Nafaka Alacaklarında Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme
Giriş
Nafaka uyuşmazlıkları, aile hukukunun en hassas alanlarından biridir. Yabancı unsurlu dosyalarda ise bu hassasiyet iki katına çıkar. Eşlerin veya çocukların farklı ülkelerde yaşaması, boşanmanın yabancı mahkemede gerçekleşmesi, nafaka borçlusunun Türkiye dışında bulunması gibi durumlar, hangi hukukun uygulanacağı ve hangi mahkemenin yetkili olduğu sorularını kaçınılmaz biçimde gündeme getirir.
5718 sayılı MÖHÜK, nafaka alacaklarını klasik boşanma bağlama kurallarından ayırarak koruyucu ve mağdur odaklı bir sistem kurmuştur. Bu yaklaşım, nafakanın sosyal niteliği ve zayıf tarafın korunması ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.
Bu makalede, nafaka alacaklarında uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme, yabancı kararların etkisi, kamu düzeni sınırı ve uygulamada izlenmesi gereken strateji ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
1. Nafaka Alacağı Nedir ve Neden Özel Bir Bağlama Kuralı Vardır?
Nafaka; eşin veya çocuğun geçimini sağlamak amacıyla ödenen, süreklilik arz eden ve kamu düzeniyle yakından ilişkili bir alacaktır. Bu nedenle nafaka:
-
Salt borçlar hukuku ilişkisi değildir,
-
Zayıf tarafın (çoğunlukla kadın ve çocuk) korunmasını amaçlar,
-
Taraf iradesine kapalıdır.
Bu özellikler nedeniyle MÖHÜK, nafaka alacakları için özel bağlama kuralları öngörmüştür.
2. Nafaka Alacaklarında Uygulanacak Hukuk (MÖHÜK m.18)
a) Temel Kural: Nafaka Alacaklısının Mutad Meskeni Hukuku
MÖHÜK m.18’e göre:
“Nafaka alacakları, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tabidir.”
Bu düzenleme ile:
-
Nafaka borçlusunun değil,
-
Nafaka alacaklısının bulunduğu yer hukuku
esas alınmıştır.
Bu yaklaşım, açık biçimde koruyucu bir bağlama kuralıdır.
b) Mutad Mesken Kavramı
Mutad mesken:
-
Geçici bulunma yerini değil,
-
Kişinin hayat merkezini,
-
Süreklilik arz eden yaşam alanını
ifade eder.
Örneğin:
-
Türkiye’de yaşayan bir çocuk lehine nafaka talebinde,
-
Nafaka borçlusu yurt dışında olsa bile
➡️ Türk hukuku uygulanır.
3. Nafaka Türleri Bakımından Uygulama
a) Eş Nafakası
-
Tedbir nafakası,
-
Yoksulluk nafakası
nafaka alacakları kapsamındadır.
Eş nafakalarında uygulanacak hukuk:
➡️ Nafaka alacaklısı eşin mutad meskeni hukukudur.
b) Çocuk Nafakası (İştirak Nafakası)
Çocuk lehine nafaka söz konusuysa:
-
Çocuğun mutad meskeni
esas alınır.
Bu durumda:
-
Çocuğun üstün yararı,
-
Yaşam koşulları,
-
Eğitim ve bakım giderleri
doğrudan uygulanan hukukun içeriğini şekillendirir.
4. Boşanma Hukuku ile Nafaka Hukukunun Ayrılığı
Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri:
“Boşanma hangi hukuka tabi ise nafaka da o hukuka tabidir”
varsayımıdır.
Bu yanlıştır.
MÖHÜK sisteminde:
-
Boşanma → m.14
-
Nafaka → m.18
ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu nedenle:
-
Boşanma yabancı hukuka tâbi olabilir,
-
Nafaka Türk hukukuna tâbi olabilir
veya tam tersi mümkündür.
5. Yetkili Mahkeme: Nafaka Davaları Nerede Açılır?
a) Türk Mahkemelerinin Yetkisi
Nafaka alacaklarında Türk mahkemeleri:
-
Nafaka alacaklısının Türkiye’de mutad meskeni varsa,
-
Nafaka borçlusunun Türkiye’de yerleşim yeri varsa
yetkili olabilir.
Uygulamada, alacaklının bulunduğu yer mahkemeleri fiilen tercih edilen ve koruyucu yaklaşımın yansıması olan yetki merkezleridir.
b) Milletlerarası Yetki – İç Yetki Ayrımı
Nafaka dosyalarında:
-
Önce Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi,
-
Ardından iç yetki (hangi aile mahkemesi)
tespit edilmelidir.
Bu ayrım yapılmadan açılan davalarda yetki itirazı riski doğar.
6. Yabancı Nafaka Kararlarının Türkiye’de Etkisi
a) Tanıma ve Tenfiz
Yabancı mahkemelerce verilen nafaka kararları:
-
Türkiye’de kendiliğinden geçerli değildir.
-
İcra edilebilmesi için tenfiz gerekir.
Tenfiz kararı alınmadan:
-
İcra takibi yapılamaz,
-
Maaş haczi konulamaz,
-
Nafaka tahsil edilemez.
b) Kamu Düzeni Denetimi
Yabancı nafaka kararları tenfiz edilirken:
-
Nafakanın tamamen reddedilmesi,
-
Aşırı düşük ve sembolik nafaka,
-
Çocuğun korunmasını dışlayan hükümler
Türk kamu düzeni bakımından denetime tâbi tutulur.
Bu noktada Türk mahkemeleri aktif bir kamu düzeni incelemesi yapar.
7. Nafaka Borçlusunun Yurt Dışında Olması
Nafaka borçlusunun yurt dışında bulunması:
-
Davanın açılmasına engel değildir,
-
Ancak tahsil aşamasını teknik hâle getirir.
Bu durumda:
-
Tenfiz,
-
Uluslararası adli yardımlaşma,
-
İcra ve takip stratejisi
birlikte planlanmalıdır.
8. Hukuk Seçimi Yapılabilir mi?
Nafaka alacaklarında:
-
Tarafların hukuk seçimi yapması mümkün değildir.
-
Önceden veya sonradan yapılan hukuk seçimi geçersizdir.
Bu durum:
-
Nafakanın kamu düzeniyle bağlantısı,
-
Zayıf tarafın korunması
ilkeleriyle açıklanır.
9. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, nafaka dosyalarında:
-
MÖHÜK m.18’in doğrudan uygulanmasını,
-
Nafaka alacaklısının mutad meskeninin açıkça tespit edilmesini,
-
Boşanma hukukuyla nafaka hukukunun ayrılmasını
ısrarla vurgulamaktadır.
Bu inceleme yapılmadan verilen kararlar, eksik inceleme gerekçesiyle bozulmaktadır.
10. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
-
Nafakanın boşanma hukukuna tabi sanılması
-
Mutad meskenin yüzeysel değerlendirilmesi
-
Yabancı nafaka kararının doğrudan icra edilebileceğinin düşünülmesi
-
Tenfiz talep edilmeden icra yoluna gidilmesi
-
Kamu düzeni denetiminin göz ardı edilmesi
Sonuç
Nafaka alacakları, MÖHÜK sisteminde özel koruma altına alınmış alanlardan biridir. Uygulanacak hukukun nafaka alacaklısının mutad meskenine bağlanması, sosyal devlet ve adalet ilkelerinin milletlerarası özel hukuka yansımasıdır.
Yabancı unsurlu nafaka dosyalarında doğru sonuç, “hangi hukuk daha avantajlı?” sorusundan değil; kanunun açık bağlama kuralını doğru uygulamaktan geçer. Bu kural doğru işletildiğinde, nafaka alacaklısının korunması ve kararın icrası mümkün hâle gelir.
About Post Author
