Tıp biliminin moleküler düzeydeki hızlı gelişimi, özellikle onkoloji (kanser) ve nadir hastalıklar (SMA, kistik fibrozis, birtakım genetik sendromlar vb.) alanlarında devrim niteliğinde tedavi yöntemlerini beraberinde getirmiştir. Geleneksel kemoterapilerin yerini büyük ölçüde “hedeflere yönelik tedaviler” olarak adlandırılan akıllı ilaçlar ve vücudun kendi bağışıklık sistemini kanserle savaşmak üzere aktive eden immünoterapiler almıştır. Bu yeni nesil ilaçlar, hastaların yaşam süresini uzatmakta ve yaşam kalitesini ciddi ölçüde artırmaktadır.

Ancak bu tıbbi başarıların arkasında, hastalar ve aileleri için aşılması son derece zor finansal bir bariyer bulunmaktadır. Söz konusu ilaçların birçoğu tek bir kürü on binlerce Türk Lirası, yıllık maliyeti ise milyonları bulan astronomik rakamlara ulaşmaktadır. Türkiye’de bu ilaçların bir kısmı Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanmış (ruhsatlandırılmış) olsa dahi, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamındaki “Geri Ödeme Listesi”nde yer almamaktadır. Bazı durumlarda ise ilaç Türkiye’de hiç ruhsatlı olmayıp, hastanın hastalığı için “endikasyon dışı” (prospektüs dışı) kullanım onayı ile getirilmektedir.

Bu noktada, anayasal bir hak olan “yaşam hakkı” ve “sağlık hakkı” çerçevesinde, hastaların bu ilaçlara ücretsiz erişebilmesi için SGK’ya karşı açılan akıllı ilaç davaları hayati bir önem kazanmaktadır. Bu kapsamlı hukuki incelemede, akıllı ilaç ve endikasyon dışı ilaç kavramlarını, dava açılmadan önceki zorunlu idari başvuru süreçlerini, zamana karşı yarışılan ihtiyati tedbir aşamasını, rücu (alacak) davalarını ve yargı mercilerinin bu konudaki güncel ve emsal nitelikteki yaklaşımlarını analiz edeceğiz.

1. Temel Hukuki ve Tıbbi Kavramlar

Akıllı ilaç davalarının hukuki zeminini doğru inşa edebilmek için, tıp hukuku literatüründe ve mevzuatında yer alan bazı spesifik kavramların netleştirilmesi gerekir.

Akıllı İlaç ve İmmünoterapi Nedir?

Geleneksel kemoterapi ajanları vücuttaki tüm hızlı bölünen hücreleri (kanserli hücre ayrımı yapmaksızın) hedef alırken; akıllı ilaçlar yalnızca kanserli hücrenin üzerindeki belirli reseptörleri, genetik mutasyonları veya sinyal yollarını hedef alır. Pembrolizumab (Keytruda), Nivolumab (Opdivo), Atezolizumab (Tecentriq) gibi immünoterapi ilaçları ise bağışıklık sisteminin kanseri tanımasını sağlar. Tıbbi açıdan bu ilaçların hastaya uygunluğu, genellikle tümör dokusundan yapılan genetik paneller (NGS) veya PD-L1 gibi biyobelirteç testleri ile kanıtlanır.

Endikasyon Dışı İlaç (Off-Label Drug) Kullanımı Ne Demektir?

Bir ilacın, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından onaylanan prospektüsünde (kullanma talimatında) belirtilen hastalıklar, yaş grupları, dozlar veya uygulama şekilleri dışındaki bir hastalık için kullanılmasına endikasyon dışı ilaç kullanımı denir.

Örneğin, X isimli bir akıllı ilaç aslında yalnızca “Akciğer Kanseri” için ruhsat almış olabilir. Ancak tıp literatüründeki yeni çalışmalar, bu ilacın belirli bir genetik mutasyonu taşıyan “Meme Kanseri” hastalarında da çok başarılı olduğunu gösteriyor olabilir. Hekim bu ilacı meme kanseri hastasına reçete etmek istediğinde, bu durum “endikasyon dışı” bir kullanım olur ve Sağlık Bakanlığı’ndan özel izin alınmasını gerektirir.

İnsani Amaçlı Erken Erişim Programı (Compassionate Use)

İlaç henüz Türkiye’de ruhsatlandırılmamışsa ve hastanın bilinen diğer tüm tedavi seçenekleri tükenmişse, ilacı üreten firmanın ilacı ücretsiz veya hibeli olarak hastaya sunması esasına dayanan bir programdır. Ancak bu program her ilaç ve her hasta için her zaman erişilebilir olmadığından, hastaların büyük kısmı ilacı yurt dışından kendi imkanlarıyla ithal etmek zorunda kalmaktadır.

2. Dava Öncesi Zorunlu İdari Başvuru Adımları

SGK’ya karşı açılacak bir akıllı ilaç davasının usulden (hak düşürücü süreler veya dava şartı noksanlığı sebebiyle) reddedilmemesi için, dava öncesindeki idari prosedürün hatasız yürütülmesi şarttır. Süreç kronolojik olarak şu adımlardan oluşur:

+-----------------------------------------------------------------------+
|                    AKILLI İLAÇ DAVA ÖNCESİ ADIMLAR                    |
+-----------------------------------------------------------------------+
|  1. ADIM: Uzman Hekim Raporu ve Reçetenin Düzenlenmesi                |
+-----------------------------------------------------------------------+
                                   |
                                   v
+-----------------------------------------------------------------------+
|  2. ADIM: Sağlık Bakanlığı (TİTCK) Endikasyon Dışı İlaç Onayı Alınması|
+-----------------------------------------------------------------------+
                                   |
                                   v
+-----------------------------------------------------------------------+
|  3. ADIM: İlacın Türk Eczacıları Birliği (TEB) veya Kurumca İthali     |
+-----------------------------------------------------------------------+
                                   |
                                   v
+-----------------------------------------------------------------------+
|  4. ADIM: SGK'ya "Geri Ödeme" Başvurusu ve Yazılı Ret Kararı Alınması |
+-----------------------------------------------------------------------+
                                   |
                                   v
+-----------------------------------------------------------------------+
|  5. ADIM: Mahkemeye Başvuru (İhtiyati Tedbir Talepli Dava Açılması)   |
+-----------------------------------------------------------------------+

1. Adım: TİTCK’ya Endikasyon Dışı Kullanım Başvurusu

Eğer reçete edilen akıllı ilaç hastanın teşhisi için SUT’ta veya ruhsatında doğrudan tanımlı değilse, tedaviyi yürüten onkoloji/ilgili uzman hekim tarafından TİTCK’ya internet üzerinden “Endikasyon Dışı İlaç Kullanım Onayı” başvurusu yapılır. TİTCK bünyesindeki bilimsel komisyonlar, hastanın epikriz raporlarını, genetik test sonuçlarını inceleyerek bu ilacın hastada kullanılmasının tıbben gerekli ve uygun olup olmadığına karar verir. Onay verilmesi halinde genelde 3 veya 6 aylık kullanım izinleri düzenlenir.

Hukuki Önem: TİTCK’dan alınan bu onay, “ilacın o hastanın tedavisi için tıbben gerekli ve alternatifsiz olduğunun” devletin resmi bir kurumu tarafından ikrar edilmesi anlamına gelir. Bu onay belgesi, açılacak davanın ve ihtiyati tedbir talebinin en güçlü hukuki delilidir.

2. Adım: SGK’ya Yazılı Başvuru Yapılması

TİTCK onayı alındıktan sonra (veya ilaç halihazırda ruhsatlı olup SUT geri ödeme listesinde değilse doğrudan bu aşamadan başlanarak), hasta veya vekili tarafından SGK İbn-i Sina Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi’ne ya da ilgili bölge müdürlüğüne yazılı bir dilekçe ile başvurulur.

Dilekçede; hastanın teşhisi, kullanılan diğer tedavilerin yetersiz kaldığı, söz konusu akıllı ilacın hayati öneme sahip olduğu belirtilerek, ilaç bedelinin herhangi bir kesinti yapılmaksızın tamamen kurum tarafından karşılanması talep edilir. Dilekçe ekine hekim raporu, reçete, TİTCK onay yazısı ve varsa genetik test raporları eklenir.

3. Adım: SGK’nın Ret Cevabı veya Zımni Ret

SGK, bu başvurulara istisnasız olarak olumsuz yanıt vermektedir. Kurum, ret gerekçesinde ilacın “Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) eki olan Geri Ödeme Listesi’nde (Ek-4/A) yer almadığını” veya SUT’taki özel özel şartları (örneğin “en az 2 kür kemoterapi almış olma” gibi sınırlamaları) taşımadığını ileri sürer.

• SGK bu talebe yazılı bir ret cevabı verebileceği gibi, mevzuat uyarınca otuz gün boyunca sessiz kalarak talebi zımnen reddetmiş de sayılabilir. Davanın açılması için bu yazılı ret cevabının gelmesi veya otuz günlük yasal sürenin dolması gerekir.

3. Akıllı İlaç Davalarında Kalp Atışı: İhtiyati Tedbir Süreci

Kanser ve nadir hastalıklar agresif seyirli hastalıklardır. Bir davanın normal yargılama usulleriyle 1 ila 2 yıl sürmesi dikkate alındığında, hastanın davanın sonucunu bekleyecek zamanı yoktur. İlacın tedarik edilemediği her gün, tümörün büyümesi veya hastanın yaşamını yitirmesi riski demektir. Bu nedenle, davanın açılmasıyla birlikte Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389 ve devamı uyarınca İhtiyati Tedbir talep edilmesi davanın en kritik aşamasıdır.

İhtiyati Tedbir Talebinin Esasları

Mahkemeden talep edilen şey; “Dava sonuna kadar hastanın hayati tehlikesinin bulunması ve ilacın yüksek maliyeti nedeniyle, ilacın her kür bedelinin kesintisiz ve ücretsiz olarak SGK tarafından karşılanması” yönünde geçici bir rejim kurulmasıdır.

HMK m. 389/1 uyarınca ihtiyati tedbir kararı verilebilmesi için iki temel şartın varlığı aranır:

1. Gecikmesinde Sakınca Bulunması veya Ciddi Bir Zararın Doğacağı Endişesi: Hastanın kanser hastası olması ve ilacı alamaması halinde hastalığın ilerleyecek olması, telafisi imkansız (ölüm veya kalıcı maluliyet) zararlar doğuracağını kendiliğinden kanıtlar.

2. Yaklaşık Ispat: Davacının haklılığını sonraki yargılama aşamalarına göre daha erkenden, sunulan belgelerle (TİTCK onayı, doktor raporu) mahkemeye göstermesidir.

Teminatsız Tedbir Kararı Alınması

Normal şartlarda mahkemeler ihtiyati tedbir kararı verirken, haksız çıkma ihtimaline binaen davacıdan bir teminat (HMK m. 392) talep eder. Ancak akıllı ilaç davalarında, hastanın zaten ilacı alacak maddi gücünün olmaması ve konunun doğrudan “yaşam hakkı” ile ilgili olması karşısında, mahkemelerce teminatsız olarak ihtiyati tedbir kararı verilmektedir.

Tedbir Talebinin Reddedilmesi Halinde İtiraz Yolu

Eğer yerel mahkeme, tedbir talebini dosya üzerinden haksız bir şekilde reddederse veya karar bağlamayıp bilirkişiye gönderme yolunu seçerse, bu durum hastanın hayatını riske atar. HMK m. 391/3 uyarınca, tedbir talebinin reddi kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) nezdinde itiraz yoluna başvurulabilir. İstinaf dairesi bu itirazı öncelikle ve ivedilikle inceler.

4. Görevli Mahkemenin Tespiti: İş Mahkemesi mi, İdare Mahkemesi mi?

Akıllı ilaç davalarında yapılan en büyük usul hatalarından biri davanın yanlış mahkemede açılmasıdır. Görevli mahkemenin tespiti, hastanın sigortalılık statüsüne (4/a, 4/b, 4/c) göre belirlenir. Yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik kararı verilerek reddedilir ve bu süreçte yaşanan zaman kaybı hasta için hayati risk doğurur.

İş Mahkemelerinin Görevi

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 101 uyarınca, bu kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili çıkan tüm uyuşmazlıklarda İş Mahkemeleri görevlidir. İşçi, esnaf veya bunların bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri (eş, çocuk, anne, baba) için açılacak davalar mutlaka İş Mahkemesinde ikame edilmelidir. İş Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise dava Asliye Hukuk Mahkemesi’ne (İş Mahkemesi sıfatıyla) açılır.

İdare Mahkemelerinin Görevi

Aktif olarak devlet memuru olan (4/c) bir hastanın SGK’ya yaptığı başvurunun reddedilmesi, idarenin tek taraflı bir “idari işlemi” niteliğindedir. Bu nedenle, aktif memurlar için açılacak dava bir İdari İşlemin İptali ve Tam Yargı Davası olup, İdare Mahkemelerinde açılmalıdır.

• Kritik Detay: Emekli memurlar bakımından geçmişte idare mahkemeleri görevli kabul edilmekteyken, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin güncel kararları doğrultusunda, emekli memurların kurumla ilişkisi kesildiğinden ve sağlık hizmetleri 5510 sayılı Kanun kapsamında yürütüldüğünden, artık İş Mahkemelerinin görevli olduğu kabul edilmektedir.

5. Anayasal Zemin ve Yüksek Yargının (AYM, Yargıtay, Danıştay) Emsal Yaklaşımları

SGK savunmalarında genellikle “Kurumun mali dengesinin korunması”, “SUT bütçesi” ve “mevzuatta yer almayan ilacın ödenemeyeceği” gibi aktüeryal argümanlara dayanır. Ancak Türk yargı sistemi, mülkiyet ve bütçe dengesi ilkelerinin, insan hayatı ve yaşam hakkının önüne geçemeyeceğini net bir şekilde ortaya koymuştur.

T.C. Anayasası Çerçevesi

Davaların esas kurgusunda Anayasa’nın şu maddelerine dayanılır:

• Anayasa m. 17: “Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” Devlet, bireylerin hayatını korumak için gerekli tedbirleri almakla ödevlidir.

• Anayasa m. 56: “Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak… amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden yönetip hizmet vermesini düzenler.”

• Anayasa m. 60: “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurur.”

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) Yaklaşımı

AYM önüne giden birçok bireysel başvuruda, başvuru sahiplerinin ilaç bedellerini karşılayamadıkları için hayati risk altında olduklarını belirterek yaptıkları tedbir taleplerini kabul etmiştir. AYM kararlarında; devletin, hastaların yaşamını korumak adına gerekli olan tıbbi tedavilere erişimi sağlama konusunda pozitif yükümlülüğü olduğu, maddi imkansızlıklar nedeniyle ilaca erişemeyen hastanın ölüm riskiyle karşı karşıya bırakılmasının Anayasa m. 17’nin ihlali anlamına geleceği açıkça hükme bağlanmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Daire Kararları

Yargıtay, İş Mahkemelerinden gelen akıllı ilaç dosyalarında çok net bir içtihat geliştirmiştir. Yargıtay’a göre:

1. SUT geri ödeme listesi statik (sabit) bir liste değildir; tıp bilimindeki gelişmelere göre güncellenmek zorundadır.

2. Uluslararası kabul görmüş rehberlerde (NCCN, ESMO vb.) yer alan, TİTCK tarafından onaylanmış ve hastanın tedavisinde alternatifsiz (hayati) olduğu belirlenen bir ilacın, sırf SUT listesinde yazmıyor gerekçesiyle ödenmemesi sosyal devlet ilkesine aykırıdır.

3. Mahkemeler, SGK bütçesini değil, hastanın yaşam hakkını öncelemelidir.

6. Rücu (Geçmiş İlaç Bedellerinin İadesi) Süreci ve Alacak Davası

Birçok hasta, hukuki süreçlerin ne kadar süreceğini bilmediğinden veya aciliyetten ötürü, davanın açılacağı veya tedbir kararının alınacağı ana kadar geçen sürede ilk birkaç kür ilacı kendi imkanlarıyla, yakınlarından borç alarak veya yardım kampanyaları düzenleyerek satın almaktadır.

Ödenen Faturaların SGK’dan Geri Alınması

Açılan akıllı ilaç davası, sadece geleceğe yönelik olarak ilacın tedbiren karşılanmasını değil, aynı zamanda geçmişte hastanın cebinden ödediği ilaç bedellerinin yasal faiziyle birlikte SGK’dan tahsilini (rücu edilmesini) de kapsar. Bu dava teknik olarak bir “Alacak ve İptal” davasıdır.

Rücu Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken İspat Şartları:

• Orijinal Faturalar ve Eczane Belgeleri: Hastanın ilacı eczaneden veya Türk Eczacıları Birliği (TEB) Yurt Dışı İlaç Temin Birimi’nden satın aldığına dair asıl faturalar, banka dekontları ve ilaç reçeteleri eksiksiz olarak dava dosyasına sunulmalıdır.

• Kür Takibi: Hangi tarihte hangi kürün uygulandığına dair hastane epikriz kayıtları ve kemoterapi hemşire gözlem formları delil olarak eklenmelidir. Mahkeme, rücu talebini incelerken ilacın gerçekten hastaya uygulanıp uygulanmadığını ve faturanın doğruluğunu denetler.

7. Davada İspat Hukuku ve Bilirkişi İncelemesinin Metodolojisi

Akıllı ilaç davalarında ihtiyati tedbir kararı hızlıca alınsa bile, davanın esastan çözülebilmesi ve nihai karara bağlanabilmesi için mahkeme dosyayı mutlaka bir bilirkişi heyetine gönderir. Bilirkişi incelemesi, davanın kazanılıp kazanılmayacağını belirleyen en dinamik aşamadır.

Bilirkişi Heyetinin Yapısı

Mahkeme genellikle üniversitelerin tıp fakültelerinden seçeceği uzmanlardan oluşan bir heyet oluşturur. Bu heyette davanın niteliğine göre şu uzmanların bulunması zorunludur:

• Tıbbi Onkoloji Uzmanı (Kanser davaları için) veya İlgili Ana Bilim Dalı Uzmanı (Nadir hastalıklar için),

• Farmakoloji Uzmanı (İlaç bilimci),

• Sosyal Güvenlik Hukuku Uzmanı (SUT mevzuatı ve hesaplama için).

Bilirkişilerin İncelediği 4 Kritik Kriter

Mahkemenin bilirkişiye sorduğu ve bilirkişi raporunun olumlu gelmesi için şart olan kriterler şunlardır:

+------------------------------------------------------------------------+
|                      BİLİRKİŞİ İNCELEME KRİTERLERİ                     |
+------------------------------------------------------------------------+
|  1. Teşhis Doğruluğu: Hastanın evresi ve klinik tablosu uygun mu?      |
+------------------------------------------------------------------------+
|  2. Tıbbi Gereklilik: İlacın hastanın genetik mutasyonuna etkisi var mı?|
+------------------------------------------------------------------------+
|  3. Alternatifsizlik: SUT'taki diğer standart ilaçlar denenmiş mi?     |
+------------------------------------------------------------------------+
|  4. Yaşam Süresi: İlacın hastanın ömrünü uzatacağı kanıtlanmış mı?     |
+------------------------------------------------------------------------+

1. Hastalığın Evresi ve Klinik Tablo: Hastanın mevcut durumu itibarıyla bu ilacı kullanmaya engel bir kontrendikasyonunun (yan etki riski) bulunup bulunmadığı.

2. İlacın Tıbbi Gerekliliği: Uluslararası onkoloji kılavuzlarında (NCCN, ESMO) bu ilacın hastanın mevcut kanser türü ve evresi için “altın standart” veya önerilen tedavi olarak kabul edilip edilmediği.

3. Alternatifsizlik (Rüçhan): SUT listesinde bulunan diğer geleneksel kemoterapi veya standart ilaçların tüketilip tüketilmediği, ya da bu standart ilaçların hastaya uygulanmasının tıbben fayda sağlamayacağının (direnç geliştiğinin) anlaşıp anlaşılmadığı.

4. Yaşam Süresine Etki: İlacın hastanın progresyonsuz sağ kalım (hastalığın ilerlemeden geçirdiği süre) ve genel sağ kalım süresine somut olarak katkı sağlayıp sağlamayacağı.

Hukuki Strateji: Bilirkişi raporunun olumsuz gelme ihtimaline karşı, dava açılırken dosyaya dünyaca ünlü onkoloji merkezlerinin rehberleri, ilacın faz-3 klinik çalışma sonuçları ve konunun uzmanı profesörlerden alınmış HMK m. 293 uyarınca Uzman Görüşü (Bilimsel Mütalaa) eklenmesi, bilirkişi heyetini yönlendirmek ve mahkemenin ikna olmasını sağlamak adına en etkili avukatlık yöntemlerinden biridir.

8. Sıkça Sorulan Sorular ve Pratik Hukuki Cevaplar

Soru 1: Tedbir kararı alındıktan sonra SGK ilacı hemen öder mi? Süreç nasıl işler?

Cevap: Mahkeme ihtiyati tedbir kararını verdikten sonra bu karar SGK’ya tebliğ edilir. Hasta, her yeni kür ilaç zamanı geldiğinde eczaneden veya TEB üzerinden ilacı ithal ederken mahkeme kararını ibraz eder. SGK, tedbir kararı gereği ilaç bedelini doğrudan eczaneye/aracı kuruma öder veya hasta faturayı kuruma sunduktan sonra birkaç gün içinde hastanın banka hesabına iade eder. SGK’nın mahkeme kararını uygulamama lüksü yoktur; aksi durum TCK m. 257 uyarınca “Görevi Kötüye Kullanma” suçunu oluşturur.

Soru 2: TİTCK (Sağlık Bakanlığı) endikasyon dışı ilaç onay talebini reddederse ne yapılabilir?

Cevap: TİTCK’nın ret kararı bir idari işlemdir. Bu ret kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılmalıdır. Bu davada ilacın tıbbi gerekliliği uluslararası raporlarla ispat edilerek TİTCK onayı yargı yoluyla alınır, ardından SGK davasına geçilir.

Soru 3: Dava kaybedilirse SGK tedbiren ödediği ilaç bedellerini geri ister mi?

Cevap: İhtiyati tedbir geçici bir karardır. Eğer dava esastan (örneğin bilirkişi raporunun “ilaç tıbben gereksizdir” şeklinde olumsuz gelmesi sebebiyle) tamamen reddedilirse, SGK dava süresince hastaya tedbiren ödediği tüm ilaç bedellerini yasal faiziyle birlikte hastadan geri talep etme (rücu etme) hakkına sahip olur. Bu nedenle, davanın başında tıbbi gerekliliğin çok iyi analiz edilmesi ve dosyanın boş argümanlarla açılmaması hayati önem taşır. Ancak uygulamada, doğru yönetilen ve TİTCK onayı olan davaların reddedilme oranı son derece düşüktür.

Sonuç ve Davayı Yürütecek Hastalara Öneriler

Kanser ve nadir hastalıklarda akıllı ilaç (endikasyon dışı ilaç) davaları, yalnızca teknik bir alacak davası değil; idari hukuk, sosyal güvenlik hukuku, medeni usul hukuku ve tıp biliminin kesiştiği, kelimenin tam anlamıyla bir hak arama ve yaşam mücadelesidir. SGK bütçesinin kısıtlılığı ya da SUT listelerinin güncel olmaması, hiçbir vatandaşın tedavi hakkından mahrum bırakılmasının gerekçesi olamaz. Türk mahkemeleri ve Anayasa Mahkemesi, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak bu davalarda büyük oranda hastanın yanında yer almaktadır.

Bu süreçte başarıya ulaşmanın, tedbir kararını günler içinde alarak kesintisiz tedaviye erişmenin anahtarı;

• İdari başvuru adımlarının eksiksiz ve süre kaidelerine uygun yapılması,

• Hastanın sigorta statüsüne göre görevli mahkemenin (İş veya İdare) hatasız tespiti,

• Dava dosyasına sunulacak tıbbi delillerin (NGS, biyopsi, epikriz, uluslararası rehberler) eksiksiz hazırlanmasıdır.

Zamanın en kıymetli sermaye olduğu bu zorlu hastalık süreçlerinde, hukuki süreçlerin profesyonel bir şekilde yönetilmesi, usul hataları nedeniyle telafisi imkansız kayıplar yaşanmaması adına, sağlık hukuku, malpraktis ve SGK davaları alanında uzmanlaşmış deneyimli bir avukat ile birlikte yol yürünmesi, hastaların en doğal ve en rasyonel hakkıdır.