Engelli Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz ve Hukuki Süreç

Engelli Sağlık Kurulu Raporu Nedir?

Engelli sağlık kurulu raporu, kişinin engellilik durumunu, engel grubunu, engellilik oranını, engellilik derecesini ve bazı hallerde özel gereksinim ya da bağımlılık durumunu gösteren resmi sağlık kurulu belgesidir. Bu rapor; engelli aylığı, evde bakım yardımı, özel eğitim, istihdam, vergi indirimi, ÖTV istisnası, ulaşım indirimleri, sosyal destekler, bakım hizmetleri ve sağlık alanındaki bazı haklardan yararlanmak için temel belge niteliğindedir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın güncel sıkça sorulan sorular sayfasında da engelli sağlık kurulu raporunun, engelli haklarından yararlanmak için temel belge olduğu ve sosyal yardım, eğitim, istihdam, sağlık, vergi indirimi ve muafiyetler gibi alanlarda kullanıldığı belirtilmektedir.

Engelli sağlık kurulu raporu, yalnızca tıbbi bir değerlendirme değildir. Raporun sonucu kişinin çalışma hayatını, sosyal yardım hakkını, eğitim imkanlarını, araç alımını, emeklilik sürecini, bakım hizmetlerini, kamu kurumları nezdindeki başvurularını ve günlük yaşamını doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle raporda engel oranının eksik belirlenmesi, engel grubunun yanlış yazılması, “ağır engelli”, “tam bağımlı”, “kısmi bağımlı”, “özel gereksinim” veya “süreli-sürekli” ibarelerinin hatalı düzenlenmesi ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Engelli sağlık kurulu raporları bakımından erişkinler ve çocuklar için farklı mevzuat uygulanır. 18 yaşını doldurmuş kişiler bakımından Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uygulanır. Bu Yönetmeliğin amacı, erişkin engellilik sağlık kurulu raporlarının alınışı, geçerliliği, değerlendirilmesi ve rapor verebilecek yetkili sağlık kurumlarının belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. 18 yaşından küçük çocuklar bakımından ise Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uygulanır ve çocuklar için düzenlenen rapor uygulamada ÇÖZGER olarak bilinir.

Engelli Sağlık Kurulu Raporuna Neden İtiraz Edilir?

Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz, raporda yer alan tıbbi veya hukuki sonucun kişinin gerçek durumunu yansıtmadığı düşünülüyorsa yapılır. En sık karşılaşılan itiraz nedeni, engel oranının düşük belirlenmesidir. Örneğin kişinin birden fazla hastalığı veya fonksiyon kaybı bulunmasına rağmen oran hesaplaması eksik yapılmış olabilir. Bazı branşlar değerlendirme dışı bırakılmış, mevcut tanılar rapora işlenmemiş veya Balthazard hesaplaması hatalı yapılmış olabilir.

İkinci önemli itiraz nedeni, raporda yanlış engel grubunun yazılmasıdır. Ruhsal-duygusal, zihinsel, ortopedik, görme, işitme, süreğen hastalık, dil ve konuşma, özel öğrenme güçlüğü, yaygın gelişimsel bozukluk veya benzeri alanların yanlış sınıflandırılması, kişinin eğitim, istihdam ve sosyal destek başvurularını etkileyebilir.

Üçüncü neden, raporun süreli veya sürekli düzenlenmesiyle ilgilidir. Kişinin engellilik durumu tıbben kalıcı olduğu halde rapor süreli verilmiş olabilir. Tersine, tedaviyle değişebilecek bir durumda süreli rapor verilmesi normal olabilir. Erişkin Yönetmeliği’ne göre raporlar süreli veya sürekli düzenlenebilir; süreli raporlarda sürenin bitmesine altı aydan kısa süre kalması halinde engelli bireyin talebiyle tekrar rapor verilebilir.

Dördüncü neden, raporda sosyal haklardan yararlanmayı etkileyen özel ibarelerin bulunmamasıdır. Örneğin “tam bağımlı”, “kısmi bağımlı”, “özel koşul gereksinimi vardır”, “özel tertibatlı araç kullanabilir”, “sürücü olur/olmaz”, “çalıştırılamayacağı iş alanları”, “ağır engelli” gibi ibareler somut hak kullanımında belirleyici olabilir. Her ibarenin her raporda bulunması gerekmez; ancak kişinin gerçek sağlık durumu bu ibareleri gerektiriyorsa raporun eksik düzenlenmesi hak kaybı doğurabilir.

Engelli Sağlık Kurulu Raporuna Kimler İtiraz Edebilir?

Erişkin engelli sağlık kurulu raporuna engelli bireyin kendisi, vasisi veya raporu talep eden kurum itiraz edebilir. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesi, raporlara engelli birey, vasisi veya raporu talep eden kurum tarafından İl Sağlık Müdürlüğü’ne itiraz edileceğini açıkça düzenlemektedir.

Çocuklar bakımından ise ÇÖZGER raporuna bakım veren kişi veya raporu talep eden kurum itiraz edebilir. Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesinde, kişisel rapor itirazlarının ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılacağı ve süresinde yapılmayan itirazların değerlendirilmeyeceği belirtilmiştir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, itirazın hastaneye değil, kural olarak İl Sağlık Müdürlüğü’ne yapılmasıdır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın güncel bilgilendirmesinde de engelli raporlarına, raporun teslim alındığı veya e-Devlet üzerinden göründüğü tarihten itibaren otuz gün içinde, ikamet edilen ya da raporun alındığı İl Sağlık Müdürlüğü’ne başvurarak itiraz edilebileceği açıklanmaktadır.

Engelli Raporuna İtiraz Süresi Kaç Gündür?

Bireysel engelli sağlık kurulu raporu itirazlarında süre 30 gündür. Bu süre, raporun ilgili kişiye teslim edildiği veya e-Devlet üzerinden görünür hale geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, engelli sağlık kurulu raporuna itirazın raporun teslim alındığı veya e-Devlet üzerinden göründüğü tarihten itibaren otuz gün içinde yapılabileceğini belirtmektedir.

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesi de bireysel rapor itirazlarının ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılacağını ve süresinde yapılmayan itirazların değerlendirilmeyeceğini düzenler. Kurum itirazlarında ise gerekçeli yazılı başvuru yapılır ve süre aranmaz.

Bu nedenle rapor oranı düşük çıktıysa veya raporda hak kaybına neden olan bir eksiklik varsa, kişi “nasıl olsa sonra tekrar başvururum” düşüncesiyle hareket etmemelidir. Süresinde itiraz edilmeyen rapor kesinleşebilir ve aynı gereksinim alanına ilişkin yeni rapor başvurusu için belirli süre beklenmesi gerekebilir. Yönetmelik’e göre hakem hastane kararıyla veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanıyla ilgili yeni rapor başvurusu en erken altı ay sonra kabul edilir.

İtiraz Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?

Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz, ikamet edilen veya raporun alındığı İl Sağlık Müdürlüğü’ne yapılır. Başvuruda raporun hangi yönlerden hatalı olduğu açıkça belirtilmelidir. Sadece “rapora itiraz ediyorum” demek yerine, engel oranının neden düşük olduğu, hangi tanıların değerlendirilmediği, hangi branş muayenesinin eksik kaldığı, hangi ibarenin yanlış veya eksik yazıldığı ve hangi sosyal hakkın bundan etkilendiği somut olarak anlatılmalıdır.

Başvuru dilekçesine rapor örneği, kimlik fotokopisi, varsa vekaletname, önceki sağlık raporları, epikrizler, ameliyat notları, MR, tomografi, röntgen, laboratuvar sonuçları, ilaç raporları, psikiyatri takip kayıtları, fizik tedavi belgeleri, görme/işitme testleri, özel eğitim raporları ve ilgili uzman görüşleri eklenmelidir. Özellikle raporda eksik değerlendirildiği düşünülen hastalık veya fonksiyon kaybı varsa, buna ilişkin belgelerin sunulması itirazın ciddiyetini artırır.

İl Sağlık Müdürlüğü, başvuru üzerine kişiyi yetkili en yakın farklı bir sağlık kuruluşuna gönderir. Eğer önceki rapor farklı bir sağlık kuruluşundan alınmışsa ve kişi sürekli izleminin yapıldığı sağlık kuruluşunda takip ediliyorsa, Yönetmelik uyarınca o sağlık kuruluşuna yönlendirme yapılması da mümkündür.

İkinci Hastane Raporu ve Hakem Hastane Süreci

İtiraz üzerine kişi ikinci bir yetkili sağlık kuruluşuna gönderilir. Bu ikinci hastane yeni bir değerlendirme yapar ve yeni bir engelli sağlık kurulu raporu düzenler. İtiraz edilen ilk rapor ile ikinci rapordaki kararlar aynı yöndeyse rapor kesinleşir. Örneğin ilk raporda engel oranı %35, ikinci raporda da aynı yönde veya aynı hukuki sonucu doğuracak şekilde belirlenmişse süreç kesinleşebilir.

Ancak ilk rapor ile itiraz üzerine düzenlenen ikinci rapor arasında farklılık varsa ve kişi itirazını sürdürmek istiyorsa, İl Sağlık Müdürlüğü kişiyi en yakın hakem hastaneye yönlendirir. Erişkin Yönetmeliği’ne göre rapor sonuçlarının farklı olması ve itirazın devam etmesi halinde müdürlük tarafından kişi en yakın hakem hastaneye yönlendirilir; hakem hastane tarafından verilen karar kesindir.

ÇÖZGER raporları bakımından da aynı sistem kabul edilmiştir. Çocuk raporuna itiraz edilirse çocuk, İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yetkili en yakın farklı sağlık kuruluşuna gönderilir. İlk rapor ile ikinci rapor aynı yöndeyse rapor kesinleşir; sonuçlar farklıysa ve itiraz devam ederse çocuk hakem hastaneye yönlendirilir ve hakem hastane kararı kesin kabul edilir.

Burada “hakem hastane kararı kesindir” ifadesi, idari başvuru sürecinin sona erdiği anlamına gelir. Ancak bu ifade, her durumda yargı yolunun tamamen kapalı olduğu şeklinde geniş yorumlanmamalıdır. Hakem raporuna dayanılarak bir idari işlem tesis edilmişse, örneğin engelli kimlik kartı, ÖTV istisnası, evde bakım yardımı, vergi indirimi, engelli aylığı, eğitim hakkı veya istihdam hakkı reddedilmişse, somut işlem bakımından idari yargı veya ilgili başvuru yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

Hakem Hastane Raporuna Karşı Ne Yapılabilir?

Hakem hastane raporu, sağlık kurulu raporu itiraz süreci bakımından kesin niteliktedir. Bu nedenle aynı konuda tekrar tekrar İl Sağlık Müdürlüğü’ne başvuru yapılarak yeni bir rapor süreci başlatılması mümkün olmayabilir. Yönetmelik, hakem hastane kararıyla kesinleşen veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanı için yeni rapor başvurusunun en erken altı ay sonra kabul edileceğini düzenlemektedir.

Ancak kişi altı ay beklemeden her durumda tamamen çaresiz değildir. Eğer sağlık durumunda yeni ve önemli bir değişiklik meydana gelmişse, yeni hastalık ortaya çıkmışsa, ameliyat olmuşsa, hastalığı ilerlemişse, fonksiyon kaybı artmışsa veya raporun dayandığı tıbbi veriler açıkça eksikse, somut duruma göre yeniden değerlendirme talebi gündeme gelebilir. Erişkin Yönetmeliği, engellilik durumunun değişmesi halinde ilgili branş hekiminin kurula sevki uygun görmesi üzerine süre aranmaksızın engellilik durumunun yeniden değerlendirilebileceğini düzenlemektedir.

Hakem hastane raporuna dayanılarak kişinin sosyal hakkı reddedilmişse, dava konusu çoğu zaman yalnızca rapor değil, rapora dayalı idari işlem olur. Örneğin rapor oranı nedeniyle evde bakım yardımı reddedilmişse, Aile ve Sosyal Hizmetler idaresinin işlemi; vergi indirimi reddedilmişse vergi idaresinin işlemi; ÖTV istisnası reddedilmişse vergi/tescil işlemi; engelli aylığı reddedilmişse ilgili sosyal yardım işlemi ayrıca incelenir.

Rapor Oranı Düşük Çıkarsa Ne Yapılmalıdır?

Engelli raporu oranı beklenenden düşük çıktıysa ilk yapılacak işlem, raporu dikkatle incelemektir. Hangi branşların değerlendirme yaptığı, hangi tanıların rapora işlendiği, engel oranının hangi bölümden verildiği, birden fazla hastalık varsa toplam oran hesabının nasıl yapıldığı, sürekli-süreli ibaresinin ne olduğu ve sosyal hakları etkileyen özel alanların doldurulup doldurulmadığı kontrol edilmelidir.

İkinci adım, eksik tıbbi belgelerin toplanmasıdır. Örneğin ortopedik engel varsa güncel fizik tedavi, ortopedi, nöroloji ve görüntüleme kayıtları; görme engeli varsa göz muayene raporları ve ölçümler; işitme engeli varsa odyometri testleri; psikiyatrik rahatsızlık varsa takip kayıtları, ilaç raporları, yatış epikrizleri; süreğen hastalık varsa ilgili branş takipleri dosyaya eklenmelidir.

Üçüncü adım, 30 günlük süre içinde İl Sağlık Müdürlüğü’ne itiraz etmektir. İtiraz dilekçesi mümkün olduğunca tıbbi ve hukuki gerekçeli hazırlanmalıdır. “Oran az verilmiştir” yerine, “X hastalığı rapora işlenmemiştir”, “Y branş değerlendirmesi yapılmamıştır”, “sürekli tedaviye rağmen süreli rapor düzenlenmiştir”, “bağımlılık durumu değerlendirilmemiştir” gibi somut itirazlar daha etkili olur.

ÇÖZGER Raporuna İtiraz

18 yaşından küçük çocuklar için engelli sağlık kurulu raporu yerine ÇÖZGER düzenlenir. ÇÖZGER’de klasik yüzde oranı yerine çocuğun özel gereksinim düzeyi esas alınır. Bu nedenle çocuk raporuna itiraz ederken erişkin raporundaki oran tartışması yerine, çocuğun özel gereksinim düzeyinin doğru belirlenip belirlenmediği, gelişimsel, zihinsel, bedensel, ruhsal, işitsel, görsel veya süreğen hastalık alanlarının doğru değerlendirilip değerlendirilmediği incelenmelidir.

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre raporlar süreli veya sürekli düzenlenir. Çocuğun özel gereksiniminin değişmesi halinde bakım veren kişinin talebi ve ilgili branş hekiminin kurula sevki uygun görmesi üzerine süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılabilir. Süreli raporlarda sürenin bitmesine altı aydan kısa süre kalması halinde bakım veren kişinin talebiyle tekrar rapor verilebilir.

ÇÖZGER raporuna kişisel itiraz, raporun ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü’ne yapılır. İtiraz üzerine çocuk yetkili farklı sağlık kuruluşuna gönderilir; ilk ve ikinci rapor aynı yöndeyse rapor kesinleşir, farklılık varsa ve itiraz devam ederse hakem hastane süreci işletilir.

18 Yaşını Dolduran Çocukların Raporları

Çocuklar için düzenlenen ÇÖZGER raporları, 18 yaşın doldurulmasıyla erişkin engellilik değerlendirmesi bakımından yeniden ele alınmalıdır. Çocuk Yönetmeliği, ÇÖZGER kapsamında sürekli raporu bulunanlar ile süreli raporu devam edenlerin raporlarının, terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir raporları hariç, ilgililerin 18 yaşını doldurdukları tarih itibarıyla geçersiz hale geleceğini düzenler.

Erişkin Yönetmeliği ise, ÇÖZGER hükümleri çerçevesinde 18 yaşını doldurmaları sebebiyle raporları geçersiz hale gelenlerin, 18 yaşını doldurdukları tarihten itibaren üç ay içinde yeniden engellilik durumunun tespiti için başvuruda bulunabileceğini; bu kapsamda düzenlenecek erişkin engelli sağlık kurulu raporlarının, belirli istisnalar dışında 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılacağını düzenlemektedir.

Bu nedenle çocuk raporu olan bireylerde 18 yaş geçişi önemlidir. Aileler, sosyal yardım, eğitim, bakım, sağlık ve istihdam haklarında kesinti yaşamamak için 18 yaşa yaklaşırken yeni erişkin raporu sürecini planlamalıdır.

Sürekli Rapor, Süreli Rapor ve Kazanılmış Haklar

Engelli raporlarında “sürekli” veya “süreli” ibaresi, kişinin haklarını doğrudan etkileyebilir. Sürekli rapor, engellilik durumunun sabit kalması veya artması beklenen hallerde düzenlenebilir. Süreli rapor ise tedavi, rehabilitasyon veya hastalığın seyrine göre engellilik durumunun değişebileceği hallerde verilebilir.

Erişkin Yönetmeliği’nde, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş tüm vücut fonksiyon kaybı oranlarının geçerli olduğu ve bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi bakımından kazanılmış haklara ilişkin düzenleme yer aldığı görülmektedir.

Buna rağmen uygulamada eski raporların geçerliliği, kurumların yeni rapor istemesi, hakların kesilmesi veya yeni Yönetmelik hükümlerine göre oranların düşmesi gibi sorunlar yaşanabilir. Bu durumda raporun tarihi, sürekli olup olmadığı, hangi hak için kullanıldığı, ilgili kurumun yeni rapor isteme gerekçesi ve kazanılmış hak durumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Engelli Raporu Nedeniyle Hak Kaybı Yaşanırsa Hangi Davalar Açılabilir?

Engelli sağlık kurulu raporları birçok idari ve sosyal hakkın kullanılmasında temel belge olduğundan, rapordaki hata çoğu zaman başka bir idari işleme yol açar. Örneğin engelli aylığı bağlanmaz, evde bakım yardımı reddedilir, ÖTV istisnası kabul edilmez, vergi indirimi uygulanmaz, engelli kimlik kartı verilmez, özel eğitim veya istihdam başvurusu reddedilir.

Bu tür durumlarda hukuki yol, sadece sağlık kurulu raporuna itirazdan ibaret değildir. Rapor itiraz süreci tüketildikten sonra veya rapora dayanılarak hak reddedildikten sonra, ilgili idari işleme karşı iptal davası, tam yargı davası veya ilgili mevzuatta öngörülen özel başvuru yolları gündeme gelebilir. İdari yargıda iptal davaları, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı idari işlemler hakkında açılır; tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan ihlal edilenler tarafından açılır.

Eğer rapordaki hatalı değerlendirme nedeniyle kişinin maddi zararı doğmuşsa, örneğin sosyal yardım kesilmiş, vergi avantajı kullanılamamış, bakım hizmetinden yararlanılamamış veya bir hakka geç ulaşılmışsa, somut olaya göre maddi zararın tazmini de gündeme gelebilir. Ancak dava stratejisi belirlenirken davalı idare, süre, görevli mahkeme ve dava konusu işlem dikkatle belirlenmelidir.

Engelli Sağlık Kurulu Raporu Davalarında Deliller

Engelli raporuna itiraz veya rapora dayalı dava sürecinde en önemli delil tıbbi kayıtlardır. Kişinin yalnızca mevcut raporu değil, önceki raporları, tedavi geçmişi, ameliyat belgeleri, epikrizleri, ilaç kullanım raporları, görüntüleme sonuçları, laboratuvar değerleri, fonksiyon testleri, psikiyatrik takipleri, rehabilitasyon kayıtları ve uzman görüşleri dosyaya sunulmalıdır.

Özellikle kronik ve süreğen hastalıklarda tek bir muayene anı yanıltıcı olabilir. Diyabet, böbrek yetmezliği, kalp hastalığı, nörolojik hastalıklar, romatolojik hastalıklar, psikiyatrik hastalıklar, kanser, görme-işitme kaybı veya ortopedik fonksiyon kaybı gibi alanlarda uzun süreli takip kayıtları önemlidir.

Ayrıca raporun hangi sosyal hak için kullanılacağı da belirtilmelidir. Evde bakım yardımı bakımından bağımlılık ve günlük yaşam aktiviteleri; ÖTV istisnası bakımından araç kullanımı ve özel tertibat; istihdam bakımından çalışma gücü ve çalıştırılamayacağı işler; eğitim bakımından özel gereksinim alanı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle dilekçe, yalnızca oranı değil, raporun hukuki sonucunu da açıklamalıdır.

İtiraz Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz dilekçesi açık, somut ve belgeli olmalıdır. Dilekçede raporun tarihi, raporu düzenleyen hastane, rapor numarası, belirlenen oran veya özel gereksinim düzeyi, itiraz edilen kısımlar ve itiraz gerekçeleri yazılmalıdır.

Dilekçede şu başlıklar özellikle önemlidir: değerlendirmeye alınmayan hastalıklar, eksik branş muayeneleri, hatalı oran hesabı, yanlış engel grubu, süreli-sürekli hatası, bağımlılık durumunun yanlış belirlenmesi, özel ibarelerin eksikliği, eski raporlarla çelişki, güncel tıbbi belgeler ve hak kaybının ne olduğu.

İtiraz dilekçesinde aşırı genel ifadelerden kaçınılmalıdır. “Rapor haksızdır” yerine, “raporda mevcut ortopedik fonksiyon kaybı değerlendirilmemiştir”, “nöroloji takip belgeleri olmasına rağmen kurul değerlendirmesinde yer almamıştır”, “çocukta özel gereksinim düzeyini etkileyen gelişimsel raporlar dikkate alınmamıştır” gibi açıklamalar daha etkilidir.

Sonuç: Engelli Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz Süreci Hak Kaybını Önleyebilir

Engelli sağlık kurulu raporu, birçok sosyal, ekonomik, eğitimsel ve hukuki hakkın kullanılmasında belirleyici belgedir. Rapor oranının düşük belirlenmesi, engel grubunun yanlış yazılması, bağımlılık durumunun eksik değerlendirilmesi, süreli-sürekli ibaresinin hatalı düzenlenmesi veya özel haklardan yararlanmayı sağlayacak ibarelerin rapora işlenmemesi ciddi hak kayıplarına neden olabilir.

Erişkin engelli raporlarında engelli birey, vasisi veya raporu talep eden kurum; çocuk raporlarında ise bakım veren kişi veya raporu talep eden kurum İl Sağlık Müdürlüğü’ne itiraz edebilir. Bireysel itiraz süresi kural olarak raporun tesliminden veya e-Devlet’te görünmesinden itibaren 30 gündür. İtiraz üzerine kişi farklı yetkili sağlık kuruluşuna gönderilir; raporlar aynı yöndeyse rapor kesinleşir, farklılık varsa ve itiraz devam ederse hakem hastane süreci işletilir. Hakem hastane kararı, idari rapor itiraz süreci bakımından kesin kabul edilir.

Bu süreçte en önemli nokta, itirazın süresinde ve gerekçeli yapılmasıdır. Kişinin tüm tıbbi belgeleri toplanmalı, eksik değerlendirilen branşlar belirlenmeli, raporun hangi sosyal hakkı etkilediği açıklanmalı ve gerekirse rapora dayalı hak kaybı yaratan idari işlemlere karşı ayrıca dava yolları değerlendirilmelidir.

Engelli raporuna itiraz süreci, yalnızca oran yükseltme amacıyla değil, kişinin gerçek sağlık durumunun hukuken doğru şekilde tanınması amacıyla yürütülmelidir. Güçlü bir başvuru; tıbbi kayıt, mevzuat, hak kaybı ve somut itiraz gerekçelerinin birlikte ortaya konulmasıyla başarıya ulaşır.