Yabancı Unsurlu İş Davalarında Yetki ve Uygulanacak Hukuk

Giriş

Küreselleşen işgücü piyasası, yabancı unsurlu iş ilişkilerini olağan hâle getirmiştir. Türkiye’de çalışan yabancı işçiler, yurt dışında faaliyet gösteren Türk şirketleri, uzaktan (remote) çalışma modelleri ve çok uluslu şirket yapılanmaları; iş sözleşmelerine hangi hukukun uygulanacağı ve hangi mahkemenin yetkili olduğu sorularını kritik hâle getirmektedir. İş hukuku, zayıf taraf olan işçiyi koruma amacı taşıdığı için, MÖHÜK sisteminde özel ve emredici bağlama kurallarına tâbidir.

Bu makalede, yabancı unsurlu iş davalarında uygulanacak hukuk, yetki kuralları, hukuk seçiminin sınırları, kamu düzeni etkisi ve uygulamada izlenecek strateji ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

1. Yabancı Unsur İş Davalarında Nasıl Ortaya Çıkar?

İş ilişkilerinde yabancı unsur şu hâllerde doğar:

• İşçinin yabancı uyruklu olması,

• İşverenin yabancı şirket olması,

• İşin yurt dışında ifa edilmesi,

• İş sözleşmesinin yabancı hukuk seçimi içermesi,

• Ücretin yabancı para ile ödenmesi veya yurt dışından ödenmesi.

Bu unsurlardan biri dahi mevcutsa, MÖHÜK hükümleri devreye girer.

2. Uygulanacak Hukuk: Temel İlke (MÖHÜK m.27)

MÖHÜK m.27, iş sözleşmeleri bakımından koruyucu bağlama kuralı öngörür.

a) Hukuk Seçimi Varsa

Taraflar iş sözleşmesinde hukuk seçimi yapabilir. Ancak bu seçim:

• İşçiyi, mutad işyeri hukukunun sağladığı asgari korumadan yoksun bırakamaz.

Bu nedenle hukuk seçimi:

• Geçerli ama sınırlıdır.

b) Hukuk Seçimi Yoksa

Hukuk seçimi yoksa uygulanacak hukuk:
➡️ İşçinin mutad işyerinin bulunduğu ülke hukukudur.

Mutad işyeri:

• İşçinin fiilen çalıştığı,

• İşin ağırlıklı olarak ifa edildiği yerdir.

Bu kural, işçinin korunmasının merkezindedir.

3. Geçici Görevlendirme ve Birden Fazla Ülkede Çalışma

İşçi:

• Geçici olarak başka bir ülkeye gönderilmişse,

• Asıl işyeri değişmemişse
  mutad işyeri değişmiş sayılmaz.

Birden fazla ülkede çalışma hâlinde:

• İşin ağırlık merkezi,

• Organizasyonel bağlılık
  esas alınır.

4. Türk Hukukunun Doğrudan Uygulanan Kuralları

İş hukuku alanında bazı Türk kuralları:

• Hukuk seçimi olsa bile,

• Yabancı hukuk uygulanacak olsa bile
  doğrudan uygulanır.

Örnekler:

• İş sağlığı ve güvenliği,

• Asgari ücret,

• Çalışma süreleri,

• Sosyal güvenlik yükümlülükleri.

Bu kurallar, kamu düzeniyle bağlantılıdır.

5. Yetkili Mahkeme: Türk Mahkemeleri Ne Zaman Yetkili?

a) Milletlerarası Yetki

Türk mahkemeleri:

• İşçinin Türkiye’de mutad işyeri varsa,

• İşin Türkiye’de ifa edilmesi kararlaştırılmışsa,

• İşverenin Türkiye’de yerleşim yeri varsa
  yetkili kabul edilir.

Bu yaklaşım, işçinin korunmasına yöneliktir.

b) Yetki Sözleşmeleri

İş davalarında yetki sözleşmeleri:

• Sınırlı geçerlidir.

• İşçinin aleyhine sonuç doğuracak şekilde yapılamaz.

Bu nedenle yabancı mahkemeleri yetkili kılan sözleşmeler, çoğu zaman geçersiz kabul edilir.

6. Yabancı İşveren – Türk İşçi İlişkileri

Yabancı işverenin:

• Türkiye’de işyeri bulunması,

• Faaliyetlerini Türkiye’de yürütmesi
  hâlinde, Türk iş hukuku ve Türk mahkemeleri güçlü biçimde devreye girer.

Bu durumda yabancı hukuk seçimi, pratikte etkisiz kalabilir.

7. Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay, yabancı unsurlu iş davalarında:

• Mutad işyeri kavramını fiilî ve esnek yorumlamakta,

• İşçinin korunmasını merkeze almakta,

• Hukuk seçimini daraltıcı şekilde değerlendirmektedir.

İşçinin aleyhine sonuç doğuran hukuk seçimi hükümleri, uygulanmamaktadır.

8. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

1. Hukuk seçiminin mutlak sanılması

2. Mutad işyerinin sözleşmeye bakılarak belirlenmesi

3. Yetki sözleşmelerinin geçerli kabul edilmesi

4. Doğrudan uygulanan kuralların göz ardı edilmesi

5. Sosyal güvenlik boyutunun ihmal edilmesi

Sonuç

Yabancı unsurlu iş davaları, MÖHÜK sisteminde işçinin korunmasını esas alan özel bir rejime tâbidir. Hukuk seçimi mümkün olmakla birlikte, bu serbesti mutlak değildir. Mutad işyeri hukuku ve Türk hukukunun emredici hükümleri, her hâlükârda belirleyici rol oynar.

Bu nedenle yabancı unsurlu iş uyuşmazlıklarında doğru sonuç, sözleşme metnine değil; fiilî çalışma ilişkisine ve koruyucu bağlama kurallarına odaklanılarak elde edilir.