Vekalet Sözleşmesi Nedir?

Vekalet Sözleşmesi Nedir? (TBK m. 502)

Türk Borçlar Kanunu m. 502 uyarınca vekalet sözleşmesi; vekilin, vekalet veren (müvekkil) için bir iş görmeyi üstlendiği ve bu işin ifasında müvekkilin menfaatine ve talimatlarına uygun davranmayı borçlandığı sözleşmedir. Vekalet –kural olarak– sonuç taahhüdü değil, özen borcu doğurur: Vekil, “sonucu garanti” etmez; işi mesleki özen ve sadakat ile ifa etmekle yükümlüdür.

Kısa tanım: Vekalet = İş görmeyi üstlenme + sadakat ve özen borcu + talimata bağlılık + müvekkil adına/hesabına hareket.

Hukuki Niteliği ve Kaynak Hükümler

Hukuki nitelik: Tam iki tarafa borç yükleyen, çoğu kez süreklilik arz eden, güven ilişkisine dayalı iş görme sözleşmesi.
Hükümler: TBK m. 502–514 başta olmak üzere, temsil, yetkisiz temsil, vekaletsiz iş görme, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme hükümleri tamamlayıcı/yardımcı nitelikte uygulanır.
Şekil: Kanunen özel bir şekle bağlı değildir; yazılı yapılması ispat ve ihtilaf yönetimi bakımından şiddetle tavsiye edilir. (Önemli işlemlerde –örneğin taşınmaz satma yetkisi gibi– temsil yetkisinin ayrıca özel olarak verilmesi gerekir; uygulamada bu tür yetkiler için noter düzenleme veya onaylı vekaletname kullanılır.)

Vekalet Sözleşmesinin Unsurları

İş görme: Hukuki (sözleşme akdi, dava takibi, başvuru) veya fiili (danışmanlık, raporlama) olabilir.
Müvekkil menfaati: Vekil, müvekkilin yararını gözetir; menfaat çatışmasından kaçınır.
Talimata bağlılık: Müvekkilin usulüne uygun talimatlarına uymak esastır (hakkın kötüye kullanılması ve hukuka aykırılık hariç).
Özen ve sadakat: Vekilin meslek normlarına, dürüstlük kuralına ve güncel teknik bilgiye uygun hareket borcu.
Ücret ve masraflar: Kanunen ücret kararlaştırılmamışsa teamül/işin niteliğine göre hakkaniyete uygun ücret ve zorunlu masrafların iadesi söz konusu olur.

Diğer Sözleşmelerden Farkı

Eser sözleşmesi: Sonuç (eser) taahhüdü vardır; vekalette sonuç değil özen borcu esastır.
Hizmet sözleşmesi: Bağımlılık unsuru (işverenin emir–talimatı altında çalışma) belirgindir; vekalette bağımsız ifa tercih edilir.
Komisyon/acentelik/simsarlık: Ticari nitelikli ve özel düzenlemelidir; vekalet daha genel çerçevedir.
Vekaletsiz iş görme: Yetki olmaksızın iş görülür; vekalette geçerli yetki ve sözleşme mevcuttur.

Taraflar ve Ehliyet

Müvekkil (vekalet veren) ve vekil gerçek veya tüzel kişi olabilir.
Temsil yetkisi gerektiren işlemlerde üçüncü kişiye etki yaratılacağı için, temsil ehliyeti ve açık/örtülü yetki önem taşır.

Vekilin Başlıca Borçları

Özen ve sadakat
- Mesleki standartlara uygun ifa; güncel mevzuatı takip, riskleri bildirme, usuli süreleri kaçırmama.
- Menfaat çatışması hallerinde müvekkili bilgilendirme ve gerekli önlemleri alma; gerekirse işi üstlenmekten kaçınma.
Talimata uyma ve aydınlatma
- Talimatı hukuka/ahlaka aykırı ise uymama; değişen şartlarda müvekkili derhal haberdar etme, uyarı borcu.
Kişisel ifa ve alt vekil
- Kuralen bizzat ifa; haklı sebepler veya sözleşmeye dayalı olarak alt vekil tayini mümkündür. Alt vekilin seçim ve gözetiminde özen sorumluluğu devam eder.
Hesap verme ve belge saklama
- Tüm gelir–gider kalemlerini, yapılan işlemleri şeffaf şekilde raporlama; alınan şeyleri iade.
Sır saklama
- Müvekkile ilişkin ticari ve kişisel sırların korunması (meslek kuralları ve KVKK ile birlikte).
Sonuç garantisi vermeme, ama özen yükümlülüğü
- Sonuç alınamasa dahi gereğini yapmışsa, kural olarak sorumlu olmaz; ancak kusur ve özen eksikliği varsa tazmin sorumluluğu doğar.

Müvekkilin Başlıca Borçları

Ücret ödeme
- Sözleşmede belirlenmemişse teamül/hakkaniyet; avukatlıkta Avukatlık Kanunu ve AAÜT dikkate alınır (avukatlık vekaleti, TBK’dan ayrı özellikler içerir).
Masraf ve avans
- Gerekli masraflar ile işi görmek için kaçınılmaz giderler (harç, tercüme, yol vb.) iade edilir; makul avans talep edilebilir.
Talimat verme ve işbirliği
- Vekilin işi gereği gibi ifa edebilmesi için bilgi/belge sağlama; zamanında onay/geri bildirim.

Temsil Yetkisi, Sınırları ve Özel Yetkiler

Vekalet, temsil yetkisini içerebilir; ancak her vekalet temsil içermez (salt danışmanlık gibi).
Özel yetki gerektiren işlemler: Taşınmaz devri, bağış, sulh, ibra, hakem anlaşması, kefalet, feragat–kabul gibi işlemler için açık ve özel yetki aranır.
Yetkinin sınırlandırılması üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için bildirim/ilân veya karşı tarafın bilmesi–bilmesi gerekmesi gerekir.

Ücret, Masraf ve Faiz

Ücret: Kararlaştırılmamışsa işin niteliği, emek ve zaman, piyasa/meslek teamülü esas alınır.
Masraf: Zorunlu giderler iade edilir; belgelendirme ve hesap verme esastır.
Gecikme: Ücret ve masrafların geç ödenmesi halinde temerrüt faizi ve gerekiyorsa munzam zarar gündeme gelebilir (somut ispat şartı).

Sona Erme: Azil, İstifa, Ölüm ve Güven Unsuru

Azil (müvekkilin tek taraflı feshi) ve istifa (vekilin tek taraflı feshi) kural olarak her zaman mümkündür; zira sözleşme güvene dayanır.
Ancak uygunsuz zamanda azil/istifa, karşı tarafa verilen zararın tazmini sonucunu doğurabilir (dürüstlük kuralı).
Ölüm, ehliyetsizlik veya iflas ile vekalet kuralen sona erer; fakat müvekkilin menfaati gerektiriyorsa vekil, zararı önlemek için acil işleri görmeye devam eder ve hesap verir.

Sorumluluk ve Tazminat

Kusur sorumluluğu esastır: Vekil, ortalama meslek mensubundan beklenen dikkat ve özeni göstermemişse sorumludur.
Nedensellik ve zarar ispatına dikkat: Kaçırılan süre, yanlış hukuki yol, talimata aykırılık, menfaat çatışması, bilgi vermeme gibi fiiller zarara bağlanır.
Zarar azaltma külfeti ve müterafik kusur savunmaları uygulamada etkilidir.

Uygulamada Sık Hata Noktaları (Yargıtay çizgisiyle uyumlu genel ilkeler)

Özel yetki eksikliği (ör. taşınmaz satışı/sulh–ibra gibi işlemlerde).
Yazılı talimat ve aydınlatma eksikliği (ispat zorluğu).
Süre–usul hataları (temyiz/istinaf süreleri, delil bildirme).
Menfaat çatışması ve tarafsızlık sorunu (aynı işte karşılıklı temsil).
Hesap verme ve belge iadesinde eksiklik (ücret–masraf ihtilafı).

Not: Yargıtay kararları; “özen borcu–sonuç taahhüdü ayrımı”, “özel yetki zorunluluğu”, “uygunsuz zamanda azil/istifa tazmini”, “hesap verme borcu” gibi eksenlerde istikrarlı bir yaklaşım sergilemektedir. (Somut dosyada spesifik karar numarası gerekirse ayrıca çalışılmalıdır.)

Vekalet Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır? (Adım Adım)

1) Tanımlar ve kapsam

İşin konusu (hukuki/fiili işler), coğrafi kapsam, üçüncü kişilerle temas sınırları.

2) Yetki ve temsil

Genel/özel yetkiler tek tek sayılır: sulh–ibra, feragat/kabul, hakem, taşınmaz, banka–finans, elektronik tebligat, gizlilik anlaşmaları vb.
Yetki belgeleri ve noter vekaletname gereklilikleri düzenlenir.

3) Talimat ve onay süreçleri

Yazılı talimatın şekli (e-posta/UETS/KEP), acil durum protokolü, risk-fayda raporlama.

4) Ücretlendirme modeli

Saatlik/başarıya bağlı (success fee)/paket/abone model; fatura–vergi rejimi; ödeme takvimi; gecikme faizi; masraf avansı.

5) Masraf ve avans

Belgelendirme, onay eşiği (örn. 10.000 TL üzeri masraflar için yazılı onay), iade ve mahsup.

6) Alt vekil ve ekip

Alt vekil/uzman istihdam kriterleri; denetim ve sorumluluk.

7) Sır saklama ve KVKK

Gizlilik, veri işleme şartları, alt yüklenici veri aktarımı, saklama süresi ve silme.

8) Çıkar çatışması ve ret sebepleri

Mevcut/olası çatışma taraması, ret/çekilme hakları, bildirim yükümlülüğü.

9) Fikri ürünler ve dosya sahipliği

Çalışma ürünlerinin kullanım hakkı, doküman iadesi, mesleki arşiv.

10) Sona erme, azil/istifa ve uygun zaman

Uygunsuz zamanda fesih halinde tazmin; fesihte devralma devri (handover) ve süre.

11) Uyuşmazlık çözümü

Yetkili mahkeme, tahkim/istinaf rezervleri, uygulanacak hukuk.

#TBK, borçlar hukuku, Hukuki Danışmanlık, İstanbul Avukat, tbk502, Vekalet Sözleşmesi, vekaletname

Single Blog Title