Gazeteciler İçin Fotoğraf ve Yazıların İzinsiz Kullanılması Telif Hakkı İhlali midir?
1. Giriş
Gazetecilik, bilginin doğru, hızlı ve etkili şekilde kamuya aktarılması amacıyla yapılan, hem yaratıcı hem de toplumsal sorumluluk içeren bir meslek dalıdır. Gazeteciler; haber metinleri, röportajlar, analiz yazıları, köşe yazıları, fotoğraflar ve videolar gibi pek çok özgün içerik üretir. Ancak bu içeriklerin izinsiz kullanılması, telif hakkı ihlali tartışmasını beraberinde getirir.
Özellikle internet çağında, sosyal medya ve dijital haber platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte gazetecilerin ürettiği içerikler, hızlıca kopyalanıp başka mecralarda izinsiz yayınlanabilmektedir. Bu durum, hem gazetecinin emeğine hem de haber kuruluşlarının ticari haklarına zarar verir.
2. Telif Hakkı Nedir ve Gazetecilikte Nasıl Uygulanır?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), telif hakkını eser sahibine tanınan mali ve manevi haklar olarak tanımlar. Gazetecilik alanında üretilen eserler, eğer eser niteliği taşıyorsa FSEK kapsamında korunur.
2.1. Eser Niteliği
-
Manevi unsur: Eser sahibinin kişisel yaratıcılığını yansıtması.
-
Maddi unsur: Eserin somut bir şekilde ortaya konulması (yazı, fotoğraf, video vb.).
Gazetecinin çektiği fotoğraf ya da kaleme aldığı haber metni, sahibinin hususiyetini taşıyorsa eser kabul edilir ve telif hakkı koruması başlar.
2.2. Mali Haklar
-
Çoğaltma hakkı
-
Yayma hakkı
-
Temsil hakkı
-
İşaret, ses ve görüntü nakline yarayan araçlarla kamuya iletim hakkı
2.3. Manevi Haklar
-
Eser sahibinin adının belirtilmesi
-
Eserin bütünlüğünün korunması
-
Eseri kamuya sunma yetkisi
3. Gazetecilikte Fotoğraf ve Yazıların Koruma Şekli
Gazetecilik ürünleri genellikle iki kategoride korunur:
-
Haber Metinleri: Röportaj, analiz, köşe yazısı gibi özgün içerikler.
-
Haber Fotoğrafları: Olay yerinde çekilmiş, haber değeri taşıyan özgün kareler.
Bu içerikler, eser niteliği taşıdığı andan itibaren tescile gerek olmaksızın korunur. Ancak, ispat kolaylığı açısından tescil veya noter onayı tercih edilebilir.
4. Fotoğraf ve Yazıların İzinsiz Kullanılması Telif Hakkı İhlali midir?
Evet. Bir gazetecinin fotoğrafı ya da yazısı izinsiz olarak başka bir medya kuruluşu veya kişi tarafından çoğaltılır, yayılır ya da kamuya iletilirse bu durum telif hakkı ihlalidir.
FSEK’e göre ihlal kapsamına giren fiiller:
-
Gazetecinin izni olmadan fotoğrafın başka bir gazete, dergi veya internet sitesinde yayımlanması
-
Haber metninin kopyalanarak kaynak gösterilmeden paylaşılması
-
Fotoğraf üzerinde değişiklik yapılarak yeni bir eser gibi sunulması
-
Fotoğraf veya metnin izinsiz olarak sosyal medyada paylaşılması
5. İstisnalar ve Sınırlar
Her izinsiz kullanım telif ihlali değildir. FSEK bazı istisnalar tanır:
-
Alıntı serbestisi: Kaynak gösterilerek ve eserin amacına uygun şekilde alıntı yapılabilir.
-
Haber verme serbestisi: Güncel olayların haber amacıyla kısa özetleri kullanılabilir.
-
Kamu yararı: Kamu düzeni ve güvenliği amacıyla yapılan bazı kullanımlar telif ihlali sayılmaz.
Ancak bu istisnalar tam metin kopyalama veya fotoğrafın bütününün alınması durumlarını kapsamaz.
6. Örnek Olay
Gazeteci N, yerel bir siyasi etkinlikte önemli bir fotoğraf çeker ve bunu kendi haber sitesinde yayımlar. Bir hafta sonra, başka bir haber portalı bu fotoğrafı kendi sitesinde kullanır, ancak ne fotoğrafın sahibini belirtir ne de izin alır.
Bu durumda:
-
Gazeteci N, FSEK m.71 kapsamında ihlal nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
-
İhlal devam ediyorsa mahkemeden ihtiyati tedbir talep edebilir.
-
İhlali yapan site hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunabilir.
7. Hukuki Başvuru Yolları
-
İhtarname Gönderme: Öncelikle noter aracılığıyla izinsiz kullanımın durdurulması istenir.
-
Delil Tespiti: Noter onaylı ekran görüntüsü, orijinal dosyalar, yayın tarihi kayıt altına alınır.
-
Tazminat Davası: Uğranılan zararın giderilmesi için maddi ve manevi tazminat talep edilir.
-
İhtiyati Tedbir: İhlalin dava süresince durdurulması sağlanır.
-
Cezai Sorumluluk: FSEK m.71 uyarınca izinsiz kullanım, adli para cezası veya hapis cezası ile sonuçlanabilir.
8. Önleyici Tedbirler
-
Fotoğraflara ve yazılara dijital filigran eklemek
-
Eserleri telif tescil sistemlerine kaydettirmek
-
Haber portallarında kullanım şartlarını açıkça belirtmek
-
Sosyal medyada telif ihlali bildirim sistemlerini aktif kullanmak
9. Uluslararası Boyut
Türkiye, Bern Sözleşmesi’ne taraf olduğundan, Türk gazetecilerin eserleri diğer üye ülkelerde de korunur. Bu sayede, yurt dışında izinsiz kullanımlar için de hukuki başvuru yapılabilir.
10. Sonuç
Gazetecilerin ürettiği fotoğraf ve yazılar, eser niteliği taşıdığı sürece telif hakkı ile korunur. İzinsiz kullanımlar, FSEK kapsamında telif hakkı ihlali sayılır ve hem hukuki hem de cezai yaptırımlar doğurur. Gazetecilerin, eserlerini korumak için hem önleyici tedbirleri hem de hızlı hukuki başvuru yollarını etkin kullanmaları gerekir.
Hukuk Fakültesi Öğrencisi Gamze Akbulut
About Post Author
