İnsan Ticaret Suçu Nedir?

İnsan ticareti suçu, yalnızca ceza hukuku bakımından ağır yaptırıma bağlanmış bir suç değildir. Aynı zamanda insan onuruna, beden bütünlüğüne, kişisel özgürlüğe ve temel insan haklarına yönelen en ağır fiiller arasında yer alır. Türk Ceza Kanunu da bu nedenle TCK m. 80 içinde insan ticareti suçunu ayrı ve ağır bir düzenlemeye tabi tutmuştur. Madde metnine göre suç, zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, esarete tabi kılmak veya organ verilmesini sağlamak amacıyla belirli yöntemlerle kişilerin ülkeye sokulması, ülke dışına çıkarılması, tedarik edilmesi, kaçırılması, bir yerden başka bir yere götürülmesi, sevk edilmesi ya da barındırılması şeklinde düzenlenmiştir.

Bu suç tipi, kamuoyunda çoğu zaman yalnızca sınır geçişi, yabancı uyruklu mağdurlar veya organize suç yapılarıyla ilişkilendirilerek dar biçimde algılanmaktadır. Oysa insan ticareti suçu, sadece uluslararası geçişlerle sınırlı değildir. Kişinin baskı, tehdit, şiddet, kandırma, nüfuz kullanımı veya çaresizliğinden yararlanma yoluyla sömürü ilişkisine sürüklenmesi halinde, olayın niteliğine göre TCK m. 80 kapsamında çok daha ağır bir değerlendirme yapılabilir. Bu nedenle suçun doğru tanımlanması, onu göçmen kaçakçılığı, fuhuş suçu veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan ayıran çizginin net biçimde kurulması gerekir.

İnsan ticareti suçu bakımından en kritik meselelerden biri, mağdurun görünürdeki rızasının her zaman hukuken geçerli sayılmamasıdır. Kanun koyucu, özellikle baskı, tehdit, cebir, kandırma ve çaresizlikten yararlanma gibi yöntemler karşısında rızanın gerçek koruma sağlamayacağını kabul etmiştir. Daha da önemlisi, mağdur çocuk olduğunda koruma alanı daha da genişler. Bu yönüyle insan ticareti suçu, sıradan bir taşıma, aracılık veya iradi ilişki olarak değerlendirilemez. Somut olayın arkasındaki sömürü amacı, mağdurun içinde bulunduğu kırılganlık ve failin kullandığı yöntem birlikte incelenmelidir.

İnsan ticareti

Madde 80- (1) Zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak veya esarete tâbi kılmak ya da vücut organlarının verilmesini sağlamak maksadıyla tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulamak, nüfuzu kötüye kullanmak, kandırmak veya kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizliklerinden yararlanarak rızalarını elde etmek suretiyle kişileri ülkeye sokan, ülke dışına çıkaran, tedarik eden, kaçıran, bir yerden başka bir yere götüren veya sevk eden ya da barındıran kimseye sekiz yıldan oniki yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası verilir.

(2) Birinci fıkrada belirtilen amaçlarla girişilen ve suçu oluşturan fiiller var olduğu takdirde, mağdurun rızası geçersizdir.

(3) Onsekiz yaşını doldurmamış olanların birinci fıkrada belirtilen maksatlarla tedarik edilmeleri, kaçırılmaları, bir yerden diğer bir yere götürülmeleri veya sevk edilmeleri veya barındırılmaları hallerinde suça ait araç fiillerden hiçbirine başvurulmuş olmasa da faile birinci fıkrada belirtilen cezalar verilir.

(4) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine hükmolunur.

İnsan Ticareti Suçunda Mağdurun Rızası

İnsan ticareti suçu bakımından en hassas meselelerden biri, mağdurun açıkladığı rızanın hukuken ne ölçüde değer taşıdığıdır. Türk Ceza Kanunu bu konuda açık bir tercih yapmıştır. TCK m. 80/2 uyarınca, birinci fıkrada belirtilen amaçlarla girişilen ve suçu oluşturan fiiller mevcutsa, mağdurun rızası geçersizdir. Bu düzenleme, insan ticareti suçunun sıradan bir irade ilişkisi olarak görülmediğini gösterir. Kanun koyucu, sömürü amacıyla kurulan ve belirli araç hareketlerle desteklenen ilişkilerde görünürdeki onayın gerçek hukuki koruma sağlamayacağını kabul etmektedir.

İnsan ticareti suçunda fail çoğu zaman mağdurla eşit konumda bir ilişki kurmaz. Tam tersine tehdit, baskı, cebir, şiddet, kandırma, nüfuzu kötüye kullanma veya kişinin çaresizliğinden yararlanma gibi yöntemlerle onu sömürü düzenine sürükler. Kanun metni de bu araçları açıkça saymaktadır. Böyle bir durumda mağdurun verdiği onay, serbest ve bağımsız iradenin ürünü olarak kabul edilmez. Dışarıdan bakıldığında kabul var gibi görünse bile, ceza hukuku bakımından bu kabul geçerli sayılmaz. Çünkü rıza, failin kurduğu baskı ve sömürü düzeni içinde ortaya çıkmıştır.

İnsan Ticareti Suçunun Unsurları

1-Maddi Unsur

1.1) Fail

TCK md.80 kapsamında bu suçun faili açısından herhangi bir özellik aranmamış olup fail herhangi bir kimse olabilir.

Failin kamu görevlisi olması veya kamu görevine ait araç ve gereçleri suçta kullanması halinde faile verilecek ceza arttırılır.

Failin tüzel kişi olması halinde de haklarında güvenlik tedbiri uygulanabileceği düzenlenmiştir.

1.2) Mağdur

TCK md.80 kapsamında zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak veya esarete tâbi kılmak ya da vücut organlarının verilmesini sağlamak maksadıyla tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulamak, nüfuzu kötüye kullanmak, kandırmak veya kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizliklerinden yararlanarak rızalarını elde etmek suretiyle ülkeye sokulan kişiler mağdur olarak kabul edilmektedir.

TCK 80/3 de onsekiz yaşını doldurmamış olanların birinci fıkrada belirtilen maksatlarla tedarik edilmeleri, kaçırılmaları, bir yerden diğer bir yere götürülmeleri veya sevk edilmeleri veya barındırılmaları hallerinde suça ait araç fiillerden hiçbirine başvurulmuş olmasa da faile birinci fıkrada belirtilen cezalar verilir denilerek mağdurun 18 yaşından küçük olması durumuna değinilmiştir. Aynı zamanda 2. fıkrada da mağdurun rızası olmuş olsa bile suçun oluştuğu belirtilmiştir.

1.3) Suçun Konusu

Türk Ceza Kanunu m.80’deki suçunda failin fiili mağdurun maddi ve manevi varlığına yöneldiği için suçun maddi konusu, mağdur insanların bizzat kendisi, bedenidir.

1.4)Hareket

​ İnsan Ticareti Suçunun maddi unsurlarından olan hareket asıl fiiller ve araç fiiller olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.

İnsan ticareti suçunun düzenlendiği 80’inci maddenin 1’inci fıkrasında bu suçun “tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulamak, nüfuzu kötüye kullanmak, kandırmak veya kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizliklerinden yararlanarak rızalarını elde etmek” şeklinde sayılan araç̧ fiillerin ve “ülkeye sokmak veya ülkeden çıkarmak, tedarik etmek, kaçırmak, bir yerden başka bir yere götürmek veya sevk etmek, barındırmak” şeklinde sayılan asıl fiillerin icra edilmesiyle işleneceği düzenlenmiştir. Ancak aynı maddenin 3.fıkrasında düzenlenen mağdurun on sekiz yaşından küçük olması durumunda araç fiillerin icra edilip edilmediğine bakılmaksızın failin asıl fiili gerçekleştirmesiyle suç oluşacaktır.

Kanun metninden de açıkça anlaşılacağı üzere suçun hukuki konusunun değişik şekillerde ihlal edilebilecek olması nedeniyle bu suç çok hareketli ve seçimlik hareketli bir suçtur. Suçun işlenmesi için en az birer araç̧ ve asıl fiilin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Yukarıda da bahsettiğimiz üzere maddenin 3.fıkrasında, on sekiz yaşını doldurmamış mağdurlara karşı bu suçun işlenmesi durumunda araç̧ fiillerin gerçekleştirilmesi aranmadığı için mağdurun on sekiz yaşından küçük olması durumunda tek hareketli suç̧ olarak islenebilir.

İnsan Ticareti Suçunun kanuni tanımında sayılan asıl fiiller ve araç fiiller vasıtasıyla işlenmediğinde bu suçun unsurları oluşmayacağından bağlı hareket suçudur.

Suçu işlemeye elverişli fiillerden birinin gerçekleştirilmesine bağlı olarak suç ani veya kesintisiz hareketle işlenebilecektir. Asıl fiillerden olan ülkeye sokmak ve ülke dışına çıkarmak fiilinin icrası ile suçun işlenmesi halinde hareketin yapılmasıyla suç̧ tamamlanmış̧ olacağından ani hareketli suçtan söz edilebilir. Tedarik etmek, bir yerden başka bir yere götürmek veya sevk etmek, barındırmak, kaçırmak fiilleri bakımından ise kesintisiz suç olacaktır.

2)Manevi Unsur

İnsan ticareti suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Suçun oluşumu için fail bilerek ve isteyerek madde metninde belirtilen hareketleri gerçekleştirmelidir. Dolayısıyla bu suç̧ taksirle işlenemeyecektir.

İnsan ticareti suçunun oluşumu için genel kast yeterli değildir. Failin özel kastla hareket etmesi aranmaktadır. Failin güttüğü saik; kişileri zorla çalıştırmak, zorla hizmet ettirmek, esaret veya benzeri uygulamalara tabi kılmak, vücut organlarını almak olmalıdır. Suçun oluşumu için özel kast arandığından bu suçun olası kastla işlenmesi mümkün değildir.

3)Hukuka Aykırılık

Suçun oluşabilmesi için fiilin hukuka aykırı olması gerekir. Bir hukuka uygunluk sebebi varsa, fiilin hukuka aykırılığı ortadan kalkmış olur