DİJİTAL MİRASIN HUKUKİ NİTELİĞİ

1.GİRİŞ

Dijitalleşmenin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası hâline gelmesiyle birlikte kişilerin malvarlığı, kişisel verileri, sosyal ilişkileri ve fikrî üretimleri giderek daha fazla dijital ortamda varlık göstermeye başlamıştır. Sosyal medya hesapları, elektronik posta içerikleri, bulut depolama alanları, dijital fotoğraf ve videolar, alan adları, internet siteleri, kripto varlıklar, çevrim içi oyun hesapları ve çeşitli dijital platformlardaki haklar, kişinin yaşamı boyunca kullandığı ve ekonomik ya da manevi değer taşıyabilen dijital unsurlar arasında yer almaktadır.

Kişinin ölümüyle birlikte bu dijital varlıkların hukuki durumunun ne olacağı önemli bir miras hukuku sorunu ortaya çıkarmaktadır. Dijital hesaplara erişim yetkisinin mirasçılara geçip geçmeyeceği, kişisel yazışmaların miras kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, kripto varlıkların ve çevrim içi gelirlerin terekeye dâhil olup olmayacağı ve platformların hizmet sözleşmelerinde yer alan hesap devrini engelleyen hükümlerin geçerliliği bu alandaki temel tartışmalardandır.

Dijital miras kavramı, miras bırakanın ölümü sonrasında geride kalan ve dijital ortamda bulunan ekonomik veya manevi değere sahip varlıklar ile bunlara bağlı hak ve yükümlülüklerin tamamını ifade etmektedir. Ancak bütün dijital unsurların aynı hukuki niteliğe sahip olduğu söylenemez. Bazı dijital varlıklar doğrudan ekonomik değer taşırken bazıları kişilik hakları, haberleşmenin gizliliği, kişisel verilerin korunması ve özel hayatla yakından ilişkilidir. Bu nedenle dijital mirasın kapsamı belirlenirken her bir varlığın niteliğinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Türk miras hukukunda temel ilke, miras bırakanın malvarlığına ilişkin hak ve borçlarının ölümle birlikte bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir. Bununla birlikte kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ve ölümle sona eren sözleşmesel ilişkiler mirasçılara geçmez. Dijital varlıkların hangi gruba dâhil olduğu; ilgili hesabın kullanım amacı, ekonomik değeri, platform sözleşmesi ve içerdiği kişisel verilerin niteliğine göre belirlenmelidir.

Dijital miras konusunda karşılaşılan önemli sorunlardan biri de mirasçıların dijital varlıklardan haberdar olmaması veya bunlara erişmek için gerekli şifre, özel anahtar ve doğrulama bilgilerine sahip bulunmamasıdır. Özellikle kripto varlıklarda özel anahtarın kaybedilmesi, ekonomik değeri yüksek varlıkların mirasçılar tarafından fiilen kullanılamamasına neden olabilmektedir. Benzer şekilde yurt dışında bulunan dijital platformların kendi hizmet şartlarını ve farklı ülke hukuklarını uygulaması, mirasçıların hesaplara erişimini güçleştirebilmektedir.

Dijital mirasın hukuki değerlendirilmesinde mirasçıların mülkiyet ve miras hakları ile miras bırakanın özel hayatı, haberleşme gizliliği ve kişisel verilerinin korunması arasında adil bir denge kurulması gerekir. Mirasçıların ekonomik değeri bulunan dijital varlıklara ulaşması mümkün olmalı; ancak miras bırakanın ve üçüncü kişilerin mahremiyetini içeren özel yazışmalar bakımından sınırsız erişim kabul edilmemelidir.

Türk hukukunda dijital mirası bütün yönleriyle düzenleyen özel ve kapsamlı bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle uyuşmazlıklar Türk Medeni Kanunu’nun miras hükümleri, Türk Borçlar Kanunu, kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemeler, fikrî mülkiyet mevzuatı ve taraflar arasındaki sözleşmeler çerçevesinde çözümlenmektedir. Ancak dijital varlıkların teknik özellikleri ve sınır aşan yapısı, klasik miras hukuku kurallarının uygulanmasında çeşitli güçlükler meydana getirmektedir.

Bu çalışma kapsamında dijital miras kavramı ve kapsamı açıklanacak; dijital varlıkların terekeye dâhil olma şartları, mirasçılara geçişi, kişisel veriler ve özel hayatla ilişkisi, platform sözleşmelerinin etkisi ve kripto varlıkların miras yoluyla intikali Türk hukuku bakımından incelenecektir. Ayrıca mevcut düzenlemelerin dijital mirastan kaynaklanan sorunları çözmekte yeterli olup olmadığı değerlendirilecek ve hukuki güvenliğin sağlanmasına yönelik çözüm önerileri ele alınacaktır.

2.DİJİTAL MİRAS KAVRAMI

2.1.DİJİTAL MİRAS NEDİR?

Dijital miras, bir kişinin ölümü sonrasında geride bıraktığı dijital varlıklar ile bu varlıklara bağlı hak ve yükümlülüklerin bütününü ifade eder. Bu kapsamda elektronik posta hesapları, sosyal medya profilleri, dijital fotoğraf ve videolar, bulut depolama alanları, internet siteleri, alan adları, çevrim içi oyun hesapları, dijital eserler, abonelikler ve kripto varlıklar dijital mirasın konusu olabilir.

Dijital miras kapsamındaki varlıkların tamamı aynı hukuki niteliğe sahip değildir. Kripto varlıklar, alan adları, dijital eserlerden elde edilen gelirler ve ticari sosyal medya hesapları ekonomik değer taşıyabilir. Buna karşılık kişisel yazışmalar, özel fotoğraflar ve sosyal medya mesajları daha çok özel hayatın gizliliği, haberleşmenin korunması ve kişilik haklarıyla ilişkilidir.

Türk miras hukukunda külli halefiyet ilkesi gereğince miras bırakanın devredilebilir malvarlığı hakları ve borçları ölümle birlikte mirasçılara geçer. Bu nedenle ekonomik değer taşıyan ve kişiye sıkı sıkıya bağlı olmayan dijital varlıklar kural olarak terekeye dâhil edilebilir. Ancak kişisel nitelikteki hesap ve içeriklerin mirasçılara geçip geçmeyeceği; hesabın kullanım amacı, platform sözleşmesi, miras bırakanın iradesi ve üçüncü kişilerin mahremiyeti dikkate alınarak belirlenmelidir.

Dijital miras yalnızca dijital içeriğin mülkiyetini değil, bu içeriğe erişim yetkisini de kapsayan bir kavramdır. Mirasçılar hukuken bir dijital varlık üzerinde hak sahibi olsalar dahi şifre, özel anahtar veya doğrulama bilgilerine ulaşamadıkları için bu varlığı fiilen kullanamayabilirler. Özellikle kripto varlıklarda özel anahtarın kaybedilmesi, ekonomik değerin kalıcı biçimde erişilemez hâle gelmesine neden olabilir.

Sonuç olarak dijital miras; kişinin ölümünden sonra geride kalan, ekonomik veya manevi değer taşıyan dijital varlıkların ve bunlara bağlı devredilebilir hakların bütünüdür. Bir dijital unsurun miras kapsamında bulunup bulunmadığı ise ekonomik değeri, kişisel niteliği, devredilebilirliği ve ilgili sözleşme hükümleri dikkate alınarak belirlenmelidir.

2.2.DİJİTAL MİRASIN UNSURLARI

Dijital miras, miras bırakanın ölümünden sonra geride kalan ve dijital ortamda bulunan ekonomik veya manevi değer taşıyan varlıklardan oluşur. Bu kapsamda sosyal medya hesapları, elektronik posta içerikleri, dijital fotoğraf ve videolar, internet siteleri, alan adları, bulut depolama alanları, çevrim içi oyun hesapları, dijital eserler, abonelikler ve kripto varlıklar dijital mirasın başlıca unsurları arasında yer alır.

Dijital miras unsurları ekonomik ve kişisel nitelikli varlıklar olarak iki grupta değerlendirilebilir. Kripto varlıklar, ticari sosyal medya hesapları, alan adları ve dijital eserlerden doğan gelirler ekonomik değer taşırken kişisel yazışmalar, özel fotoğraflar ve sosyal medya mesajları daha çok özel hayatın gizliliği ve kişilik haklarıyla ilişkilidir.

Bir dijital varlığın terekeye dâhil olabilmesi için devredilebilir nitelikte olması ve miras bırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı bulunmaması gerekir. Ekonomik değer taşıyan dijital varlıklar kural olarak mirasçılara geçebilir. Ancak kişisel hesap ve içeriklerin mirasçılar tarafından kullanılması veya incelenmesi bakımından miras bırakanın iradesi, haberleşmenin gizliliği ve üçüncü kişilerin mahremiyeti de dikkate alınmalıdır.

Dijital varlıklara erişim için kullanılan kullanıcı adı, şifre, dijital cüzdan bilgileri ve özel anahtarlar da dijital mirasın fiilen kullanılabilmesi bakımından önem taşır. Mirasçılar hukuken hak sahibi olsalar dahi bu bilgilere ulaşamamaları hâlinde dijital varlıkları kullanmaları mümkün olmayabilir.

3.DİJİTAL MİRASIN HUKUKİ NİTELİĞİ

Dijital miras, miras bırakanın ölümünden sonra geride kalan dijital varlıklar ile bunlara bağlı devredilebilir hak ve borçların bütünüdür. Türk hukukunda dijital mirası özel olarak düzenleyen kapsamlı bir kanun bulunmadığından bu varlıkların hukuki niteliği, başta Türk Medeni Kanunu olmak üzere borçlar, fikrî mülkiyet, kişisel verilerin korunması ve sözleşme hukuku hükümleri çerçevesinde belirlenmektedir.

Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesinde düzenlenen külli halefiyet ilkesi uyarınca mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanır. Miras bırakanın ayni hakları, alacakları, diğer malvarlığı hakları ve borçları kural olarak mirasçılara geçer. Bu nedenle kripto varlıklar, alan adları, internet siteleri, ticari sosyal medya hesapları, dijital eserlerden doğan gelirler ve ekonomik değer taşıyan oyun hesapları gibi devredilebilir dijital varlıklar terekeye dâhil olabilir.

Bununla birlikte bütün dijital varlıkların mirasçılara geçmesi mümkün değildir. Miras bırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı olan, yalnızca şahsı tarafından kullanılabilen veya ölümle sona eren haklar terekeye dâhil olmaz. Bu nedenle dijital mirasın hukuki niteliği belirlenirken her varlığın ekonomik değeri, devredilebilirliği, kullanım amacı ve bağlı bulunduğu sözleşme ayrı ayrı incelenmelidir.

Dijital hesap ile hesapta bulunan içeriklerin de birbirinden ayrılması gerekir. Bir sosyal medya veya elektronik posta hesabı üzerindeki kullanım ilişkisi platformla yapılan sözleşmeye dayanırken, hesapta bulunan fotoğraflar, yazışmalar, videolar ve dijital eserler farklı hukuki nitelikler taşıyabilir. Hesabın devredilemez olması, hesapta bulunan ekonomik değere sahip içeriklerin veya fikrî hakların da mirasçılara geçmeyeceği anlamına gelmez.

Kişisel yazışmalar, özel fotoğraflar ve elektronik posta içerikleri bakımından miras hakkı ile özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği arasında denge kurulmalıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 28. maddesine göre kişilik ölümle sona ermektedir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu da ölen kişiye ait verilere ilişkin taleplerin, kural olarak 6698 sayılı Kanun’daki ilgili kişi hakları kapsamında değerlendirilemeyeceğini kabul etmektedir. Bununla birlikte özel düzenlemelerin bulunduğu durumlarda mirasçıların belirli verilere erişmesi mümkün olabilir.

Mirasçıların dijital varlığa hukuken sahip olması ile bu varlığa fiilen erişebilmesi de farklı konulardır. Kullanıcı adı, şifre, dijital cüzdan anahtarı ve doğrulama bilgileri çoğu zaman bağımsız bir malvarlığı hakkı olmaktan ziyade dijital varlığın kontrolünü sağlayan teknik araçlardır. Özellikle kripto varlıklarda özel anahtara ulaşılamaması, terekeye dâhil olan ekonomik değerin fiilen kullanılamamasına neden olabilir.

Platformların hizmet şartları da dijital varlıkların intikalinde önem taşır. Ancak platform sözleşmesindeki hesap devrini yasaklayan hükümler ile miras hukukunun emredici hükümleri arasında çatışma bulunması hâlinde sözleşme hükümlerinin geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir. Hesabın kişisel kullanım amacıyla açılmış olması ile ticari faaliyet yürütmek veya gelir elde etmek amacıyla kullanılması farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

Sonuç olarak dijital miras, tek tip bir hukuki varlık değildir. Ekonomik değer taşıyan ve devredilebilir nitelikteki dijital varlıklar gayri maddi malvarlığı değerleri olarak terekeye dâhil olabilir. Buna karşılık kişisel ve mahrem içerikler bakımından miras bırakanın iradesi, üçüncü kişilerin hakları, haberleşmenin gizliliği ve platform sözleşmeleri dikkate alınmalıdır. Bu nedenle dijital mirasın hukuki niteliği, her dijital varlığın özelliğine göre ayrı ayrı belirlenmelidir.

4.TÜRK HUKUKUNDA DİJİTAL MİRAS

Türk hukukunda dijital mirası bütün yönleriyle düzenleyen özel ve kapsamlı bir kanun bulunmamaktadır. Bu nedenle dijital varlıkların mirasçılara geçip geçmeyeceği; Türk Medeni Kanunu’nun mirasa ilişkin hükümleri, Türk Borçlar Kanunu, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemeler ve dijital platformlarla yapılan sözleşmeler çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesinde düzenlenen külli halefiyet ilkesi uyarınca mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte mirası bir bütün olarak ve kanun gereğince kazanırlar. Miras bırakanın ayni hakları, alacakları, diğer malvarlığı hakları ve borçları kural olarak herhangi bir devir işlemine gerek olmaksızın mirasçılara geçer. Bu nedenle ekonomik değer taşıyan, devredilebilir nitelikte bulunan ve miras bırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı olmayan dijital varlıkların terekeye dâhil edilmesi mümkündür.

Kripto varlıklar, alan adları, internet siteleri, ticari amaçla kullanılan sosyal medya hesapları, dijital eserlerden doğan gelirler ve ekonomik değer taşıyan çevrim içi oyun varlıkları bu kapsamda değerlendirilebilir. Kripto varlıkların Türk hukukunda düzenleme alanına alınmış olması da bunların ekonomik değer taşıyan dijital malvarlığı unsurları olduğunu göstermektedir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 2024 yılında yapılan kanun değişikliğiyle Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetim alanına alınmış; saklama ve transfer işlemlerine ilişkin ayrıntılı kurallar ise 2025 yılında yayımlanan ikincil düzenlemelerle belirlenmiştir.

Ancak dijital hesap ile hesapta bulunan içeriklerin birbirinden ayrılması gerekir. Sosyal medya veya elektronik posta hesabının kullanımı, kullanıcı ile platform arasındaki sözleşmeye dayanabilir. Hesabın devredilemez olduğuna ilişkin bir sözleşme hükmü bulunsa bile hesapta bulunan ekonomik değere sahip içeriklerin, alacakların veya fikrî hakların mirasçılara geçip geçmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. Platform sözleşmeleri, miras hukukunun emredici hükümlerini tamamen etkisiz hâle getiremez.

Miras bırakana ait dijital fotoğraf, video, yazı, müzik veya diğer özgün çalışmaların eser niteliğinde olması hâlinde Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uygulanır. Eser sahibinin mali hakları kural olarak miras yoluyla intikal edebilir. Manevi hakların ölümden sonra kimler tarafından kullanılabileceği ise FSEK’in 19. maddesinde özel olarak düzenlenmiş; öncelikle vasiyeti yerine getirme görevlisine, böyle bir kişi yoksa kanunda belirtilen yakınlara yetki tanınmıştır.

Kişisel yazışmalar, elektronik postalar, özel fotoğraflar ve sosyal medya mesajları bakımından daha hassas bir değerlendirme yapılmalıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 28. maddesine göre kişilik ölümle sona erdiğinden, ölen kişi KVKK kapsamında “ilgili kişi” olarak kabul edilmemektedir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu da yakınların, ölen kişinin kişisel verileri hakkında doğrudan KVKK’nın 11. maddesine dayanarak talepte bulunamayacağını kabul etmektedir. Bununla birlikte özel bir düzenlemenin bulunması veya verinin bir davanın görülmesi için gerekli olması hâlinde mirasçıların mahkeme ya da ilgili mevzuat üzerinden erişim sağlaması mümkün olabilir.

Örneğin ölen kişiye ait sağlık verileri bakımından özel hükümler bulunmaktadır. Sağlık verilerine erişim talepleri yalnızca genel KVKK hükümlerine göre değil, Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik ve ilgili özel düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu da ölenin sağlık verileri ve sigorta poliçesine ilişkin mirasçı taleplerinde özel mevzuatın ve mirasçılık sıfatının ayrıca incelenmesi gerektiğini kabul etmektedir.

Dijital mirasta hukuki hak sahipliği ile fiilî erişim imkânı da birbirinden farklıdır. Mirasçılar bir kripto varlık veya dijital hesap üzerinde hukuken hak sahibi olsalar bile kullanıcı adı, şifre, doğrulama kodu veya özel anahtara ulaşamadıkları için varlığı fiilen kullanamayabilirler. Özellikle merkezi olmayan kripto cüzdanlarında özel anahtarın kaybedilmesi, ekonomik değerin teknik olarak erişilemez hâle gelmesine yol açabilir.

Miras bırakan, dijital varlıklarının ölümünden sonra nasıl yönetileceğini vasiyetname veya miras sözleşmesiyle belirleyebilir. Ancak şifre ve özel anahtarların doğrudan vasiyetnameye yazılması, vasiyetnamenin açılması sırasında bu bilgilerin üçüncü kişilerin erişimine geçmesi riskini doğurabilir. Bu nedenle dijital varlıkların listesinin hazırlanması, erişim bilgilerinin güvenli bir sistemde saklanması ve bunları yönetecek kişinin ölüme bağlı tasarrufla belirlenmesi daha güvenli bir yöntemdir.

Sonuç olarak Türk hukukunda ekonomik değer taşıyan ve devredilebilir nitelikteki dijital varlıklar, külli halefiyet ilkesi gereğince kural olarak terekeye dâhil olabilir. Buna karşılık kişisel ve mahrem içeriklerin mirasçılara geçişi otomatik kabul edilmemeli; miras bırakanın iradesi, üçüncü kişilerin haberleşme ve özel hayat hakları, platform sözleşmeleri ve ilgili özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Dijital mirasa ilişkin özel bir kanuni düzenlemenin bulunmaması ise uygulamada erişim, değerleme, haciz, paylaşım ve mahremiyet konularında önemli belirsizliklere neden olmaktadır.

5.SONUÇ

Dijitalleşmenin günlük yaşamın merkezine yerleşmesi, kişilerin malvarlığı ve kişisel alanının önemli bir bölümünü dijital ortama taşımıştır. Sosyal medya hesapları, elektronik postalar, dijital eserler, alan adları, çevrim içi oyun varlıkları ve kripto varlıklar, kişinin ölümünden sonra hukuki değeri tartışılması gereken yeni bir miras alanı oluşturmuştur.

Türk hukukunda dijital mirası özel olarak düzenleyen kapsamlı bir kanun bulunmamaktadır. Buna rağmen Türk Medeni Kanunu’ndaki külli halefiyet ilkesi gereğince ekonomik değer taşıyan, devredilebilir nitelikte olan ve kişiye sıkı sıkıya bağlı bulunmayan dijital varlıkların kural olarak terekeye dâhil edilmesi mümkündür. Kripto varlıklar, ticari sosyal medya hesapları, alan adları ve dijital eserlerden doğan mali haklar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Buna karşılık kişisel yazışmalar, özel fotoğraflar, elektronik postalar ve sosyal medya mesajları bakımından daha hassas bir yaklaşım gerekmektedir. Mirasçıların miras ve mülkiyet hakları ile miras bırakanın ve üçüncü kişilerin özel hayatı, haberleşme gizliliği ve kişilik değerleri arasında adil bir denge kurulmalıdır. Bu nedenle her dijital varlığın ekonomik değeri, kullanım amacı, devredilebilirliği ve içerdiği kişisel veriler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Dijital mirasta hak sahipliği kadar erişim sorunu da önem taşımaktadır. Mirasçılar hukuken bir dijital varlık üzerinde hak sahibi olsalar bile şifre, doğrulama bilgisi veya özel anahtara ulaşamamaları hâlinde bu hakkı fiilen kullanamayabilirler. Özellikle kripto varlıklarda özel anahtarın kaybedilmesi, yüksek ekonomik değere sahip varlıkların kalıcı biçimde erişilemez hâle gelmesine neden olabilir.

Bu nedenle kişilerin dijital varlıklarını önceden belirlemesi, güvenli bir dijital envanter oluşturması ve bu varlıkların ölümden sonra nasıl yönetileceğini vasiyetname veya başka bir hukuki düzenlemeyle açıklığa kavuşturması önemlidir. Platformların hizmet koşulları, hesapların devri ve mirasçıların erişimi bakımından tek başına belirleyici olmamalı; miras hukukunun emredici hükümleri ve temel haklar da dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak dijital miras, klasik miras hukukunun dijital dünyaya uyarlanmasını gerektiren çok boyutlu bir hukuk alanıdır. Mevcut hukuk kuralları belirli ölçüde çözüm sağlasa da dijital varlıkların tespiti, erişimi, paylaşılması, mahremiyetin korunması ve platformların yükümlülükleri konusunda özel ve bütüncül düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır.