8743 K.: “Ciro zinciri kopuksa icra mahkemesi takibi iptal eder.”
6. Ciro Zincirinin Meşruiyet Fonksiyonu
6.1. Hamilin Haklılığı
Ciro zinciri eksiksiz ise, son hamilin hak sahibi olduğu karine kabul edilir.
6.2. Borçlunun Güveni
Borçlu, zinciri eksiksiz gören hamile ödeme yapmakla borcundan kurtulur.
6.3. Kopuklukta Risk
Kopukluk halinde borçlu, yanlış kişiye ödeme yapabilir.
7. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
- Beyaz Ciro Riski → Sadece imza atılan beyaz cirolar, kötü niyetli kişilerce zincirin kopmasına sebep olabilir.
- Fotokopi Üzerinde Ciro → Asıl senet üzerinde yapılmayan cirolar geçersizdir.
- Teminat Senetlerinde Kopukluk → Teminat amacıyla verilen senetlerde zincirin düzensizliği sık görülür.
- Yetkisiz Ciro → Senet sahibi olmayan kişinin cirosu zinciri koparır.
- Kısmi Ciro → Zaten geçersiz olduğundan zincirde karmaşaya neden olur.
8. Öğretide Görüşler
Katı Görüş
Ciro zincirinde en küçük bir kopukluk bile hamili hak sahibi saymamalıdır. Bu yaklaşım, ticari güvenliği korur.
Esnek Görüş
Beyaz ciro ve benzeri durumlarda, hamilin iyi niyeti korunmalı; küçük eksiklikler kambiyo senedinin işlevini tamamen ortadan kaldırmamalıdır.
9. Çözüm Önerileri
- Elektronik Ciro Sistemi → E-senetlerde dijital ciro zinciri kaydı tutulmalı.
- Bankaların Denetimi → Özellikle çeklerde bankalar ciro zincirini kontrol etmelidir.
- Yasal Netleştirme → Kısmi ciro ve yetkisiz ciroya ilişkin hükümlerin daha açık hale getirilmesi.
- Ticari Eğitim → İş dünyasında ciro zincirinin önemi konusunda bilinç artırılmalı.
10. Sonuç
Ciro zinciri, kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyetinin en önemli güvencesidir. Zincirin kopması, hamilin meşru sıfatını ortadan kaldırır ve kambiyo takibini imkânsız hale getirir.
Yargıtay kararları, ciro zincirinde kopukluğu katı bir şekilde değerlendirmekte ve ticari güvenliği öne çıkarmaktadır. Ancak uygulamada kötüye kullanımların önüne geçmek için elektronik sistemler ve daha açık yasal düzenlemeler gereklidir.
Sonuç olarak, ciro zinciri ve kopukluk sorunları, ticaret hukukunda hem alacaklıların hem de borçluların haklarını doğrudan etkileyen kritik bir konudur.
Gözdenur Turna
About Post Author
