Giriş

Son yıllarda Türkiye’de ticari uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir reform gerçekleştirilmiş ve birçok ticari dava için zorunlu arabuluculuk sistemi getirilmiştir. Bu sistemin amacı mahkemelerin iş yükünü azaltmak ve tarafların uyuşmazlıklarını daha hızlı ve daha düşük maliyetle çözmelerini sağlamaktır.

Ticari davalarda arabuluculuk, yalnızca alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi değil; aynı zamanda birçok dava bakımından dava şartı niteliğindedir. Başka bir ifadeyle arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılması mümkün değildir.

Bu makalede ticari davalarda zorunlu arabuluculuk sisteminin hukuki dayanağı, kapsamı ve uygulamadaki süreç ayrıntılı şekilde incelenecektir.

---

Arabuluculuk Kavramı

Arabuluculuk, taraflar arasındaki uyuşmazlığın tarafsız bir üçüncü kişi yardımıyla çözülmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabulucu;

• tarafsızdır

• tarafların yerine karar vermez

• yalnızca tarafların anlaşmasına yardımcı olur

Arabuluculuk süreci tamamen gönüllülük esasına dayanır. Ancak bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvuru zorunlu hale getirilmiştir.

---

Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk

Türk hukukunda ticari davalarda zorunlu arabuluculuk 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na eklenen hükümler ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeye göre konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Yani arabuluculuk süreci tamamlanmadan ticaret mahkemesinde dava açılamaz.

---

Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunludur?

Aşağıdaki ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur:

• ticari alacak davaları

• sözleşmeden doğan tazminat davaları

• ticari satış sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar

• cari hesap alacakları

• ticari hizmet sözleşmelerinden doğan alacaklar

Bu tür davalarda arabulucuya başvurulmadan açılan davalar usulden reddedilir.

---

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışındaki Davalar

Bazı ticari davalar arabuluculuk kapsamında değildir.

Örneğin:

• iflas davaları

• konkordato davaları

• şirket feshi davaları

• ticari sicil davaları

Bu davalar doğrudan mahkemede açılabilir.

---

Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

Arabuluculuk başvurusu oldukça basit bir süreçtir.

Başvuru:

• adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına

• UYAP sistemi üzerinden

• avukat aracılığıyla

yapılabilir.

Başvurunun ardından sistem tarafından bir arabulucu atanır.

---

Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi

Arabulucu görevlendirildikten sonra taraflarla iletişime geçer ve toplantı tarihi belirler.

Arabuluculuk sürecinde:

• taraflar görüşlerini açıklar

• çözüm önerileri tartışılır

• anlaşma zemini aranır

Taraflar anlaşırsa arabuluculuk anlaşma tutanağı düzenlenir.

---

Arabuluculuk Anlaşmasının Hukuki Niteliği

Tarafların arabuluculuk sürecinde anlaşmaları halinde düzenlenen anlaşma tutanağı mahkeme kararı niteliğinde belge sayılabilir.

Taraflar isterse anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alabilir.

Bu durumda anlaşma doğrudan icra edilebilir hale gelir.

---

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa

Taraflar anlaşamazsa arabulucu son tutanak düzenler.

Bu tutanak dava açılması için gerekli olan belgedir.

Son tutanak olmadan dava açılması mümkün değildir.

Mahkeme dava dilekçesiyle birlikte bu tutanağın sunulmasını ister.

---

Arabuluculuğun Avantajları

Arabuluculuk sistemi ticari uyuşmazlıkların çözümünde önemli avantajlar sağlar.

Bunlar:

• daha hızlı çözüm

• daha düşük maliyet

• ticari ilişkilerin korunması

• gizlilik

özellikle ticari hayat açısından önemli faydalar sunar.

---

Arabuluculuk Süresinin Sınırı

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süresi genellikle 6 hafta ile sınırlıdır.

Zorunlu hallerde bu süre 2 hafta daha uzatılabilir.

Bu nedenle arabuluculuk süreci mahkeme sürecine göre oldukça hızlıdır.

---

Yargıtay Uygulaması

Yargıtay kararlarında arabuluculuk dava şartının yerine getirilmemesi halinde davanın usulden reddedilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir.

Bu nedenle ticari davalarda arabuluculuk sürecinin doğru şekilde tamamlanması büyük önem taşır.

---

Sonuç

Zorunlu arabuluculuk sistemi ticari uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir reform niteliğindedir. Bu sistem sayesinde birçok ticari uyuşmazlık mahkemeye gitmeden çözülebilmektedir.

Ticari alacak ve tazminat davalarında arabuluculuğa başvurulması dava şartı olduğundan, dava açmadan önce bu sürecin tamamlanması zorunludur.

Bu nedenle ticari uyuşmazlık yaşayan tarafların arabuluculuk sürecini doğru şekilde yürütmeleri ve hukuki destek almaları büyük önem taşımaktadır.