Yabancılar Hukukunda İkamet İzni

YABANCILAR HUKUKUNDA İKAMET (OTURMA) İZNİ VE TÜRLERİ

Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden (genellikle 90 gün) daha fazla kalmak isteyen yabancıların, yasal statülerini korumak adına almak zorunda oldukları belgeye ikamet izni denir. İkamet izni, sadece bir konaklama hakkı değil, yabancının Türkiye’deki diğer haklarından (sağlık, eğitim, bankacılık vb.) yararlanabilmesi için gerekli olan temel “hukuki kimlik”tir.

1.1. Yasal Dayanak: 6458 Sayılı Kanun (YUKK)

İkamet izinleri, YUKK’un 30. maddesi ve devamında düzenlenmiştir. Kanun koyucu, yabancının Türkiye’de bulunuş amacına göre farklı ikamet türleri öngörmüştür. Her türün başvuru şartları ve sağladığı haklar farklılık gösterir.

1.2. İkamet İzni Çeşitleri

1.2.1. Kısa Dönem İkamet İzni (YUKK m. 31-33)

En yaygın başvurulan türdür. Turistik amaçlı gelenlerden, bilimsel araştırma yapacaklara, taşınmaz malı bulunanlardan iş bağlantısı kuracaklara kadar geniş bir kitleyi kapsar.

• Önemli Şart: Barınma, gelir ve genel sağlık sigortası standartlarını karşılamak.

1.2.2. Aile İkamet İzni (YUKK m. 34-37)

Türk vatandaşlarının veya Türkiye’de yasal olarak ikamet eden yabancıların eşlerine ve bakmakla yükümlü oldukları çocuklarına verilen izindir. Bu izin türü, aile birliğini koruma amacını güder.

1.2.3. Öğrenci İkamet İzni (YUKK m. 38-41)

Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora seviyesinde eğitim görecek yabancılara verilir. Eğitim hakkının kullanılması için bu izin türünün alınması zorunludur.

1.2.4. Uzun Dönem İkamet İzni (YUKK m. 42-45)

Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalmış olan yabancılara, belirli şartları (sosyal yardım almamış olmak, gelir düzeyi, kamu düzeni vb.) karşılamaları kaydıyla verilen ve süresiz olan izin türüdür.

1.3. Başvuru Süreci ve “E-İkamet” Sistemi

İkamet izni başvuruları, yabancı Türkiye’ye giriş yaptıktan sonra ve vize süresi dolmadan önce Göç İdaresi Başkanlığı’nın e-ikamet sistemi üzerinden yapılır. Randevu gününde gerekli belgelerin (pasaport, fotoğraf, adres beyanı, sigorta vb.) teslim edilmesi gerekir.

1.4. Görevli ve Yetkili Makam / Mahkeme

• İdari Makam: İkamet izinlerini verme yetkisi Göç İdaresi Başkanlığı (İl Göç İdaresi Müdürlükleri)nezdindedir.
• Yargı Yolu (İptal Davası): İkamet izni talebinin reddedilmesi veya mevcut iznin iptal edilmesi durumunda yabancı, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde “İptal Davası” açabilir.
• Yetkili Mahkeme: Kararı veren valiliğin (İl Göç İdaresi’nin) bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesidir.

Not: İkamet izni başvurularında “taşınmaz mülkiyeti yoluyla” (ev alarak) kısa dönem ikamet alma şartları son düzenlemelerle ağırlaştırılmış ve belirli bir ekspertiz değeri (şu an için 200.000 USD karşılığı TL) şartı getirilmiştir. Bu durum, yabancıların Türkiye’deki mülkiyet edinme motivasyonunu doğrudan etkilemektedir.

 KISA DÖNEM İKAMET İZNİ 

Kısa dönem ikamet izni, Türkiye’ye vize veya vize muafiyeti ile gelen yabancıların, bu süreleri aşan kalışlarını yasal bir zemine oturtmak için başvurdukları en kapsamlı ikamet türüdür. Kanun koyucu, bu izni alabilecek yabancıları sınırlı sayıda (numerus clausus) saymış ve her bir grup için farklı ispat şartları öngörmüştür.

1.1. Kimler Kısa Dönem İkamet İzni Alabilir?

6458 Sayılı Kanun’un 31. maddesinde belirtilen başlıca kategoriler şunlardır:

• Turizm Amaçlı Kalacaklar: Seyahat planı ve konaklama bilgilerini sunan yabancılar. (Not: Son yıllarda bu kategorideki başvurularda “uzatma” taleplerine yönelik kısıtlamalar getirilmiştir.)
• Taşınmazı Bulunanlar: Türkiye’de konut niteliğinde bir taşınmazı olan yabancılar.
• Bilimsel Araştırma Yapacaklar: İlgili kurumdan izin almış araştırmacılar.
• Ticari Bağlantı veya İş Kuracaklar: Şirket kuruluşu veya iş görüşmeleri yapacak yabancılar.
• Hizmet İçi Eğitim Programlarına Katılanlar: Kamu kurumları veya özel kuruluşlar aracılığıyla gelenler.
• Tıbbi Tedavi Görecekler: Kamu sağlığını tehdit eden bulaşıcı hastalığı bulunmamak kaydıyla tedavi amaçlı gelenler.

1.2. Taşınmaz Mülkiyeti Yoluyla İkamet (Kritik Eşik)

Bu başlık, mülkiyet hukuku ile yabancılar hukukunun kesiştiği noktadır.

• Yeni Şartlar: 2023 yılının sonundan itibaren yapılan düzenlemelerle, taşınmaz yoluyla ikamet izni alabilmek için konutun değerinin en az 200.000 Amerikan Doları (başvuru tarihindeki TCMB kuru üzerinden TL karşılığı) olması ve bu durumun ekspertiz raporu ile belgelenmesi şartı getirilmiştir.
• Mahiyet: Taşınmazın mutlaka “konut” olması ve ikamet amacıyla kullanılması gerekir. İş yeri veya arsa alımı bu kategori üzerinden ikamet hakkı tanımaz.

1.3. Genel Şartlar 

Bir yabancının kısa dönem ikamet izni alabilmesi için şu kümülatif şartları taşıması gerekir:

1. Barınma Şartları: Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun bir konutta kalıyor olmak.
2. Mali Yeterlilik: Kalacağı sürece geçimini sağlayabilecek düzenli bir gelire (genellikle asgari ücretin üzerinde bir miktar) sahip olmak.
3. Adli Sicil Kaydı: Talep edilmesi halinde, kendi ülkesi veya yasal olarak ikamet ettiği ülkeden alınan adli sicil belgesini sunmak.
4. Sağlık Sigortası: Türkiye’de geçerli ve kalış süresini kapsayan özel veya genel sağlık sigortasına sahip olmak.

1.4. İptal ve Red Sebepleri 

İdare, aşağıdaki hallerde ikamet izni talebini reddeder, verilmişse iptal eder:

• İkamet izninin veriliş amacı dışında kullanılması.
• Hakkında geçerli bir sınır dışı etme (deport) veya Türkiye’ye giriş yasağı kararının bulunması.
• Yurt dışında kalış süresi ihlallerinin tespiti (vize ihlali vb.).

1.5. Yargısal Denetim: İdare Mahkemesi Süreci

Kısa dönem ikamet izni başvurusu reddedilen yabancıya “Tebliğ Formu” verilir.

• Dava Süresi: Tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde yürütmeyi durdurma talepli İptal Davası açılabilir.
• Önemli Detay: İkamet reddine karşı dava açmak, yabancıya kendiliğinden Türkiye’de kalma hakkı tanımaz. Yürütmeyi durdurma kararı alınmadığı sürece yabancının 10 gün içinde Türkiye’yi terk etmesi gerekir.
• Görevli Mahkeme: İdare Mahkemesi.

 Not: Kısa dönem ikamet izinlerinde idarenin “takdir yetkisi” oldukça geniştir. Özellikle turizm amaçlı ikametlerde, idare somut bir gerekçe göstermeksizin (örneğin yabancının mali durumunu veya kalış amacını ikna edici bulmayarak) başvuruyu reddedebilir. Bu noktada avukatın görevi, idarenin takdir yetkisini “hukuka aykırı ve keyfi” kullandığını ispatlamaktır.

 AİLE İKAMET İZNİ 

Aile ikamet izni, Türkiye’de bulunan bir “destekleyici” üzerinden, onun aile üyelerine verilen izin türüdür. Bu izin türünde uyuşmazlıkların çoğu “evliliğin gerçekliği” ve “destekleyicinin mali yeterliliği” noktalarında toplanır.

2.1. Destekleyici (Sponsor) Kimdir?

Aile ikamet izninde “destekleyici”, aile üyelerinin masraflarını üstlenen ve onlara hukuki dayanak oluşturan kişidir. Destekleyici şu kişilerden biri olabilir:

• Türk vatandaşları.
• Mavi kart sahipleri.
• Türkiye’de en az bir yıl ikamet izniyle kalan yabancılar.
• Mülteciler veya ikincil koruma statüsü sahipleri.

2.2. Aile İkamet İzni Verilebilecek Kişiler

Destekleyicinin sadece şu aile üyeleri bu izne başvurabilir:

• Yabancı Eş: (Türkiye’de çok eşlilik yasal olmadığı için, birden fazla eş olması durumunda sadece bir eşe aile ikamet izni verilir).
• Çocuklar: Kendisinin veya eşinin ergin olmayan (18 yaş altı) yabancı çocuğu.
• Bağımlı Çocuk: 18 yaşını doldurmuş olsa bile, bakıma muhtaç veya bağımlı olan yabancı çocuk.

2.3. Başvuru Şartları 

İdare, aile ikamet izni verirken hem destekleyicide hem de başvuran yabancıda şu şartları arar:

1. Mali Yeterlilik: Toplam gelirin, ailedeki kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmaması.
2. Barınma ve Sağlık: Ailenin nüfusuna uygun, genel sağlık ve güvenlik standartlarına sahip barınma şartları ve tüm aile bireylerini kapsayan sağlık sigortası.
3. Adli Sicil Şartı: Destekleyicinin, son 5 yıl içinde aile düzenine karşı işlenen suçlardan (kasten yaralama, cinsel istismar, aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali vb.) mahkumiyetinin bulunmaması.
4. Adres Kaydı: Türkiye’de veri tabanında (Nüfus Müdürlüğü) kayıtlı bir adresinin bulunması.

2.4. “Anlaşmalı Evlilik” Denetimi

İdare, aile ikamet izni başvurularında evliliğin sadece ikamet izni almak amacıyla (sahte/danışıklı) yapılıp yapılmadığını araştırma yetkisine sahiptir.

• Mülakat ve Denetim: Göç idaresi memurları eve denetime gelebilir veya tarafları ayrı ayrı mülakata alabilir.
• Sonuç: Evliliğin gerçek olmadığı tespit edilirse izin reddedilir, verilmişse iptal edilir ve yabancı hakkında sınır dışı süreci başlatılabilir.

2.5. Refakat Amaçlı Eğitim Hakkı

Aile ikamet izni bulunan çocuklar, 18 yaşına kadar herhangi bir öğrenci ikamet izni almalarına gerek kalmaksızın ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim görme hakkına sahiptir. Bu, aile ikamet izninin sağladığı en büyük kolaylıklardan biridir.

2.6. Yargı Yolu

• Red Kararına İtiraz: Diğer ikamet türlerinde olduğu gibi, aile ikamet izni reddinde de 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılır.
• Boşanma Durumu: Türk vatandaşıyla evli olup aile ikamet izniyle en az 3 yıl kalan yabancılar, boşanma halinde (eğer şiddet nedeniyle boşanma gibi istisnai durumlar varsa 3 yıl şartı aranmaksızın) kısa dönem ikamet iznine geçiş yapabilirler.

 Not: Aile ikamet izni, destekleyicinin ikamet veya çalışma izni süresini aşamaz. Örneğin destekleyicinin çalışma izni 1 yıl sonra bitiyorsa, eşine verilen aile ikamet izni de 1 yıl ile sınırlandırılır.

 ÖĞRENCİ İKAMET İZNİ VE EĞİTİM HAKKI 

Öğrenci ikamet izni, Türkiye’deki bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora, Tıpta Uzmanlık Eğitimi (TUS) veya Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi (DUS) görecek yabancılara verilir.

3.1. Eğitim Hakkının Kapsamı

Türkiye’de yasal olarak bulunan tüm yabancı çocuklar, dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve milliyet ayrımı gözetilmeksizin eğitim hakkına sahiptir.

• İlk ve Ortaöğretim: Aile ikamet izni olan yabancı çocuklar 18 yaşına kadar öğrenci ikamet iznine gerek duymadan okula devam edebilirler. Ancak aile ikamet izni olmayan veya 18 yaşını doldurup lise eğitimi devam edenlerin “Öğrenci İkamet İzni” alması zorunludur.
• Yükseköğretim: Yabancı öğrencilerin üniversiteye kabulü, YÖK tarafından belirlenen esaslar ve her üniversitenin kendi bünyesinde yaptığı TR-YÖS (Türkiye Yurt Dışından Öğrenci Kabul Sınavı) veya muadil sınav sonuçlarına göre yapılır.

3.2. Öğrenci İkamet İzni Şartları 

Bir yabancının bu izni alabilmesi için aşağıdaki koşulları sağlaması gerekir:

1. Öğrencilik Statüsünün Belgelenmesi: İlgili eğitim kurumundan alınan güncel ve geçerli bir öğrenci belgesi.
2. Mali Yeterlilik: Eğitim süresince yaşam, barınma ve eğitim masraflarını karşılayabileceğine dair beyan veya belge.
3. Sağlık Sigortası: Kayıt tarihinden itibaren ilk üç ay içinde başvurulması halinde genel sağlık sigortası (GSS) kapsamına girilebilir; aksi takdirde özel sağlık sigortası zorunludur.
4. Adres Bilgisi: Türkiye’de kalacağı yerin (yurt, kira sözleşmesi vb.) açık adresi.

3.3. İznin Süresi ve Sınırları

• Süre: Öğrenci ikamet izni, öğrencinin eğitim süresiyle sınırlıdır. Eğer eğitim süresi 1 yıldan az ise, izin süresi eğitim süresini aşamaz.
• Eğitim Değişikliği: Aynı üniversite içinde fakülte veya bölüm değişikliğinde ya da aynı şehirde üniversite değişikliğinde, öğrenci durumu bildirmek kaydıyla mevcut iznini kullanmaya devam eder. Farklı bir şehre geçiş yapılması durumunda ise 20 gün içinde yeni şehirde ikamet başvurusu yapılmalıdır.

3.4. Yabancı Öğrencilerin Çalışma Hakkı 

Türkiye’de öğrenci ikamet izniyle bulunan yabancılar için çalışma izni kuralları şöyledir:

• Lisans ve Ön Lisans: Öğrenciler, eğitimlerinin ilk yılından sonra çalışma izni alabilirler. Ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma süresi haftalık en fazla 30 saat (part-time) ile sınırlıdır.
• Lisansüstü (Yüksek Lisans/Doktora): Bu seviyedeki öğrenciler için süre kısıtlaması yoktur; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan izin almak kaydıyla tam zamanlı çalışabilirler.

3.5. İznin İptali ve Reddi 

Aşağıdaki durumlarda öğrenci ikamet izni verilmez veya iptal edilir:

• Eğitimin sürdürülemeyeceğinin (devamsızlık, başarısızlık vb.) netleşmesi.
• İzin amacının dışında kullanıldığının tespiti.
• Hakkında sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması.

3.6. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Öğrenci ikamet izni reddi veya üniversite kayıtlarıyla ilgili uyuşmazlıklarda:

• İdari Dava: İl Göç İdaresi kararlarına karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir.
• Yürütmeyi Durdurma: Öğrencinin eğitim hakkının kesintiye uğramaması için “yürütmeyi durdurma” talebi bu davalarda hayati önem taşır.

Not: Öğrenci ikamet izni ile Türkiye’de kalınan sürelerin yarısı (1/2), “Uzun Dönem İkamet İzni” başvurusu için gerekli olan 8 yıllık sürenin hesaplanmasında dikkate alınır. Diğer ikamet türlerinde ise sürenin tamamı hesaplanır.

UZUN DÖNEM İKAMET İZNİ 

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de yerleşik hale gelmiş yabancıların hukuki güvenliğini en üst düzeye çıkaran statüdür. Bu izni alan yabancılar, askerlik yapma, seçme-seçilme ve muhtar olma gibi siyasi haklar dışında, Türk vatandaşlarına tanınan hakların çoğundan yararlanabilirler.

4.1. Başvuru İçin Gerekli “8 Yıl” Şartı 

En temel şart, yabancının Türkiye’de kesintisiz olarak en az 8 yıl ikamet izniyle kalmış olmasıdır.

• Süre Hesaplama: Öğrenci ikamet izniyle kalınan sürelerin yarısı (1/2), diğer ikamet izinlerinin (kısa dönem, aile vb.) ise tamamı bu 8 yıllık sürenin hesabına dahil edilir.
• Kesintisiz Olma: Son 5 yıl içinde toplamda 365 günü aşan veya tek seferde 6 aydan fazla yurt dışında kalışlar, ikamet süresini kesintiye uğratabilir (Özel durumlar ve insani nedenler saklıdır).

4.2. Maddi ve Sosyal Şartlar 

8 yıllık süreyi doldurmak tek başına yeterli değildir; yabancının topluma entegre olduğunu gösteren şu kümülatif şartlar aranır:

1. Sosyal Yardım Almamış Olmak: Başvuru tarihinden geriye dönük son 3 yıl içinde hiçbir sosyal yardım almamış olmak.
2. Mali Yeterlilik: Kendisi ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak.
3. Sağlık Sigortası: Geçerli bir sağlık sigortasının bulunması.
4. Kamu Düzeni ve Güvenliği: Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak (Bu, idarenin en geniş takdir yetkisine sahip olduğu maddedir).

4.3. Uzun Dönem İkamet İzninin Sağladığı Haklar

Bu izne sahip olan yabancılar, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan şu istisnalar dışında tam yararlanırlar:

• Askerlik hizmeti yükümlülüğü yoktur.
• Seçme ve seçilme (oy kullanma ve aday olma) hakkı yoktur.
• Kamu görevlerine (devlet memurluğu) girme hakkı yoktur.
• Araç ithal etme muafiyeti (mavi plaka vb.) uygulanmaz.
• Çalışma Hakkı: Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancılar, ayrıca bir çalışma izni almalarına gerek kalmaksızın, ilgili mevzuat saklı kalmak kaydıyla çalışabilirler.

4.4. İznin İptali 

Uzun dönem ikamet izni süresizdir ancak şu hallerde iptal edilebilir:

• Yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması.
• Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle, Türkiye dışında kesintisiz 1 yıldan fazlasüreyle bulunması.

4.5. Görevli ve Yetkili Mahkeme

• İptal veya Red Kararı: Başvurunun reddi veya iznin iptali halinde tebliğden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açılabilir.
• Stratejik Not: Bu davalarda özellikle “8 yıllık sürenin hesaplanması” ve “kamu güvenliği” kavramlarının içeriği teknik bilirkişi incelemesine veya emsal kararlara dayanarak tartışılmalıdır.

Akademik Not: Uzun dönem ikamet izni, yabancının kendi ülkesindeki vatandaşlığını bırakmak istemediği ancak Türkiye’de kalıcı olmak istediği durumlarda “Vatandaşlığa Alternatif” en prestijli yoldur.

 SINIR DIŞI ETME (DEPORT) KARARI VE YARGISAL DENETİM

Sınır dışı etme kararı, 6458 sayılı Kanun’un 52 ila 60. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu karar, yabancının Türkiye’de kalış hakkının sona erdiğinin ve ülkeyi terk etmesi gerektiğinin devlet eliyle resmileştirilmesidir.

5.1. Sınır Dışı Etme Kararı Kimler Hakkında Alınır? 

İkamet izni reddiyle doğrudan bağlantılı olan temel sebepler şunlardır:

• İkamet izni uzatma başvurusu reddedilenlerden 10 gün içinde Türkiye’den ayrılmayanlar.
• İkamet izni iptal edilenler.
• Vize veya ikamet izni süresini 10 günden fazla ihlal edenler.
• Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler.
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar.

5.2. Türkiye’yi Terke Davet

Sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, kural olarak ülkeyi terk etmeleri için 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar süre verilir.

• İstisna: Kaçma veya kaybolma riski olanlar, yasal giriş-çıkış kurallarını ihlal edenler veya terör örgütü bağlantısı olanlar için bu süre verilmez; doğrudan “idari gözetim” altına alınarak sınır dışı edilirler.

5.3. İdari Gözetim Kararı ve Geri Gönderme Merkezleri (GGM)

Hakkında sınır dışı kararı alınan yabancı, kaçma şüphesi varsa valilik kararıyla Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) tutulabilir.

• Süre: İdari gözetim süresi en fazla 6 aydır. Ancak sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili teknik sorunlar nedeniyle tamamlanamaması halinde 6 ay daha uzatılabilir.
• İtiraz: İdari gözetim kararına karşı Sulh Ceza Hakimliğine başvurulabilir. Hakim kararı 5 gün içinde verir ve bu karar kesindir.

5.4. Yargı Yolu: Sınır Dışı Kararının Durdurulması 

Yabancılar hukukundaki en kritik hak arama yolu burasıdır.

• Dava Süresi: Sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir.
• Yürütmenin Kendiliğinden Durması: Diğer idari davaların aksine, sınır dışı kararına karşı açılan dava, yabancının sınır dışı edilmesini kendiliğinden durdurur. Yani mahkeme sonuçlanıncaya kadar yabancı ülkeden gönderilemez (Terör ve kamu güvenliği gibi ağır istisnalar hariç).
• Kesinlik: İdare mahkemesinin bu konuda verdiği karar kesindir, istinaf veya temyiz yolu kapalıdır.

5.5. Sınır Dışı Edilemeyecek Kişiler

Hakkında sınır dışı gerekçesi oluşsa bile, şu kişiler insani nedenlerle sınır dışı edilemezler:

1. Gideceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye veya insanlık dışı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emareler olanlar.
2. Ciddi sağlık sorunları, yaş veya hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar.
3. Hayati tehlike arz eden hastalıkları için Türkiye’de tedavi gören ve gideceği ülkede tedavi imkanı bulunmayanlar.

Not: Uygulamada en büyük hata, ikamet reddine karşı 60 günlük dava süresi beklenirken sınır dışı kararı alınmasıdır. Sınır dışı kararı tebliğ edildiği an, ikamet davasından bağımsız olarak 7 gün içinde mutlaka sınır dışı iptal davası açılmalıdır. Aksi halde yabancı, ikamet davası devam etse bile ülkeden gönderilir.