1) İptal – Butlan – Yokluk: Davanın türü doğru seçilmeli

Genel kurul kararına karşı üç farklı hukuki yol tartışılır: iptal, butlan (mutlak hükümsüzlük) ve bazı istisnai hallerde yokluk.

• İptal edilebilir karar: Karar hukuken “var”dır; iptal edilinceye kadar sonuç doğurur. Bu nedenle iptal davasında, kararın etkilerinin devamını engellemek istiyorsanız ayrıca yürütmenin geri bırakılması talebini kurgulamak gerekir.

• Butlan: Kanun, bazı ağır sakatlıkları “butlan” başlığı altında toplar (ör. vazgeçilmez pay sahipliği haklarını ortadan kaldıran kararlar). Butlan iddiası, iptalden daha “sert” bir zemindir ve stratejisi farklıdır.

• Yokluk: Çok sınırlı ve istisnai; ortada hukuken “karar” denemeyecek ölçüde kurucu unsurların bulunmadığı iddialarda gündeme gelir.

Pratik sonuç: Dosyada aykırılığın ağırlığı iyi analiz edilmeden “otomatik iptal” talebiyle yola çıkmak, yanlış hukuki nitelendirme ve taleple isabetsiz sonuca sebep olabilir. Bu yüzden dava dilekçesinde çoğu zaman “iptal; mümkün görülmezse butlan/yokluğun tespiti” şeklinde kademeli (terditli) talep kurgusu değerlendirilebilir (somut olaya göre).

2) Hangi şirketlerde, hangi mahkemede?

• Anonim şirketlerde genel kurul kararlarının iptali, TTK’nın ilgili bölümünde açıkça düzenlenir.

• Limited şirketlerde ise genel kurul kararlarının iptali ve butlanına ilişkin rejimde, anonim şirket hükümlerine atıf (kıyasen uygulama) mantığı çalışır; bu yüzden uygulamada “AŞ rejimi” çoğu noktada yol gösterir.

Görev ve yetki: İptal davası, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır. Bu, dosyanın “nerede” açılacağı konusunda en temel kuraldır.

3) Süre: 3 aylık hak düşürücü süre nasıl işler?

TTK’ya göre iptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre, “öğrenme”ye değil karar tarihine bağlıdır ve hak düşürücü niteliktedir.

Uygulamada sık hata: “Tescilden/ilan’dan sonra başlar” sanılması

Bazı kararlar ticaret siciline tescil/ilan edilebilir. Ancak iptal davasında süre rejimi kural olarak karar tarihi esaslıdır. Dolayısıyla tescil/ilan sürecine güvenip 3 ayı kaçırmak, telafisi olmayan bir kayıp doğurur.

Önemli usul kuralı: 3 ay dolmadan duruşmaya başlanamaz

Kanun, ayrıca iptal davasında 3 aylık sürenin dolmasından önce duruşmaya başlanamayacağını da düzenler. Bu, aynı karara karşı başka pay sahiplerinin de dava açabileceği ihtimaline sistemin alan tanımasıdır.

4) Kimler iptal davası açabilir? Dava şartları ve “muhalefet şerhi” meselesi

TTK, dava açabilecek kişileri sınırlı sayıda belirler.

4.1. Toplantıda hazır bulunan pay sahibi: Olumsuz oy + muhalefetin tutanağa geçirilmesi

En tipik senaryo şudur: Pay sahibi toplantıya katılır, karara olumsuz oy verir ve muhalefetini tutanağa geçirterek iptal davası açar.

Uygulamada tartışma; “sadece olumsuz oy yeter mi, muhalefet şerhi şart mı?” noktasında yoğunlaşır. Özetle, muhalefetin tutanakta görünür olması aranan bir güvence olarak kabul edilir; yerleşik yaklaşım bu yöndedir.

Muhalefet şerhi nasıl yazılmalı?

“Muhalefet şerhi” pratikte şu iki fonksiyonu görür:

1. Hangi karar/gündem maddesine karşı çıkıldığını somutlaştırır.

2. İptal davası hakkının saklı tutulduğunu tutanağa taşır.

Kısa ve etkili örnek kalıp (özgün):

• “Gündemin … numaralı maddesinde alınan … tarihli karara, … gerekçesiyle olumsuz oy verdim; muhalefetim tutanağa geçirilmiş olup iptal davası açma hakkım saklıdır.”

Uyarı: “Genel olarak muhalifim” gibi muğlak şerhler, kararla bağ kurmakta zayıf kalabilir. Şerhin karara/ maddeye bağlanması güvenli olandır.

4.2. Toplantıya çağrı/gündem/katılım/oy hakkı sorunları: Toplantıda bulunmasa da dava hakkı doğabilir

Kanun, pay sahibinin toplantıda bulunup bulunmamasından bağımsız şekilde; bazı ağır usul aykırılıkları varsa iptal davası hakkını tanır. Örneğin:

• usulüne uygun çağrı yapılmaması,

• gündemin gereği gibi ilan edilmemesi,

• katılma yetkisi olmayanların oy kullanması,

• pay sahibinin katılmasının veya oy kullanmasının haksız engellenmesi
  gibi haller ve ayrıca bu aykırılığın kararın alınmasında etkili olması şartı.

“Etkililik” şartı neden önemli?
Her usul hatası otomatik iptal doğurmaz. Mahkeme, somut aykırılığın karar sonucunu etkileyip etkilemediğini (nisap/oy hesabı üzerinden) değerlendirebilir. Bu yüzden delil kurgusu “hata vardı” demekle değil, “hata olmasaydı karar çıkmayacaktı/kararın içeriği değişecekti” çizgisinde kurulmalıdır.

4.3. Yönetim kurulu ve yönetim kurulu üyeleri

• Yönetim kurulu iptal davası açabilir.

• Kararın uygulanması, bir üyenin kişisel sorumluluğuna yol açacaksa, her üye ayrıca dava hakkına sahip olabilir.

5) İptal sebepleri: “En çok kazanılan” başlıklar nereler?

Kanun, iptal sebeplerini; kanuna aykırılık, esas sözleşmeye aykırılık ve özellikle dürüstlük kuralına aykırılık olarak çerçeveler.
Uygulamada iptal davaları, çoğu kez aşağıdaki kümelerde yoğunlaşır:

5.1. Çağrı usulündeki sakatlıklar

• çağrının hiç yapılmaması / yanlış kişiye yapılması,

• çağrı sürelerine uyulmaması,

• ilan/tebligat yönteminin kanuna veya esas sözleşmeye aykırı seçilmesi,

• toplantı belgelerinin (finansallar, raporlar, gündem ekleri) pay sahiplerine sunulmasındaki eksiklikler.

Delil ipucu: Ticaret sicili ilanı, KEP kayıtları, iadeli taahhüt/tebligat belgeleri, şirket internet sitesi çıktıları.

5.2. Gündem ihlalleri

• gündemde olmayan bir konuda karar alınması,

• gündem maddesinin belirsiz/kandırıcı şekilde yazılması,

• “bilgilendirme” başlığı altında esaslı karar alınması.

Strateji: Gündem metnini ve gündem eklerini dosyanın merkezine koyun; karar metniyle gündem arasındaki çelişkiyi somutlaştırın.

5.3. Katılım ve oy hakkının engellenmesi

• pay sahibinin toplantıya alınmaması,

• vekilin (temsilcinin) haksız reddi,

• oy kullanma araçlarının (elektronik sistem, erişim, şifre) çalışmaması,

• toplantı sırasında pay sahibinin fiilen dışarı çıkarılması.

Delil ipucu: Noter tespiti, kamera kayıtları, toplantı salonu tutanakları, elektronik genel kurul logları, güvenlik giriş kayıtları.

5.4. Nisap/oy hesabı hataları

• toplantı nisabının hatalı hesaplanması,

• karar nisabının yanlış uygulanması,

• usulsüz temsil/oyların sonuca etki etmesi.

Burada “etkililik” hesabı kritik: Usulsüz oylar çıkarıldığında karar nisabı düşüyor mu? Engellenen oyun eklenmesi halinde karar değişiyor mu?

5.5. Esas sözleşmeye aykırılık

Özellikle AŞ’lerde imtiyazlar, özel nisaplar ve belirli kararların hangi organ tarafından alınacağı (devredilemez yetkiler) gibi konular sık iptal sebebidir.

5.6. Dürüstlük kuralına aykırılık ve çoğunluğun hakkın kötüye kullanımı

Azınlığın sistematik dışlandığı, şirket menfaatinden kopuk ve sırf azınlığı zedelemek amacı taşıyan kararlar; dürüstlük kuralı çerçevesinde iptale konu edilebilir.

Örnek senaryolar:

• Azınlığın bilgi alma/inceleme hakkını fiilen anlamsızlaştıran kararlar,

• Eşit işlem ilkesini zedeleyen, belirli pay gruplarını hedef alan düzenlemeler,

• Şirket menfaati ile bağ kurulamayan yönetim/organizasyon kararları.

6) Yürütmenin geri bırakılması: Karar uygulanmadan nasıl durdurulur?

Genel kurul kararına karşı iptal veya butlan davası açıldığında, mahkeme belirli koşullarla kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir.

Bu kurum, pratikte “icranın durdurulması” etkisi yaratır ve özellikle şu kararlarda hayati olur:

• yönetim kurulu seçimi/azli,

• sermaye artırımı/azaltımı,

• esas sözleşme değişiklikleri,

• önemli malvarlığı devri,

• kâr dağıtımının icrası.

6.1. Talep nasıl güçlendirilir?

Mahkemeyi ikna eden çekirdek unsurlar genelde şunlardır:

1. Telafisi güç zarar: Karar uygulanırsa geri dönüş zor olacak mı?

2. Hukuka aykırılığın kuvvetli görünümü: Usulsüzlük/dürüstlük ihlali “ilk bakışta” güçlü mü?

3. Acelelik: Tescil takvimi, üçüncü kişilerle işlem riski, finansal sonuçların immediacy’si.

Uygulamada Yargıtay içtihatlarında da, yürütmenin geri bırakılması konusunda mahkemelerin karar verebildiği ve bu kurumun dava türüne göre değerlendirildiği örnekler tartışılmaktadır.

Stratejik not: Dilekçede “yürütmenin geri bırakılması” talebi soyut bırakılmamalı; kararın uygulanma adımlarını (tescil, imza yetkisi, bankacılık işlemleri, pay ihracı vb.) somutlaştırarak “zararın nasıl doğacağını” adım adım göstermelidir.

7) Teminat, ilan ve birleştirme: Dava açıldıktan sonra sizi bekleyen usul adımları

Kanun, iptal davası açıldığında şirketin bunu ilan etmesi, internet sitesine koyması ve aynı karara karşı birden fazla dava varsa birleştirme gibi mekanizmalar öngörür. Ayrıca mahkeme, şirketin muhtemel zararlarını dikkate alarak davacıdan teminat isteyebilir.

Pratik mesaj: İptal davası “salt dilekçe” değildir; şirketin faaliyetini etkileyebilecek bir yargılamadır. Bu yüzden mahkeme, kötü niyetli ve şirketi kilitleme amaçlı davalara karşı teminat aracını kullanabilir.

8) Deliller: İptal davasını kazandıran “dosya mimarisi”

İptal davasında başarı; çoğu zaman iddianın “güçlü olması”ndan önce delilin doğru kurulmasına bağlıdır. Aşağıdaki liste, uygulamada “çekirdek delil seti” olarak düşünülebilir:

8.1. Toplantı evrakı

• Genel kurul çağrısı, gündem, gündem ekleri

• Hazır bulunanlar listesi, vekâletnameler

• Genel kurul tutanağı (muhalefet şerhi dahil)

8.2. Çağrı ve bildirim kanıtları

• Ticaret sicili ilanı / ilan ekran çıktıları

• KEP kayıtları, iadeli taahhüt, tebligat belgeleri

• Şirket internet sitesi duyuru çıktıları

8.3. Oy/nısap analizi için finansal ve pay kayıtları

• Pay defteri, ortaklar listesi

• Sermaye ve pay oranlarını gösteren belgeler

• Nisap hesabını doğrulayan tablolar

8.4. Katılım engeli iddialarında “olay delilleri”

• Noter tespiti (toplantı günü)

• Kamera kayıtları, giriş çıkış kayıtları

• Elektronik genel kurul logları / sistem kayıtları

8.5. Kararın içeriğine ilişkin aykırılık delilleri

• Esas sözleşme, değişiklik taslakları

• Yönetim kurulu raporları, faaliyet raporu

• Finansal tablolar, bağımsız denetim raporları (varsa)

• Değerleme raporları (sermaye artırımı/ayni sermaye gibi alanlarda)

8.6. “Etkililik” hesabını göstermek için yöntem

Mahkeme önünde ikna gücü yüksek bir teknik: oy hesabını netleştirmektir.

• Usulsüz oylar çıkarılırsa karar nisabı düşüyor mu?

• Engellenen pay sahibinin oyu eklenseydi sonuç değişir miydi?

• Çağrı/gündem doğru olsaydı toplantı nisabı oluşacak mıydı?

Bu analizi dilekçede sade bir matematikle göstermek, soyut iddiayı somut delile bağlar.

9) Kötü niyetle iptal davası açmanın riski

TTK, iptal/butlan davalarının kötüye kullanılmasına karşı ayrıca bir yaptırım öngörür: Kötü niyetle dava açılması halinde davacıların şirket zararından sorumluluğu tartışılabilir.

Bu yüzden dilekçe dili şu iki dengeyi kurmalı:

• Aykırılıkları güçlü ve somut anlatmak (haklılık zemini)

• Davanın amacının “şirketi kilitlemek” değil “hukuka aykırılığı gidermek” olduğunu göstermek (kötü niyet riskini azaltmak)

10) Sık Sorulan Sorular

Genel kurul iptal davası kaç günde açılmalı?
Karar tarihinden itibaren 3 ay içinde açılmalı; süre hak düşürücüdür.

Muhalefet şerhi şart mı?
Toplantıda hazır bulunup iptal davası açacak pay sahibi bakımından olumsuz oyla birlikte muhalefetin tutanağa geçirilmesi uygulamada kritik kabul edilir.

Toplantıya çağrılmadım; yine de iptal davası açabilir miyim?
Usulsüz çağrı, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, oy hakkının engellenmesi gibi hallerde; pay sahibi toplantıda bulunmasa da dava hakkı doğabilir (ve etkililik bağı aranır).

Kararın uygulanmasını durdurabilir miyim?
İptal/butlan davasıyla birlikte yürütmenin geri bırakılmasını talep edebilirsiniz; mahkeme koşulları somut olaya göre değerlendirir.

Genel kurul iptal davası; pay sahipliği haklarının ve şirket içi kurumsal düzenin korunmasında en etkili yargısal denetim yoludur. Ancak bu dava; 3 aylık hak düşürücü süre, sınırlı dava açma ehliyeti, muhalefet şerhi disiplini ve “etkililik” gibi teknik unsurlar nedeniyle, klasik ticari davalara göre daha sıkı bir usul rejimine sahiptir. Bu yüzden başarı; doğru nitelendirme (iptal/butlan/yokluk), doğru talep kurgusu (özellikle yürütmenin geri bırakılması), ve en önemlisi doğru delil mimarisiyle mümkündür.