NİŞANIN BOZULMASI VE TAZMİNATI

Giriş

Nişanlanma, Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre bir “evlenme vaadi” ile kurulan, evlilik öncesi hukuki bir ilişkidir (TMK m.118–123).

Şekle tabi olmamakla birlikte bir sözleşme şartı yoktur. Ancak nişan ilişkisinin bozulması halinde doğan talepler kanunda üç başlık altında toplanır: maddi tazminat (TMK m.120), manevi tazminat (TMK m.121) ve hediyelerin geri verilmesi (TMK m.122).

Zamanaşımı ise TMK m.123’te bir yıllık süre olarak düzenlenmiştir.

---

1. Maddi Tazminat (TMK m.120): “Evlenme amacıyla” yapılan harcamalar

TMK m.120’ye göre; nişan haklı sebep olmadan bozulur veya taraflardan birine yüklenebilir bir sebeple sona ererse kusurlu taraf, diğer tarafa (belirli hallerde anne-babasına/üçüncü kişilere) dürüstlük kurallarına göre evlilik amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan maddi fedakârlıklar için uygun bir tazminat öder.

Şartları

• Geçerli bir nişan ilişkisi

• Kusur/haksız bozma (Nişanın haklı bir sebep olmaksızın bozulması veya taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple sona ermiş olması)

• Zarar

• İlliyet bağı (harcamanın evlilik hazırlığı ve nişan için yapılmış olması)

Kapsam

Maddi tazminat, güvenilen nişanlılığın yol açtığı her zararı değil; evlilik hazırlığı nedeniyle yapılan masraf ve fedakârlıkları kapsar. Bu nedenle “evlenme beklentisi” arasında nedensellik bağı aranır.

Maddi tazminata konu olabilecek nişan hazırlıkları

• Düğün hazırlıkları
• Düğün salonu için ödenen bedel
• Balayı hazırlıkları
• Mobilya ve beyaz eşya bedelleri

Kimler talep edebilir?

Sadece nişanlı taraflar değil; anne ve baba ile onlar gibi davrananlar da aynı koşullar altında, nişanlı taraflar için yaptıkları evlenme hazırlığı masraflarını isteyebilir (ör. ev eşyası alımı). Bu kişiler kendi şahsi ihtiyaçları için yaptıkları masrafları (kıyafet, yol vb.) isteyemez.

---

2. Manevi Tazminat (TMK m.121): Kişilik hakkı ihlali ölçütü

Manevi tazminat için, kişilik haklarına saldırı düzeyinde bir ihlal aranır. Terk edilen nişanlının onurunun zedelenmesi, toplum önünde küçük düşürülmesi gibi olgular ispat edilmelidir.

Örnek: Düğün tarihine çok kısa süre kala haklı sebep olmaksızın ayrılık, aldatma, ağır hakaret/iftira, nişanın aleni biçimde haksız bozulması nedeniyle çevrede itibar kaybı vb. (somut olaya göre).

---

3. Hediyelerin İadesi (TMK m.122): Kusur aranmaksızın alışılmışın dışındaki hediyeler

Nişan ilişkisi evlenme dışındaki bir nedenle sona ererse (bozma, ölüm, gaiplik gibi), tarafların birbirlerine ve anne-babanın (ve onlar gibi davrananların) verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler aynen; mümkün değilse mislen iade edilir. Kusur aranmaz. Aynen/mislen iade imkânsızsa sebepsiz zenginleşme hükümleri devreye girer.

Alışılmış (mutad)- alışılmış dışı ayrımı: Giyilerek/kullanılarak tüketilen sıradan hediyeler genelde iade edilmez; altın ve ziynet eşyaları, telefon gibi yüksek değerli eşyalar çoğu örnekte “mutad dışı” kabul edilerek iade kapsamına alınır.

Not: Hediyelerde kusur şartı yoktur. Nişanın hangi sebeple bozulduğundan bağımsız olarak iade gündeme gelir; bu yönüyle maddi–manevi tazminattan ayrılır.

---

4. Zamanaşımı (TMK m.123)

Nişanın bozulmasından doğan tüm dava hakları(maddi tazminat, manevi tazminat ve hediyelerin iadesi) nişan ilişkisinin sona ermesinin üzerinden 1 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Süre, nişanın fiilen sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

---

5. Yargıtay Uygulamalarından Örnekler

• Yargıtay 3. HD, E. 2016/11421, K. 2018/1662

“Nişanın sebep göstermeksizin bozulması, tek başına manevi tazminata hükmedilmesi için yeterli değildir.”

• Yargıtay 3. HD, 17.03.2015, 2014/18045 E., 2015/4348 K.

“Hediyelerin verildiği ve iade edilmediği hususu her türlü delil ile ispat edilebilir. Nişan nedeniyle kendisine verildiğini kabul ettiği hediyelerin iade edildiğini ileri süren davalı, bunu kanıtlamalıdır. Ancak davalının verildiğini kabul etmediği hediyelerin verildiğini ispat yükü şüphesiz davacıdadır.”

• Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddi fedakarlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür. Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır. (TMK. m. 120)… Davacı yanın isteyeceği tazminat menfi tazminattır. Başka bir anlatımla nişanlanma olmasaydı uğranılmayacak olan parasal zarar istenebilir. Menfi tazminatın kapsamı yasada gösterilmiş olup, bunlar, dürüstlük kuralları çerçevesinde yapılan harcamalar, evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve evlenme amacıyla katlanılan maddi fedakarlıklardır… Maddi tazminat istenebilmesi için nişan haklı bir sebep olmaksızın bozulmuş olmalı ya da nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulmuş olmalıdır. Davacı iddiasını kanıtlarsa uygun bir tazminata hükmedilir. Davacı iddiasını her türlü delille ispat edebilir… Somut olayda davacı taraf, nişanın bozulması nedeniyle maddi zarar uğradığını iddia ederek maddi tazminat isteminde bulunmuş, mahkemece davacının maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, davacı taraf, nişanın davalının kusurlu davranışları sonucu bozulduğunu ispat edememiştir… Kabule göre de; tazminatın nelere ilişkin olduğu bulunduğunun miktar ve tutarlarıyla birlikte tek tek açıklanması gerekirken, mahkemece maddi zararın kapsamı davacıya açıklattırılmadan karar verilmiştir.” (Yargıtay 3. HD, 17.03.2015, 2014/18045 E., 2015/4348 K.)

---

SIK SORULANLAR

S1: Nişanı kim bozdu önemli mi?

• Maddi tazminat ve manevi tazminat için evet; kusur aranmaktadır. Hediyelerin iadesinde kusur aranmaz; evlenme dışındaki her sona ermede gündeme gelir.

S2: Altınlar iade edilir mi?

• Uygulamada altın, mutad dışı kabul edilerek iade kapsamındadır; aynen mümkün değilse mislen/bedel iadesi söz konusu olur.

S3: Ailelerin aldığı eşyalar ne olacak?

• Aileler evlenme hazırlığı için yaptıkları masrafları maddi tazminat kapsamında isteyebilir; kendi şahsi giderlerini isteyemez.

S4: Sırf üzülmek manevi tazminat doğurur mu?

• Hayır. Kişilik haklarına saldırı düzeyi aranır; Yargıtay yaklaşımı da doğal üzüntünün tek başına yeterli olmadığı şeklindedir.

S5: Davaları ne kadar sürede açmalıyım?

• Zamanaşımı süresi nişan ilişkisinin sona ermesinden itibaren 1 yıldır (TMK m.123).

---

Sonuç

Nişan ilişkisinin bozulmasından doğan uyuşmazlıklarda; TMK m.120-121-122’nin her biri için aranan şartlar sağlanarak, talepler doğru vasıflandırıp ispatlarla desteklenmelidir. Somut olaya uygun delil mimarisi ve şartlar sağlanarak doğru talep ile, hem tazminat hem sunulan iade alma hakkı hususunda etkili ve ölçülü bir sonuç elde etmek mümkündür.