Tekne Tamir Edildi Ama Artık Aynı Fiyata Satılmıyor: Onarım Sonrası Tekne Değer Kaybı Tazmin Edilebilir mi?

Giriş

Marinada bağlı bulunan bir motoryata başka bir teknenin çarptığını düşünelim. Çarpma sonucunda teknenin bordası, gövdesi ve bazı yapısal bölümleri ağır şekilde hasar görüyor. Tekne aylar süren onarımın ardından teknik olarak yeniden kullanılabilir hâle getiriliyor ve onarım giderlerinin tamamı kusurlu taraf veya sigorta şirketi tarafından karşılanıyor.

Ancak tekne sahibi daha sonra teknesini satışa çıkardığında önemli bir sorunla karşılaşıyor:

Aynı marka, model, yaş ve özellikteki hasarsız tekneler 15.000.000 TL seviyesinde alıcı bulurken, kazaya karışmış ve ciddi onarım görmüş tekneye piyasa yalnızca 12.500.000 TL değer biçiyor.

Bu durumda tekne sahibinin;

“Onarım masrafım ödendi ama teknemin piyasa değeri 2.500.000 TL düştü. Bu zararı da isteyebilir miyim?”

sorusu gündeme gelir.

Cevap, şartlarının bulunması hâlinde evettir.

Türk hukukunda deniz aracının fiziksel olarak onarılması, trafik araçlarında olduğu gibi, kazadan doğan bütün ekonomik zararın mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tekne usulüne uygun şekilde onarılmış olsa dahi çatma veya başka bir deniz kazasının geçmişi nedeniyle ikinci el piyasasında objektif ve kalıcı bir değer azalması meydana gelmişse, bu azalma tazmin edilebilir gerçek zarar olarak ileri sürülebilir.

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15.06.2020 tarihli, E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararı doğrudan kusurlu çatma sonucu teknede meydana geldiği ileri sürülen değer kaybına ilişkindir. Yargıtay, değer kaybının gerçek zarar kapsamında bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi gerektiğini kabul etmiş; somut dosyada bilirkişi raporları arasındaki ciddi değer farklılıkları ve para birimine ilişkin hata nedeniyle hükmü bozmuştur. Bu karar, tekne değer kaybının hukuken talep edilebilir bir zarar kalemi olduğunu göstermesi bakımından özellikle önemlidir.

---

1. Tekne Değer Kaybı Nedir?

Tekne değer kaybı, deniz kazası sonucunda hasarlanan teknenin usulüne uygun olarak tamir edilmesine rağmen kaza öncesindeki ikinci el piyasa değerine ulaşamaması nedeniyle meydana gelen ekonomik azalmadır.

Başka bir ifadeyle tekne fiziksel olarak onarılmış olabilir ancak piyasadaki alıcı;

• teknenin daha önce çatmaya karışmış olması,
• gövdesinde ciddi onarım yapılması,
• taşıyıcı veya yapısal elemanlarının işlem görmesi,
• su almış olması,
• motor veya tahrik sisteminin zarar görmüş olması,
• tekne üzerinde geniş kapsamlı laminasyon, kaynak veya gövde onarımı yapılmış olması

nedeniyle aynı tekneye daha düşük fiyat teklif edebilir.

Bu fark, onarım bedelinden ayrı bir malvarlığı zararıdır.

---

2. Onarım Bedeli ile Değer Kaybı Aynı Zarar mıdır?

Hayır.

Bu iki zarar kalemi birbirinden ayrılmalıdır.

Onarım zararı

Teknenin kaza öncesindeki teknik durumuna getirilmesi için yapılması gereken masraflardır.

Örneğin:

• gövde onarımı,
• boya,
• motor onarımı,
• pervane veya şaft değişimi,
• elektronik sistemlerin yenilenmesi,
• işçilik,
• çekek ve vinç masrafları

onarım zararına girebilir.

Değer kaybı

Tekne teknik olarak onarıldıktan sonra piyasada kalan ekonomik değer azalmasıdır.

Dolayısıyla;

“Teknenin bütün tamir masraflarını ödedik, artık başka zarar yoktur.”

şeklindeki yaklaşım her somut olayda doğru değildir.

Türk Borçlar Kanunu m.49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür; TBK m.50 ise zarar görenin zararını ispat etmesini, miktarın tam olarak ispatlanamadığı hâllerde hâkimin olayların olağan akışını dikkate alarak belirleme yapabilmesini düzenler.

---

3. Yargıtay Tekne Değer Kaybını Kabul Ediyor mu?

Bu konuda son derece önemli bir Yargıtay kararı bulunmaktadır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararına konu olayda, denizde tonoza bağlı bulunan M/Y LOKA isimli yata başka teknelerin karıştığı bir çatma sonucunda zarar verilmiş; tekne onarılmış olmasına rağmen kazadan sonra değer kaybına uğradığı ileri sürülmüştür.

Dava doğrudan:

“kusurlu çatma sonucu teknede meydana gelen değer kaybının tazmini”

istemine ilişkindir.

Yargıtay değer kaybı talebinin kendisini hukuken reddetmemiş; aksine teknenin kaza sonrası gerçek değerinin ve değer kaybının sağlıklı bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda farklı bilirkişi raporlarında teknenin kaza sonrası değerinin 450.000 USD ve 624.240 USD gibi çok farklı rakamlarla belirlenmesi ve mahkemenin USD olarak hesaplanan değer kaybını Euro kabul etmesi bozma nedeni yapılmıştır.

Bu kararın uygulamadaki en önemli sonucu şudur:

Tekne değer kaybı tazmin edilebilir bir zarar olabilir; ancak miktarın teknik ve piyasa verilerine dayanan, denetlenebilir bir bilirkişi incelemesiyle ortaya konulması gerekir.

---

4. Tekne Onarıldıysa Nasıl Hâlâ Zarar Bulunabilir?

Çünkü teknik onarım ile ekonomik değer aynı kavram değildir.

Örneğin iki adet aynı marka ve model yat olduğunu düşünelim.

A Teknesi

• Daha önce ciddi kazaya karışmamış,
• gövdesinde yapısal onarım bulunmuyor,
• motor ve sevk sistemi orijinal durumda.

B Teknesi

• Çatma sonucu sancak bordasında ciddi hasar görmüş,
• gövde onarılmış,
• bazı yapısal elemanları değiştirilmiş,
• onarım teknik olarak kusursuz yapılmış.

İki tekne de denize elverişli olabilir.

Ancak ikinci el tekne satın almak isteyen kişinin B teknesine A teknesiyle aynı bedeli ödemek istememesi piyasa hayatının olağan bir sonucu olabilir.

İşte bu ekonomik fark değer kaybı tartışmasının temelini oluşturur.

---

5. Tekne Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Tekne değer kaybında araç değer kaybındaki gibi her olaya uygulanabilecek tek bir standart matematik formül bulunmamaktadır.

En sağlıklı yöntem esas olarak:

Teknenin Kaza Öncesi Gerçek Piyasa Değeri – Onarım Sonrası Gerçek Piyasa Değeri = Değer Kaybı

şeklindedir.

Örneğin:

Kaza öncesi piyasa değeri: 600.000 Euro

Onarım sonrası piyasa değeri: 510.000 Euro

ise:

600.000 – 510.000 = 90.000 Euro

değer kaybı gündeme gelebilir.

Ancak iki değerin de objektif piyasa araştırmasıyla belirlenmesi gerekir. Yargıtay’ın E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararında farklı bilirkişi raporlarında ortaya çıkan ciddi değer farklılıklarının bozma nedeni yapılması, hesaplamanın ne kadar dikkatli gerçekleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.

---

6. Teknenin Kaza Öncesi Değeri Nasıl Belirlenir?

Teknenin kaza tarihindeki piyasa değeri belirlenirken yalnızca teknenin marka ve modeline bakmak yeterli değildir.

Özellikle;

• üretici,
• model,
• üretim yılı,
• gövde malzemesi,
• uzunluk,
• motor markası ve gücü,
• motor çalışma saati,
• donanım,
• navigasyon sistemleri,
• jeneratör,
• bakım geçmişi,
• refit işlemleri,
• klas durumu,
• bayrak ve sicil durumu,
• özel üretim olup olmadığı,
• ticari veya özel kullanım şekli

birlikte değerlendirilmelidir.

İkinci el deniz araçlarında fiyat aralığının oldukça geniş olabilmesi nedeniyle gerçek rayiç tespiti, otomobile kıyasla daha uzmanlık gerektiren bir inceleme olabilir. Güncel ikinci el piyasasında aynı model kategorisindeki teknelerde donanım, yaş ve bakım durumuna bağlı olarak ciddi fiyat farklılıkları görülebilmektedir.

---

7. Onarım Sonrası Piyasa Değeri Nasıl Belirlenir?

İkinci aşamada şu soruya cevap aranır:

“Bu tekne meydana gelen kaza ve yapılan onarımlar açıkça bilindiği hâlde serbest piyasada kaç paraya satılabilir?”

Bilirkişinin tekneyi hiç kaza yapmamış emsallerle karşılaştırıp yalnızca soyut bir yüzde indirim uygulaması yeterli olmayabilir.

Teknenin;

• hasar geçmişi,
• onarımın yeri,
• onarımın niteliği,
• üretici veya yetkili tersane tarafından yapılıp yapılmadığı,
• klas kuruluşunun onayı,
• gövde bütünlüğü,
• teknik survey sonuçları

birlikte değerlendirilmelidir.

---

8. Teknenin Hangi Bölümünün Hasar Gördüğü Önemli midir?

Son derece önemlidir.

Bir teknenin minderinin, korkuluğunun veya kolay değiştirilebilir dekoratif bir parçasının hasarlanması ile gövdesinin yapısal bölümünün zarar görmesi aynı ekonomik sonucu doğurmaz.

Değer kaybı bakımından özellikle;

• omurga,
• postalar,
• perdeler,
• gövde kabuğu,
• borda,
• kıç ayna,
• salma,
• şaft hattı,
• dümen sistemi,
• motor yatakları

gibi önemli bölümlerde meydana gelen hasarlar daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

---

9. Fiber Teknede Hasar ile Çelik Teknede Hasar Aynı Şekilde mi Hesaplanır?

Hayır.

Teknenin yapım malzemesi, hasarın kalıcı ekonomik etkisini değiştirebilir.

Örneğin;

• fiberglas/GRP,
• karbon kompozit,
• alüminyum,
• çelik,
• ahşap

teknelerde hasar ve onarım teknikleri farklıdır.

Fiber teknede geniş kapsamlı laminasyon onarımı ile çelik gemide sac değişimi veya kaynak işleminin ikinci el piyasasındaki karşılığı aynı olmayabilir.

Bu nedenle bilirkişi heyetinde deniz aracı ve gemi inşa alanında teknik uzmanlığın bulunması büyük önem taşır.

---

10. Yetkili Tersanede Onarım Yapılması Değer Kaybını Ortadan Kaldırır mı?

Hayır.

Yetkili veya yüksek standartlarda çalışan bir tersanede onarım yapılması, değer kaybını azaltabilir ancak otomatik olarak sıfırlamaz.

Örneğin üretici tarafından öngörülen teknik prosedürlere uygun şekilde onarılan bir motoryat dahi ağır çatma geçmişi nedeniyle ikinci el piyasasında hasarsız emsaline göre daha düşük değer görebilir.

Bu nedenle soru:

“Tekne düzgün tamir edildi mi?”

ile sınırlı değildir.

İkinci soru da sorulmalıdır:

“Düzgün tamir edilmiş olmasına rağmen piyasa tekneye daha düşük değer biçiyor mu?”

---

11. Klas Kuruluşunun Onayı Değer Kaybını Ortadan Kaldırır mı?

Teknenin klaslı olması ve onarımın klas kuruluşunca kabul edilmesi, teknik güvenilirlik bakımından önemli bir veri olabilir.

Ancak bunun;

“Teknenin artık ekonomik olarak hiçbir değer kaybı yoktur.”

anlamına geldiği söylenemez.

Teknik denize elverişlilik ile ikinci el piyasa değeri farklı kavramlardır.

Tekne sigortası genel şartlarında da klas belgesi ve kaza sonrasındaki klas kuruluşu raporlarının sigorta sürecinde önem taşıdığı görülmektedir.

---

12. Motorun Hasar Görmesi Değer Kaybı Yaratabilir mi?

Evet.

Özellikle yüksek değerli motoryatlarda motorlar teknenin toplam ekonomik değerinin önemli bir unsurudur.

Çatma sonucunda;

• motor bloğu,
• şanzıman,
• IPS sistemi,
• şaft,
• pervane,
• motor yatağı

zarar görmüş olabilir.

Motor tamamen yenilenmiş olsa dahi yapılan müdahalenin niteliği ve servis geçmişi ikinci el değerini etkileyebilir.

Ancak her motor onarımının otomatik olarak belirli oranda değer kaybı yaratacağı da söylenemez.

Piyasa etkisinin ayrıca ispatı gerekir.

---

13. Su Alan Tekne Daha Fazla Değer Kaybeder mi?

Somut olaya göre evet.

Özellikle teknenin;

• makine dairesine,
• elektrik tesisatına,
• kabinlerine,
• elektronik sistemlerine

su girmişse ileride ortaya çıkabilecek korozyon ve elektronik arıza riski alıcıların fiyat değerlendirmesinde etkili olabilir.

Bu nedenle yalnızca gözle görünen fiziksel onarımın değil, kazanın uzun vadeli teknik etkilerinin de uzmanlarca incelenmesi gerekir.

---

14. Teknenin Daha Önce Kazası Varsa Yeni Değer Kaybı İstenebilir mi?

Önceki kazanın bulunması yeni değer kaybı talebini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Ancak yeni olayın tekne üzerinde ilave ekonomik kayıp meydana getirip getirmediği belirlenmelidir.

Örneğin teknenin sancak bordasında daha önce ağır onarım yapılmış ve yeni kaza yine aynı bölgeyi etkilemişse yeni kazanın yarattığı ilave piyasa kaybı sınırlı olabilir.

Buna karşılık eski hasar küçük bir kozmetik onarımken yeni çatma teknenin omurga veya gövde yapısını etkilediyse yeni kazadan ayrıca ciddi değer kaybı doğabilir.

---

15. Tekneyi Satmadan Değer Kaybı Talep Edilebilir mi?

Kural olarak evet.

Değer kaybının ortaya çıkması için teknenin mutlaka fiilen satılması gerekmez.

Çünkü zarar, tekne sahibinin malvarlığındaki ekonomik değerin azalmasıyla doğar.

Teknenin satılmamış olması yalnızca zararın ölçülmesinde kullanılabilecek gerçek satış fiyatı delilinin bulunmadığı anlamına gelir.

Bu durumda değer kaybı uzman piyasa araştırması ve bilirkişi incelemesiyle belirlenebilir.

---

16. Tekne Kazadan Sonra Satılmışsa Satış Fiyatı Delil Olur mu?

Evet, özellikle kazadan kısa süre sonra yapılmış gerçek bir satış değer kaybının belirlenmesinde önemli veri olabilir.

Ancak:

Kaza öncesi değer – gerçek satış bedeli = otomatik değer kaybı

şeklinde hesap yapmak her zaman doğru değildir.

Çünkü satış fiyatını;

• acil nakit ihtiyacı,
• piyasanın mevsimsel durumu,
• döviz değişimleri,
• teknenin kullanım saati,
• bakım ihtiyacı,
• satıcının pazarlık gücü

gibi birçok unsur etkileyebilir.

Bu nedenle gerçek satış fiyatı kuvvetli bir piyasa verisi olmakla birlikte diğer emsallerle birlikte değerlendirilmelidir.

---

17. Tekne Tamir Edilmeden Satılmışsa Ne Olur?

Bu durumda zarar kalemlerinin ayrıştırılması özellikle önemlidir.

Örneğin kaza öncesinde 500.000 Euro değerindeki tekne hasarlı hâlde 300.000 Euro’ya satılmışsa:

200.000 Euro’nun tamamı değer kaybı değildir.

Bu farkın içerisinde;

• yapılması gereken onarım giderleri,
• çekek masrafları,
• hasarlı satış riski,
• onarım sonrası kalacak gerçek değer kaybı

birlikte bulunabilir.

Aksi durumda aynı zarar hem onarım gideri hem değer kaybı adı altında iki kez talep edilmiş olabilir.

---

18. Örnek Tekne Değer Kaybı Hesabı

Bir motoryatın kaza öncesi rayiç değerinin:

750.000 Euro

olduğunu düşünelim.

Çatma sonucunda;

• sancak bordası,
• bazı gövde elemanları,
• şaft sistemi

zarar görmüş olsun.

Onarım masrafı:

180.000 Euro

olarak karşılanmış olsun.

Tekne tamir edildikten sonra uzmanların ve piyasa emsallerinin tekneye biçtiği değer:

650.000 Euro

olsun.

Bu durumda:

750.000 – 650.000 = 100.000 Euro

değer kaybından söz edilebilir.

Burada 180.000 Euro onarım gideri ile 100.000 Euro değer kaybı iki ayrı zarar kalemidir.

---

19. İki Tekne de Kusurluysa Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Çatma iki geminin ortak kusuruyla meydana gelmişse eşya zararında sorumluluk, Türk Ticaret Kanunu’nun çatmaya ilişkin özel hükümleri kapsamında kusur oranları dikkate alınarak değerlendirilir. 6102 sayılı TTK’nın güncel metni deniz ticaretinde çatmayı özel olarak düzenlemektedir.

Örneğin:

Toplam değer kaybı: 100.000 Euro

Karşı geminin kusuru: %75

Zarar gören teknenin kusuru: %25

ise karşı tarafa yöneltilecek değer kaybı talebinin:

100.000 × %75 = 75.000 Euro

seviyesinde değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

---

20. Tekne Tonozda veya Marinada Bağlıyken Çarpılmışsa Durum Değişir mi?

Teknenin seyir hâlinde olmaması değer kaybı talebine engel değildir.

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararına konu M/Y LOKA isimli tekne de olay sırasında tonoza bağlı durumda bulunmakta ve başka teknelerin karıştığı olay sonucunda zarar görmektedir. Değer kaybı yine tazminat uyuşmazlığının konusu olmuştur.

Dolayısıyla;

“Tekne bağlıydı, çatmaya ilişkin değer kaybı olmaz.”

şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.

---

21. Marinadaki Bir Hata Nedeniyle Tekne Hasar Görürse Değer Kaybı İstenebilir mi?

Somut olayda zarar başka bir teknenin çatmasından değil;

• marina çalışanının,
• vinç operatörünün,
• çekek işletmesinin,
• bakım-onarım firmasının

kusurlu işleminden kaynaklanabilir.

Bu durumda hukuki dayanak yalnızca TTK’nın çatma hükümleri olmayabilir. Taraflar arasındaki sözleşme, özen borcu ve genel haksız fiil hükümleri de gündeme gelebilir.

Yargıtay’a taşınmış marina/tekne uyuşmazlıklarında da hasar nedeniyle teknenin piyasa değerindeki kaybın tazminat talebine konu edildiği görülmektedir.

---

22. Tekne Sigortası Değer Kaybını Otomatik Olarak Öder mi?

Hayır.

Bu konuda poliçe mutlaka incelenmelidir.

SEDDK tarafından yayımlanan Tekne Sigortası Genel Şartları, sigortanın gemi veya diğer deniz araçlarının uğrayacağı zıya ve hasarı; ayrıca teminata dahil edilmişse sorumluluk tazminatını kapsadığını, ancak zıya ve hasarın kapsamı ile teminata dahil veya istisna edilen rizikoların poliçeye eklenen özel şartlarla belirleneceğini düzenlemektedir.

Dolayısıyla teknenin kasko/tekne poliçesi bulunması;

“Değer kaybı kesinlikle sigorta kapsamındadır.”

anlamına gelmez.

Poliçedeki;

• Institute Yacht Clauses,
• Hull Clauses,
• özel şartlar,
• muafiyetler,
• değer kaybına ilişkin istisnalar

ayrıca incelenmelidir.

---

23. Kendi Tekne Sigortası Onarım Bedelini Öderse Değer Kaybı Kime Karşı İstenebilir?

Kendi tekne sigortasının onarım masrafını karşılamış olması, kusurlu üçüncü kişinin diğer gerçek zararlardan otomatik olarak kurtulduğu anlamına gelmez.

Sigortacı ödediği tazminat ölçüsünde üçüncü kişilere karşı sigortalının haklarına halef olabilir. Tekne Sigortası Genel Şartları da sigortacının ödediği tutar ölçüsünde üçüncü kişilere karşı tazminat haklarına sahip olacağını düzenlemektedir.

Bu nedenle dosyada;

• sigorta şirketinin neyi ödediği,
• sigortalının üzerinde hangi zararların kaldığı,
• sigortacının halefiyet kapsamı

ayrıca belirlenmelidir.

Aynı zarar iki kez tahsil edilemez.

---

24. Kusurlu Teknenin Sorumluluk Sigortasından Değer Kaybı İstenebilir mi?

Bu konuda sigorta türünün ve poliçenin kapsamı ayrıca incelenmelidir.

SEDDK’nın Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, kapsamındaki ticari yolcu deniz araçlarının çatma veya çarpma sonucu üçüncü kişilere verdikleri maddi zararlar bakımından donatan veya işletenin sorumluluğunun poliçe limitleri içerisinde teminat altına alınmasını düzenlemektedir. Aynı Genel Şartlarda dolaylı zararlar ise teminat dışında bırakılmıştır.

Bu nedenle tekne değer kaybının somut poliçe bakımından karşılanan doğrudan maddi zararın kapsamında olup olmadığı ayrıca hukuki değerlendirmeye ihtiyaç gösterebilir.

Özellikle değer kaybı dosyasında;

“Bu zarar fiziksel hasarın doğrudan ve kalıcı ekonomik sonucu mudur?”

sorusu önem kazanır.

---

25. Her Tekne İçin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Var mıdır?

Hayır.

SEDDK’nın güncel düzenlemesindeki Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası belirli ticari amaçla yolcu taşıyan deniz araçları için düzenlenmiştir. Sigortanın konusu ve teminat kapsamı Genel Şartlarda bu çerçevede tanımlanmıştır.

Dolayısıyla özel bir yatın başka yata çarpması hâlinde;

“Karayolundaki trafik sigortası gibi mutlaka zorunlu sigorta vardır.”

varsayımıyla hareket edilmemelidir.

Teknenin mevcut;

• P&I,
• sorumluluk,
• yat sigortası,
• tekne-makine sigortası

poliçeleri ayrıca araştırılmalıdır.

---

26. Değer Kaybı Hesabında İnternet İlanları Yeterli midir?

Tek başına genellikle yeterli değildir.

Tekne piyasasında aynı model araçlarda dahi;

• motor saati,
• ekipman,
• refit geçmişi,
• marina yeri,
• bayrak,
• vergisel statü,
• bakım kalitesi

nedeniyle ciddi fiyat farkları olabilir.

Bu nedenle bilirkişi yalnızca birkaç ilanı seçerek;

“Ortalama fiyat budur.”

dememelidir.

Mümkün olduğunca gerçekleşmiş satışlar, broker görüşleri, distribütör verileri ve benzer teknelerin gerçek piyasa değerleri araştırılmalıdır.

---

27. Döviz Cinsinden Tekne Değerlerinde Hangi Para Birimi Kullanılmalıdır?

Yüksek değerli yatların piyasası çoğu zaman Euro veya ABD doları üzerinden şekillenebilmektedir.

Bu nedenle bilirkişi raporunda;

• teknenin rayicinin hangi para biriminde belirlendiği,
• değer kaybının hangi para biriminde hesaplandığı,
• Türk lirası karşılığının hangi tarihe göre alınacağı

açıkça gösterilmelidir.

Yargıtay’ın E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararında bilirkişinin 110.160 USD olarak hesapladığı değer kaybının mahkeme tarafından 110.160 Euro olarak kabul edilmesi açıkça bozma nedenlerinden biri olmuştur.

Bu örnek, yabancı para üzerinden değer biçilen yatlarda para birimi hatasının dahi çok büyük tazminat farkı yaratabileceğini göstermektedir.

---

28. Tekne Değer Kaybı Bilirkişi Raporunda Neler Bulunmalıdır?

Sağlıklı bir raporda en azından;

1. Teknenin marka ve modeli,
2. üretim yılı,
3. gövde malzemesi,
4. motor ve sevk sistemi,
5. motor çalışma saatleri,
6. kaza öncesi teknik durumu,
7. önceki hasar geçmişi,
8. son kazada hasarlanan bölümler,
9. onarım yöntemi,
10. değiştirilen yapısal parçalar,
11. onarımın hangi tersanede yapıldığı,
12. varsa klas/survey raporları,
13. kaza tarihindeki piyasa rayici,
14. onarım sonrası piyasa rayici,
15. karşılaştırılan emsal tekneler,
16. değer kaybına neden olduğu düşünülen teknik faktörler,
17. hesaplama yöntemi

açıkça gösterilmelidir.

Yargıtay’ın tekne değer kaybı kararında bilirkişi raporları arasında teknenin kaza sonrası değeri bakımından ciddi çelişki bulunması özellikle bozma nedeni yapılmıştır.

---

29. Tekne Değer Kaybında Eksper Raporu Tek Başına Yeterli midir?

Özel sigorta eksperinin veya surveyor’ın raporu önemli delildir ancak uyuşmazlık hâlinde mahkemeyi otomatik olarak bağlayan bir sonuç değildir.

Mahkeme;

• gemi inşa mühendisi,
• denizcilik uzmanı,
• değerleme uzmanı,
• gerektiğinde makine mühendisi

gibi uzmanlardan oluşan bilirkişi heyetinden ayrıca rapor alabilir.

Özellikle yüksek değerli yatlarda tek kişilik ve yalnızca sigorta hasarını inceleyen raporun piyasa değer kaybını belirlemeye yeterli olup olmadığı tartışılabilir.

---

30. Onarım Kalitesinin Düşük Olması Değer Kaybını Artırır mı?

Evet; ancak burada iki zarar türü ayrılmalıdır.

Eğer onarım teknik olarak hatalı yapılmışsa;

Birincisi

Teknenin gerektiği gibi tamir edilmemesinden doğan eksik veya ayıplı onarım zararı,

İkincisi

Kaza ve yapılan işlemler nedeniyle kalan piyasa değer kaybı

ortaya çıkabilir.

Ancak aynı ekonomik farkın iki farklı başlık altında mükerrer biçimde talep edilmemesi gerekir.

---

31. Onarım Sonrası Teknenin Garantisi veya Üretici Desteği Etkilenirse Ne Olur?

Özellikle yeni ve yüksek segment teknelerde ciddi gövde müdahalesinin;

• üretici garantisi,
• gövde garantisi,
• motor garantisi,
• klas statüsü

üzerinde etkisi bulunabilir.

Bu etkinin teknenin ekonomik değerini düşürdüğü somut şekilde ortaya konulabiliyorsa değer kaybı hesabında dikkate alınması mümkündür.

Ancak yalnızca “garantisi bozulmuş olabilir” şeklindeki varsayım yerine üretici veya servis kayıtlarıyla durumun ortaya konulması gerekir.

---

32. Teknenin Ticari Olarak Kullanılması Değer Kaybı Talebine Engel midir?

Hayır.

Ticari gezi teknesi, charter yatı veya başka bir gelir getirici deniz aracı da değer kaybına uğrayabilir.

Üstelik aynı olaydan;

• onarım gideri,
• değer kaybı,
• onarım süresindeki kira veya kazanç kaybı

gibi farklı zararlar doğabilir.

Ancak bu zarar kalemlerinin ayrı ayrı ispatlanması ve birbirleriyle mükerrerlik oluşturmaması gerekir.

---

33. Değer Kaybı ile Kira/Kazanç Kaybı Aynı Anda Talep Edilebilir mi?

Şartları varsa evet.

Örneğin charter faaliyetinde kullanılan bir yat;

• üç ay onarımda kalmış,
• bu dönemde rezervasyonlarını kaybetmiş,
• onarıldıktan sonra da geçmiş ağır hasarı nedeniyle ikinci el piyasa değerinin altında kalmış

olabilir.

Bu durumda:

Onarım dönemindeki gelir kaybı

geçici ekonomik zarardır.

Teknenin satış değerindeki düşüş

kalıcı değer kaybıdır.

Dolayısıyla hukuki nitelikleri farklıdır.

---

34. Değer Kaybının İspat Edilememesi Hâlinde Ne Olur?

Değer kaybını talep eden taraf, kural olarak zararı ortaya koymalıdır.

TBK m.50, zarar görenin zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altında olduğunu; zarar miktarının tam olarak ispatlanamaması hâlinde hâkimin olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri dikkate alarak hakkaniyete uygun belirleme yapabileceğini düzenlemektedir.

Ancak bu hüküm;

“Hiç piyasa araştırması yapmadan tahmini bir rakam talep edilebilir.”

anlamına gelmez.

Talebin mümkün olduğunca somutlaştırılması gerekir.

---

35. Değer Kaybı Talebinde Kusur Neden Önemlidir?

Çatma sonucunda değer kaybının tazmini bakımından kusur dağılımı doğrudan tazminat miktarını etkileyebilir.

Örneğin:

Teknenin değer kaybı: 200.000 Euro

Karşı tarafın kusuru: %60

Tekne sahibinin tarafının kusuru: %40

ise karşı taraf yönünden:

200.000 × %60 = 120.000 Euro

seviyesinde bir sorumluluk gündeme gelebilir.

Bu nedenle değer kaybı bilirkişisi ile çatma kusur bilirkişisinin incelemeleri birbirinden ayrılmalıdır.

---

36. Çatma Sonrası Değer Kaybı Talebinde Zamanaşımı Neden Önemlidir?

Denizde çatmadan doğan talepler bakımından Türk Ticaret Kanunu özel zamanaşımı hükümleri içermektedir. Bu nedenle kara araçlarında uygulanan trafik kazası zamanaşımı kurallarının aynen deniz çatmasına uygulanacağı düşünülmemelidir. 6102 sayılı TTK’nın çatma hükümleri bu uyuşmazlıklara özel bir rejim kurmaktadır.

Bununla birlikte zarar;

• marina sözleşmesinin ihlalinden,
• bakım firmasının kusurundan,
• sigorta sözleşmesinden

kaynaklanıyorsa uygulanacak süre farklı bir hukuki temele dayanabilir.

Bu nedenle zamanaşımı her dosyada talebin hukuki sebebine göre ayrıca belirlenmelidir.

---

37. Sigortaya Başvururken Hangi Belgeler Toplanmalıdır?

SEDDK’nın Tekne Sigortası Genel Şartlarında sigorta hasar sürecinde deniz raporu, kaza ile ilgili güverte ve makine jurnalleri, denize elverişlilik belgesi, klas raporu, ekspertiz/dispeç raporu ve zarara ilişkin belgeler gibi evraklar öngörülmektedir.

Tekne değer kaybı dosyasında bunlara ek olarak;

• kaza fotoğrafları,
• onarım öncesi survey,
• onarım faturaları,
• tersane iş emirleri,
• onarım sonrası survey,
• emsal tekne değerleri,
• broker görüşleri,
• varsa satış teklifleri

saklanmalıdır.

---

38. Tekne Değer Kaybında En Sık Yapılan Hatalar

“Tamir Edildi, Değer Kaybı Yoktur” Denilmesi

Teknik onarım piyasa değerindeki azalmayı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Onarım Bedeli ile Değer Kaybının Karıştırılması

İki zarar kalemi farklıdır.

Sabit Bir Yüzde Kullanılması

“Tekne %10 değer kaybetmiştir” denilmesi tek başına yeterli değildir.

Teknenin Kaza Öncesi Rayicinin Yanlış Belirlenmesi

Donanım ve teknik özellikler dikkate alınmalıdır.

İlan Fiyatlarının Gerçek Satış Bedeli Kabul Edilmesi

İlan ile gerçekleşen piyasa satışı aynı şey değildir.

Önceki Hasarların İncelenmemesi

Yeni kazanın oluşturduğu ilave zarar belirlenmelidir.

Döviz Cinsinin Karıştırılması

Yargıtay’ın doğrudan tekne değer kaybı kararında dahi USD-Euro hatası bozma sebebi olmuştur.

Sigorta Poliçesi İncelenmeden “Sigorta Öder” Denilmesi

Tekne Sigortası Genel Şartlarında teminat kapsamının poliçedeki özel şartlara göre belirlenmesi öngörülmektedir.

---

39. Örnek Olay: 1 Milyon Euroluk Yat Ağır Hasar Gördü

Bir yatın kazadan önce piyasa değerinin:

1.000.000 Euro

olduğunu düşünelim.

Başka bir teknenin kusurlu manevrası sonucunda yatın gövdesi ağır hasar görsün.

Onarım gideri:

250.000 Euro

olsun ve tamamen karşılanmış olsun.

Onarım sonrasında;

• yetkili tersanede tamir yapılmış,
• tekne tekrar denize elverişli hâle gelmiş,
• teknik raporlar olumlu çıkmış

olsun.

Ancak aynı özellikteki hasarsız yatlar 1.000.000 Euro seviyesinde satılırken piyasanın kazalı tekneye biçtiği gerçek değer:

850.000 Euro

olsun.

Bu durumda:

1.000.000 – 850.000 = 150.000 Euro

değer kaybı zararı ortaya çıkabilir.

250.000 Euro onarım giderinin ödenmiş olması, 150.000 Euro’luk piyasa kaybını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

---

40. Yargıtay Kararından Çıkarılması Gereken En Önemli Sonuç Nedir?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararının uygulamada iki önemli sonucu vardır.

Birincisi: Kusurlu çatma sonucu teknede meydana gelen değer kaybı başlı başına bir tazminat uyuşmazlığının konusu olabilir.

İkincisi: Teknenin değer kaybı tahmini ve soyut rakamlarla belirlenemez. Kaza sonrası piyasa değerine ilişkin çelişkili bilirkişi raporları giderilmeli ve gerçek zarar güvenilir şekilde tespit edilmelidir.

Bu nedenle araç değer kaybı dosyalarında olduğu gibi basit bir formül kullanılmasından ziyade deniz aracının özel niteliklerini dikkate alan piyasa ve teknik ekspertiz çalışması yapılmalıdır.

---

41. Sonuç: Tekne Tamir Edildikten Sonra Piyasa Değeri Düşmüşse Tazminat İstenebilir mi?

Evet. Teknenin veya yatın deniz kazası sonrasında tamamen onarılmış olması, onarım sonrasında ortaya çıkan gerçek ve kalıcı piyasa değer kaybının tazmin edilmesine tek başına engel değildir.

Tazminat hukukunda esas olan yalnızca fiziksel hasarın giderilmesi değil, zarar gören kişinin malvarlığında meydana gelen gerçek ekonomik kaybın karşılanmasıdır. TBK m.49-51, zararın giderilmesi, ispatı ve tazminatın kapsamının belirlenmesine ilişkin genel hukuki çerçeveyi oluşturmaktadır.

Deniz hukuku uygulaması bakımından ise Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15.06.2020 tarihli, E.2019/5003, K.2020/2890 sayılı kararı son derece önemlidir. Karar doğrudan kusurlu çatma sonucu teknede meydana gelen değer kaybının tazmini istemine ilişkindir ve Yargıtay değer kaybının gerçek zarar kapsamında teknik bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

Bu nedenle tekne değer kaybının tespitinde temel olarak;

Kaza Öncesindeki Gerçek Piyasa Değeri – Usulüne Uygun Onarım Sonrasındaki Gerçek Piyasa Değeri

arasındaki fark araştırılmalıdır.

Ancak bu araştırma yapılırken;

• teknenin marka ve modeli,
• yaşı,
• gövde malzemesi,
• motor ve çalışma saati,
• hasarın yeri ve ağırlığı,
• gövde veya taşıyıcı elemanların zarar görüp görmediği,
• su alma durumu,
• onarımın hangi tersanede gerçekleştirildiği,
• üretici ve klas onayları,
• önceki hasar geçmişi,
• gerçek ikinci el piyasa koşulları

bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca değer kaybının kimden isteneceği bakımından kazanın nedeni ve kusur oranları; sigorta şirketinden talep yöneltilecekse poliçenin türü ve teminat kapsamı ayrı ayrı incelenmelidir. SEDDK’nın Tekne Sigortası Genel Şartları, tekne sigortasındaki zıya, hasar ve sorumluluk teminatlarının kapsamının poliçeye eklenen özel şartlarla belirleneceğini açıkça ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla;

“Tekneyi tamir ettirdik, artık herhangi bir zararınız kalmadı.”

şeklindeki bir savunma tek başına yeterli değildir.

Doğru soru şudur:

“Bu tekne kazaya hiç karışmamış olsaydı bugün piyasada kaç paraya satılacaktı; yaşanan çatma ve yapılan onarım açıkça bilindiğinde bugün kaç paraya satılabiliyor?”

Bu iki değer arasında kazayla uygun illiyet bağı bulunan objektif bir fark varsa, söz konusu tutarın tekne değer kaybı tazminatı olarak talep edilmesi mümkündür.