Suudi Arabistan Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tenfizi

Suudi Arabistan’da Verilen Mahkeme Kararları Türkiye’de Hangi Şartlarda Hüküm İfade Eder?

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ticari ve ekonomik ilişkiler, son yıllarda yeniden ivme kazanmıştır. İnşaat, enerji, sağlık, turizm, savunma sanayii ve perakende sektörlerinde faaliyet gösteren Türk şirketlerinin Suudi Arabistan’daki yatırımlarının artması, iki ülke arasında hukuki uyuşmazlıkların da daha sık gündeme gelmesine yol açmıştır. Bu uyuşmazlıkların önemli bir bölümü Suudi Arabistan mahkemelerinde çözümlenmekte, verilen kararların Türkiye’de nasıl uygulanacağı ise hem şirketler hem de gerçek kişiler açısından önem taşımaktadır.

Uygulamada sıkça karşılaşılan yanlış düşüncelerden biri, Suudi Arabistan’da kesinleşen bir mahkeme kararının Türkiye’de herhangi bir işlem yapılmaksızın geçerli olacağı yönündedir. Oysa yabancı bir devlet mahkemesinin verdiği karar, kural olarak yalnızca verildiği ülkenin hukuk düzeni içinde doğrudan uygulanabilir. Aynı kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için Türk mahkemeleri tarafından yürütülecek tanıma veya tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir.

Özellikle para alacağına, tazminata veya sözleşmeden doğan yükümlülüklere ilişkin kararların Türkiye’de icra edilebilmesi, yabancı mahkeme kararının Türk hukukunda öngörülen şartları taşımasına bağlıdır.

Suudi Arabistan’ın Hukuk Sistemi Tenfiz Sürecini Nasıl Etkiler?

Suudi Arabistan’ın hukuk sistemi birçok ülkeden farklı bir yapıya sahiptir. Ülkede hukukun temel kaynaklarından biri İslam hukuku olup, özellikle kişisel statü, miras ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda şer’î esaslar önemli rol oynamaktadır. Bununla birlikte son yıllarda ticaret, yatırım ve şirketler hukuku alanında kapsamlı reformlar yapılmış, yabancı yatırımcıların hukuki güvenliğini artırmayı amaçlayan yeni düzenlemeler yürürlüğe konulmuştur.

Türk mahkemeleri, bir tenfiz davasını incelerken Suudi Arabistan hukukunun Türk hukukundan farklı olmasını tek başına ret sebebi olarak değerlendirmez. Önemli olan, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de uygulanmasının Türk hukuk düzeninin temel ilkeleriyle açık bir çelişki oluşturup oluşturmadığıdır.

Bu nedenle Suudi Arabistan hukuk sisteminin kendine özgü yapısı, her somut olay bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Ticari Yatırımlardan Doğan Mahkeme Kararlarının Türkiye’deki Etkisi

Suudi Arabistan, özellikle “Vision 2030” programı kapsamında yabancı yatırımcıları teşvik eden önemli projelere imza atmaktadır. Bu süreçte Türk müteahhitlik firmaları, mühendislik şirketleri, sağlık kuruluşları ve teknoloji firmaları da çok sayıda projede yer almaktadır.

Büyük ölçekli altyapı yatırımları, enerji projeleri, otel yatırımları ve kamu ihaleleri nedeniyle taraflar arasında zaman zaman sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıklar yaşanabilmektedir. Bu davalar sonucunda verilen mahkeme kararlarının Türkiye’de uygulanması gerektiğinde tenfiz süreci önem kazanmaktadır.

Borçlu tarafın malvarlığının Türkiye’de bulunması hâlinde, yabancı mahkeme kararının Türk mahkemeleri tarafından tenfiz edilmesi, alacağın tahsil edilebilmesi açısından belirleyici rol oynar.

Hangi Suudi Arabistan Mahkeme Kararları Türkiye’de Tenfize Konu Olabilir?

Suudi Arabistan mahkemelerinde verilen her kararın Türkiye’de tenfiz edilmesi mümkün değildir. Tenfiz, esas olarak özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan ve icra kabiliyeti bulunan mahkeme kararları bakımından söz konusu olur.

Uygulamada en çok karşılaşılan kararlar şunlardır:

• Ticari alacak davaları,
• Şirketler arasındaki sözleşme uyuşmazlıkları,
• İnşaat ve eser sözleşmelerine ilişkin kararlar,
• Tazminat hükümleri,
• Nafaka ve malvarlığına ilişkin aile hukuku kararları,
• Bazı miras hukuku uyuşmazlıkları.

Buna karşılık kamu hukukuna ilişkin yaptırımlar veya ceza yargılamalarından doğan kararlar farklı hukuki esaslara tabidir ve her somut olay kendi özelliklerine göre değerlendirilir.

Türk Mahkemesi Suudi Arabistan Mahkemesinin Kararını Yeniden Değerlendirir mi?

Yabancı mahkeme kararlarının tenfizi sırasında Türk mahkemesinin görevi, uyuşmazlığı yeniden çözmek değildir. Başka bir ifadeyle, Suudi Arabistan mahkemesinin delilleri nasıl değerlendirdiği, tanık beyanlarına neden itibar ettiği veya hukuki yorumunun isabetli olup olmadığı tenfiz davasında yeniden incelenmez.

Türk mahkemesi yalnızca yabancı mahkeme kararının Türkiye’de uygulanmasına engel oluşturabilecek hukuki şartların bulunup bulunmadığını değerlendirir. Bu yaklaşım, milletlerarası özel hukukta kabul edilen revizyon yasağının bir sonucudur ve yabancı mahkeme kararlarının uluslararası dolaşımını kolaylaştırmayı amaçlar.

Kamu Düzeni ve Adil Yargılanma İlkesi Bakımından Değerlendirme

Her yabancı mahkeme kararında olduğu gibi Suudi Arabistan mahkemelerinin verdiği kararlar bakımından da kamu düzeni incelemesi önem taşır. Ancak bu inceleme, iki ülkenin hukuk sistemleri arasındaki her farklılığın tenfize engel olduğu anlamına gelmez.

Türk mahkemesi, kararın uygulanmasının Türk hukuk düzeninin temel ilkeleriyle açık bir çelişki oluşturup oluşturmadığını değerlendirir. Bunun yanında davalının usulüne uygun şekilde davadan haberdar edilip edilmediği, savunma hakkını etkin biçimde kullanıp kullanamadığı ve yargılamanın temel usul güvencelerine uygun yürütülüp yürütülmediği de dikkate alınır.

Bu inceleme sayesinde hem uluslararası hukuk güvenliği korunmakta hem de Türkiye’de uygulanacak yabancı mahkeme kararlarının temel hukuk ilkeleriyle uyumlu olması sağlanmaktadır.

Vision 2030 Kapsamındaki Projelerden Doğan Uyuşmazlıklar

Suudi Arabistan, son yıllarda yürüttüğü Vision 2030 programı ile ekonomisini çeşitlendirmeyi ve yabancı yatırımları artırmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda hayata geçirilen büyük ölçekli şehirleşme, turizm, enerji ve altyapı projeleri, dünyanın birçok ülkesinden yatırımcıyı olduğu gibi Türk şirketlerini de Suudi Arabistan pazarına yönlendirmiştir.

Türk müteahhitlik firmaları, mühendislik şirketleri, enerji kuruluşları ve danışmanlık firmaları tarafından üstlenilen projelerde zaman zaman sözleşmenin uygulanması, hakediş ödemeleri, iş teslim süreleri, gecikme cezaları veya tazminat taleplerine ilişkin uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir.

Bu uyuşmazlıkların Suudi Arabistan mahkemelerinde sonuçlanması hâlinde, kararın Türkiye’de bulunan malvarlığı üzerinde etkili olabilmesi için Türk mahkemelerinden tenfiz kararı alınması gerekir. Özellikle borçlu şirketin Türkiye’de taşınmazı, banka hesabı veya diğer malvarlığı unsurlarının bulunması durumunda tenfiz süreci alacağın tahsili bakımından önemli bir hukuki araç hâline gelir.

Ticari Sözleşmeler ve Şirketler Arasındaki Davalar

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ticaret hacminin büyümesi, şirketler arasında imzalanan uluslararası sözleşmelerin sayısını da artırmıştır. Mal satışı, distribütörlük, acentelik, hizmet alımı, teknoloji transferi ve ortak girişim sözleşmeleri gibi birçok ticari ilişki, taraflar arasında hukuki uyuşmazlıklara konu olabilmektedir.

Suudi Arabistan mahkemelerince verilen alacak, tazminat veya sözleşmenin ihlaline ilişkin kararlar, borçlunun Türkiye’de malvarlığı bulunması hâlinde Türk mahkemelerinde yürütülecek tenfiz sürecinden sonra icra edilebilir. Bu nedenle uluslararası ticaret yapan şirketler bakımından tenfiz kurumu, yalnızca usule ilişkin bir işlem değil; mahkeme kararının ekonomik değerinin korunmasını sağlayan önemli bir mekanizmadır.

Suudi Arabistan’da Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’deki Sonuçları

Suudi Arabistan’da yaşayan Türk vatandaşlarının sayısındaki artış, aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların da uygulamada daha sık görülmesine neden olmuştur. Boşanma kararlarının yanı sıra nafaka, velayet, kişisel ilişki kurulması ve malvarlığına ilişkin hükümler de Türkiye bakımından hukuki sonuç doğurabilecek niteliktedir.

Yabancı mahkeme tarafından verilen boşanma kararının Türkiye’de hangi sonuçları doğuracağı, kararın içeriğine göre değerlendirilir. Özellikle mali yükümlülük doğuran hükümlerin Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz yoluna başvurulması gerekebilir. Buna karşılık yalnızca evlilik birliğinin sona erdiğinin Türk hukuk düzeninde kabul edilmesinin yeterli olduğu bazı durumlarda tanıma kurumu gündeme gelebilir.

Her olayın kendine özgü özellikleri bulunduğundan, yabancı mahkeme kararının kapsamı dikkatle incelenmeli ve buna uygun hukuki yol tercih edilmelidir.

Başvuru Sürecinde Belgelerin Doğru Hazırlanması Neden Önemlidir?

Yabancı mahkeme kararlarının tenfizi sırasında en çok zaman kaybına neden olan hususlardan biri, başvuru dosyasındaki eksikliklerdir. Kararın kesinleştiğini gösteren belgelerin sunulmaması, tercümelerde hata bulunması veya usule uygun tasdik işlemlerinin tamamlanmamış olması yargılama sürecini uzatabilir.

Genel olarak başvuru dosyasında;

• yabancı mahkeme kararının usulüne uygun örneği,
• kararın kesinleştiğini gösteren belgeler,
• gerekli onay ve tasdik işlemlerini gösteren evraklar,
• Türkçe tercümeler,
• taraflara ve temsil yetkisine ilişkin belgeler

yer almaktadır.

Ancak gerekli belgeler, kararın niteliğine ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Suudi Arabistan mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de tenfizi sırasında uygulamada karşılaşılan sorunlar çoğunlukla usule ilişkindir. Belgelerin eksik hazırlanması, tercüme hataları, taraf bilgilerindeki farklılıklar veya kararın kesinleştiğinin yeterince ortaya konulamaması davanın uzamasına neden olabilmektedir.

Bir diğer önemli husus ise tanıma ile tenfiz kavramlarının birbirine karıştırılmasıdır. Yabancı mahkeme kararının yalnızca kesin hüküm etkisinin Türkiye’de kabul edilmesi gereken durumlarla, doğrudan icra kabiliyeti kazandırılması gereken kararlar aynı hukuki değerlendirmeye tabi değildir.

Bu nedenle dava açılmadan önce kararın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi ve uygun başvuru yolunun seçilmesi büyük önem taşımaktadır.

Sonuç

Suudi Arabistan mahkemeleri tarafından verilen kararlar, Türkiye’de kendiliğinden icra edilemez. Bu kararların Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için, kararın niteliğine göre tanıma veya tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir.

Özellikle Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesi, büyük ölçekli yatırım projelerinin artması ve iki ülkede faaliyet gösteren şirket sayısının yükselmesi, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de uygulanmasına ilişkin talepleri de artırmaktadır. İnşaat, enerji, ticaret ve aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar bu alanda en sık karşılaşılan örnekler arasında yer almaktadır.

Her tenfiz davası, yabancı mahkeme kararının içeriği, tarafların hukuki durumu ve uygulanacak mevzuat dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Başvuru belgelerinin eksiksiz hazırlanması ve MÖHUK’ta öngörülen şartların somut olaya uygun şekilde incelenmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi bakımından belirleyici öneme sahiptir.

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ekonomik ve hukuki ilişkilerin önümüzdeki yıllarda daha da gelişmesi beklenmektedir. Bu gelişmeye paralel olarak Suudi Arabistan mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de tanınması ve tenfizi de uygulamada önemini korumaya devam edecektir.